https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29Ақтас мешіті (Жаңақорған ауданы) - Түзету тарихы2026-09-08T21:00:10ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_(%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B)&diff=133529&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:02:26Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_(%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B)&diff=133528&oldid=prev10:26, 2025 ж. қазанның 29 кезіндегі Салиха деген2025-10-29T10:26:51Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғимарат<br />
| ғимараттың аты = Ақтас мешіті <br />
| шынайы аты = <br />
| бұрынғы атауы = <br />
| балама аты = <br />
| статусы = Мемлекет қорғауында<br />
| суреті = Ақтас мешіті (Жаңақорған ауданы).jpg<br />
| ені = <br />
| сурет атауы = <br />
| позициялық карта = <br />
|lat_dir = |lat_deg = 43|lat_min =30 |lat_sec =55 <br />
|lon_dir = |lon_deg = 67|lon_min =32 |lon_sec =50 <br />
| карта атауы = <br />
| карта ені = <br />
| ғимараттың үлкен жетістігі =<br />
| ізашары = <br />
| ізбасары = <br />
| ғимарат түрі = діни мекеме, діни зиярат орны<br />
| сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет<br />
| қолданылуы = <br />
| орналасуы = Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы<br />
| мекен жайы = <br />
| қала = <br />
| мемлекет = <br />
| қазіргі жалдаушы = <br />
| ғимараттың маңыздылығы = киелі нысан<br />
| құрылысы уақыты = 1884 жыл<br />
| құрылысы аяқталды = <br />
| ашылған уақыты = <br />
| жөнделген уақыты = 1990-жылдар<br />
| жабылған уақыты = <br />
| бұзылған уақыты = <br />
| құны = <br />
| жөндеу құны = <br />
| биіктігі = 19,15 м<br />
| төбесі = күмбезді<br />
| антеннаның төбесі = <br />
| шатыры = <br />
| ең соңғы қабат = <br />
| обсерватория = <br />
| құрылыс жүйесі = <br />
| көлемі = <br />
| диаметрі = <br />
| басқа да өлшемдері = <br />
| қабаттар саны = <br />
| ғимараттың ішкі ауданы = <br />
| лифтілер = <br />
| тапсырыс беруші = <br />
| иемденуші = <br />
| басқарушы орган = <br />
| сәулетшісі = <br />
| сәулет фирмасы = <br />
| салушы = <br />
| инженері = <br />
| инженер-құрылысшы = <br />
| басқа да дизайнерлер = <br />
| сметашы = <br />
| бас мердігер = <br />
| марапаттары = <br />
| дүкендер саны = <br />
| бөлмелер саны = <br />
| көлік тұрағы = <br />
| сайты = <br />
}}<br />
{{мағына|Ақтас мешіті}}<br />
'''Ақтас мешіті''' – [[Қызылорда облысы]]ның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген киелі нысан ескерткіші. <br />
<br />
== Орналасқан жері ==<br />
Қызылорда облысы [[Жаңақорған ауданы]] [[Бесарық (Талап ауылдық округі)|Бесарық]] бекетінен оңтүстік-батысқа қарай 10,6 км жерде, [[Сырдария]] өзенінің жағалауында орналасқан. <br />
<br />
== Кезеңі ==<br />
[[1884 жыл|1884]] жылы салынған. Авторы белгісіз. Мешіттің тұрған маңында қазақтардың XVI-XIX ғасырлардағы тұрақты мекен жайлары болғанға ұқсайды. <br />
<br />
== Тарихи деректер == <br />
Бұл ғимарат "Ақтас" деген атпен белгілі және [[Айғожа ишан күмбезі|Айқожа]] ишанның өтініші бойынша осылай аталды. Оның да кесенесі осы мешітке жақын орналасқан. Мешітті белгісіз сәулетші Сырдарияның оң жағалауының биік жеріне тұрғызған (халықта Самарқандтан шақырылған шебер туралы әңгіме айтылады). Төбешіктің етегінде бұлақ бар, сол бұлақ суының емдік қасиеті бар деп есептеледі.<br><br />
"Ақтас" мешіті – Сырдария жағалауындағы жалғыз күмбезді мешіт. Халық арасында оны ертеден осы өңірдегі ең биік діни құрылыс деп санайды, сондықтан да күмбездің биігіне шығып, [[Қожа Ахмет Ясауи]] мен [[Арыстан баб кесенесі|Арыстан баба]]ның кесенелерін көруге болады дейді. Осы мешіт пайда болғаннан бастап, Меккеге жыл сайын қажылыққа барар алдында адамдардың жиналатын киелі орнына айналды.<br><br />
Өткен ғасырдың 90-жылдары "Ақтас" мешіті төзімділігімен ерекшеленетін "түркістандық кірпішті" қолдана отырып, қайта жаңартылды.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref><br />
<br />
== Сипаттмасы ==<br />
Ғимарат тікбұрышты күйдірілген кірпіштерден (6,5х13х26 см, 10 қатар + 10 жым = 0,77 м) тұрғызылған. Пішіні төрт бұрышты етіп салынған күмбезді мешіттің еденінен күмбезіне дейінгі биіктігі 19,15 м. Қасбеті шығыс жақта.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> Мешіт күмбезіне 4 қырлы, 2 қабатты мойындық арқылы көтерілуге болады. Қабырғалары сәндік өрнектермен әшекейленген. Кіре беріс жағында 3 биік, сәнді аркасы бар, ортаңғы аркадан мешітке кіретін есік жасалған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Солтүстік және оңтүстік жақтағы қабырғасына әшекейлі терезелер орнатылған; солтүстіктегі терезенің астыңғы жағында қосымша бір есік бар.<br><br />
Мешіттің михрабы батыс жақтағы қабырғаның орта тұсында орналасқан. Солтүстік іргесіне жүргізілген қазба жұмысы барысында төрт бұрышты шағын бөлмелердің іргесі ашылды. Осыған қарағанда мешіт жанында медресе болған секілді.<br><br />
[[1982 жыл|1982]] жылы [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне]] енгізіліп, мемлекет қорғауына алынған. <br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]<br />
[[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]]<br />
[[Санат:Қазақстан мешіттері]]</div>Салиха