Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:57:16Z

1 түзету

EmausBot: Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (d:Q80299)

2016-11-01T12:18:07Z

Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (d:Q80299)

Жаңа бет

{{Coord|5|58|03|N|62|32|08|W|region:VE-F_type:landmark|display=title}}
{{Infobox waterfall
| name =Анхель сарқырамасы
| alt_name = Сальто Анхель<br />Керепакупай Вена
| photo = Angel falls.jpg
| photo_width = 300px
| photo_caption = Анхель сарқырамасы, Боливар, Венесуэла
| location = [[Ауянтепуи]], [[Канайма ұлттық саябағы]], [[Венесуэла]]
| type = Алап
| watercourse = Чурун
| height = 979 м
| height_longest = 807 м
| number_drops = 47
| average_flow =
| world_rank = 1<ref>Angel Falls. (2006). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved 28 шілде 2006, from Encyclopædia Britannica Premium Service: http://www.britannica.com/eb/article-9007543</ref>
}}
'''А́нхель''' ({{lang-es|Salto Ángel}}, [[пемон тілі]]нде — ''Kerepakupai vena'', «өте терең жер сарқырамасы») — биіктігі 1054 метр болатын әлемдегі ең биік сарқырама, судың үздіксіз түсу биіктігі 807 метр<ref name="">{{РП}}</ref>. [[1935]] жылы сарқыраманың үстінен ұшып өткен ұшқыш [[Джеймс Крофорд Эйнджел|Эйнджел Джеймстың]] ({{lang-en|Angel}}) атымен аталған.

Сарқырама [[Венесуэла]]ның тропикалық ормандарындағы, [[Канайма ұлттық саябағы|Канайма ұлттық саябағында]] орналасқан. Су венесуелалық ең биік [[Тепуи таулар жүйесі|тепуй]] [[Ауян-Тепуи|Ауянтепуи]] — қазақ тілінде «шайтан тауынан» құлап ағады<ref>[http://inpath.ru/wonders/nature/view/auyantepui Картадағы Ауянтепуи тауы]</ref>. Судың құлау биіктігі сонша, жерге жеткенше, су ұсақ бөлшектерге айналып тұман болады. Тұманды бірнеше шақырымнан сезуге болады. Түскен су Кереп өзеніне құйылады<ref>[http://vodapotokom.com/vodopad_anhel.html Анхель сарқырамасы]</ref>.
== Тарихы ==
[[Сурет:JimmieAngelPlane.jpg|left|thumb|250px|Джеймс Эйнджел сарқырамаға ұшқан ұшақ]]
[[Сурет:Salto Angel Dry Season.jpg|left|thumb|250px]]
Сарқыраманы Эрнесто Санчес Ла Крус [[XX ғасыр]]да ашқанымен, ол Джеймс Эйнджелдың ұшқанына дейін кеңінен танымал болмады. [[1933]] жылы [[АҚШ]] ұшқышы [[Джеймс Крофорд Эйнджел|Джеймс Эйнжел]] рудалар іздеу ниетімен сол маңайда ұша бастады. Жергілікті гидтер айтуынша ол [[алмаз]] іздеген. Жергілікті тұрғындар сол кезде жиі сипаттамасы алмазға келетін тастар жайлы айтатындықтан Эйнджелдың бұнысы ақылға қонарлық болды. Шындығында бұл жонда [[кварц]] көп болатын. [[1933]] жылдың [[қарашаның 16]] Эйнджел [[Ауян-Тепуи|Ауянтепуй]] деп талатын [[Тепуи таулар жүйесі|тепуй]] байқап қалады. [[1937]] жылдың [[қазанның 9]] қайта оралып ұшағын Ауянтепуйға қондырмақшы болғанда ұшақтың бір шассиі жарылады.

Нәтижесінде Эйнджел мен жұбайы, барлығы үш адам тепуйдан төмен жаяу түсуіне тура келеді. Олардың өркениетке оралуына 11 күн кетті. Олардың бұл шытырман оқиғасы лезде елге кең тарап сарқырама соның құрметіне — «Анхель сарқырамасы» атанып кетеді ({{lang-es|Salto Ángel}}). Испан тілінде Э́йнджел ({{lang-en|Angel}}) фамилиясы А́нхель деп айтылатындықтан сарқырама дәл солай аталады. Сарқырама аты ағылшындардың angel — „періште“ сөзімен еш байланысы жоқ.

Эйнджелдың «Фламинго» ұшағы сол төбеде тікұшақпен алып кеткенше 33 жыл тұрады. Ұшақ [[Маракай]] қаласының авиациалық мұражайында қайта қалпына келтіріліп қаланың [[Сьюдад-Боливар]] әуежайының алдында тұр.

[[1949]] жылы [[Ұлттық географиялық қоғамдастық|Ұлттық географиялық қоғамының]] (АҚШ) ұйымдастыруымен әлемдегі ең биік сарқымаға экспедиция жасалып оның биіктігі анықталып, кітап басып шығарылады.

[[1994]] жылы ЮНЕСКО [[Канайма ұлттық саябағы|Канайма ұлттық саябағын]], ал онымен бірге сарқыраманы да Әлемдік мұра тізіміне енгізеді<ref>[http://whc.unesco.org/en/statesparties/ve Венесуэла ЮНЕСКО сайтында]</ref>.

[[2005]] жылдың көкек-мамыр айларында 4 ағылшын, 2 венесуелдық пен бір ресейлік [[альпинист]]ер пен тасқа шығушылар халықаралық экспедициясы алғашқы рет сарқырама керегесіне еркін тәсілмен шықты<ref name="А">[http://old.risk.ru/rus/projects/anhel/index.html Александр Клёнов. Стена водопада Анхель наурыз-сәуір 2005]</ref><ref name="АК">Клёнов А. Angeliana на горе Дьявола //Вертикальный мир, 2005, № 49</ref>.

[[2009]] жылы желтоқсанның 20 жыл сайынғы [[Венесуэла]] президенті [[Уго Чавес]] шоуында, антиимпериализм толқынында, Анхель сарқырамасын Керепакупаи-меру (''Kerepakupai-merú''), жергілікті есімдердің бірімен атайды. Бастапқыда Чурун-меру (Churún-merú) деген ат ұсынылғанымен Президенттың қызы бүл есім жергілікт басқа кішкене сарқырама солай аталатынын байқап қалыпты, содан дереу Чавес басқа атты ұсынады. Бұл шешімін Президент сарқыраманың Джеймс Эйнджел келмей тұрып Венесуэла меншігі және ұлттық байлығына жатуымен түсіндірген<ref name="B">[http://www.fontanka.ru/2009/12/21/007/ Чавес переименовал самый большой в мире водопад]</ref><ref>[http://k2kapital.com/news/fin/801807.html Чавес изменил имя самого высокого водопада в мире]</ref>.

== Туризм ==
Анхель сарқырамасы Венесуэланың жабайы аймағында орналасқандықтан оған тек әуемен немесе өзенмен жетуге болады<ref name="А" />. Сарқырамаға турлар комплекттермен сатылады, тур [[Каракас]]тан ұшу немесе [[Сьюдад-Боливар]]дан Канаймаға (ұлттық саябаққа кіру қонысы), ары қарай сумен жүру, ас пен сарқырамаға баруға өажет басқа да заттарды қамтиды.

Сонымен қатар сарқырамаға шолып қарауға ұшаққа билет алуға да болады, тұмандардан сарқыраманың өзі көрінбей қалуы мүмкін. Құрғақшылық кезде (желтоқсаннан наурызға дейін) сарқырамада су азырақ, бірақ тұманға түсу ықтималдығы аз. Бүкіл саяхат бір тәулікті алады .

Турдың ең арзаны (өзенмен) 2009 жыл тамызына сәйкес — 250$ (билетке Канайма сарқырамаларына бару мен сол саябақта түнеу кіреді).

[[Сурет:Angel falls panoramic 20080314.jpg|800px|thumb|center|Қоршаған таулары мен сарқырама панорамасы]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://salto-angel.com/ Анхель сарқырамасы торбеті]
<references/>

[[Санат:Венесуэла]]
[[Санат:Туризм]]
[[Санат:Сарқырамалар]]
[[Санат:Әлемдік мұра]]

← Ескі түзетулер	18:57, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Анхель - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

EmausBot: Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (d:Q80299)