https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29
Аспара (көне қала) - Түзету тарихы
2026-09-25T10:03:06Z
Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы
MediaWiki 1.23.3
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0)&diff=125825&oldid=prev
Moderator: 1 түзету
2026-07-12T14:47:29Z
<p>1 түзету</p>
<a href="https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0)&diff=125825&oldid=125824">Өзгерістерді көрсет</a>
Moderator
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0)&diff=96025&oldid=prev
Moderator: 1 түзету
2025-04-25T19:37:29Z
<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:37, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;' class='diff-multi'>(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)</td></tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>
Moderator
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0)&diff=125824&oldid=prev
05:48, 2025 ж. сәуірдің 13 кезіндегі Салиха деген
2025-04-13T05:48:21Z
<p></p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<col class='diff-marker' />
<col class='diff-content' />
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">05:48, 2025 ж. сәуірдің 13 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline"># </del>'''Аспара'''– <del class="diffchange diffchange-inline">14 – 15 ғасырлардан сақталған көне қала орны.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{Көне қалашық</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">Жетісу археол. экспедициясы (1938 — 40 ж. А.Н. </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">Бернштам Александр Натанович|Бернштам</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline">), 1964 — 65 ж. (Л.Б. Ерзакович) зерттеген. Қаланың құлаған қабырғаларының ұзындығы солт</del>-<del class="diffchange diffchange-inline">де — 245 м, шығысында — 300 м, оңт-нде — 196 м және батысында — 150 м. Цитаделінің көлемі 190х160 м, биікт. 15 м. Қаланың негізгі бөлігі 5-12 ғ. аралығында қаланған. Дегенмен қазба жұмыстары кезінде оның солт.-шығыс бөлігінде орналасқан бөлігінің 14-15 ғ-да болғандығы дәлелденді. Ұлы Жібек жолының бойындағы </del>қала <del class="diffchange diffchange-inline">ретінде А. Қытай және араб деректерінде (Сюань-Цзян, Ибн Кудам, Ибн Хордабех) жиі кездеседі</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">Қазба жұмыстары кезінде, мұнда 14 ғ-дың ақыры мен 15 ғ-дың басында Әмір Темір әскерлері тұрғаны анықталды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Атауы        = Аспара қалашығы  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|сурет        = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|өлшемі        = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Сурет атауы  = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Мәртебесі    = Жамбыл облысының маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Мемлекет      = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Қазіргі жері  = {{KAZ}}, [[Меркі ауданы]], [[Андас батыр ауылы]]ның ортасы </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Қалануы      = ХІV-ХV ғасыр</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Қалаушы      = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Деректерде атала бастады = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Басқаша атаулары =  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Халық саны    =  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Қиралды      = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Қиралу себебі =  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Орналасуы    =  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |lat_dir = N |lat_deg =  42|lat_min = 49|lat_sec = 54  </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |lon_dir = E |lon_deg =  73|lon_min = 29|lon_sec = 01 </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |region        = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |CoordScale    = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline"> |Позициялық карта 1 = Қазақстан</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |ПозКарта 1 ені    = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">  |crosses180        = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Облыс картасы      = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|Ортаққордағы санаты = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">}}</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Аспара <ins class="diffchange diffchange-inline">қалашығы</ins>''' – [[<ins class="diffchange diffchange-inline">Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">не енген XIV</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">XV ғасырлардан сақталған көне </ins>қала <ins class="diffchange diffchange-inline">орны</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline"># Тарихи деректер бойынша, Аспара - орта ғасырдағы қаланың орны </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">Шу өзені</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline"><nowiki/>не құятын Аспара өзенінің жағасында</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">қазіргі </del>[[Андас батыр ауылы]]<del class="diffchange diffchange-inline"><nowiki/></del>ның <del class="diffchange diffchange-inline">шетінде. Алғаш В.В.</del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">Бартольд Василий Владимирович</del>|<del class="diffchange diffchange-inline">Бартольд</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>А.Н.Бернштам, <del class="diffchange diffchange-inline">одан кейін </del>1964-65 жылдары <del class="diffchange diffchange-inline">Жетісу археологиялық экспедициясы зерттеген</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">Жұртының көлемі 10 га шамасында</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">Бекіністі қала дуалмен үшке бөлінген </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">қамал</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">шаһристан </del>және <del class="diffchange diffchange-inline">қамалға жалғас кішігірім құрылыстар)</del>. Қаланың <del class="diffchange diffchange-inline">ХIII</del>-XIV <del class="diffchange diffchange-inline">ғасырларға жататын қабатын зерттегенде жау шабуылынан қираған үйлер</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">қора</del>-<del class="diffchange diffchange-inline">қопсы</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">үй ішінің жабдықтары</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">XV</del>-<del class="diffchange diffchange-inline">XVІ ғасырлардың қабатынан </del>берік қамалдың қираған <del class="diffchange diffchange-inline">жұрты</del>, <del class="diffchange diffchange-inline">тұрғын </del>үйлердің <del class="diffchange diffchange-inline">қалдықтары табылды</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Орналасқан жері ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">Меркі ауданы</ins>]], [[Андас батыр ауылы]]ның <ins class="diffchange diffchange-inline">ортасында, </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">Аспара (өзен саласы)</ins>|<ins class="diffchange diffchange-inline">Аспара</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">өзенінің жағасында орналасқан.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Зерттелуі ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қалашықта зерттеу жұмыстарын Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі [[Александр Натанович Бернштам|</ins>А.Н. Бернштам<ins class="diffchange diffchange-inline">]]) [[1938 жыл|1938]]-[[1940 жыл|40]] жылдары</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>1964 <ins class="diffchange diffchange-inline">жыл|1964]]</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">[[1965 жыл|</ins>65<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>жылдары <ins class="diffchange diffchange-inline">(жетекшісі Л</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">Б</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">Ерзакович) және [[2012 жыл|2012]]-[[2014 жыл|2014]] жылдары </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">А.Ә. Нұржанов пен Е.Ш. Ақымбек) жүргізді.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қаланың құлаған қабырғаларының ұзындығы солтүстігінде – 245 м</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">шығысында – 300 м, оңтүстігіннде – 196 м </ins>және <ins class="diffchange diffchange-inline">батысында – 150 м. Цитаделінің көлемі 190х160 м, биіктігі 15 м</ins>. Қаланың <ins class="diffchange diffchange-inline">негізгі бөлігі V</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">XII ғсырлар аралығында қаланған. Дегенмен қазба жұмыстары кезінде оның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан бөлігінің </ins>XIV<ins class="diffchange diffchange-inline">-XV ғасырларда болғандығы дәлелденді.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Қалашық ауқымдылығы ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Аспара қаласы [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]] шекарасында</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">[[Тараз]]дың шығысына қарай 180 км жерде орналасқан. Алатаудан ағып шығатын өзен қаланы сыртық жаудан қорғау міндетін атқарса керек. Тараз, [[Меркі (Көне қала орны)|Меркі]], [[Сайрам|Испиджаб]] сияқты ортағасырлық ірі қалалармен аты қатар қойылып аталатын Аспара қаласының осы күнгі орнының алып жатқан аумағы – осы аймақтығы қалалардың барлығынан үлкен. Қазірдің өзінде қала орнынан қалған топырақ үйінділерінің ауқымдылығы кімді болса да таңдандырды. Қазақстанда Аспара қаласымен үлкендігі жағынан салыстыруға болатын ескерткіш жоқтың қасы. Жоғарғы цитадель орналасқан бөлігінің биіктігі 15 м</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">ге дейін жетеді</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">оны қоршаған шахристанның орны жақсы сақталған. Қаланы қоршаған мықты бекініс қабырғаларын айнала терең ор қазылған.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Жазба деректер ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Жазба деректер бойынша Аспара қаласы алғаш рет VII ғасырда қытайлық монах [[Сюань Цзянь]]ның жазбаларында "Осуболай" қаласы ретінде айтылады. Аспара қаласы туралы деректер IX ғасырдағы араб географы [[Ибн Хордадбех|Ибн Хордадбек]] пен Бағдат сарайының шенеунігі [[Құдама ибн Жафар|Кудамы ибн Жапар]]дың (X ғ.) жазбаларында кездеседі. Осы жазбаларға сәйкес Аспара қаласы Меркі қаласынан 4 фарсах жерде орналасқан.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Тарихи деректер ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қаланың қалыптасу тарихы [[Әмір Темір]]дің атымен тікелей байланысты. XIV ғасырдың 70 жылдары Темір [[Қытай]]ға шабуыл жасауға дайындалады</ins>, <ins class="diffchange diffchange-inline">бірақ империяның шығыс шекарасында шиеленіскен геосаяси жағдай қалыптасады. Моңғол әскерлері империяның шығыс шекарасына үнемі басқыншылық шабуылдар жасап отырды. Әмір Темір бірнеше рет Моғолстанды басып алуға әрккееһт жасады, бірақ ол әрекеттері табысты болмады. XIV ғасыр соңында империяға өзінің күшті бекіністерін салу арқылы шекараларын нығайту қажеттілігі туды. Бұл жөнінде Темірдің биографы [[Ибн Арабшаһ|Ибн Арабшах]] былай деп жазды: "Моғол мен Қытай жағынан оның (Темірдің) құрылыстары және оның осы жерде жасаған істері жайлы хикая. Ол Самрқанға келген кезде немересі Жәңгірдің ұлы Мұхаммад Сұлтанды әмір Сейф әл</ins>-<ins class="diffchange diffchange-inline">Динмен бірге, өзінің сөзі жетіп, бұйрығы орындалатын шеткері жерге жіберді, бұл Сейхун өзенінің арғы жағындағы...[[Мәуереннаһр|Мәуреннахр]] елінен бір айлық жер болатын. Олар ашық алқаптар мен жазықтықты иеленіп, бірнеше қамал тұрғызды, солардың ішінде ең шалғайы Аспара деп аталады..., ол тонау мен талқандауға </ins>берік <ins class="diffchange diffchange-inline">қамал...".<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Моңғол шапқыншылығына дейін Аспара қаласы цитадель мен шахристаннан тұратын және </ins>қамалдың <ins class="diffchange diffchange-inline">айналасы егіншілер мен қолөнершілердің шаруашылық жүргізу аймағына айналған болатын.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[1419 жыл|1419]] жылы [[Шахрух]]тың (Темірдің ұлы) Қытайға жіберген елшілігіне жолсерік болған Гияз әд-Диннің жазбасында Аспара жайлы айтылады. Содан жүз жыл өткеннен соң Аспара туралы ақпарат [[Қазақ хандығы]]ның деректерінде кездеседі.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Аспара туралы XVI ғасырға жататын соңғы деректе былай деп жазыдған: "Тоғыз жүз он тоғызыншы (1513-1514 жж.) жылдың қысында...[[Қасым хан]] Аспара жаққа өз елін иемдену үшін кетті". XVI ғасыр ортасында [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] Шу өңіріндегі қалалардың </ins>қираған <ins class="diffchange diffchange-inline">орны жайлы айтып өтеді.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">XV ғасырдағы деректерде Аспара туралы Әмір Темірдің Моғолстанға қарсы күресте тұрғызған қамалы ретінде айтылғанымен, археологиялық материалдар бұл қамалдың қызметі мен оның халқының құрамы жөнінде мол мәлімет береді. Жазба деректерден белгілі болғандай, бекіністің негізгі тұрғындарын әскери гарнизон құрайды. Алайда берік қамалдарының ар жағында егіншілік пен мал шаруашылығын, керамика өндірісін және металлургияны кәсіп еткен бейбіт тұрғындардың өмір сүргенін сол жерден табылған заттар, жануарлардың көптеген сүйектері, қыш және металл шлактары дәлелдейді.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== Қалашық сипаты ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қалашықтың қабырғалары шикі кірпіштен тұрғызылған</ins>, үйлердің <ins class="diffchange diffchange-inline">едендерінде төртбұрышты шикі кірпіштер төселген</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">Қамалдың XIII-XIV ғасырлар қабатында қорғаныс қабырғалары болмағандығы ерекше қызығушылық тудырады. Мүмкін бұл моңғолдардың қабырғаларды бұзып, қайта жасау тәжірибесіне байланысты болған шығар. Бекініс қабырғасы XIV ғасыр соңында ғана пайда болады.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Соңғы жылдардағы зерттеулер Аспараның Шу өңіріндегі ұзын қорғанды қалалар қатарына жататындығын анықтады. Оның ондаған шақырымға созылған сыртқы қабырғасы бұзылып кеткен, тек кейбір жерлерде (жеке кісілердің бағында немесе ауласында) қабырғадан қалған үзік-үзік дуалдар сақталған.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Қала аумағында табылған сиыр жауырынының бетіндегі жазу – айтарлықтай қызығарлық табыс. Ол араб әліпбиімен қара түсті бояумен түрік тілінде жазылған. С. Мұратов пен Л. Ерзаковичтің оқуы бойынша онда он бес тұлға, оның төртеуі бек, бір қожа және бесеуден астамы лақап ат бойынша жоғары мәртебелі адамдардың қазасына байланысты күйініш білдіруі жазылған. Жазба рәсімдік және қасиетті мәнде жазылған.<br></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Бүгінгі таңда Андас батыр ауылының тұрғындары осы бірегей заттың символы ретінде ортағасырлық қалаға кірер тұсына сиырдың жауырыны бейнеленген үлкен ескерткіш орнатқан.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">Аспара – Қазақстанның қалалық мәдениеті ескерткіші, еліміздің мәдени мұра нысаны.<ref>Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аспара қаласы жайында Темір тұсындағы мағлұматтар толығырақ. 1397-98 жж. Темір әскерлерін Мұхаммед Сұлтанның (Темірдің немересі) басқаруымен Талас, Шу алабында бірнеше қамалды жаңадан салып, біразын қайта жөндеген. Сөйтіп, [[Моғолстан мемлекеті|Моғолстан]]<nowiki/>ға қарсы күреске әзірленген. Соның бірі - осы Аспара. Онда бір түмен Шағатай әскері тұрған. XVІ ғасырда Аспараның маңы Жәнібек баласы [[Қасым хан]]<nowiki/>ның қол астына қарағаны айтылады. <ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Дереккөздер ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Дереккөздер ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline"><references/></del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{<ins class="diffchange diffchange-inline">дереккөздер</ins>}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{<del class="diffchange diffchange-inline">Суретсіз мақала</del>}}</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]</ins></div></td></tr>
</table>
Салиха
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0_(%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0)&diff=96024&oldid=prev
15:37, 2013 ж. қарашаның 28 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген
2013-11-28T15:37:47Z
<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div># '''Аспара'''– 14 – 15 ғасырлардан сақталған көне қала орны.<br />
Жетісу археол. экспедициясы (1938 — 40 ж. А.Н. [[Бернштам Александр Натанович|Бернштам]]), 1964 — 65 ж. (Л.Б. Ерзакович) зерттеген. Қаланың құлаған қабырғаларының ұзындығы солт-де — 245 м, шығысында — 300 м, оңт-нде — 196 м және батысында — 150 м. Цитаделінің көлемі 190х160 м, биікт. 15 м. Қаланың негізгі бөлігі 5-12 ғ. аралығында қаланған. Дегенмен қазба жұмыстары кезінде оның солт.-шығыс бөлігінде орналасқан бөлігінің 14-15 ғ-да болғандығы дәлелденді. Ұлы Жібек жолының бойындағы қала ретінде А. Қытай және араб деректерінде (Сюань-Цзян, Ибн Кудам, Ибн Хордабех) жиі кездеседі. Қазба жұмыстары кезінде, мұнда 14 ғ-дың ақыры мен 15 ғ-дың басында Әмір Темір әскерлері тұрғаны анықталды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><br />
<br />
# Тарихи деректер бойынша, Аспара - орта ғасырдағы қаланың орны [[Шу өзені]]<nowiki/>не құятын Аспара өзенінің жағасында, қазіргі [[Андас батыр ауылы]]<nowiki/>ның шетінде. Алғаш В.В.[[Бартольд Василий Владимирович|Бартольд]], А.Н.Бернштам, одан кейін 1964-65 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы зерттеген. Жұртының көлемі 10 га шамасында. Бекіністі қала дуалмен үшке бөлінген (қамал, шаһристан және қамалға жалғас кішігірім құрылыстар). Қаланың ХIII-XIV ғасырларға жататын қабатын зерттегенде жау шабуылынан қираған үйлер, қора-қопсы, үй ішінің жабдықтары, XV-XVІ ғасырлардың қабатынан берік қамалдың қираған жұрты, тұрғын үйлердің қалдықтары табылды.<br />
<br />
Аспара қаласы жайында Темір тұсындағы мағлұматтар толығырақ. 1397-98 жж. Темір әскерлерін Мұхаммед Сұлтанның (Темірдің немересі) басқаруымен Талас, Шу алабында бірнеше қамалды жаңадан салып, біразын қайта жөндеген. Сөйтіп, [[Моғолстан мемлекеті|Моғолстан]]<nowiki/>ға қарсы күреске әзірленген. Соның бірі - осы Аспара. Онда бір түмен Шағатай әскері тұрған. XVІ ғасырда Аспараның маңы Жәнібек баласы [[Қасым хан]]<nowiki/>ның қол астына қарағаны айтылады. <ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]</div>
Нұрлан Рахымжанов