https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8FАтомдық-абсорбциялық спектроскопия - Түзету тарихы2026-04-20T04:43:16ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F&diff=38437&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F&diff=38436&oldid=prevSibom: /* top */clean up, replaced: сүйық → сұйық using AWB2016-03-10T04:29:27Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: сүйық → сұйық using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Атомдық-абсорбциялық спектроскопия'''.<br />
Атомдық-абсорбциялық [[спектроскопия]] әдісі бос атомдардың<br />
жарықты өзіне сіңіру қабілетіне негізделген. Абсорбция процесінде<br />
[[электрон]] негізгі энергетикалық деңгейден едәуір жоғары деңгейге<br />
ауысады, мұндайда берілген жиіліктегі қоздыратын жарықтың<br />
интенсивтігі төмендейді. Өлшенетін жарық сіңіру шамасымен<br />
анықталатын элемент концентрациясының арасындағы байланысты<br />
[[Ламберт заңы|Ламберт-Бугер-Беер заңының]] көмегімен өрнектеуге болады:<br />
:<math>A=\lg\,(\frac{I}{T})=\lg,(\frac{I_0}{I})=k*l*C,</math><br />
мұндағы A - [[абсорбция]], жарықты сіңіруді сипаттайтын шама;<br />
Т - өткізу; I<sub>0</sub>- қоза бастаған сәуле шығарудың алғашкы интенсивтігі;<br />
I - сәуле шығару жалыны арқылы өткен интенсивтік; к - сіңіру<br />
коэффициенті; l - сіңірген қабаттың калыңдығы; С - анықталатын<br />
элеменітің концентрациясы.<br />
Осы теңдеуден байқалғандай жарық сіңіру мен концентрация<br />
сызықтық тәуелділікте, ал атомдану температурасы сініруге ықпал<br />
етпейді. Сынаманы атомдандыру үшін 2000-3000°С температура<br />
қажет. Мұндай температура кезінде барлық [[атомдар]]дың 90%-тен<br />
астамы қоздырылған күйде болады, әрі оларды қоршаған атомдар<br />
әсер ете алмайды. Бұл факті сіңіру сызықтарының аз болуымен<br />
қатар атомдық-абсорбциялық әдістеменің жоғарғы таңдампаздығын<br />
қамтамасыз етеді. Атомдық-абсорбциялық спектрометрдің схемасы<br />
1-суретте кескінделген.<br />
[[Сурет:Спекрофометрдің схемасы.png|thumb|300px]]<br />
Атомдық сіңірудің шамасын өлшеу үшін тұжырымдаған екі<br />
шарт орындалуы қажет:<br />
# атом жұптарының ен көп сіңіруіне сәйкес келетін толқын ұзындығы сәуле шығару көзінің ең көп интенсивтігінің [[толқын ұзындығы]]на тең болуы керек;<br />
# атом жұптарының сіңіру сызықтарының жарты ені, сәуле шығару көзінің ең көп интенсивтігінің толқын ұзындығына тең болуы керек.<br />
Жарықты [[Монохромат жарық|монохроматтандырудың]] белгілі әдістері мұндай енсіз<br />
жолақты, яғни оның жіңішке болуын қамтамасыз ете бермейтіндіктен, спектрдің жіңішке жолақша шығаратын сәуле шығару көзін<br />
пайдаланады. Мұндай жарық көзіне қуыс [[катод]]ты газ разрядты және<br />
жоғарғы жиілікті электродсыз шамдар жатады. Соңғы кездері жарық<br />
көзі ретінде реттелінетін лазерді үсынды. Мұны колдану көптеген<br />
шамдар жиынтығын қысқартады. Реттелінетін [[лазер]] сипаттамасының артықшылығы болса да оны осы әдіске қолдану қолайсыз.<br />
Атомдық-абсорбциялық талдау кезіндегі атомдандыруды жүргізу үшін бәрінен де жалынды жиі пайдаланады. Жалынға сұйық күйдегі сынаманы енгізудің [[Аэрозоль|аэрозолдық]] әдісі атомдық абсорбцияда кең<br />
таралған және ол өте қарапайым да, жақсы қайта өңдеуге келеді.<br />
Алайда, кейбір жағдайларда анықтау сезімталдылығын арттыру<br />
үшін сынаманы жалынға енгізудің басқа да тәсілдерін пайдаланады.<br />
Айталық, [[қалайы]], [[қорғасын]], [[мышьяк]], [[висмут]] және басқа да элементтерді талдағанда, [[гидридті жүйе]] пайдаланылады. Реакциялық ыдыстағы сынама құрамында гидриді бар [[тотықсыздандырғыш]]пен өңделеді, ондағы жаңадан түзілген газ күйіндегі гидридтерді инертті<br />
газбен үрлеп, жанатын газбен араластырылып, пайда болған гомогенді қоспа жалынға беріледі. Сол сияқты танталды қайықша әдісі<br />
де жеңіл ұшатын элементтердің анықталу сезімталдығын жоғарыла-<br />
тады. Өте жұқа тантал қаңылтырынан жасалған қайықшаға сұйық<br />
немесе қатты күйдегі зерттелетін сынаманы салып, содан кейін оны<br />
жалынға енгізгенде, ол тез қызады. Мұндайда, [[күміс]], [[мырыш]], [[кадмий]], [[мышьяк]] сияқты басқа да жеңіл үшатын элементтердің қосылыстары атомданады.<br />
Атомдандырудың жалынсыз әдістерін қолдану түгелдей дерлік<br />
элементтердің айқындалу шегін төмендетуге мүмкіндік берді.<br />
Жалында атомдану жүретін атомдық-абсорбциялық талдаудың<br />
сезімтапдығы онда жүретін қосымша реакция мен бөлшектің өте<br />
кысқа мерзімде ғана болатынымен шектелетіндіктен, сезімталдықгы<br />
арттыру үшін осы факторларды болдырмау немесе ықпалын<br />
төмендету керек. Осындай қасиетке ие болатын графитті астауды<br />
[[1959]] жылы [[Львов|Б. В. Львов]] құрастырды. Қазіргі кезде [[графитті пеш]]тің<br />
түрліше құрылымы кеңінен қолданылуда, ал [[Массман]] жетілдірген<br />
графитті пеш сериялық үлгілердің негізін қалады. Пеш оптикалық<br />
өсімен бір бағытта орналасқан және шомбал екі графитті электродпен бекітілген графитті түтіктен тұрады. Түтік кернеуі аз күшті<br />
электр тогымен 3100°С дейін кыздырылып, біртіндеп инертті газбен<br />
тұрақты үрленеді. Графитті пеш газды, сұйық және қатты күйдегі<br />
сынамаларды талдауға мүмкіндік береді, көбіне сұйық күйіндегі<br />
сынама жиі талданады. Пешке сұйық сынама графитті түтікшенің<br />
бүйіріндегі саңылау микроанализатормен енгізіледі. Пештің температурасы арнайы орнатылған электрондық кұрылғы көмегімен бақыланады. Әдетте уақытка тәуелді болатын температуралық бағдарламаны үш кезенге бөледі: сынаманы кептіре құрғату, сынаманың<br />
жануы мен атомдануы.<br />
Атомдық-абсорбциялық [[спектроскопия]]да спектрлік сызықтың<br />
қабаттасуы болады. Тұз ерітінділеріндегі микрокұрамды бөліктерді<br />
тура анықтау кезінде дұрыс таңданылмай сіңіру салдарынан<br />
нәтиженің ауытқуы он есеге жетеді. Осындай кедергі болатын<br />
жүйені жүзеге асыруға атомдану механизмін толық білмеу кол<br />
байлап отыр. Анықталатын элементтің абсорбциялық сигналына<br />
талданатын сынаманың валдық кұрамының ықпалы аналық эффект<br />
деп аталады. Аналық эффект ол табигаты әр түрлі болатын көптеген<br />
эффектілер жиынтыгы: затты тасымалдау, иондау, химиялық ықпал<br />
және басқалар. Олардың әрқайсысын ерекше бағалау қажет.<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
====<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>Sibom