Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:02:27Z

1 түзету

09:46, 2025 ж. қазанның 16 кезіндегі Салиха деген

2025-10-16T09:46:26Z

Жаңа бет

{{Ғимарат
| ғимараттың аты = Асанас ата кесенесі
| шынайы аты =
| бұрынғы атауы =
| балама аты =
| статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
| суреті = Асанас ата кесенесі.jpg
| ені =
| сурет атауы =
| позициялық карта = Қазақстан
|lat_dir = |lat_deg = 44|lat_min =24 |lat_sec = 59
|lon_dir = |lon_deg = 65|lon_min =39 |lon_sec = 09
| карта атауы =
| карта ені =
| ғимараттың үлкен жетістігі =
| ізашары =
| ізбасары =
| ғимарат түрі =діни киелі нысан
| сәулет стилі =
| қолданылуы =
| орналасуы = [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]
| мекен жайы = [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]] ауылынан батысқа қарай 8 км
| қала =
| мемлекет =
| қазіргі жалдаушы =
| ғимараттың маңыздылығы = мемлекет қорғауында
| құрылысы басталды =
| құрылысы аяқталды =
| ашылған уақыты =
| жөнделген уақыты = [[2010 жыл|2010]] жылы
| жабылған уақыты =
| бұзылған уақыты =
| құны =
| жөндеу құны =
| биіктігі =
| төбесі =
| антеннаның төбесі =
| шатыры =
| ең соңғы қабат =
| обсерватория =
| құрылыс жүйесі =
| көлемі = 7,18х8,83 м
| диаметрі =
| басқа да өлшемдері =
| қабаттар саны =
| ғимараттың ішкі ауданы =
| лифтілер =
| тапсырыс беруші =
| иемденуші =
| басқарушы орган =
| сәулетшісі =
| сәулет фирмасы =
| салушы =
| инженері =
| инженер-құрылысшы =
| басқа да дизайнерлер =
| сметашы =
| бас мердігер =
| марапаттары =
| дүкендер саны =
| бөлмелер саны =
| көлік тұрағы =
| сайты =
}}
'''Асанас ата кесенесі''' – [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген киелі нысан, ХVІІ ғасыр сәулет ескерткіші.

== Орналасқан жері ==
[[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]] ауылынан батысқа қарай 8 км жерде.

Кесене туралы алғашқы мәліметтер [[Асанас]] қаласын сипаттап жазған [[Василий Андреевич Каллаур|В.А. Каллаур]] жазбаларында айтылады. Кейін Э. Байтеновтың зерттеуімен, кесене "Қызылорда облысының тарих және мәдениет ескерткіштері" атты жинағына енгізілген.

== Аңыз деректер ==
Асанас ата шыққан тегі [[Қарақалпақтар|қарақалпақ]], [[Қожа]]дан шыққан әйгілі Қожан әулиенің анасы жағынан атасы болып келеді. Аңыз бойынша кесенеде оның немересі (қыз бала) жерленген, ал ескерткішті қарақалпақ шеберлері тұрғызған деп айтылады. [[Мәдіқожа|Мәді]] (Маһди)-Диуана қожа, кейбір деректерде [[Мекке]]ге бірнеше рет қажылық жасаған әулие адам болған. "Диуана" – араб сөзі. Қазақшаға аударғанда "данышпан адам" деген мағына береді. Сол қажылық сапарының бірінде жаяу бара жатып, жолай қарақалпақ еліндегі бір ауқатты адамның үйінде құдайы қонақ болады. Үй иелері оны менсінбей, оған ауыз үйден орын береді. Түнде үй иесі жарқыраған сәуледен оянып кетеді. Қараса қонақтың үстінен жарқыраған нұр сәулесін шашып тұр екен. Дереу кемпірін оятып, бұл не керемет деп ақылдасады. Екеуі таң атқанша ойланып, соңында қонағының тегін адам емесін сезіп, алты ұлдың ортасындағы жалғыз қызын бабамызға жұбайлыққа бермек болып шешеді. Таңертең бұл ойларын ұлдарына айтса, олар көнбей: "Қаңғып жүрген адамға айдай сұлу қарындасымызды берейік дейсіңдер, екеуің де алжығансыңдар", – деп қонақтың көзін құртпақ болады. Сосын мылтықпен оны бірнеше рет атып салады, бірақ, бабамызға оқ дарымайды. Бейқам отырған бабамыз мына зұлымдықты көріп, қатты ашуланып, алтауын әруағымен бір-ақ атады. Табанда бәрі жан тапсырады. Кейін мән-жайды ұғынған соң, кемпір мен шалды аяп: "Алты ұлынды тірілтейін бе? Жоқ әлде Алладан соларға татырлық бір ұл тілейін бе?" – деп сұрайды. Сонда кемпір мен шал: "Шырағым, өлер балалар өлді. Ақымақтығы өздеріне сор болды. Енді бәріне татитын ұл бер" – депті. Бабамыздың тілегі қабыл болып, Алла қолдап, олар ұлды болыпты. Ол ұл бар қадір-қасиетімен туылыпты. Ол сол заманда елін қызылбастардан (ирандықтар) қорғаған әрі батыр, әрі әулие, асқан ақыл иесі болған екен. Бұл – Асанас бабамыз еді. Үй иелері қызын [[Мәдіқожа]]ға қосады. Сол жерде 2-3 айдай аялдаған Мәдіқожа қажылық сапарын жалғастырады. Аңыздың желісінен шығатын ұғым Асанас ата сол Мәдіқожа қажының қарақалпақ қызынан туған ұлы болса керек.

== Кесене сипаты ==
Асанас ата кесенесі Қазақстанның кейінгі орта ғасырының мемориалды-сәулет ескерткіші ретінде аса құнды. Кесене шаршы пішінді күйдірілген кірпіштерден (23х23х5 см) тұрғызылған. Тұрғызылған жобасы бойынша көлемі 7,18х8,83 м.<br>
Кесенеге [[2010 жыл|2010]] жылы қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіледі. Асанас ата кесенесі Қазақстанның кейінгі ортағасырлық мемориалды-сәулеті зерттелмеген кесенелердің бірі ретінде зор тарихи-мәдени құндылыққа ие. Сонымен қатар ол ел ішінде көпшілік табынатын қасиетті орын ретінде құнды.<ref>Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}

[[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]
[[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]]

← Ескі түзетулер	19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Асанас ата кесенесі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

09:46, 2025 ж. қазанның 16 кезіндегі Салиха деген