https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D1%82 2026-09-07T22:03:14Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D1%82&diff=115328&oldid=prev 2026-06-26T06:26:42Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D1%82&diff=115327&oldid=prev 2016-05-16T05:28:03Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>‎{{taxobox<br /> |name =Ақ тұт<br /> |image = Schildau Maulbeerbaum Collage.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = [[Core eudicots]]<br /> |unranked_subclassis = [[Rosids]]<br /> |ordo = [[Rosales]]<br /> |familia = [[Тұт тұқымдасы]]<br /> |genus = [[Тұт]]<br /> |species = '''''M. alba'''''<br /> |binomial = ''Morus alba''<br /> |binomial_authority = [[Карл Линней]] 1753<br /> |}}<br /> '''Ақ тұт''' ({{lang-la|Morus alba}}) – [[тұт тұқымдасы]] [[тұт]] туысына жататын ағаш. <br /> <br /> == Таралуы ==<br /> [[Қазақстан]]ның оңтүстік аймақтарында кездеседі, кейде жабайыланып кетеді. <br /> <br /> == Ботаникалық сипаты ==<br /> [[Сурет:Morus alba Blanco1.206.png|thumb|left|150px|]]<br /> * Биіктігі 15 – 20 м, бұтақтары сұрғылт қоңыр, жас бұтақтары үлпілдек болады. <br /> * Бүршіктерінің пішіні жұмыртқа тәрізді (ұзындығы 6 мм-дей). <br /> * Жапырақтары 2-5 қалақшалы, қауырсынды тарамдалған, жиектері тісті тілімденген (ұзындығы 6-15 см, ені 4-10 см). <br /> * Тозаңқаптық сырғалары цилиндр тәрізді (ұзындығы 3 см), аналық сырғалары сопақша келген. <br /> * Гүлсерігінің сырты жалаңаш, шеттері тісті болып келеді. Аналық аузын ұсақ бүртіктер жапқан. Ақшыл жасыл, қызғылт, қара қошқыл түсті жемісшоғыры гүлтабанында жетіледі. <br /> * Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, маусымда жеміс береді. Жемісі – шырыны аз, жалған сүйекше. <br /> <br /> == Шаруашылықтағы қолданысы ==<br /> Ақ тұтты негізінен жібек көбелегінің қорегі ретінде өсіреді. Жемісінің құрамында қант көп болғандықтан, тағамға, спирт алуға пайдаланылады. Ағаш тінінен (луб) [[жіп]], [[арқан]], [[картон]], [[қағаз]], жапырақтарынан сары және қара бояу алынады. Тұқымында 30%-ға дейін май болады. Жалпы ағаштың құрамы илік заттарға бай, сүрегі қатты, одан әр түрлі ағаш бұйымдары жасалынады. Әсемдік өсімдік, кейде оларды көшені көгалдандыру үшін отырғызады. Ақ тұт [[Маңғыстау облысы]]нда [[Солтүстік Үстірт кемері|Солтүстік Үстірт]]тен және Маңғышлақтан табылып, облыстың [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген.<br /> <br /> == Галереясы ==<br /> &lt;center&gt;<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; align=center valign=top cellspacing=2<br /> |- bgcolor=#BACC99 align=center valign=top <br /> ||[[Сурет:Morusalbaleavesandflowersspring2500ppx.jpg|118px|center]]&lt;p style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt; Гүлдер <br /> ||[[Сурет:Morus-alba.jpg|225px|center]]&lt;p style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;Жемістер<br /> ||[[Сурет:Morus alba bark.jpg|132px|center]]&lt;p style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt;қабық<br /> ||[[Сурет:Morus alba wood ray section 1 beentree.jpg|235px|center]]&lt;p style=&quot;font-size: 85%&quot;&gt; Ағаш <br /> |}<br /> &lt;/center&gt;<br /> <br /> &lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Тұттар]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Нұрлан Рахымжанов