https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%88_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2Бабаш Әбілқасымов - Түзету тарихы2026-09-08T15:48:43ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%88_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2&diff=140016&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:13:51Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:13, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%88_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2&diff=140015&oldid=prev12:46, 2026 ж. наурыздың 22 кезіндегі Rasulbek Adil деген2026-03-22T12:46:11Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғалым<br />
|Есімі = Бабаш Әбілқасымов<br />
|Шынайы есімі = <br />
|Суреті =<br />
|Сурет ені = <br />
|Сурет тақырыбы = <br />
|Туған күні = 2.11.1931<br />
|Туған жері = Дуаберген ауылы, {{туғанжері|Исатай ауданы{{!}}Новобогат ауданы|Исатай ауданында}}, [[Атырау облысы]]<br />
|Қайтыс болған күні = 29.07.2022<br />
|Қайтыс болған жері = <br />
|Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} <br />
|Ғылыми аясы = [[филология]]<br />
|Жұмыс орны = <br />
|Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы<br />
|Ғылыми атағы = Профессор <br />
|Альма-матер = [[Орал педагогикалық институты]]<br />
|Ғылыми жетекші = <br />
|Атақты шәкірттері = <br />
|Несімен белгілі = <br />
|Марапаттары = {{{!}} <br />
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі}}<br />
{{!}}-<br />
{{{!}} style="background:transparent"<br />
{{!}} [[Исатай ауданы|Исатай ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]<br />
{{!}}} <br />
|Қолтаңбасы = <br />
|Қолтаңба ені = <br />
|Сайты = <br />
|Commons = <br />
}}<br />
'''Бабаш Әбілқасымов''' ([[2 қараша]] [[1931 жыл|1931]] жылы туған, [[Атырау облысы]] [[Исатай ауданы]] - [[29 шілде]] [[2022 жыл]], [[Алматы]]) — ғалым, филология ғылымдарының докторы (1983), профессор (1994). Қазақстан жаратылыстану академиясының академигі<br />
<br />
== Өмірбаяны ==<br />
1931 жылы 2 қарашада Атырау облысы Исатай ауданы Тұщықұдық (бұрынғы Дуаберген) ауылында дүниеге келген. Руы [[Адай]] Тоқтамыс (Жезбике) бөлемі, Кіші жүз.<br />
<br />
1953 жылы [[Орал педагогикалық институты]]н бітірген. <br />
<br />
1953-1958. Новобогат ауданың Амангельды атындағы орта мектептің директоры, Гурьев облыстық партия комитетінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі.<br />
<br />
1958-1961. [[Атырау педагогикалық институты]]нда проректор.<br />
<br />
Қазақстан ғылым академиясының [[Тіл білімі институты]]нда аспирант (1961-64), ғылыми қызметкер (1964-67), ғылыми хатшы (1967-75), аға, жетекші ғылыми қызметкер (1975-87)<br />
<br />
1987-1991. Тіл білімі институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары<br />
<br />
1991-1996. "Түркология және қазақ тілі тарихы" бөлімінің меңгерушісі<br />
<br />
1998 жылдан бас ғылыми қызметкер<br />
<br />
== Ғылыми еңбектері ==<br />
Негізгі ғыл. еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихын зерттеуге арналған. Оның 18 — 19 ғ-лардағы қазақ әдеби тілі, 19 ғасырдың екінші жартысындағы әдеби тіл, алғашқы қазақ газеттерінің тілі жөніндегі монографиялары қазақ әдеби тілі тарихы үшін аса қажетті еңбектердің қатарына жатады. Онда “[[Түркістан Уәлаятының Газеті|Түркістан уәлаяты]]” мен “[[Дала уәлаятының газеті|Дала уәлаяты]]” газеттерінің, [[Ыбырай Алтынсарин]], [[Абай Құнанбайұлы]] шығармаларының тілі талданып, олардың қазіргі әдеби тіліміздің бастау көзі болып саналатындығы ғылыми тұрғыда дәлелденді.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref><br />
Әбілғазы баһадүрдің “[[Шежіре-И Түрік]]” кітабының зерттелу тарихына шолу жасап, ондағы тұрақты сөз тіркестерін тілдік тұрғыдан талдады. Шығарманы көне түркі тілінен қазіргі әдеби тілімізге аударып, жеке кітап етіп шығарды.<br />
<br />
=== Еңбектер тізімі ===<br />
# Қазақ жазбасында тыныс белгілерін қолдану тарихына қатысты соны деректер // Қазақ ССР Ғылым академиясының Хабарлары. 1963. N3. Б. 80-82.<br />
# Қазақ жазбасында тыныс белгілерін қолдану тарихына қатысты кейбір деректер // Коммунистік еңбек. 1963. 11 қыркүйек.<br />
# «Дала уәлаяты газеті» тіліндегі грамматикалық ерекшеліктер // Қазақ ССР Ғылым академиясының Хабарлары. 1964. N4. Б. 75-85. <br />
# Қазақ тіліндегі алғашқы газет // Мәдениет және тұрмыс. 1964. N1. Б. 20-21. <br />
# Ы.Алтынсарин «Дала уәлаяты газетінде» // Қазақ ССР Ғылым академиясының Хабарлары. 1967, N1. Б. 83-84.<br />
# Қазақ тілі тарихының зерттелуі жайында // Қазақ ССР Ғылым академиясының Хабарлары. 1967. N5. Б. 71-78. <br />
# Алғашқы қазақ газеттерінің тілі. Алматы. 1971. 187б.<br />
# Ізденіс мұраты // Қазақстан мұғалімі. 1971. 15 июль [Р.Сыздықованың «Абай өлеңдерінің синтаксистік құрылысы» атты кітабына рецензия] . (Ә.Құрышжановпен бірге).<br />
# Әдеби мұра – көптің мүлкі // Коммунистік еңбек. 1971, 2 мамыр [Ү.Сүбханбердинаның «Әдеби мұра» атты кітабына рецензия].<br />
# Әдебиет мәселелеріне арналған айтыс // Қазақстан мектебі. 1972. N2. Б. 91-92.<br />
# Ұстаз өткен жол // Қазақстан мұғалімі. 1972. 2 ақпан (Ғ.Әбухановтың 60 жылдығына).<br />
# Орыс ғалымының қазақ тіліндегі хаты // Коммунистік еңбек. 1973, 17 наурыз.<br />
# Алғашқы қазақ календары // Торғай таңы. 1973, 31 мамыр.<br />
# Алғашқы қазақ газеттері тілінің алфавиттік-жиілік сөздігі // Қазақ тексінің статистикасы. Алматы. 1973. Б. 553-565.<br />
# Революцияға дейінгі жазба ескерткіштер тіліндегі диалектілік ерекшеліктердің көрінісі // VII аймақтық диалектологиялық конференцияның тезистері. Алматы. 1973. Б. 59-62.<br />
<br />
=== Қоғамдық жұмыстары ===<br />
* Алматы мемлекеттік педагогикалық университетте сабақ берді (1983-86).<br />
* Атырау, Ақтөбе, Орал, Қарағанды университеттерінде, сондай-ақ Алматыдағы ҚазМУ, АлМУ, АлПУ, Қыздар педагогикалық университеттерінің мемлекеттік емтихан комиссиясының төрағасы болды (1983-2001).<br />
* Алматыда өткен республикалық «Ана тілі» қоғамының құрылтайына қатысып, оның басқарма мүшесіне сайланды (1989).<br />
* Тіл білімі институты жанындағы «Түркі тілдері» мамандығы бойынша докторлық диссертация қорғайтын арнайы кеңес төрағасының орынбасары (1987-92).<br />
* «Қазақ ССР Ғылым академиясының хабарлары. Тіл, әдебиет сериясының» редколлегия мүшесі (1987-1994).<br />
* Тіл білімі институтындағы докторлық диссертация қорғайтын кеңестің мүшесі (1992-2010).<br />
* Қыздар педагогикалық институтында, «Қайнар» және Алматы мемлекеттік университеттерінде әдеби тіл тарихынан дәріс оқыды (1980-2008).<br />
* Бішкек мемлекеттік университеті жанындағы филология бойынша диссертация қорғайтын кеңестің мүшесі (1993-1998).<br />
* Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссияның сараптау кеңесінің мүшесі (1994-1999).<br />
* Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі (1995).<br />
* Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі Ғылым академиясы қоғамдық және гуманитарлық ғылымдар бөлімшесінің мүшесі (1996).<br />
* А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті және Бішкек мемлекеттік университеті жанындағы филология саласынан докторлық диссертация қорғайтын кеңестердің мүшесі, сондай-ақ ұзақ жылдар Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссияның сараптаушы кеңесінің мүшесі ретінде түркітанушы кадрлар даярлауға өз үлесін қосып келеді, көптеген докторлық, кандидаттық диссертациялардың ресми оппоненті.<br />
<br />
== Шығармашылғы ==<br />
* Алғашқы қазақ газеттерінің тілі, А., 1971; <br />
* ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ әдеби тілі, А., 1982,<br />
* XVІІІ — XІX ғасырлардағы қазақ әдеби тілінің жазба нұсқалары. А., 1988.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Марапаттары ==<br />
Сталин атындағы дербес стипендия иегері (1951-53 жж.)<br />
<br />
В.И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына байланысты «Ерен еңбегі үшін» медалі (1970)<br />
<br />
Қазақ ССР Ғылым академиясының Құрмет грамотасы (1971)<br />
<br />
«Социалисік жарыстың жеңімпазы» белгісімен (1972)<br />
<br />
«Қазақ ССР оқу-ағарту ісінің озық қызметкері» белгісімен (1981)<br />
<br />
«Еңбек ардагері» медалі (1990)<br />
<br />
Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Алғысхаты» табыс етілді (2001)<br />
<br />
«Исатай ауданының құрметті азаматы» деген атақ берілді (2007)<br />
<br />
Шоқан Уәлиханов атындағы бірінші дәрежелі мемлекеттік сыйлық (2008)<br />
<br />
«Ана тілі» төсбелгісі (2011)<br />
<br />
«Қырғыз тілі» төсбелгісі (2011)<br />
<br />
«Ерен еңбегі үшін» медалі табыс етілді (2015)<br />
<br />
Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі (2015)<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]<br />
[[Санат:Қазақстан филологтары]]<br />
[[Санат:Қазақ тілін зерттеушілер]]<br />
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]<br />
[[Санат:Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының профессорлары]]</div>Rasulbek Adil