Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:03:46Z

1 түзету

18:43, 2026 ж. мамырдың 27 кезіндегі 1nter pares деген

2026-05-27T18:43:42Z

Жаңа бет

{{Ғалым
|Есімі = Артур Эшкин
|Шынайы есімі = {{lang-en|Arthur Ashkin}}
|Суреті = Arthur_Ashkin_EM1B5678_(44417135450).jpg
|Сурет ені = 250px
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 2.9.1922
|Туған жері = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]]
|Қайтыс болған күні = 21.9.2020
|Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Рамсон|Рамсонда}}, [[Нью-Джерси]], [[АҚШ]]
|Ғылыми аясы = [[лазерлік физика]]
|Ғылыми дәрежесі = {{PhD|физика}}
|Жұмыс орны = [[Белл зертханалары]],<br>{{аударылмаған 3|Lucent Technologies|Lucent|en|Lucent Technologies}}
|Альма-матер = [[Колумбия университеті]] (B.A.)<br>[[Корнелл университеті]] (Ph.D.)
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі = [[Оптикалық пинцет|оптикалық пинцет]] әзірлеушісі
|Марапаттары = [[Таунс сыйлығы]] (1988) <br> [[Харви сыйлығы]] (2004) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2018)
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
| Сайты =
}}
'''Артур Эшкин''' ({{Lang-en|Arthur Ashkin}}: [[2 қыркүйек]] [[1922 жыл|1922]], [[Нью-Йорк]] — [[21 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]], [[Рамсон (Нью-Джерси)|Рамсон]], [[Нью-Джерси]]<ref>{{Cite web|url=https://www.osa.org/en-us/about_osa/newsroom/obituaries/arthur_ashkin/|title=In Memoriam: Arthur Ashkin, 1922—2020|accessdate=2020-09-27|archivedate=2020-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927132808/https://www.osa.org/en-us/about_osa/newsroom/obituaries/arthur_ashkin/}}</ref>), сондай-ақ '''Артур Ашкин''' — американдық физик, ойлаптапқыш, оптикалық тұзақтар саласындағы пионерлердің бірі, олардың дамуы атомдарды, молекулаларды және биологиялық жасушаларды манипуляциялауға әкелді. Оптикалық пинцеттерден басқа, ол фоторефракция, екінші гармоникалық генерация және талшықтардағы [[Сызықтық емес оптика|сызықты емес оптика]] саласындағы зерттеулерімен танымал. 2018 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты болды.

== Өмірбаяны ==
Бруклиндегі Кони-Айлендте дүниеге келген және Флэтбушеде өскен, Шығыс Еуропадан келген еврей иммигранттарының ұлы: әкесі Исидор Ашкин (Ашкинази) (1891—1961)<ref>{{Cite web|url=http://s3images.coroflot.com/user_files/individual_files/119040_O_7cbeb97P3oLnwEDlp7BnRxO.pdf|title=How the Ashkin Family Came to America|accessdate=2018-10-02|archivedate=2015-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925084232/http://s3images.coroflot.com/user_files/individual_files/119040_O_7cbeb97P3oLnwEDlp7BnRxO.pdf}}</ref>, [[Одесса|Одессадан]] шыққан, ағасымен бірге 1909 жылы [[Киев|Киевтен]] қоныс аударған<ref>{{Cite web|url=https://www.fold3.com/document/284150298/|title=Документы по натурализации Исидора Эшкина|accessdate=2018-10-02|archivedate=2018-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002215213/https://www.fold3.com/document/284150298/}}</ref>; анасы Анна Ашкин (қыз кезіндегі Фишман, 1895—1984)<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/ashkin/facts/|title=The Nobel Prize in Physics 2018: Arthur Ashkin Biographical|accessdate=2022-07-11|archivedate=2020-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716101552/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/ashkin/facts/}}</ref> Шығыс Галисиядан ([[Аустрия-Мажарстан|Австро-Венгрия империясы]], қазіргі [[Украина]]) шыққан<ref>{{Cite web|url=https://www.optica.org/en-us/about/newsroom/obituaries/2020/arthur_ashkin/|title=In Memoriam: Arthur Ashkin, 1922—2020|accessdate=2022-07-11|archivedate=2022-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220711021956/https://www.optica.org/en-us/about/newsroom/obituaries/2020/arthur_ashkin/}}</ref>. Оның ағасы Джулиус Эшкин (1920—1982) да физик болған, элементар бөлшектер мен конденсацияланған заттар саласындағы жұмысымен танымал (Эшкин — Теллер моделі) және [[Манхэттен жобасы|Манхэттен жобасына]] қатысқан. Әкесі Төменгі Ист-Сайдте стоматологиялық зертхананы басқарған.

1940 жылы Джеймс Мэдисон орта мектебін бітіргеннен кейін [[Колумбия университеті|Колумбия университетінде]] оқыды, онда [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде әскери қызметке шақырылып жатқанда әскери радарлық қондырғыларға арналған [[Магнетрон|магнетрондар]] жасау жобасына қатысты. Эшкиннің айтуынша, бұл жобаға онымен бірге кем дегенде үш болашақ Нобель сыйлығының лауреаты қатысқан<ref name="lfest">{{Cite web|url=http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|title=Arthur Ashkin (biography)|first=|last=LaserFest|format=Web article|publisher=Co-partners: [[American Physical Society]], [[Optical Society]], [[Общество оптики и фотоники|SPIE]], and the [[IEEE Photonics Society]]|doi=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105185738/http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|archivedate=2019-01-05|accessdate=2013-08-13}} «LaserFest — the 50th anniversary of the first laser»</ref><ref name="lucen">
{{Cite web|last=Bell Labs - Murray Hill|title=He Wrote the Book on Atom Trapping|quote=Retired Bell Labs scientist Arthur Ashkin discusses his years as a physicist and how he discovered that light could trap atoms -- the discovery that led Steven Chu and two others to the Nobel Prize|publisher=Lucent Technologies 2002|date=1997-11|url=http://www.bell-labs.com/user/feature/archives/ashkin/|doi=|accessdate=2013-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050411192741/http://www.bell-labs.com/user/feature/archives/ashkin/|archivedate=2005-04-11}}</ref>. 1947 жылы қызметтен кейін ол [[Корнелл университеті|Корнелл университетінің]] ядролық физика кафедрасында оқуын жалғастырды, онда диссертациясын қорғап, 1952 жылы физика бойынша PhD дәрежесін алды.

1952 жылдан бастап ол [[Нью-Джерси|Нью-Джерси штатының]] Мюррей Хилл қаласындағы Lucent Technologies компаниясында (кейінірек Bell Phone Laboratories құрамына кірді) Сидни Миллманның ({{Lang-en|Sidney Millman}}, 1904—2006) басшылығымен ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді<ref>{{Cite web|url=https://physicstoday.scitation.org/doi/pdf/10.1063/1.2731989|title=Sidney Millman (Obituary in Physics Today)|accessdate=2018-10-03|archivedate=2022-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221014203651/http://physicstoday.scitation.org/doi/pdf/10.1063/1.2731989}}</ref>, алдымен [[Микротолқындар|микротолқынды сәулелену]] саласында, содан кейін [[мазер]] және 1961 жылдан бастап [[Лазер|лазерлік]] технология саласында (1963 жылдан 1987 жылға дейін ол сызықтық емес оптика бөлімінің меңгерушісі болды, кейінірек лазерлік бөлім болып өзгертілді)<ref>{{Cite web|url=http://news.cornell.edu/stories/2018/10/arthur-ashkin-phd-52-shares-nobel-prize-physics|title=Tom Fleischman «Arthur Ashkin, Ph.D. ’52, shares Nobel Prize in physics»|accessdate=2018-10-07|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007030205/http://news.cornell.edu/stories/2018/10/arthur-ashkin-phd-52-shares-nobel-prize-physics}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|title=LaserFest: Arthur Ashkin|accessdate=2016-04-25|archivedate=2019-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105185738/http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm}}</ref>. 1967 жылы ол [[Холмдейл (Нью-Джерси)|Холмдейлдегі]], Bell Laboratories басқа зертханасына ауыстырылды, онда ол лазерлік тұзақтарды жасай бастады. 1978 жылы ол оптикалық пинцет ойлап тапты.

Артур Эшкин көптеген ғылыми мақалалардың және 47 [[Патент|патенттің]] авторы. 1996 жылы ол [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясына]] сайланды. [[Стивен Чу]] Эшкиннің атомдарды оптикалық тұзақта салқындату әдісін жасап шығарды, ол үшін 1997 жылы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығын]] алды<ref name="lfest">{{Cite web|url=http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|title=Arthur Ashkin (biography)|first=|last=LaserFest|format=Web article|publisher=Co-partners: [[American Physical Society]], [[Optical Society]], [[Общество оптики и фотоники|SPIE]], and the [[IEEE Photonics Society]]|doi=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105185738/http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|archivedate=2019-01-05|accessdate=2013-08-13}} «LaserFest — the 50th anniversary of the first laser»</ref>.

1992 жылы, эксперименттік физиканың көптеген салаларына үлес қосқан 40 жылдық мансабынан кейін, Эшкин Bell Labs компаниясынан зейнетке шықты, бірақ 2006 жылы жабылғанға дейін зертханамен жұмысын жалғастырды<ref>{{Cite web|url=http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm|title=Arthur Ashkin (biography)|accessdate=2016-04-25|archivedate=2019-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105185738/http://www.laserfest.org/lasers/pioneers/ashkin.cfm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.photonics.com/Articles/Ashkin_Talks_About_the_Optical_Trap_/a36444|title=Ashkin Talks About the Optical Trap|accessdate=2018-10-05|archivedate=2018-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181006022423/https://www.photonics.com/Articles/Ashkin_Talks_About_the_Optical_Trap_/a36444}}</ref>. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол Нью-Джерси штатының Рамсондағы өз үйінің жертөлесінде<ref>{{Cite web|url=http://news.cornell.edu/stories/2018/10/arthur-ashkin-phd-52-shares-nobel-prize-physics|title=Cornell Chronicle: Arthur Ashkin, Ph.D. ’52, shares Nobel Prize in physics|accessdate=2018-10-07|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007030205/http://news.cornell.edu/stories/2018/10/arthur-ashkin-phd-52-shares-nobel-prize-physics}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nj1015.com/work-with-lasers-makes-nj-man-oldest-nobel-prize-winner/|title=Work with Lasers Makes NJ Man Oldest Nobel Prize Winner|accessdate=2018-10-09|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007111528/http://nj1015.com/work-with-lasers-makes-nj-man-oldest-nobel-prize-winner/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nj.com/news/index.ssf/2018/10/nj_man_96_wins_nobel_prize_for_work_with_lasers.html|title=Former Bell Labs scientist, 96, wins Nobel Prize for laser 'optical tweezers'|accessdate=2018-10-03|archivedate=2018-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002150955/https://www.nj.com/news/index.ssf/2018/10/nj_man_96_wins_nobel_prize_for_work_with_lasers.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newyork.cbslocal.com/2018/10/02/arthur-ashkin-nobel-prize/|title=96-Year-Old Brooklyn Native Wins Nobel Prize For Physics|accessdate=2018-10-07|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007111351/https://newyork.cbslocal.com/2018/10/02/arthur-ashkin-nobel-prize/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ktvb.com/article/news/nation-now/oldest-nobel-prize-winner-i-was-always-afraid-i-wasnt-smart-enough/465-0402dcc6-e046-411d-bdcb-dce399b91ec3|title=Oldest Nobel Prize winner: 'I was always afraid I wasn’t smart enough'|accessdate=2018-10-09|archivedate=2018-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009052939/https://www.ktvb.com/article/news/nation-now/oldest-nobel-prize-winner-i-was-always-afraid-i-wasnt-smart-enough/465-0402dcc6-e046-411d-bdcb-dce399b91ec3}}</ref> жалғастырды, онда компанияның гүлдену кезеңінде Bell Labs қызметкерлерінің көпшілігі тұрған. Соңғы жылдары ол күн энергиясын шоғырландыру әдістерін әзірлеуге көңіл бөлді және 2009 және 2015 жылдар аралығында бірнеше патент алды<ref>{{Cite web|url=https://patents.justia.com/inventor/arthur-ashkin|title=Патенты А. Эшкина|accessdate=2018-10-07|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007111513/https://patents.justia.com/inventor/arthur-ashkin}}</ref>.

2018 жылы, 96 жасында, ол Нобель сыйлығының ең егде жастағы лауреаты атанды<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-laureates-by-age/|title=Nobel Laureates by Age|accessdate=2018-10-05|archivedate=2019-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190516115111/https://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-laureates-by-age}}</ref>, бірақ 2019 жылы оны марапаттау кезінде 97 жастағы химия лауреаты [[Джон Гуденаф]] басып озды.

== Жеке өмір ==
Корнелл университетінде оқып жүргенде танысқан әйелі — химия пәнінің мұғалімі Элин Эшкин (1932 жылы туған)<ref>{{Cite web|url=https://www.nj.com/news/index.ssf/2018/10/njs_old_geezer_nobel_prize_winner_says_he_won_in_t.html|title=At 96 this Jersey guy can’t 'get all excited' about his Nobel Prize win|accessdate=2018-10-03|archivedate=2018-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003124302/https://www.nj.com/news/index.ssf/2018/10/njs_old_geezer_nobel_prize_winner_says_he_won_in_t.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tapinto.net/sections/education/articles/it-runs-in-the-family-former-holmdel-school-chemistry-teacher-s-husband-dr-arthur-ashkin-wins-nobel-prize|title=It Runs in the Family…Former Holmdel School Chemistry Teacher’s Husband, Dr. Arthur Ashkin, Wins Nobel Prize|accessdate=2018-10-03|archivedate=2018-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003181906/https://www.tapinto.net/sections/education/articles/it-runs-in-the-family-former-holmdel-school-chemistry-teacher-s-husband-dr-arthur-ashkin-wins-nobel-prize}}</ref>. Олардың үш баласы және бес немересі бар. Олардың ұлы — Майкл Эшкин (1955 жылы туған), профессор және Корнелл университетінің Сәулет, өнер және жоспарлау колледжінің өнер кафедрасының меңгерушісі.

== Марапаттар ==
* IEEE кванттық электроника сыйлығы (1987)
* Таунс сыйлығы (1988)<ref>{{Cite web|url=http://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/awards/award_description/charlestownes/|title=Сайт премии|accessdate=2018-10-09|archivedate=2015-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201070852/http://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/awards/award_description/charlestownes/}}</ref>
* Ранк сыйлық (1993)
* Фредерик Айвс медалі (1998)
* Харви сыйлығы (2004)<ref>[http://www.admin.technion.ac.il/harvey/winners.html Лауреаты премии Харви.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030082625/http://www.admin.technion.ac.il/harvey/winners.html}}{{In lang|en}}</ref>
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]] (2018) (сыйлықтың жартысы)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20000818004423/http://www.bell-labs.com/user/feature/archives/ashkin/ Эшкиннің атомды ұстау туралы кітабы]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Lx4sZKY0YGY&t=8s Артур Эшкин — Джеймс П. Гордон симпозиумы]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Корнелл университеті түлектері]]
[[Санат:Колумбия университеті түлектері]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]

← Ескі түзетулер	14:03, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Артур Эшкин - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

18:43, 2026 ж. мамырдың 27 кезіндегі 1nter pares деген