https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%B1_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96Баб Араб мешіті - Түзету тарихы2026-09-06T06:08:06ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B1_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96&diff=134455&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:05:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B1_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96&diff=134454&oldid=prev16:46, 2025 ж. қарашаның 29 кезіндегі Kasymov деген2025-11-29T16:46:03Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғимарат<br />
| ғимараттың аты = Баб Араб мешіті<br />
| шынайы аты = <br />
| бұрынғы атауы = <br />
| балама аты = <br />
| статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші<br />
| суреті =<br />
| ені = <br />
| сурет атауы = <br />
| позициялық карта = Қазақстан <br />
| карта атауы = <br />
| карта ені = <br />
| ғимараттың үлкен жетістігі = <br />
| ізашары = <br />
| ізбасары = <br />
| ғимарат түрі = киелі нысан <br />
| сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет<br />
| қолданылуы = <br />
| орналасуы = Түркістан қаласы, <br />
| мекен жайы = Қожа Ахмет Ясауи кесенесінен батысқа қарай 800 м жерде орналасқан.<br />
| қала = <br />
| мемлекет = <br />
| қазіргі жалдаушы = <br />
| ғимараттың маңыздылығы = <br />
| құрылысы уақыты = ХІХ ғасыр<br />
| құрылысы аяқталды = <br />
| ашылған уақыты = <br />
| жөнделген уақыты = <br />
| жабылған уақыты = <br />
| бұзылған уақыты = <br />
| құны = <br />
| жөндеу құны = <br />
| биіктігі = <br />
| төбесі = <br />
| антеннаның төбесі = <br />
| шатыры = <br />
| ең соңғы қабат = <br />
| обсерватория = <br />
| құрылыс жүйесі = <br />
| көлемі = <br />
| диаметрі = <br />
| басқа да өлшемдері = <br />
| қабаттар саны = <br />
| ғимараттың ішкі ауданы = <br />
| лифтілер = <br />
| тапсырыс беруші = <br />
| иемденуші = <br />
| басқарушы орган = <br />
| сәулетшісі = <br />
| сәулет фирмасы = <br />
| салушы = <br />
| инженері = <br />
| инженер-құрылысшы = <br />
| басқа да дизайнерлер = <br />
| сметашы = <br />
| бас мердігер = <br />
| марапаттары = <br />
| дүкендер саны = <br />
| бөлмелер саны = <br />
| көлік тұрағы = <br />
| сайты = <br />
}}<br />
'''Баб Араб мешіті''' — [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне]] енген сәулет өнері ескерткіші. [[Әзірет Сұлтан қорық-мұражайы|«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы]] қорғау аймағында орналасқан діни-ғибадаттық нысан. Мешіт ХІХ ғасырда салынған деп есептеледі және археологиялық деректерге сүйене отырып 2015–2018 жылдары қайта қалпына келтірілген.<br />
<br />
== Тарихы ==<br />
2009 жылғы теодолиттік түсірілімдер мен 2011 жылғы [[Жеті ата қақпасы|Жеті Ата қақпасы]] аумағындағы археологиялық зерттеулер барысында мешіттің күйдірілген кірпіштен қаланған қабырғалары мен төртбұрышты кірпіштен төселген еден бөліктері анықталды. Зерттеу нәтижелері мешіттің бірнеше рет жөндеуден өткенін көрсетті: едені үш рет қайта төселген, соңғы рет — 1908 жылы. 2017 жылы [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласы]] аумағында жобалау жұмыстары басталып, 2018 жылы [[Баб Ғаріп кесенесі|Баб Араб кесенесі]] көтеріліп, толық реконструкцияланды<ref name=":0">«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 184 б. Алматы 2025 ж. 154 бет. - ISBN 978-601-7316-24-2</ref>.<br />
<br />
Зерттеуші О. Дастановтың деректерінде Баб Араб есімі Түркістаннан [[Мекке|Меккеге]] барған бір кісінің керемет оқиғасымен байланыстырылады. Аңыз бойынша, ол адам қасиетті жерде пайғамбар қабірінің қасында жылап жүргенінде тылсым адамды кездестіреді. Жұма намазынан кейін ағашқа байланатын қара аттың иесі оның тілегін орындай алады деп айтылады. Жолаушы ат иесінің көмегімен бір сәтте Түркістанға жеткізіледі. Ат иесі өзін «Баб Араб» деп таныстырып, ғайып болады. Осы оқиғаға байланысты сол жерге күмбез тұрғызылған делінеді<ref name=":0" />.<br />
<br />
== Орналасуы ==<br />
Баб Араб мешіті Жеті Ата қақпасының оңтүстік-шығыс бетінде, Баба Ғаріп және [[Үндемес ата кесенесі|Үндемес ата кесенелеріне]] жақын, Қақпаның сыртындағы ор үстінде орналасқан Бабырат ата көпірімен байланысты. «Баба Ғаріп» және «Бабырат ата» топонимдері Баб Араб атауының өзгерген нұсқалары болып есептеледі<ref name=":0" />.<br />
<br />
== Археологиялық зерттеулер ==<br />
2011 жылғы қазба барысында:<br />
* мешіт қабырғалары — күйдірілген кірпіштен қаланған;<br />
* қабырға өлшемі — 6×6 м;<br />
* қыш төселген еденнің 4,6×3 м фрагменті табылған;<br />
* кірпіш өлшемдері — 28×28×5 см;<br />
* еден үш рет қайта төселген, соңғысы — 1908 жыл.<br />
<br />
1930-жылдары мешіт бұзылып, аула аумағына жерлеулер жүргізілген. 2009–2011 жылдардағы зерттеу жұмыстары негізінде 2015–2018 жылдары мешіт пен кесене толық реставрациядан өтті. Мешіттің тарихи құрылымын сақтау мақсатында іргетасы көтеріліп, ХІХ ғасырлық сәулет мәнері қайта жаңғыртылды<ref name=":0" />.<br />
<br />
[[Қызылорда|Қызылорда қаласында]] тұратын ұрпағы Өтеген Ысқақұлы Жолдыбаевтың «Насабнама» шежіресінде Баб Арабтың шын есімі — Сабыр Мәлік деп көрсетілген. «Баба Араб» және «Баба Ғаріп» есімдері — оның қосалқы атаулары, арабша «нисба» ретінде түсіндіріледі. А.И. Добромыслов Баб Арабты [[Қожа Ахмет Ясауи|Ахмет Ясауидің]] шәкірті ретінде атап, 1908 жылы мешітті қайта салдырған Атахан қожа Асқар Қожыновпен байланыстырады<ref name=":0" />.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Түркістан облысы сәулеті]]<br />
[[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]<br />
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]</div>Kasymov