https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-18T21:03:14Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=73959&oldid=prev 2025-04-25T19:08:05Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=73958&oldid=prev 2015-07-31T07:01:24Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Тас дәуірі - кейінгі орта ғасыр ескерткіштері</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Арыс өңірі ескерткіштері'''<br /> ежелгі дәуірлерден қалған археологиялық<br /> ескерткіштер. Бұл өңір үш ландшафты аймақты қамтиды: таулы, тау етегі, далалы кеңістік жерлер. Егіншілік<br /> пен мал шаруашылығы мәдениеті<br /> дамыған аймақ. <br /> ==Тас дәуірі - кейінгі орта ғасыр ескерткіштері==<br /> Тас дәуірінен бастап<br /> кейінгі орта ғасыр ескерткіштері кездеседі. Өңірде 1960 жылдан [[Жетісу]]<br /> кешенді археологиялық экспедициясы, 1971 ж. [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан]] археологиялық экспедициясы (жетекшісі<br /> [[Ақышев Кемел|К.Ақышев]]), 1980 ж. [[Шымкент]] педагогикалық<br /> институтынын археологиялық экспедициясы барлау<br /> және қазба жұмыстарын жүргізді.<br /> Соның нәтижесінде [[Бөріжар зираты|Бөріжар]], [[Алтынтөбе]], [[Қаратөбе]] зираттары мен<br /> ежелгі қалалар орны ашылды. Барлау барысында 1973 ж. археолог<br /> Х.Алпысбаев Шаян, Арыс - Түркістан каналдарының бойынан ерте<br /> ашель дәуіріне жататын тұрақтарды тапқан. 1974 - 75 ж. [[Арыс]] қаласынан 10 - 12 км жерде Тасқотан,<br /> Бесқотан, Байтоғай сияқты тас дәуірінің ескерткіштері табылып,<br /> бұл өңірде алғашқы адамдардың<br /> өмір сүргені дәлелдейді. 80 ж. әр<br /> түрлі құрылымдағы 3 мыңнан астам қорғандар тобы есепке алынды.<br /> <br /> ==Сақ-үйсін дәуірлеріне жататын ескерткіштер==<br /> Сақ-үйсін дәуірлеріне жататын үлкен қорғандардың диаметрі<br /> 70 - 100 м, жоғары жағы 1 0 - 1 5 м,<br /> биіктігі 16 - 18 м болып келген. Сондай қорғандар тобына Бадамға<br /> жақын Ақбұлақ өзені жағасындағы<br /> Алтынтөбе жатады (б.з.б. 3 ғ. - б.з.4 ғ.). Ол 300-ден астам жеке обалардан тұрады. Мұнда мәйіттер<br /> арқасына жатқызылып жерленген,<br /> зират лақатты. Ішінен саз ыдыстар,<br /> құмыра, кесе, жануарлар сүйектері,<br /> пышақ, мыстан жасалған сырғалар,<br /> әр түрлі моншақтар көптеп табылды. <br /> ==Кейінгі түркі дәуірі ескерткіштері==<br /> Кейінгі [[Түркі қағандығы|түркі]] дәуіріне жататын<br /> Бөріжар сияқты ескерткіштер зерттелген ( 1 - 8 ғ.). Арыс өзенінің сол<br /> жағалауында Бадам және Арыс<br /> жолының ортасында орналасқан<br /> бұл ескерткіштерді 1941 - 51 ж.<br /> А.Н. Бернштам, 1970 - 7 1 ж. Б.Нұрмұханбетов зерттеген. Олар 1 -<br /> 2,5 км жерді алып жатқан жүздеген<br /> топырақ үйінділер. Әр үйінді диаметрі<br /> 6 - 2 0 м, биіктігі 0,5 - 3 м. <br /> ==Ортағасырлық ескерткіштер==<br /> Кейінгі ескерткіштер тобына бекіністер, ерте<br /> ортағасырлық қалалар орны жатады. Ескерткіштердің үлкендері -<br /> тау аңғарларында, Арыс, Бадам,<br /> Сайрамсу, Ақсу, Боралдай өзендерінің бойларында, кішігірім бекіністер Бала Бөген, Бөген, Шаян,<br /> Арыстанды аңғарларында кездеседі.<br /> Үш бөліктен: [[шаһристан]], [[рабад]], цитадельден тұратын ортағасырлық<br /> қала орындары бар. Олар 5 - 8 ғ. арасын қамтиды. Шымкент маңындағы<br /> Қатын көпір ауылы маңында 10 - 18 ғасырлар ескерткіштері зерттелді. Бекініс, қала орындары, табылған археологиялық заттай деректер Сыр бойында<br /> мәдениеттің жоғары дамығандығын<br /> көрсетеді. Көне қала орындары мен<br /> атаулары араб-парсы (10 - 12 ғ.)<br /> саяхатшыларының жазбаларындағы<br /> аттарына сәйкес келеді.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Мәдениет]]<br /> [[Санат:Сәулет өнері]]<br /> [[Санат:Ескерткіштер]]</div>

Салиха