https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2026-04-18T09:37:52Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=49147&oldid=prev 2025-04-25T18:26:32Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=49146&oldid=prev 2015-03-25T10:32:01Z

<p>Removing Link GA template (<a href="/index.php?title=D:Wikidata:Development_plan&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:Wikidata:Development plan (мұндай бет жоқ)">handled by wikidata</a>)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Lateral head anatomy detail.jpg|thumb]]<br /> [[Сурет:Heart-and-lungs.jpg|thumb|right|Адам жүрегі мен өкпесі, ''[[Gray's Anatomy]]'' ескі баспасынан.]]<br /> '''Анатомия''' ({{lang-el|ἀνα}} - үстінен + {{lang-el|τέμνω}}- кесем — бөлшектеу, кесу, іреу) — [[тірі]] организмдердің үлкейткіш аспаптардың көмегінсіз көзге көрінетін қүрылысын зерттейтін іргелі (фундаментальды) биологиялық морфологиялық ғылым. Анатомия — зертгеу нысандарына байланысты [[жануарлар]] және өсімдіктер анатомиясы болып екіге бөлінеді. Жануарлар анатомиясынан [[адам]] анатомиясы жеке ғылым саласы ретінде бөлінді. Зерттеу бағыттарына сәйкес анатомия өз кезегінде бірнеше салаларға бөлінеді: <br /> # жүйелі анатомия — [[адам]] мен [[жануарлар]] дене мүшелерінің құрылысын, олардың атқаратын қызметтерімен байланыстырып, мүшелер жүйелері ретінде (тері жабыны, [[сүйектер]] , бұлшық еттер, ас қорыту, тыныс алу, зәр бөлу, көбею, тамырлар, эндокринді бездер, жүйке жүйелері) зерттейді;<br /> # мүсіндік (пластикалық) анатомия — [[адам]] мен [[жануарлар]] организмдерінің сыртқы дене бітімі мен дене бөліктерінің тұрақты жағдайдағы немесе қозғалыстағы пропорциялық арақатынасын зерттейді. Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиян ғалымы Леонардо да Винчи;<br /> # топографиялық анатомия — [[адам]] мен [[жануарлар]] организмдерінің белгілі аумақтары мен бөліктеріндегі әртүрлі жүйелер мүшелерінің орналасу орындары мен сол аймақтағы олардың арақатынастарын зерттейді;<br /> # салыстырмалы анатомия — әртүрлі типтер мен кластарға жататын жануарлардың белгілі бір мүшелерінің немесе мүшелер жүйелерінің құрылыстарын салыстырып зерттейді;<br /> # түр анатомиясы — жануарлардың түрлеріне байланысты, олардың дене құрылысындағы ерекшеліктерді анықтайды;<br /> # түқым анатомиясы — мал түқымдарына сәйкес, олардың дене құрылысындағы салыстырмалы айырмашылықтарды зерттейді;<br /> # жас анатомиясы — жануарлардың жасына байланысты, олардың дене мүшелері құрылысындағы [[құрылым]]дық өзгерістерді анықтайды;<br /> # қалыпты анатомия — ересек [[адам]] мен [[жануарлар]] организмдерінің дертсіз қалыпты жағдайдағы [[құрылыс]]ын анықтап зертгейді;<br /> # сырқаттық (патологиялық) анатомия — ауырған организм дене мүшелерінің [[құрылыс]]ын қалыпты анатомия мөліметтерімен салыстыра отырып зерттейді;<br /> # микроскопиялық анатомия — [[жануарлар]] организмі мүшелерінің микроскоппен ғана көрінетін [[құрылыс]]ын зерттейді.<br /> Адам мен жануарлардың қалыпты анатомиясы көптеген ғылыми салалардан [[тұрады]]: <br /> * остеология — [[сүйектер]] жүйесі туралы ілім <br /> * синдесмология — [[сүйектер]] байланыстары туралы ілім<br /> * миология - бұлшықеттер туралы ілім<br /> * дермотология тері жабыны және онын туындылары туралы ілім<br /> * спланхнология — ішкі ағзалар туралы ілім<br /> * эндокринология — ішкі секреция бездері туралы ілім<br /> * ангиология — тамырлар жүйесі (қанайналым, лимфаайналым, қантүзу мүшелері) туралы ілім<br /> * неврология — жүйке жүйесі туралы ілім<br /> * эстезиология — сезім мүшелері туралы ілім. <br /> Анатомия ғылымының негізін көне грек [[ғұламалары]]: Алкмеон Кротонский, Гиппократ, Аристотель, Герофил, Эразистрат, ертедегі Рим ғалымдары: А.К. Цельс, К.Гален, орта ғасыр шығыс ғүламасы Әбу Әли ибн Сина, қайта орлеу дәуірінің ғалымдары: Леонардо да Винчи, А.Везалий және т.б. ғалымдар қалады.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Биоморфология]]<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Морфология]]</div>

Dexbot