https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB 2026-09-25T18:33:11Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB&diff=67441&oldid=prev 2025-04-25T19:05:07Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB&diff=67440&oldid=prev 2014-05-12T15:43:37Z

<p>clean up, replaced: Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жыл. using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''«Бармасаң бадал, қара жерге қадал»''' тәрізді қарғыс сез құрамында жиі қолданылады. Қазір байқасақ, кейбір жазушылар ықпалы ма, осы тіркестерге кіргізілген жаңалық па әлде сирек қолданылып, көмескі тартып ұмытушылықтан туған ба, дәл ашып айту қиын, ''«бармасақ бада бол, қара жерге қада бол»'' қалпына шейін өзгерген. Кейбір жазушы осы сөз арқылы ''«бада бол»'' тіркесін тудырады:<br /> <br /> ''«Енді ол отырған жерге барсам бада болайын»'' ([[Қыдырбекұлы|Б. Қыдырбекұлы]], Шайтан).<br /> <br /> Қазіргі сөздігімізде: ''бадал'' — жоғал, құры деп түсіндіріледі. Бұл, әрине, осы сөздің көп дәуірді басынан өткізіп, кейін пайда болған соңғы мағынасы болмас. Ол заңды да. Сөз мағынасы да қоғам тарихының дамуымен жарыса отырып, тұңғыш ұғымын жаңғыртып, жаңартып отыруы кімге де мәлім құбылыс. Әрине, мұндай құбылыс ақиқаттығына осы іспеттес және бұдан да басқа күрделі сөз құрамдарын тұтас алып, терең түрде тілдік талдау жүргізгенде ғана жетуге болады. ''«Бадалдың»'' алғашқы мағынасы «жоғал, құры» болса, қарғысқа ұшыраған жанының көз алдында келбеңдеп, қадалып тұруын қай адам үната қоймақ. Осындай ой жетегіне ере түсіп, ізденіске бет бұрсақ, өзге бір туыстас тіл деректеріне әкеліп тірейді. [[Қырғыз тілі]]нде ''буйдал'' — тоқтау, бөгелу ({{lang-ru|задержаться, замешкаться}}) мағыналарында көрінеді. Бұл жерде ''«бадал»'' сөзінің дол алғашқы мағынасын тап баспасақ та, соған жақын келгендігімізді байқаймыз. Өйткені, ''«тоқталу, бөгелу»'' сөздері мағына жағынан ''«тұру»'' етістігіне бір табан жуық. ''«Бадалдың»'' алғашқы мағынасы ''«тұр»'' екендігін моңғол тобына жататын [[бурят тілі]] дерегінен білу қиын емес: ''бодо'' — тұр ({{lang-ru|встать}}). Ал моңғол тілінде: босох — тұру, түрегелу. Бұл топтағы тілдердің өзінде де дыбыс сәйкестіктері жиі болатын құбылыс. Сондықтан да, бірде ''«бодо»'', кейде ''«босох»'' болып дыбысталу ''д~с'' дыбыстарының сәйкестігінен туған нәрсе. Сөз соңындағы ''-л'' дыбысы — [[бурят тілі]]не тән жұрнақ. [[моңғол тілі]]ндегі ''«о»'' дыбысы орнына [[қазақ тілі]]нде ''«а»'' қолданылу дағдылы жағдай: моңғолша — ''ороох'', қазақша — ''орау''; моңғолша — ''оточ'', қазақша — ''оташы'' т. б. Аталған деректер ''«бадал»'' сөзінің алғашқы мағынасы ''«тұр»'' екендігін аңғартып, ''«бармасаң бадал, қара жерге қадал»'' дегеніміз қазіргі [[қазақ тілі]]нде — ''«бармасаң тұр, қара жерге қадалып»'' сияқты ұғымға саятын тәрізді.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-қ2459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Сөздік]]<br /> [[Санат:Әдебиет]]</div>

ArystanbekBot