Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:40:32Z

1 түзету

1nter pares: Sayatshy (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

2025-06-11T09:04:53Z

Sayatshy (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

Жаңа бет

[[Сурет:Gray3.png|right|thumb|[[Адам]]ның аналық тұқым жасушасы]]
'''Аналық тұқым жасушасы''' , Аналық жыныс жасушасы ({{lang-la|ovum}} — жұмыртқа, {{lang-gr|kutos}} — жасуша) — аталық тұқым жасушасымен қосылып, жануарлар мен өсімдіктердің жыныстық көбеюіне қатысатын тұқым жасушасы (овоцит).

Аналық тұқым жасушасы төм. сатыдағы өсімдіктерде пісіп жетіледі. Оны [[оогония]] деп, ал жоғ. сатыдағы өсімдіктердің Аналық тұқым жасушасын [[архегония]] деп атайды (қ. [[Архегоний]]). Аналық тұқым жасушасы жануарларда аналық безде дамиды. Аналық тұқым жасушасының цитоплазмасындағы қоректік зат (сары уыз) мөлш. жануарлардың әртүрлі тобында түрліше деңгейде жиналады. Осыған байланысты овоциттердің диам. 100 мкм-нен бірнеше мм-ге дейін жетеді. Ал жиналған сары уыздың мөлшеріне байланысты Аналық тұқым жасушасын олиголецитальды, мезолецитальды, полилецитальды деп 3 топқа бөледі. Сары уыз олиголецитальды Аналық тұқым жасушасында аз (мыс., [[ланцетниктер]] мен сүт қоректілерде); мезолецитальды Аналық тұқым жасушасында орташа; полилецитальды Аналық тұқым жасушасын да (мыс., қосмекенділер мен балықтарда) көп мөлшерде жиналады. Ағзадағы Аналық тұқым жасушасы ядродан, [[цитоплазма]]дан және қабықшалардан тұрады. Жыныстық көбеюде аналық және аталық тұқым жасушаларының қосылуынан пайда болатын зигота жасушасынан жаңа организм дамиды. Аналық тұқым жасушасының тұқым қуалау белгілерін ұрпақтарға таратуда маңызы зор.
[[Сурет:Illu ovaryb.jpg|200px|thumb]]

Аналық [[жыныс]] [[жасушас]]ы (яйцеклетка); (ovocytus; {{lang-la| ovum}} — жүмыртқа; {{lang-el| kytos}} - жасуша) — [[ядро]]сында [[хромосомалар]]дың жекеленген жиынтығы болатын, пісіп жетілген [[ұрғашы]] жануарлардың [[жыныс]] жасушасы. Сперматозоидтармен салыстырғанда аналық [[жыныс]] жасушасының (жүмыртқа жасушасының) саны аз, көлемі бірнеше есе үлкен келеді. Оның цитоплазмасында ұрықтың дамып жетілуіне керекті қоректік заттар — сарыуыз қорланады. Аналық [[жыныс]] жасушасының мөлшері [[жануарлар]] [[ұрық|ұрығы]]ның даму ортасына (құрсақта немесе жүмыртқада) байланысты әртүрлі болып келеді. Себебі, ұрықтың даму ортасына сәйкес [[жыныс]] жасушалары да қоректік затгармен (сарыуызбен) түрлі мөлшерде (ұрығы жатырда дамып жетілетін [[жануарлар]] [[жыныс]] жасушаларына сарыуыздың көп қоры керек емес, ал [[ұрық|ұрығы]] жүмыртқада дамитын [[жануарлар]] [[жыныс]] жасушалары қоректік заттармен көп мөлшерде қорланады) қорланады. Жыныс жасушаларының диаметрі, олардың цитоплазмасындағы қорекгік заттар қорының (сарыуыздың) мөлшеріне тікелей байланысты болып келіп, 100 мкм бірнеше см дейін өзгеріп отырады. Сарыуыздың мөлшеріне және [[жұмыртқа]] [[жасушас]]ы цитоплазмасындағы орналасу сипатына сөйкес [[жұмыртқа]] [[жасушас]]ы бірнеше түрге бөлінеді. Сарыуыздың мөлшеріне қарай аналық [[жыныс]] жасушасы: олиголецитті [[овоцит]] (сарыуызы аз), мезолецитті [[овоцит]] (сарыуызы орташа) және полилецитті [[овоцит]] (сарыуызы көп) болып үш топқа бөлінеді. Ал сарыуыздың [[жұмыртқа]] [[жасушас]]ы цитоплазмасындағы орналасу орны мен оның цитоплазмадағы таралуына байланысты аналық [[жыныс]] жасушалары: гомолецитті [[овоцит]] (сарыуызы цитоплазмада біркелкі таралған) және телолецитті [[овоцит]] (сарыуызы торша цитоплазмасының төменгі [[полюс]]інде — көп, жоғарғы [[полюс]]інде — аз) болып бөлінеді. [[Сүтқоректілер]] мен қандауьфшада (ланцетникге) аналық [[жыныс]] жасушасы: олиголецитті және гомолецитті [[овоцит]] тер, қосмекенділер мен кейбір балықтарда — мезолецитті және телолецитті [[овоцит]] тер, ал бауырымен жорғалаушыларда, [[құстар]] да, [[жұмыртқа]] салушы сүтқоректілерде (ехидна, үйректүмсық) — полилецитгі және телолецитті [[овоцит]] тер. Пісіп жетілген аналық [[жыныс]] [[жасушас]]ы ядросының ядрошығы ірі болып келеді. Ядрошық рибосомалар мен РНҚ-ның түзілуіне белсенді қатысады. [[Сүтқоректілер]] аналық [[жыныс]] жасушасын сыртынан біріншілік [[қабық]] ша — плазмолемма (сарыуыз [[қабық]] шасы) және оның сыртыңдағы екіншілік - фолликулалы [[қабық]] ша (аналық [[жыныс]] безі — [[жұмыртқалық]] жасушаларының туындысы) қаптайды. [[Бұлар]]дың аралығында мөлдір аймақ болады. [[Қүстар|Құстардың]] , бауырымен жорғалаушылардың, [[жұмыртқа]] салушы сүтқоректі жануарлардың аналық [[жыныс]] жасушасы біріншілік және үшіншілік (жүмыртқа жолының өнімдері - [[ақуыз]] , әк [[қабық]] асты жұқа [[қабық]] , әк [[қабық]] ) қабықшалармен қапталған. Аналық жынысжасушасының халықаралық атауы — " [[овоцит]] ". [[Жұмыртқа]] жасушасының пішіні дөңгелек немесе сопақ болып келеді. Ол дене жасушасына тән құрылымдардан құралған. Бірақ, оның цитоплазмасында центросома (жасуша орталығы) органелласы болмайды, [[ядро]]сында [[хромосомалар]]дың гаплоидты жиынтығы болады. [[Сүтқоректілер]] [[жұмыртқа]] жасушасын сыртынан екі [[қабық]] : тікелей біріншілік [[қабық]] (плазмолемма) және екіншілік [[қабық]] (фолликулалы [[қабық]] ) қаптайды. Аналық [[жыныс]] [[жасушас]]ы [[ұрықтану]] арқылы жаңа [[организм]]нің пайда болуына қатысып, [[ұрық]]қа аналық [[организм]]нің [[тұқым қуалаушылық]] қасиеттерін жеткізеді. Қар. [[Жұмыртқа]] жасушасы.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Жыныстық көбею]]
[[Санат:Эмбриология]]
[[Санат:Адам жасушалары]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Аналық жыныс жасушасы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

1nter pares: Sayatshy (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды