https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 2026-04-19T19:03:28Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7&diff=30157&oldid=prev 2025-04-25T18:08:50Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7&diff=30156&oldid=prev 2014-05-13T12:57:31Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Аридтік литогенез ''' – жер бетіндегі ылғалдың жылдық булану мөлшері [[жауын-шашын]] мөлшерінен артық болатын аридтік [[климат]] орныққан аймақтарда ([[құрлық]]тар мен [[теңіз]], [[көл]]дерде) шөгінді [[тау]] жыныстарының түзілуі. Аридтік литогенез – литогенез теориясының негізін салушы орыс ғалымы, акад. Н.М. Страхов анықтаған табиғаттағы [[литогенез]] процесі 5 түрінің бірі. Литогенездің бұл түрі шөлдер мен шөлейттерге тән. Бұл аймақтарда жер беті суының ықпалы күрт бәсеңдейді, ал желдің әрекеті күшейеді. Орасан зор жылжымалы [[құм]] алқаптары пайда болады. Аридтік климат аймақтары ылғалды тропик. белдеуді солт-тен (20 – 35° солт. ендік) және оңт-тен (20 – 35° оңт. ендік) көмкеруші жоғары қысымды белдемдерге орналасқан. Осы белдемдердегі [[атмосфера]]ның жоғарғы қабаттарының құрғақ ауасы ішінара төмен қарай ауысады да Аридтік литогенез. белдемдері пайда болады. Аридтік литогенезде құрлықтардың су жиналатын алаңдарында мех. үгілу хим. үгілуден басымырақ жүреді, ал көлдер мен теңіздердің түбінде тұз шөгеді.Аридтік литогенез аймақтарында қарқынды хим. үгілу қыртысы мүлде болмайды, ал су қоймаларында әр түрлі тұздардың тұнуына әкеп соғатын галогендік седиментаттану процесі тез қалыптасады. Қазақстан жерінде Аридтік литогенез [[Жезқазған ойысы]]нда тас көмір кезеңінде жүрген (мыс., мысты құмтастар мен алевролиттер аридтік климат жағдайында түзілген). [[Каспий ойысы]]нда пермь кезеңінде осындай процесс нәтижесінде тұз қабаты қалыптасқан. Тұздан төмен [[мұнай]] және [[газ]] кендерінің түзілуінде бұл қабат жабынды немесе сұйық тірек ретінде маңызды рөл атқарады. [[Жезқазған]], [[Ұлытау]] аймағындағы пермь кезеңінде жүрген Аридтік литогенез процесінің нәтижесі – [[гипс]] шөгінділерінде родусит-асбест кендері түзілген. Қазіргі уақытта Аридтік литогенез процесі [[Каспий теңізі]] мен [[Балқаш көлі]]нде, Оңтүстік Қазақстанның шөлдерінде жүруде. <br /> &lt;ref name=source1&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]] I том&lt;/ref&gt;<br /> == Сілтемелер ==<br /> * [[Аридтік климат]]<br /> *[[Аридтік жер бедері]]<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://www.mining-enc.ru/l/litogenez/ Значение слова литогенез]<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br /> [[Санат:Табиғат]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot