Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:27Z

1 түзету

1nter pares: ~2026-22978-09 (т) өңдемелерінен Жаңадан Б соңғы нұсқасына қайтарды

2026-04-14T08:29:00Z

~2026-22978-09 (т) өңдемелерінен Жаңадан Б соңғы нұсқасына қайтарды

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Ашхабад
|шынайы атауы = {{lang-tk|Aşgabat}}
|сурет = {{Фотомонтаж
| photo1a = Neutrality-Road-Ashgabat-2015.JPG
| photo2a =
| photo2b = Ashgabat, new avenue - panoramio.jpg
| photo3a = Independence Park, Aşgabat (Stans08-056; 3134884466).jpg
| photo3b = 10 yyl Abadanchylyk Square, Aşgabat (Stans08-028; 3134865512).jpg
| photo4a =
| photo4b = Ashgabat suburbs (26044790251).jpg
| photo5a = Turkmenistan Independence Monument, Ruhnama.jpg
| photo5b = Ultra-modern highways in Ashgabat.jpg
| spacing = 2
| position = center
| color_border = white
| color = white
| size = 266
}}
|жағдайы = Астана
|ел = Түрікменстан
|елтаңба = Ashgabat (seal).svg
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 57|lat_sec =
|lon_dir = E|lon_deg = 58|lon_min = 23|lon_sec =
|CoordAddon = type:city(600100)_region:TM
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi = 250
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі =
|аймағы =
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі = 4 этрап
|басшының түрi = Хәкімі
|басшысы = Дурдылыев Шаһмұхаммет<ref>[http://www.turkmenistan.gov.tm/?idr=1&id=100115e «Түрікменстан: алтын ғасыр»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605065412/http://www.turkmenistan.gov.tm/?idr=1&id=100115e |date=2013-06-05 }}</ref>
|құрылған уақыты = 1881
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = [[1881 жыл|1881]]-[[1919 жыл|1919]] — Ғашықабат<br />[[1919 жыл|1919]]-[[1927 жыл|1927]] — Полторацк
|статус алуы = 1881
|жер аумағы = 700 шамасы<ref>[http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=5241 Столица, устремлённая в будущее.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806085202/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=5241 |date=2018-08-06 }} // turkmenistan.gov.tm (09 қараша 2013 жылы) {{ref-ru}}</ref> немесе 830 шамасы<ref>{{cite web |url = http://news.asgabat.net/?p=3157 |title = В Ашхабаде переименованы два городских этрапа. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131110151137/http://news.asgabat.net/?p=3157 |archivedate = 2013-11-10 }} // news.asgabat.net (31 мамыр 2013 жыл) {{ref-ru}}</ref>
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі = 273
|климаты = Континенттік
|ресми тілі = Түрікмен
|тұрғыны = 1 млн<ref name="Миллион">[http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=16832 Президент Туркменистана провёл видеоселекторное рабочее совещание] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327161912/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=16832 |date=2019-03-27 }} {{ref-ru}}</ref>
|санақ жылы = 2018
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы = [[түрікмендер]] (77%),<br />[[орыстар]], [[өзбектер]], [[армяндар]]
|конфессионалдық құрамы = Мұсылмандар, православтар, буддистер, яһудилер, католиктер
|этнохороним = ашхабадтық, ашхабадтықтар
|уақыт белдеуі = +5
|DST =
|телефон коды = +(993 12)
|пошта индексі =
|пошта индекстері = 744000 — 744040<ref>{{cite web |url = http://www.turkmenpost.gov.tm/about_index.php |title = Почтовые индексы (POÇTA INDEKSLERI). "Türkmenpoçta" Poçta aragatnaşygy döwlet kompaniýasynyň aragatnaşyk bölümleriniň. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130913155726/http://www.turkmenpost.gov.tm/about_index.php |archivedate = 2013-09-13 }} // turkmenpost.gov.tm</ref>
|автомобиль коды = AG
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Aşgabat
|сайты = http://ashgabat.gov.tm/
|сайт тілі = tk
}}
'''Ашхабад''' ({{lang-tk|Aşgabat}}) — [[Түрікменстан]]дағы қала, [[1924 жыл]]дың [[қазан]]ынан бастап елдің елордасы. [[Көпеттау]] тауының етегінде орналасқан, халық саны — 941 221 адам.

"Ақ мәрмәрлы елорда" — түрікмендер өз елордаларын осылай дәріптейді. Копетдақ тауының етегіндегі Ахал алқабы мен Қарақұм шөлінің шетінде, теңіз деңгейінен 214-240 м биіктікте орналасқан.

==Атауы==
'''Ашхабад''' деген атау арабтың "ъәшқ" ({{lang-ar|عشق}} — ''махаббат'') және парсының "абад" ({{lang-fa|آباد}} — ''мекен'') деген сөздерінен шықты.

==Тарихы==
[[Сурет:Aşgabat 1901.jpg|left|thumb|Ашхабад вокзалы, [[1901 жыл]]]]

Ашхабад ежелгі дәуірлерде қаланың орнында шағын елді мекен болған. Ұлы Жібек жолының бойында тұрғандықтан ертеден маңызды қоныс болып саналған. Қаланы М.Д.Скобелев басқарған Ахалтеке жорығы кезінде орыс отарлаушылары басып алып ([[1881 жыл]]ы [[18 қаңтар]]), әскери бекініске айналдырды. [[1885 жыл]]ы Түрікменстан аймағында құрылған [[Ресей империясы|Ресейдің]] әкімшілік бөлігі — [[Каспий облысы]]ның орталығы болды. [[1885 жыл]]ы Ғашықабат—[[Каспий]] және [[1899 жыл]]ы Ғашықабат—[[Ташкент]] темір жол желісі салынуы нәтижесінде Ғашықабат Орта Азиядағы ірі сауда орталықтарының біріне айналды. [[1919 жыл]]ы [[9 шілде]]де [[Түркістан АКСР-інің]] орталығы болды. [[1919 жыл|1919]]-[[1927 жыл]]дары қала ақ гвардияшылармен шайқаста қаза тапқан Түркістан АКСР-інің Еңбек комиссары П.Г.Полторацкийдің есімімен "Полторацк" деп аталды. [[1927 жыл]]ы тарихи-ұлттық атауы қайта берілді.

[[1920 жыл|1920]]-[[1980 жыл]]дары қала [[Түрікменстан]]дағы ең ірі өнеркәсіп орталығына айналып, өндіріс орындар шығаратын өнімдері [[1913 жыл]]ғы көрсеткіштермен салыстырғанда 100-ге жуық пайызға артты. Металл өңдеу және машина жасау, электротехникалық, құрылыс материалдарын шығару, шыны жасау, мата тоқу, тамақ өнеркәсібі орындары, электростанциялары салынды. Әсіресе, қаладағы кілем тоқу кәсіпорындарының бұйымдары дүние жүзіне белгілі. [[1969 жыл]]ы Байрамәли—Ғашықабат—Безмеин газ құбыры іске қосылды. Ғашықабат бірнеше рет зілзаланы бастан кешті (1893, 1895, 1929). [[1948 жыл]]ы [[6 қазан]]да болған зілзаладан түгелдей қираған қала қайта салынды. [[1950 жыл|1950]]-[[1960 жыл]]дары заманауи сәулет өнерін шығыстық әсем әдіспен ұштастырған Үкімет үйі, көпшілік кітапхана бой көтерді. Ғашықабат — Республиканың мәдени және ғылыми орталықтарының бірі. Мұнда жалпы және арнаулы орта білім беретін мектептер, жоғары оқу орындар, Ғылым Академиясының ғылыми-зерттеу мекемелері бар. Мақтымұлы атындағы опера және балет театры, драма, қуыршақ театрлары, мұражайлар, газет-журнал редакциялары жұмыс істейді<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref><ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
ISBN 9965-36-216-5</ref>.

==Климаты==
* Жылдық орташа мөлшер температурасы — +16,7C°.
* Жел жылдық орташа мөлшер жылдамдығы — 1,6 м/с.
* Ауа жылдық орташа мөлшер дымқылдығы — 56%.

== Көрікті жерлері ==
Ашхабад — бай және алуан түрлі сәулет өнеріне ие қала, оны көбінесе «Ақ қала» деп атайды, себебі оның ғимараттарының көпшілігі ақ мәрмәрмен қапталған.
Ашхабадтың негізгі көрікті жерлеріне төрт мұнарасы мен үлкен алтын күмбезі бар Ертугрул Газы мешіті, Александр Невский православие шіркеуі, аркас, Президент сарайы, Мемлекеттік кітапхана мен Парламент ғимараттары кіреді.
Жексенбілік базар — өзіндік әшекейлері бар типтік шығыс базары, Түрікменстан бейнелеу өнері мұражайы, кілем мұражайы және Ашхабад циркі баруға тұрарлық.

Ашхабад аймағы археологиялық орындарымен ерекше қызықты. Қаланың жанында, батысында, Митридат I патша негізін қалаған қуатты Парфия империясының астанасы Нисаның ежелгі қирандылары орналасқан. Бұлар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Мұнда келушілер екі ежелгі бекіністің қирандыларын, патша резиденциясындағы сақталған кабинетті, сарай залдарын, патша қазынасын және Арсакид әулетінің ғибадатханалары мен мазарларын аралай алады. Шығыста, ортағасырлық қаланың қирандыларының арасында ежелгі Аннау бекінісі мен ежелгі мешіт орналасқан.
Түркіменстанның бай табиғи әртүрлілігінің ішінде елдің әртүрлі аймақтарында он төрт жабайы табиғат қорығы мен сегіз қорық орналасқан, оларда үш мыңнан астам өсімдік түрі, елуден астам балық түрі, екі жүз сексен жануарлар түрі және үш миллион гектардан астам орман алқабы мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/414-Ashhabad.html|title=Азия. Түрікменстан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-11-27 |lang=}}</ref>

== Қалалық көлік жүйесі ==
Ашхабадта жалпы ұзындығы шамамен 2230 шақырымды құрайтын 90-нан астам қалалық автобус бағыты және 20 қала маңындағы автобус бағыты бар. Қалада екі автобекет бар: біреуі Текин базарының жанында және Ашхабад халықаралық жолаушылар автовокзалының жанында.

Троллейбустар алғаш рет Ашхабад көшелерінде 1964 жылы 19 қазанда пайда болды. 2011 жылғы жағдай бойынша қалада жеті бағыт жұмыс істеді, троллейбус паркінде 47 троллейбус болды.

Ашхабадтың Олимпиадалық ауылында монорельсті жол салынды. Желінің ұзындығы 5,1 км, сегіз станция және үш вагоны бар.

Сапармұрат Түркіменбашы әуежайы Ашхабад орталығынан он шақырым жерде орналасқан. Ол негізінен түркімен әуе компаниясының Turkmenistan Airlines және Turkish Airlines (Түркия), S7 Airlines (Ресей), Lufthansa (Германия), Belavia (Беларусь) және басқа да шетелдік компаниялардың халықаралық рейстеріне қызмет көрсетеді.

Ашхабадта теміржол вокзалы бар. Одан жолаушылар мен экспресс пойыздар Түркіменбашы, Дашогуз, Түркіменабад, Серхетабат және Әмударияға барады.

== Театрлары ==
*Сапармұрат Түркіменбашы атындағы Бас драма театры;
*Молланепес атындағы студенттер театры;
*Махтымқұл атындағы ұлттық музыкалық-драма театры;
*Алп Арслан атындағы Түркімен ұлттық жастар театры;
*Түркімен мемлекеттік қуыршақ театры;
*А.С.Пушкин атындағы мемлекеттік орыс драма театры;
*Түркімен мемлекеттік циркі.

==Бауырлас қалалары==
* {{Байрақ|АҚШ}}, Альбукерке
* {{Байрақ|Түркия}}, [[Анкара]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Азия елордалары}}
{{Түрікменстан қалалары}}
{{geo-stub}}

[[Санат:Ашхабад]]
[[Санат:Азия елордалары]]

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Ашхабад - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

1nter pares: ~2026-22978-09 (т) өңдемелерінен Жаңадан Б соңғы нұсқасына қайтарды