https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%83%D1%88%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83Аушы құсты тамақтандыру - Түзету тарихы2026-04-20T00:59:50ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%83%D1%88%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83&diff=25885&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:07:14Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:07, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%83%D1%88%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83&diff=25884&oldid=prevArystanbekBot: /* Дереккөздер */clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-16T05:26:25Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Дереккөздер: </span>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Аушы құсты тамақтандыру'''. [[Қыран]] қүспен саятшылық құрғанда оның аңды ілу-ілмеуі,<br />
ұзақ сонарда шаршамай қажыр-қайрат көрсетуіне, шүйліккен<br />
кездегі арынына, аңды бүргендегі күш-қуатына құстың бабына келгендігіне тура байланысты. Ал бап пен күйді қамтамасыз<br />
ететін бірден-бір фактор құсты жемдеуге тікелей қатысты болады. Сондықтан сан алуан құнарлы-құнарлы жемдерді дер<br />
кезінде таңдап, құстың жаратылыс ерекшелігі мен талғамына<br />
сай сәйкестендіре берудің маңызы зор.<br />
Қыранның жасына, жынысына, көңіл күйіне, арық-семіздігіне, баптауына, саят кезеңіне байланысты оған берілетін<br />
жемінің дайындалуына қарай бірнеше түрге бөледі. Олар<br />
құнарлылығы мен беретін қуатына қарай мыналар:<br />
<br />
''[[Қан соқта]]'' - мал немесе аңның қаны сорғалаған жылы<br />
еті. Әл беретін қуатты жемге саналады. Түлек және саят кезінде<br />
беріледі.<br />
<br />
''[[Су соқта]]''- бір тәулік суға салып жасытқан семіз ет. Құсты<br />
ширықтыру үшін беріледі.<br />
<br />
''[[Тоят]]'' - құстың аузын толтыра асайтындай, ұстаған<br />
аңының жас, бір кесек ыстық еті. Аңның сан етінен кесіп алып,<br />
құсқа бір-екі дүркін жұлғызса, оны да тоят дейді.<br />
<br />
''[[Қызыл]]'' - қан-сөлі бойында, суға шайылмаған түйір-түйір<br />
ет.<br />
<br />
''[[Алажәукім]]'' - майы аз ет. Оған көбіне балықтың еті<br />
таңдалады. Ол түлекте отырған құсты дереу түлетеді.<br />
<br />
''[[Құнар]]'' - саятшылық кезінде берілетін алдын ала<br />
дайындалған кепкен ет. Аң кезікпей, ала алмай зеріккенде, ашыққанда әлдендіру үшін немесе қиқар мінез танытып<br />
аулаққа ұшқанда шақырып алу үшін беріледі.<br />
<br />
''[[Тартпа]]'' - аңның немесе малдың сіңірлі сөлсіз етінен<br />
дайындалған шандырлы жем.<br />
<br />
''[[Жанышпа]]'' - сүйегімен бірге жаныштап дайындалған ет.<br />
Бұлар құстың қоңын көтеру үшін беріледі.<br />
<br />
''[[Сары бөртпе]]'' - туралған соң екі-үш мәрте суға жуылып,<br />
сығымдалып, сөлінің жартысынан арылған, түсі бозалаңдап,<br />
қызыл-сары түске енген ет. Бұл да құнарсыз болғандықтан<br />
құсты шымырландырады, азғана күш-қуат береді.<br />
<br />
''[[Бөртпе]]'' - етті суға бір тәулік бойы бөрттіріп, сөл, майынан<br />
арылтып, құнары азайтылған жем түрі. Ол құстың іш майын<br />
арылтып, қара етін толтырады.<br />
<br />
''[[Ақ жем]]'' - жапырақтап турап, инемен пісіп шабақтап,жылы<br />
суға бес-алты рет шайып, сығып, бар сөлінен арылған, түсі ақ<br />
шүберектей болған ет. Ақ жемді көбіне қайырған кезде береді.<br />
Саят кезінде тоқ болғандықтан, аңға түспей қойған кезде де береді.<br />
<br />
''[[Ағарттық]]'' - бұл да ақ жем, тек өте ұсақ туралған түрі.<br />
<br />
''[[Тартпа]]'' - аңның немесе малдың сіңірі, толарсағы сияқты сөлсіз жерлерінен дайындалған жем. Сөлсіз болғандықтан<br />
қуатсыз, әлсіз жем ретінде пайдаланылады. Семіз құсты арытады.<br />
<br />
''[[Боз өкпе]]'' - үрлеп, аязға тоңазытқан мал өкпесі. Құнарсыз<br />
жем болғандықтан тойынып аң аулауға зауқы болмай кеткен<br />
құсқа беріледі.<br />
<br />
Қойдың өкпесін тұтастай бөлектеп алып, кеңірдегі<br />
арқылы үрлеп үлкейтіп, ішіне суды толтыра құйып, суық жерге іліп тастайды. Ол біраздан кейін ішіндегі қаны суға шайылып сыртына шығып тамшылап ағып, бозарған құр сірнесі<br />
қалады. Мұны қол аба дейді. Қолабаны бүркітке жем аяққа турап, көлкілдетіп, мол берсе, іш майын таусып, қарнын ашырады. Ұсақ аушы құсқа берілетін жем бүркітке берілетін жемнің жартысындай ғана көлемде болады.<br />
[[Құсты баптау]], қайыру кезінде құсбегілер "бап дегеніміз<br />
жем, жем дегеніміз бап" дейді. Осы кезеңде құсқа қолаба, сары<br />
бөртпе, ақ жем береді. Қайыру кезінде берілетін жемді май,<br />
шандыр жібермей, неғұрлым жұқарта жапырақтап турап,<br />
саптыаяққа салып, үстіне суық су құйып, бөрттірген соң қанын<br />
сығып шығарып, қайта-қайта шайып, қан-сөлсіз, құнарсыз жем<br />
дайындалады.<br />
Аушы құсқа ешқашан тұздалған, сасып-борсыған,<br />
көгерген, піскен немесе ескірген сүр ет беруге болмайды.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Спорт]]<br />
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</div>ArystanbekBot