https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%82Асбест - Түзету тарихы2026-04-18T07:51:14ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%82&diff=23087&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:04:16Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%82&diff=23086&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-04-22T16:58:47Z<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Asbestos with muscovite.jpg|thumb|right|150px|Асбест]]<br />
<br />
'''Асбест''' <ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8</ref>''({{lang-el|ἄσβεστος}})'' — [[силикат]]тар класының [[серпентин]]дер мен [[амфибол]]дар топтарындағы аса жіңішке талшықты [[минерал]]. Асбест грекше asbestos – сөнбес, бұзылмас дегенді білдіреді. Химиялық құрамы жөнінен [[магний]] мен [[темір]]дің, ішінара натрийдің сулы [[силикат]]ы болып табылады. [[Серпентин]] тобындағы [[хризотил]] абсеттің химиялық формуласы: Mg<sub>6</sub>[Sі<sub>4</sub>O<sub>10</sub>] [OH]<sub>8</sub>. Ол монклиндік сингонияда [[кристал]]данады, кесектерінің түсі жасыл, сұрғылт сары келеді, ажыратылған талшықтары – ақшыл, боз, жібектей жылтыр. Қаттылығы 2 – 2,5, тығыздығы 2,4 – 2,6 г/см3, талшықтары иілгіш, майысқыш, балқу температурасы 1500ӘС-қа жуық, жылу мен электр тогын нашар өткізеді. Талшықтарының ұзындығы 50 мм-ге, кейде 250 мм-ге жетеді. 14 минералды қамтитын амфибол асбесттің [[қышқыл]]ға төзімділігі мен жылуға беріктігі аса жоғары. Олардың ішіндегі ең маңыздылары әрі көбірек пайдаланылатындары – [[крокидолит]], [[антофиллит]], [[амозит]], [[родусит]]. [[Хризотил-асбест]] гидротермалдық ерітінділердің әсерінен серпентинденген, [[магнит]]ке бай ультранегізді жыныстарда, [[доломит]]тенген әктастарда, ал амфиболасбест шөгінді және [[метаморф]]танған магмалық жыныстарда кездеседі. Хризотил-асбесттен отқа, ыстыққа төзімді тоқыма бұйымдары, құрылыс материалдары, қағаз, резина, [[пластмасса]], электр техникасы, асбестцемент бұйымдарына толтырма дайындайды. Амфибол асбестті жылу мен отқа, жебір ортаға ([[қышқыл]], [[сілті]], [[теңіз суы]]) төзімді бұйымдар жасауға қолданады. Қазақстандағы Жітіқара хризотил-асбест, Бөгетсай антофиллит-асбест, Қумола родусит-асбест кендерінің өндірістік маңызы зор.Асбестке жіңішке берік талшыңтарға оңай тарқатылатын силикаттар жатады. Олар екі топқа бөлінеді: хризотил-асбест (серпентин) пен амфибол-асбест . Өнеркәсіпте ең көп пайдаланатыны хризотил-асбест (Mg,Fe)<sub>6</sub>[Si<sub>4</sub>O<sub>10</sub>](OH)<sub>8</sub>.<br />
Оның құрылымы айқын талшықты және талшықтары үзілуге өте берік. Хризотил-асбесттің жылутөзімділігі 700°С-қа жетеді. Минерал сілтітөзімді, бірақ қышқылда оңай ыдырайды.<ref name=source1>[[Қазақ энциклопедиясы]] I том</ref><ref>Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1</ref><br />
<br />
== Сілтемелер ==<br />
* [[Орал Силикат Кірпіш Зауыты]]<br />
* [[Химия]]<br />
* [[Минерал]]<br />
<br />
== Сыртқы сілтемелер ==<br />
* [http://www.water.ru/bz/param/asbestos-new.shtml/ Асбест]<br />
* {{en}} [http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2314357-ru Асбест ]<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Геология]]<br />
[[Санат:Пайдалы қазбалар]]</div>ArystanbekBot