https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2Базарбай Мәметов - Түзету тарихы2026-09-06T03:12:49ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2&diff=141186&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:16:00Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:16, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2&diff=141185&oldid=prev04:44, 2026 ж. маусымның 11 кезіндегі Daniyal.aidarov5 деген2026-06-11T04:44:37Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Базарбай Мәметов''' ([[20 мамыр]] [[1888 жыл|1888]], қазіргі [[Сарқан ауданы]] – 1946) — Алаш зиялысы, [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі, Жетісудағы Алаш қозғалысының көрнекті мүшелерінің бірі, заңгер.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><br />
<br />
==Өмірбаяны==<br />
[[Найман]] тайпасының [[Садыр]] руынан шыққан.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/19200</ref><br />
<br />
1888 жылы (екінші бір архивтік құжатта 1891 жылы туған деп көрсетілген) [[Жетісу облысы]], [[Лепсі уезі]], [[Балқаш-Лепсі болысы]]нда (қазіргі Сарқант ауданы) дүниеге келген. 1900-1911 жылдары [[Верный ерлер гимназиясы]]нда оқиды. Алғашында Мәскеудегі Алексеев әскери училищесіне оқуға ынтасы болғанымен, 1911 жылы [[Қазан университеті]]нің заң факультетіне түсіп, оны 1917 жылы бітіріп шығады.<br />
<br />
ЖОО-да оқып жүргенде-ақ, ол әр түрлі жұмыстарға белсене араласады. 1916 жылы атақты «маусым» жарлығы шыққанда Қазанда оқитын қазақ студенттері ішінде Б. Мәметов те бар, тыл жұмысына бара жатқан орыс тілін білмейтін қазақ жігіттеріне бас-көз болу үшін «Қазақ» газетінің бетінен «бүкіл ақ жүрек бауырларын» шақырып, үндеу жолдайды. Бұл үндеуді [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейханов]] «Бауырларым, ден сау, жас шақтарыңда жұрт үшін жұмылыңдар!»&nbsp;— деп жылы қабылдайды.<br />
<br />
Ақпан төңкерісінен соң Алаш қозғалысына белсене араласады. 1917 жылғы шілде айындағы Жалпықазақ съезінде [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысынан]] Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылып және бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне (Шоро-и-Исламға) өкіл етіп сайланады.<br />
<br />
Ал сол жылғы желтоқсанда өткен [[Жалпы қазақ съезі|Жалпықазақ съезінде]] Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан тысқары, яғни жалпы қазақ атынан кіреді. Осының өзінен-ақ Б.Мәметовтің абыройының қаншалықты екенін аңғаруға болады.<br />
<br />
[[Азамат соғысы]] жылдары басқа да ұлтжанды қазақ зиялылары сияқты Б.Мәметов те ақ пен қызылдың теке тіресінде тектен-текке қосақ арасында қалған қазақ жұртшылығын аман сақтап, қорғау мақсатында [[Семей]]де 1918 жылы 1 Алаш полкін жасақтауға және Жетісу жерінде қазақ жігіттерінен алаш сарбаздарын ұйымдастыруға ат салысады.<br />
Жетісуда С. Аманжоловпен бірге аштық-күйзеліске ұшыраған жұртшылыққа көмек комитетін ұйымдастырады.<br />
<br />
1918 жылы 10-31 тамыз аралығында Лепсіде өткен [[Алаш орда]]ның Жетісу облыстық 2 қазақ съезіне қатысып, оның кеңесінің мүшелігіне сайланады.<br />
Колчак үкіметі тарапынан большевиктермен қатысы бар деген жалған желеумен Алашорда мүшесі Лепсі көмек комитетінің төрағасы Б.Мәметов қуғын-сүргінге ұшырайды. Қуғынға ұшыраған Алаш зиялысы Б. Мәметовке М. Тынышпаев ара түсіп, адмирал Колчакқа хат жазады.<br />
<br />
Жетісуда казак-орыстардың қазақ ауылдарына жасаған адам айтқысыз айуандық істерін, Отыншының ерлік өлімін Семейге алғаш жеткізген және осыларды «Абай» журналына жазған Б.Мәметов пен Ы. Жайнақов болатын.<br />
<br />
Кеңес кезеңінде де Б. Мәметов қуғын-сүргінге ұшырап, 1928 жылы ұсталынып, тұтқындалады. 1931 жылы отбасымен [[Саратов]]қа жер аударылады.<br />
<br />
Саратов, Қарақалпақстан, Жамбыл, Талдықорғанда әр түрлі шаруашылық қызметте болып, 1946 жылы Бөрлітөбе ауданында қайтыс болды. Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесінің 1989 жылғы 16 қаңтардағы Жарлығының 1 – бабына сәйкес «30-40 жылдар мен 50-ші жылдардың басында қуғын-сүргінге ұшырағандар мен құрбандарына байланысты әділдік орнатуға толықтыру іс-шаралары» негізге алынып, 1989 жылы 6 сәуірде Мәметов Базарбай ақталды.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Алаш Орда}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:20 мамырда туғандар]]<br />
[[Санат:1888 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:Сарқан ауданында туғандар]]<br />
[[Санат:1946 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]<br />
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]<br />
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]<br />
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]</div>Daniyal.aidarov5