https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2026-09-07T21:28:55Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD&diff=114954&oldid=prev 2026-06-26T06:26:07Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD&diff=114953&oldid=prev 2016-06-21T11:09:39Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br /> | name = Алып көртышқан<br /> | image =<br /> | status = VU<br /> | status_system = iucn2.3<br /> | regnum = [[Жануарлар]]<br /> | phylum = [[Хордалылар]]<br /> | classis = [[Сүтқоректілер]]<br /> | ordo = [[Кеміргіштер]]<br /> | familia = [[Spalacidae]]<br /> | genus = ''[[Spalax]]''<br /> | species = '''''S. giganteus'''''<br /> | binomial = ''Spalax giganteus''<br /> | binomial_authority = [[Альфред Неринг]], 1898<br /> | synonyms = <br /> }}<br /> '''Алып көртышқан''' ({{lang-la|Spalax giganteus}}) – [[кеміргіштер]] отрядының [[көртышқан]] тұқымдасына жататын [[аң]].<br /> <br /> <br /> [[Қазақстан]]ның батыс аймақтарындағы ылғалды құмдарында, терең сайлы беткейлері мен құрғап қалған өзен арналарында, жер астында тіршілік етеді. Дене пішіні ұршық тәрізді, мойны қысқа, басы жалпақ, ал көзі және құлақ қалқаны болмайды. Көзінің орнында қалың қылшықты тері қатпарлар орналасқан. [[Күрек тістер]]і өте жақсы жетілген, жерді сол тістерімен қазады. Құйрығы өте қысқа, олар терісінің астынан көрінбейді. Қысқа аяқтарында жақсы жетілген, мөлшері аса үлкен емес тырнақтары болады. Ересек аңның арқа жағы ақшыл, бас жағы күмістей жарқыраған сары түсті. Балаларының тері жамылғысы бір түсті, ересектерімен салыстырғанда қоңырқай келеді. Алып көртышқанның денесінің ұзындығы 27 см, құйрығы 0,6 см, салмағы 553 г-дай болады. Кәдімгі соқыртышқаннан ерекшелігі – денесі ірі, жер бетіне шығаратын топырақ үйінділерінің көлемі үлкен (диаметрі – 32 – 120 см, биіктігі 10 – 50 см). Індері 2 – 3 қабатты, 90 – 300 см тереңдікке жетеді, ұзындығы 145 – 540 м-ге барады. Негізінен өсімдіктердің (анықталған мәлімет бойынша 38 түрімен) тамыры, түйнегімен қоректенеді, жақсы жейтін қорегі – қияқ. Алып көртышқанның таралуы қияқтың аз-көптігіне байланысты. Қысқа [[азық]] (2 – 3 кг) жинайды. Жер астында тіршілік еткеннен кейін тәулік бойына белсенді. Жылына 1 рет [[көктем]] – [[жаз]] айларында (сирек екінші рет күз айларында) балалайды (2 – 6-ға дейін). Алып көртышқанның тіршілігі әлі толық зерттелмеген. Таралу аймағы шағын, Каспий өңірінде өте сирек кездесетін аң болғандықтан қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы|Қазақстанның «Қызыл кітабына»]] енгізілген.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Кеміргіштер]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүтқоректілер]]<br /> [[Санат:Көртышқантәрізділер]]</div>

Нұрлан Рахымжанов