Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:24:28Z

1 түзету

Alphy Haydar: /* Сыртқы түрі, дизайн */ уикилендіру

2017-04-01T17:48:53Z

‎Сыртқы түрі, дизайн: уикилендіру

Жаңа бет

{{Валюта
|Атауы = АҚШ доллары
|Шынайы атауы =
|Тіл коды = kk
|ЖВК-ru = АҚШ доллары
|ISO-en = US Dollar
|ISO-fr = Dollar des États-Unis
|Сурет = USDnotes.png
|Сурет2 =
|Жалпы сурет атауы =
|Сурет атауы =
|Сурет атауы2 =
|Ені =
|Сурет ені =
|Сурет ені2 =
|ISO = USD
|ISO сандық = 840
|ISO2 =
|ISO сандық2 =
|ISO3 =
|ISO сандық3 =
|Эмитент = {{Байрақ|АҚШ}}
|Ресми қолданушылар = ''{{Байрақ|Бермудалар}} {{Байрақ|Бонэйр}} {{Байрақ|Британдық Вирджин аралдары}} ''{{Байрақ|Timor-Leste|Шығыс Тимор}} {{Байрақ|Зимбабве}} {{Байрақ|Маршалл аралдары}} {{Байрақ|Палау}} {{Байрақ|Панама}} ''{{Байрақ|Пуэрто-Рико}}'' ''{{Байрақ|Саба}}'' {{Байрақ|Сальвадор}} ''{{Байрақ|Синт-Эстатиус}} {{TCI}}'' {{FSM}} {{Байрақ|Эквадор}}
|Бейресми қолданушылар =
|Тұрады1 = [[Дайм]]
|Сәйкестік1 = 10
|Тұрады2 = [[Цент]]
|Сәйкестік2 = 100
|Тұрады3 = [[Милль (ақша бірлігі)|Милль]]
|Сәйкестік3 = 1000
|Тұрады4 =
|Сәйкестік7 =
|Еселік1 =
|Сәйкестік4 =
|Еселік2 =
|Сәйкестік5 =
|Еселік3 =
|Сәйкестік6 =
|Параллельді1 =
|Параллельді2 =
|Параллельді3 =
|Символ = {{Валюта таңбасы|USD|all|sep= •}}
|Аббревиатура =
|Белгіленуі =
|Мәнеттер = 1 және 5 цент, 1 дайм, {{бөлшек|1|4}}, {{бөлшек|1|2}} және 1 доллар
|Банкноталар = 1, 2, 5, 10, 20, 50 және 100 доллар
|Еңгізілді = 15.11.1993
|Еңгізілді-соңы =
|Алматырды =[[КСРО рублі]] (SUR) / [[Ресей рублі]] (RUR)
|Хроника =
|Орталық банк = [[Федералдық резервтік жүйесі]]
|Орталық банк _сайт = www.federalreserve.gov
|Басып шығарады = [[Гравировка және мөр бюросы]]
|Басып шығарады_сайт = www.moneyfactory.gov/
|Ақша сарайы = АҚШ Монета сарайы
|Ақша сарайы_сайт = www.usmint.gov/
|Ақша сарайы2 =
|Ақша сарайы_сайт2 =
|Ортаққор = Category:Money of the United States
|СілтемеТобы = 1,50% (наурыз) [http://www.clevelandfed.org/research/data/us-inflation/mcpi.cfm источник]
}}

'''[[Америка Құрама Штаттары]]ның [[Доллар|До́ллары]] ''' ({{lang-en|United States dollar}}, МФА: {{IPA|[jʊˌnaɪ.tɪd ˈsteɪts ˈdɑlɚ]}}) — АҚШ [[ақша]] бірлігі, әлемдік негізгі [[резервтік валюта]]лардың бірі. 1 доллар = 100 [[цент]]. Белгіленуі: [[Доллар белгісі|$]] немесе USD. [[Ақша шығарылымы | ақша шығару]] құқығы Америка Құрама Штаттарында [[Орталық банк | Орталық банк]] функцияларын жүзеге асыратын [[Федералдық резервтік жүйесі (АҚШ) | Федералдық резервтік жүйесіне]] ({{lang-en|Federal Reserve System}}) тиесілі.

АҚШ долларының, басқа да бірқатар елдерде (мысалы, [[Маршалл аралдары]], [[Сальвадор]]) ұлттық валюта мәртебесі бар. Сондай-ақ (өзінің жеке валюта жүзінде қолма-қол ақша немесе қолма-қол емес айналыстағы пайдаланылмайтын жағдайларда, оның ішінде [[құқықтық төлем қызметі]]де бар, оларда АҚШ доллары ұлттық валюта ғана емес елдерінде көбіне (параллель) валюта болып табылады Мысалы, [[Зимбабве]]де. <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/zi.html Мир в фактах]</ref>).

Әлемдік сауданың 80% астам АҚШ долларымен есептеледі деп саналады. <ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/beseda/1325270-echo/|title=Интервью с гостем радиостанции "Эхо Москвы" Олегом Вьюгиным|date=2014-05-22|format=интервью|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2014-05-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Pl5BvOo7|archivedate=2014-05-22}}</ref>.

[[Bloomberg]] Агенттігінің деректері бойынша, [[SWIFT]] банкаралық айналым жүйесінде 2013 жылдың мамыры мен 2014 жылдың мамыр аралығында АҚШ долларының үлесі 42% -ды құрады. [[Еуро]]ның (сол кезең үшін) үлесі 32%, [[Қытай юані|юань]] - 1,47%, ал көршіміз [[ Ресей рублі|Ресей рублі]] - 0,35% құрады.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-07-06/putin-s-land-grab-undermines-global-ambition-for-ruble|title=Putin’s Land Grab Undermines Global Ambition for Ruble|author=Ye Xie, Halia Pavliva|date=2014-07-07|publisher=BloombergBusiness|accessdate=2015-01-30|lang=en}}</ref>.

== Номиналдары ==
Барлық [[АҚШ]] ''федералдық'' банкноттары, [[1861 жыл]]дан шыға бастаған, осы күнге дейін заңды түрде төлем қызметін атқарады. 1971 жылдың 15 тамызынан доллардың алтын қормен қамтамасыз етілуі тоқтатылды.

Еркін қазіргі айналымға [[номиналды құны | деноминация]] [[банкнот | Банкноталар]] шығады және қол жетімді
* [[Бір доллар (банкноттар) | 1 доллар]];
* [[Екі АҚШ доллар (банкноттар) | $ 2]];
* [[Бес АҚШ доллары (банкноттар) | $ 5]];
* [[Он АҚШ доллар (банкноттар) | $ 10]];
* [[Жиырма АҚШ доллары (банкноттар) | $ 20]];
* [[Елу АҚШ доллар (банкноттар) | $ 50]];
* [[Жүз АҚШ доллар | $ 100]].

[[АҚШ Монеталары]]ның құндылықтары:
* [[Бір АҚШ центі| 1 центі]] '' ([[пенни]]) '';
* [[Бес АҚШ центі Джефферсон суреті салынған| 5 цент]] ''(никель)'';
* [[Дайм|10 цент]] (''дайм '' - басқа атауларды айырмашылығы номиналды құны ресми атауы болып табылады;
* [[Ширек Доллар (АҚШ) | {{Бөлшек| 1 | 4}} доллары]] ''(квотер)'';
* [[Жарты доллар (АҚШ) | {{Бөлшек|1|2}} доллары]] '' (хаф) '';
* [[Бір доллары (АҚШ) | 1 доллар]].

500, 1000, 5000, 10000 доллар номиналымен жарамды банкноттар әлі де бар. Олар [[1945 жыл]]ға дейін шығарылды, [[1969 жыл]]дан ресми айналыстан алып тасталады ([[SWIFT (төлем жүйесі)|электрондық банк төлемдер]] пайдалануға байланысты). <ref>[http://www.moneyfactory.gov/uscurrency/largedenominations.html U.S. Currency Large Denominations]. U.S. Department of the Treasury.</ref> Олардың [[Бонистика | бонистикалық]] құны номиналды құнынан әлдеқайда жоғары болып табылады. Мысалы, аукционда 5000 купюрасының құны 10 000 АҚШ долларына дейiн болуы мүмкін <ref>[http://tourism.tut.by/cgi-bin/articles.cgi?id=959 ГЛАВНЫЕ ДЕНЬГИ МИРА] {{недоступная ссылка|число=15|месяц=05|год=2013}}</ref>. [[АҚШ Федералдық резервтік жүйесі | ФРЖ]]-мен саны қадағаланып отыратын шығарылған барлық ноталардың [[номиналды құны | номиналымен]] 10 000 долларға дейін, және ең соңғы басылымы [[1944]] жылы басылған ([[1934 жыл]]ғы сериясы) айналыстан тек 130 данасы алынған жоқ. Сондықтан, каталогтарда осы раритеттердің құны, әдетте, көрсетілген емес.

[[1934 жыл]]ы айналымға түспеген және тек [[АҚШ Федералдық резервтік жүйесі | ФРЖ]] және Қазынашылықта ішкі есеп айырысу үшін пайдаланылған 100 000 долларлық банкноталар шығарылған .

Қазіргі уақытта ең ірі банкнотаның номиналы $100 болып табылады.

== Сыртқы түрі, дизайн ==
{| class="wikitable"
|- style="background:#2E8B57;"
! Атауы
! Аверс
! Реверс
! Кескін
! Реверс тақырыбы
! Алғашқы серия
! Кейінгі серия
! Айналым
|-
| Бір доллар
| [[File:Onedolar2009series.jpg|250px]]
| [[File:US one dollar bill, reverse, series 2009.jpg|250px]]
| [[Джордж Вашингтон]]
| Құрама штаттың ұлы таңбасы
| 1963 серия
| 2013 серия
| Кең
|-
| Екі доллар
| [[File:US $2 obverse.jpg|250px]]
| [[File:US $2 reverse.jpg|250px]]
| [[Томас Джефферсон]]
| [[Трамбалл Тәуелсіздік Декларациясы]]
| 1976 серия
| 2013 серия
| Шекті
|-
| Бес доллар
| [[File:US $5 Series 2006 obverse.jpg|250px]]
| [[File:US $5 Series 2006 reverse.jpg|250px]]
| [[Авраам Линкольн]]
| [[Линкольн мемориалы]]
| 2006 серия
| 2013 серия
| Кең
|-
| Он доллар
| [[File:US10dollarbill-Series 2004A.jpg|250px]]
| [[File:US $10 Series 2004 reverse.jpg|250px]]
| [[Александр Гамильтон]]
| [[АҚШ қазынасы]]
| 2004A серия
| 2013 серия
| Кең
|-
| Жиырма доллар
| [[File:US20-front.jpg|250px]]
| [[File:US20-back.jpg|250px]]
| [[Эндрю Джексон]]
| [[Ақ үй]]
| 2004 серия
| 2013 серия
| Кең
|-
| Елу доллар
| [[File:50 USD Series 2004 Note Front.jpg|250px]]
| [[File:50 USD Series 2004 Note Back.jpg|250px]]
| [[Улисс С. Грант]]
| [[Құрама Штаттар Сарайы]]
| 2004 серия
| 2013 серия
| Кең
|-
| 100 доллар
| [[File:New100front.jpg|250px]]
| [[File:New100back.jpg|250px]]
| [[Бенджамин Франклин|Франклин Бенджамин]]
| [[Тәуелсіздік Сарайы]]
| 2009 серия
| 2013 серия
| Кең
|}

{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#2E8B57;"
! Атауы
! Жалпы аты
! Аверс
! Реверс
! Кескін
! Реверс тақырыбы
! Салмағы
! Диаметр
! Материал
! Қыры
! Айналымы
|-
| Бір цент 1¢
| Пенни
| [[File:US One Cent Obv.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:US One Cent Rev.png|frameless|upright=0.4]]
| [[Авраам Линкольн]]
| Штат қалқаны
| 2.50 g
| 19.05 mm
| 97.5% [[цинк|Zn]] 2.5% [[мыс|Cu]]
| Жаттық
| Кең
|-
| Бес цент 5¢
| Никел
| [[File:US Nickel 2013 Obv.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:US Nickel 2013 Rev.png|frameless|upright=0.4]]
| [[Томас Джефферсон]]
| [[Monticello]]
| 5.00 g
| 21.21 mm
| 75% Cu 25% [[Nickel|Ni]]
| Жазық
| Кең
|-
| Он цент 10¢
| Дайм
| [[File:Dime Obverse 13.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:Dime Reverse 13.png|frameless|upright=0.4]]
| [[Franklin D. Roosevelt]]
| [[olive branch]], [[torch]], [[Oak|oak branch]]
| 2.27 g
| 17.91 mm
| 91.67% Cu 8.33% Ni
| 118 reeds
| Wide
|-
| [[Quarter (United States coin)|Quarter Dollar]] 25¢
| quarter
| [[File:2014 ATB Quarter Obv.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:US coin 25c 2016 ATB Harpers-Ferry.jpg|frameless|upright=0.4]]
| [[George Washington]]
| Various; five designs per year
| 5.67 g
| 24.26 mm
| 91.67% Cu 8.33 % Ni
| 119 reeds
| Wide
|-
| [[Half dollar (United States coin)|Half Dollar]] 50¢
| half
| [[File:US Half Dollar Obverse 2015.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:US 50 Cent Rev.png|frameless|upright=0.4]]
| [[John F. Kennedy]]
| [[Seal of the President of the United States|Presidential Seal]]
| 11.34 g
| 30.61 mm
| 91.67% Cu 8.33 % Ni
| 150 reeds
| Limited
|-
| [[Dollar coin (United States)|Dollar coin]] $1
| dollar coin, golden dollar
| [[File:Sacagawea dollar obverse.png|frameless|upright=0.4]]
| [[File:2017 Native American Dollar Reverse.png|frameless|upright=0.4]]
| Profile of [[Sacagawea]] with her child, [[Jean Baptiste Charbonneau]]
| [[Bald eagle]] in flight (2000–2008), Various; new design per year
| 8.10 g
| 26.50 mm
| 88.5% Cu 6 % Zn 3.5% [[Manganese|Mn]] 2 % Ni
| Lettered
| Limited
|}

== $ ==
1778 жылы 1 сәуірде Жаңа Орлеандық бизнесмен Оливер Поллок АҚШ-тың ұлттық валютасы долларға арнап белгі ойлап тапқан болатын. Белгі бір-біріне қабаттасқан U және S (United States) әріптерінен тұрды. Уақыт өте келе U -дің төменгі жағы жойылып, одан кейін уақыттарда америкалықтар тек қана бір сызықпен сыза салатын болған. Ақырында қазіргі біз көріп жүрген $ белгісі жасалып шыққан.

== Дереккөздер: ==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы

{{wikify}}

[[Санат:Ақша]]
[[Санат:АҚШ экономикасы]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	19:24, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

АҚШ доллары - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Alphy Haydar: /* Сыртқы түрі, дизайн */ уикилендіру