https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%81%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2026-04-20T17:29:49Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7&diff=31595&oldid=prev 2025-04-25T18:10:41Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:10, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%81%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7&diff=31594&oldid=prev 2015-10-31T09:13:16Z

<p>Перемещение 1 интервики на <a href="/index.php?title=D:&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D: (мұндай бет жоқ)">Викиданные</a>, <a href="/index.php?title=D:q5898&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:q5898 (мұндай бет жоқ)">d:q5898</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Betelgeuse viewed from 8au.jpg|thumb|right|250px|Компьютерлік технологияны пайдаланып 8 астрономиялық қашықтықтан қарағандағы [[Бетельгейзе]]]]<br /> '''Аса алып қызыл жұлдыз''' (Red supergiant, RSG) — [[Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі]] (Йерктік спектр бөлу, МКК) бойынша жіктегенде бірінші түрдегі жұлдызға жататын [[Аса алып жұлдыз]] түрі. Олар салмағы ең үлкен жұлдыз емес, бірақ көлемі бойынша ғаламдағы ең үлкен жұлдыз есептеледі.<br /> == Пайда болуы ==<br /> Массасы 10 күн массасына ие жұлдыздың өзегіндегі [[сутегі]] жанып таусылған соң [[гелий]]лік жануды бастан кешіреді де аса алып қызыл жұлдызға айналады.<br /> == Ерекшелігі ==<br /> [[Сурет:Nucleosynthesis in a star.gif|thumb|right|300px|Аса алып қызыл жұлдыздың құрам қабаты]]<br /> Мұндай жұлдыздардың беткі температурасы өте төмен болады （3500-4500 K）. Құс жолы жүйесінде белгілі болған төрт Аса ауыр қызыл жұлдыз [[Цефей (шоқжұлдыз)|Цефей]] μ, [[Мерген (шоқжұлдыз)|Мерген]] кВА, [[Цефей]] V354 және [[Аққу шоқжұлдызы|Аққу]] KY қатарлылар. Олардың радиусы күннің 1500 есесіндей ұзын (шамамен 7 [[астрономиялық бірлік]], немесе жердің күнмен арақашықтығының 7 есесіндей). Көп санды аса алып қызыл жұлдыздардың радиусы күннің 200-800 есесіндей.<br /> <br /> Мұндай алып жұлдыздардың айқын емес жарық шеңбері болады және ол соншылық қалың болмайды. Оларда баяу жұлдыз бораны болады. Мұндай жұлдыздар кішірейіп [[Алып көк жұлдыз]]ға айналуы мүмкін. Алып көк жұлдыздың жылдамдығы жоғарырақ және жұлдыз бораны да келсін-келмесін болады.<br /> <br /> Көптеген алып қызыл жұлдыздың өзегіндегі соңғы қалдық көбінесе темір болып келеді. Өмірінің соңғы сәтінде (басқа түрге айналар сәтінде) олар туғызған элемент барған сайын ауырлап, өзегіне өте ауыры жиналады.<br /> <br /> == Сақталу мерзімі мен өзгеруі ==<br /> Салыстырмалы айтқанда Аса алып қызыл жұлдыз болу сатысы соншылық ұзақ емес, шамамен ондаған мың жылдан миллиоандаған жылға ұласады. [[Әлем]] үшін бұл соншылық ұзақ уақыт емес. Көптеген ірі көлемдегі Аса алып қызыл жұлдыздар Вольфа - Райе жұлдыздарына (Wolf–Rayet star) айналады. Ал көлемі кішіректері екінші деңгейлі жұлдызға айналады.<br /> <br /> [[Бетельгейзе]] мен [[Антарес]] аса алып қызыл жұлдыздың жарқын мысалы есептеледі.<br /> <br /> == Фантазия ==<br /> «[[Суперман]]» (Superman, Еренадам) киносы мен «Суперманнің оралуы» (Superman Returns) киносында [[Криптон]] планетасыда көрінген қызыл күн дәл осы аса алып қызыл жұлдыз есептеледі. [[Ғаламатжұлдыз]]дық жарылысты бастан кешіргендіктен бұл тұрақты жұлдыздың өлуі туғызған толқын Криптон планетасының күйреуіне алып келген делінеді. (Аталған киноның [[комикс]]інде планета өзегіндегі тұрақсыздық Криптон планетасын күйреткен делінеді.<br /> <br /> [[Санат:Астрономия]]<br /> [[Санат:Физика]]<br /> [[Санат:Астрофизика]]<br /> [[Санат:Жұлдыздар]]<br /> [[Санат:Шоқжұлдыздар]]</div>

YiFeiBot