https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96Араб тілі - Түзету тарихы2026-04-18T14:13:14ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96&diff=74157&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:08:07Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96&diff=74156&oldid=prevMalgazhdar: /* Сарф (араб тілі морфологиясы) */ Fixed typo, Fixed grammar2015-09-24T12:20:20Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Сарф (араб тілі морфологиясы): </span> Fixed typo, Fixed grammar</span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div><!--<br />
<br />
Бұл мақала араб уикипедиясындағы таңдаулы мақаланың аудармасы. Аудару жұмысы әлі жалғасуда, сондықтан мақалаға өңдеу жүргізбеуіңізді сұраймын, себебі бірнеше сағат бойы жазған зат, басқа біреудің сол аралықта жазған түзетуіне (тіпті ол бір ғана үтірден тұрса да) байланысты қақтығысқа түсіп қалуы мүмкін. Мүмкіндігінше түзетулерді таңғы және түскі уақытта енгізуіңізді сұраймын, себебі мен көбінесе уикипедияны өңдеумен кешкі уақытта айналысам.<br />
<br />
(қазір тоқтап тұр)<br />
<br />
Esetok<br />
<br />
-------------------><br />
{{Тілдер<br />
|түсі = афразия<br />
|аты = Араб тілі<br />
|өз атауы = العربية<br />
|айтылуы = {{IPA|/al ʕarabijja/}}, {{IPA|/ʕarabiː/}}<br />
|елдер = [[Алжир]], [[Бахрейн]], [[Мысыр]], [[Батыс Сахара]], [[Иордания]], [[Ирак]], [[Йемен]], [[Катар]], [[Кувейт]], [[Ливан]], [[Ливия]], [[Марокко]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ]], [[Оман]], [[Палестина]], [[Сауд Арабиясы]], [[Сирия]], [[Тунис]], [[Мавритания]] — халқының көбі;<br /><br />
[[Судан]], [[Иран]], [[Түркия]], [[Израиль]], [[Джибути]], [[Сомали]], [[Коморлар]] — халқының орташа бөлігі;<br /><br />
[[Чад]], [[Мали]], [[Нигер]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Кения]], [[Танзания]], [[Нигерия]], [[Сенегал]], [[Өзбекстан]], [[Тәжікстан]], [[Ауғанстан]], [[Оңтүстік Америка]]ның кейбір елдері — халқының орташа немесе аз бөлігі<br />
|аймақтар = [[Араб әлемі]]<br />
|ресми тіл = Араб тілі 27 елде ресми тіл болып табылады (тізімді қараңыз).<br />
{{collapsible list<br />
|{{flagcountry|Algeria}}<br>{{flagcountry|Bahrain}}<br>{{flagcountry|Comoros}}<br>{{flagcountry|Chad}}<br>{{flagcountry|Djibouti}}<br>{{flagcountry|Egypt}}<br>{{flagcountry|Eritrea}}<br>{{flagcountry|Iraq}}<br>{{flagcountry|Israel}}<br>{{flagcountry|Jordan}}<br>{{flagcountry|Kuwait}}<br>{{flagcountry|Lebanon}}<br>{{flagcountry|Libya}}<br>{{flagcountry|Mauritania}}<br>{{flagcountry|Morocco}}<br>{{flagcountry|Oman}}<br>{{flagcountry|Palestine}}<br>{{flagcountry|Qatar}}<br>{{flagcountry|Saudi Arabia}}<br>{{flagcountry|Somalia}}<br>{{flagcountry|Somaliland}}<br>{{flagcountry|Sudan}}<br>{{flagcountry|Syria}}<br>{{flagcountry|Tunisia}}<br>{{flagcountry|United Arab Emirates}}<br><br />
[[Сурет:Flag of the African Union.svg|22px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы|САДР]]<br>{{flagcountry|Yemen}}<br><br />
[[Сурет:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|22px]] [[Африка Бірлігі Ұйымы]]<br>[[Сурет:Flag of the Arab League.svg|22px]] [[Араб мемлекеттерінің Лигасы]]<br>[[Сурет:Flag of OIC.svg|22px]] [[Ислам Әріптестік Ұйымы]]<br>{{flagcountry|United Nations}}}}<br />
|реттейтін мекеме = {{collapsible list<br />
|{{flagcountry|Algeria}}: [[Араб тілінің жоғарғы кеңесі (Алжир)]]<br><br />
{{flagcountry|Egypt}}: [[Араб тілі академиясы (Каир)]]<br><br />
{{flagcountry|Iraq}}: [[Ирак ғылым академиясы]]<br><br />
{{flagcountry|Jordan}}: [[Араб тілі академиясы (Иордания)]]<br><br />
{{flagcountry|Libya}}: [[Араб тілі академиясы (Джамахирия)]]<br><br />
{{flagcountry|Morocco}}: [[Араб тілі академиясы (Рабат)]]<br><br />
{{flagcountry|Saudi Arabia}}: [[Араб тілі академиясы (Эр-Рияд)]]<br><br />
{{flagcountry|Somalia}}: [[Араб тілі академиясы (Могадищу)]]<br><br />
{{flagcountry|Sudan}}: [[Араб тілі академиясы (Хартум)]]<br><br />
{{flagcountry|Syria}}: [[Араб тілі академиясы (Дамаск)]] (ең ескісі)<br><br />
{{flagcountry|Tunisia}}: [[Бейт Әл-Хикма қоры]]<br><br />
{{flagcountry|Israel}}: [[Араб тілі академиясы (Израиль)]]}}<br />
|сөйлеушілер саны = 292 млн (ана тілі ретінде) — 422 млн адам (екінші тіл ретінде)<br />
|рейтинг = 2<br />
|күйі = <br />
|жойылды = <br />
|санаты = <br />
|классификация = <br />
[[Афразия тілдері|Афразия макроәулеті]]<br />
: [[Семит тілдері|Семит әулеті]]<br />
:: [[Батыс семит тілдері|Батыс семит бұтағы]]<br />
::: Орталық семит тобы<br />
:::: [[Араб тілдері|Араб топ тармағы]]<br />
|жазу = [[араб жазуы]]<br />
|МЕСТ 7.75–97 = ара 050<br />
|ISO1 = ar<br />
|ISO2 = ara<br />
|ISO3 = ara<br />
}}<br />
<br />
[[Сурет:Arabic speaking world.png|290px|нобай|оңға|Араб тілінің жалғыз ресми /жасыл түс/ және бірнеше ресми тілдердің бірі /көк түс/ ретінде таралуы]]<br />
<br />
'''Араб тілі''' — [[семит тілдері]]нің ішіндегі сөйлеушілер саны жағынан бірінші орын алатын, әлемде 422 миллионға жуық адам сөйлесетін тіл. Араб тілі негізінен араб елдерінде және [[Түркия]], [[Сенегал]], [[Чад]], [[Эритрея]] елдерінде таралған. Араб тілі [[Құран]]ның тілі болғасын мұсылмандардың арасында қасиетті тіл саналады және кейбір құлшылықтар (мыс.: [[намаз]]) араб тілінен басқа тілде орындалмайды. Сонымен қатар араб тілі кейбір араб елдеріндегі [[христиандар]]дың діни жоралғылары орындалатын тіл. Орта ғасырлық [[Яһудилық|яһуди дініне]] арналған еңбектердің көбісі осы араб тілінде жазылған. [[Ислам]] дінінің таралып, мұсылмандардың көптеген елдерді билеуіне байланысты араб тілінің да мәртебесі жоғарылап, араб тілі саясат, әдебиет пен ғылымның тіліне айналды. Араб тілі [[Түрік тілі|түрік]], [[Урду тілі|урду]], [[Албан тілі|албан]], [[Малай тілі|малай]] мен [[Индонезия тілі|индонезия]] тілдеріне, кейбір африкалық тілдерге ([[хауса]], [[суахили]]), европалық тілдерге ([[Испан тілі|испан]], [[Португал тілі|португал]], [[Мальта тілі|мальта]] тілдері) көп әсер етті.<br />
<br />
Араб тілі [[араб елдері]]нде, Эритрея, Чад пен Израиль елдерінде ресми тіл саналады. Араб тілі [[БҰҰ]]-ның алты ресми тілінің бірі боп табылады.<br />
<br />
Араб тілі [[лексика]]лық жағынан ең өнімді тілдерге жатады. [[13 ғ.|XIII ғ.]] жазылған [[Ибн Манзур]]дың [[Лисан әл-Араб|«Лисан әл-араб»]] кітабында 80 мыңға жуық сөздік жинақталған. Мысалға [[18 ғ.|XVIII ғ.]] жазылған [[Сэмюель Джонсон]]ның [[ағылшын тілі]] сөздігінде 42 мың сөз бар<ref>[http://johnsonsdictionaryonline.com/?page_id=7507 Johnsons Dictionary Online]</ref>.<br />
<br />
Араб тілі 28 әріптен құралған. Бірақ кейбір тіл ғалымдары «һамза» белгісін әріп ретінде санап, араб әліппесі 29 әріптен тұрады деп санайды. Араб тілінің басқа тілдерден айырмашылығы — [[Парсы тілі|парсы]] және [[Иврит тілі|иврит]] тілдері сияқты араб жазуы оңнан солға жазылады.<br />
<br />
== Араб тілінің атаулары ==<br />
* '''Құранның тілі''' — мұсылмандардың қасиетті кітабы Құран араб тілінде болғасын осылай аталып кеткен.<br />
* '''«Дад» әрпінің тілі''' — «дад» (ض) әрпі тек қана араб тілінде кездескесін, бұл тілді осылай атап кеткен. Бұған [[Әбу Таийб әл-Мутанабби]]дің сөзі мысал бола алады:<br />
{{quotation|<br />
Олардың мақтанышы «дад»-ты айту<br />
|}}<br />
<br />
== Араб тілінің классификациясы ==<br />
Тіл ғалымдарының тұжырымы бойынша араб тілі Афро-Азиялық [[семит тілдері]] тобынан шыққан. Бұл тіл батыс семит тілдерінің орта бөліміне жатады, сондықтан араб тіліне ең жақын тілдер: [[иврит]] және [[арамей тілі]]. Араб тілі пайда болу және тарихы жағынан семит тілдерінің ең жас тілдерінің бірі саналады, бірақ кейбіреулер оны бастапқы семит тілдерінің негізі болған тілге ең жақын тіл санайды. Бұлай айтудың себебі араб тілі тек [[Арабия түбегі]]нде қолданылып, басқа семит тілдері сияқты шет тілдерден әсер алмаған.<br />
<br />
== Араб тілінің пайда болуы ==<br />
Араб тілінің пайда болуы туралы көптеген пікір бар. Біреулер араб тілін ең алғаш қолданған Йариб ({{lang-ar|يعرب}}) деген адам болып, осы тіл соның атымен байланысты аталған деп санайды. [[Мұхаммед]] пайғамбардан {{Салауат}} жеткен хадисте анық араб тілімен ең бірінші сөйлеген [[Ибраһим]]ның ұлы [[Исмаил]] пайғамбар болған деп айтылған. Ал кейбіреулер араб тілі жұмақтағы [[Адам ата]] сөйлеген тіл деп санайды, бірақ бұған дәлел ететін діни мәтіндер жоқ.<br />
<br />
== Басқа семит тілдерінен айырмашылығы ==<br />
<br />
== Араб диалектілерінің бірігуі ==<br />
<br />
== Араб тілінің шарықтауы ==<br />
<br />
== Араб тілінің құлдырау кезеңі ==<br />
<br />
== Қайта қалпына келуі және қазіргі замандағы жағдайы ==<br />
<br />
== Әдеби араб тілі мен диалектілер ==<br />
{{Main|Араб әдебиеті}}<br />
<br />
== Екітілділік және оның нәтижелері ==<br />
<br />
== Араб жазуы ==<br />
{{Main|Араб жазуы}}<br />
<br />
== Араб каллиграфиясы ==<br />
{{Main|Араб каллиграфиясы}}<br />
<br />
== Араб сандары ==<br />
{{Main|Араб цифры}}<br />
<br />
== Араб тілінің айтылуы ==<br />
<br />
=== Дыбыстар ===<br />
<br />
=== Харакаттар (әріптердің дыбысталуы) ===<br />
{{Main|Харакат}}<br />
<br />
=== Дауыссыз әріптер ===<br />
<br />
== Араб тілінің ғылымдары ==<br />
<br />
=== Наху (араб тілі грамматикасы) ===<br />
{{Main|Араб тілі грамматикасы}}<br />
<br />
=== Баләға (шешендік) ===<br />
<br />
=== Уруд ===<br />
<br />
=== Иштиқақ (сөз түрлендіру)===<br />
<br />
Сарф (араб тілі морфологиясы)<br />
<br />
=== Иғраб (грамматикалық талдау) ===<br />
{{Main|Иғраб}}<br />
<br />
== Араб тілін оқыту ==<br />
<br />
== Араб тілі диалектілері ==<br />
<br />
== Араб жазуын қоданатын елдер ==<br />
<br />
== Араб тілінің басқа тілдерге әсері ==<br />
<br />
== Араб тілі Қазақстанда ==<br />
<br />
Араб тілі [[Қазақстан]] аумағына [[7 ғ.|7]]-[[9 ғ.|9 ғасырлардан]] бастап, негізінен, діни әдебиеттер, діндарлар, мешіт-медреселер ықпалымен кең тарады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Қазан төңкерісіне дейін ([[1917]]) Қазақстанда араб тілін еркін меңгерген сауатты адамдар көп болған. Кеңес өкіметі дәуірінде бұл дәстүр әлсіреді. Тек [[20 ғ.|XX ғасыр]] соңғы ширегінде Қазақстанда араб тілін оқып үйренуге арналған бірқатар оқулықтар, анықтамалықтар, арабша-қазақша сөздіктер жарық көре бастады.<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
==Тағы қараңыз==<br />
* [[Араб жазуы]]<br />
{{Араб тілі}}<br />
<br />
[[Санат:Араб тілі]]<br />
[[Санат:Араб жазуы]]<br />
[[Санат:Тілдер]]<br />
[[Санат:Флексиялы тілдер]]</div>Malgazhdar