Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:05:50Z

1 түзету

11:32, 2017 ж. ақпанның 10 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген

2017-02-10T11:32:44Z

Жаңа бет

[[Сурет:А.Сүлейменов.tif|thumb|right|200px|]]
'''Асқар Сүлейменов''' ([[29 желтоқсан]] [[1938 жыл|1938]], [[Шорнақ]] елді мекені, [[Түркістан ауданы]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] – [[15 мамыр]] [[1992 жыл|1992]], [[Алматы]]) – [[жазушы]], әдебиет сыншысы, [[драматург]]. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (дүние салғаннан кейін,1996ж).

==Өмірбаяны==
* 1959 жылы ҚазПИ-дің әдебиет-тарих факультетін(қазіргі Абай атындағы [[Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті]]) бітірген.
* 1962 жылы ҚазПИ-дің (қазіргі Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті) аспирантурасын бітірген.
* 1961 жылы алғашқы сын мақаласы “Жол басы” “[[Лениншіл жас]]” (қазіргі “Жас алаш”) газетінде жарияланған.

=== Шығармалар ===
* “Бесін” (1970)
* “Адасқақ” (1988)
* “Бесатар” (1996) прозалық шығармалары
* “Кек” (2001) драмалық жинағы
* “Болмыспен бетпе-бет” (2001) сыни-эстетикалық, өнертанушылық жинағы
* Төрт томдық шығармалар жинағы (2007-2009)
* “Арғымақтар мен адамдар” деректі фильмінің (1977),
* "Ас" ("Құлагер") көркем фильмінің (1976) сценаршысы
* "Баянел" ("Қозы Көрпеш-Баян сұлу") сценарийін жазған
* "Кек" драмасы Шымкент (қазіргі ОҚО) облыстық драма театрында (1980, режиссері Қ.Жетпісбаев)
* "Төрт тақта-жайнамаз" (1989), "Жетінші палата" (1993), (Қыздай жесір-штата қысқарту" (1994) драма-диалогтары
Қазақ Мемлекеттік М.Әуезов атындағы академиялық драма театрында қойылды. Режиссері Ә.Рахимов.

Сүлейменов жаңа [[идея]]ларды генерациялауға, [[қоғам]]ға, ұлтқа қызмет етуге, идеяшылдықтан азат жаңа әдебиет жасауға ұмтылды, өз идеалы үшін күресті. Сүлейменов шығармаларын шартты түрде үш кезеңге бөліп қарауға болады:
# ''Сыншылық'' кезең. Алғашқы кезеңде ол [[Көркем әдебиет|көркем]] сын жанрына жекелік сипат дарытуға ұмтылды, көркем шығарманы көркем мәтін [[қағида]]сынан тыс талдады. “Түр туралы бірер сөз” (“Жұлдыз” журналы, 1963) мақаласымен әдеби ортада үлкен [[айтыс]] тудырған Сүлейменовтің көркемдік-эстетикалық ұстанымдары негізінен осы кезеңде қалыптасып айқындалды. “Өнердің өмірден айырмашылығы – өнер өмірден үйренбейді. Өнердің өз өткені, өз бүгіні, өз [[логика]]сы мен [[динамика]]сы бар. ...Өнердің түбіне сорпа бетіндегі майдай қалқыған түсінікті идея жетеді” деп түсінген суреткер сыншы ретінде көркем шығармаға қояр биік талабын проза мен драматургияда жүзеге асырды. Ойы құнарлы, көркемдік құрылымы айрықша шығармалар туындатты.
# ''[[Проза]]лық'' кезең. Прозалық кезеңде Сүлейменов шығармаларында XX ғасыр прозасының қағидалары толығымен дерлік көрініс берді, ол [[Модернизм|модернист]] қаламгер саналды. [[Қазақ әдебиеті]]нде құбылыс ретінде бағаланған “Бесатар” [[Повесть|повесі]] [[1916]] жылғы [[ұлт-азаттық қозғалыс]] пен Созақ көтерілісін соны көзқараста зерделеді.
# ''Драматургиялық'' кезең. Суреткердің драмалық кезеңіндегі шығармалық жаңа өнер [[философия]]сы аясында талдауды талап етеді. Ол С.Ахмадтың “Келіндер көтерілісі”, [[Булгаков Михаил Афанасьевич|М.Булгаковтың]]“Жендеттер”, [[Брехт Бертольт|Б.Брехттің]] “Сычуанның мейірі”, [[Эрнест Хемингуэй|Э.Хемингуэйдің]] “Бесінші колонна”, Т.Уильямстың “Әйнек айуанхана”, т.б. [[пьеса]]ларын [[қазақ тілі]]не аударған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Марапаттары ==
* “Ситуациялар” үштағаны үшін (“Жетінші палата”, “Қыздай жесір – штат қысқарту”, “Төрт тақта жайнамаз” драма-диалогтары) Сүлейменовке ҚР Мемлекеттік сыйлығы берілді (1996).

==Асқар Сүлейменовтің құрметіне==
* Сүлейменов есімі [[Созақ ауданы]]ндағы өзі оқыған [[мектеп]]ке (1994)
* [[Сарыағаш]] қаласындағы бұрынғы Ильич атындындағы мектепке (1999) берілген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
* Асқар Сүлейменовке арналған ескерткіш жазушының туған жері - Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданының Шолаққорған ауылында оның атындағы мектеп алдына 2011 жылдың 21 желтоқсанында орнатылды. Ескерткіш жазушының жақын досы Ө.Исаевтың ұлы, белгілі кәсіпкер К.Исаевтың демеушілігімен орнатылды. Ескерткіштің ашылуына А.Сүлейменовтің отбасы, туыстары, достары, пікірлестері, аудан зиялылары жиналды. Жазушының туған жерінде оның есіміне аса құрметпен қарайтынын айта кету керек.

==А.Сүлейменов туралы кітаптар==
* Ө.Қырғызбаев. "Асқар ұшқан ұя”. Деректі повесть. (1997)
* “Парасат падишасы”. А.Сүлейменов туралы естеліктер кітабы (1998)
* Д.Тұрантегі. "Асқар әлемі". (2004)
* А.Қалшабек. “А. Сүлейменов шығармашылығындағы рухани-көркемдік ізденістер”. Зерттеу.(2006).
* Ә.Рахимов. "Пьесадан спектакльге дейін". (2011)
* Т.Әсемқұлов. "Кемеңгер өмірінен бір үзік сыр". Эсселер. (2012)
* Шығармашылығы ғалымдар Р.Сыздықова, Б.Құндақбаев, М.Қойгелдиев, Г.Пірәлиева, Ж.Жарылғапов, т.б.,
* сыншылар Т.Тоқбергенов, З.Серікқалиұлы, С.Жұмабек, Б.[[Бақыт Тұрсынұлы Сарбалаев|Сарбалаев]], Ә.Бөпежанова, т.б. еңбектеріне арқау болды.

Өткен ғасырдың 60-70 жылдарынан беріде Асқар Сүлейменов өз шығармашылығымен замандастарына үлкен әсер етті. Оның әдебиеті бостандыққа, тарихи тамырларды, ұлттық өзіндік ерекшелікті сақтап қалуға шақырды. А.Сүлейменовтің әдеби мұрасында көптеген көркем аудармалар бар. Оның аудармалары арқылы оқырмандар Т.Карлейль, Мольер, Э.Хемингуэй,
М.Булгаков, Б.Брехт, Т.Уильямс шығармаларымен таныса алды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>А.Сүлейменов. 4 томдық жинағы, "Қазығұрт" баспасы, 2007-2009</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub:Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:29 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Шолаққорғанда туғандар]]
[[Санат:15 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]

← Ескі түзетулер	19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Асқар Сүлейменов - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

11:32, 2017 ж. ақпанның 10 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген