https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 2026-09-06T06:17:32Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80&diff=114976&oldid=prev 2026-06-26T06:26:07Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80&diff=114975&oldid=prev 2016-02-20T22:46:32Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{ taxobox<br /> | name = ''Қызғылт семізот''&lt;br /&gt;немесе '''Алтын тамыр'''<br /> | image = Rhodiola rosea - Berlin Botanical Garden - IMG 8501.JPG<br /> | image_caption = Берлин Ботаникалық бағындағы гүлдеп тұрған Қызғылт семізот<br /> | regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> | unranked_divisio = [[Жабық тұқымдылар]]<br /> | unranked_classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> | unranked_ordo = <br /> | ordo = <br /> | familia = [[жасаңшөп тұқымдасы]]<br /> | subfamilia = <br /> | tribus = <br /> | genus = Rhodiola rosea<br /> | genus_authority = [[L.]]<br /> | subdivision_ranks = <br /> | subdivision =<br /> }}<br /> [[Сурет:Алтын тамыр.jpg|thumb|Алтын тамыр]]<br /> '''Алтын тамыр''' немесе '''Қызғылт семізот''' ({{lang-la|Rhodiola rosea}}) — ірі әрі жуан тамыры бар, [[жасаңшөп тұқымдасы]]ның [[семізот]] туысына жататын [[Көп жылдық өсімдіктер|көп жылдық]], шөп тектес, өте бағалы дәрілік [[өсімдік]]. Кейбір тамырының салмағы 900 [[Грамм|грам]]ға дейін жетеді. Тамырының сырт жағы [[алтын]] түстес сары да, ішкі жағы ақ түсті, кепкен кезде тамырының сынған жері ашық қызыл түсті болады. Тамырының сыртқы қабығын пышақпен ептеп аршыса мұрынға аңқыған хош [[иіс]] келеді, ал сыртқы қабықтан кейінгі қабық [[лимон]] сияқты [[сары]] түсті болады. Бұл - тек алтын тамырға ғана тән қасиет.<br /> <br /> == Таралуы ==<br /> Алтайдан басқа [[Тарбағатай тауы]]нда және [[Жоңғар Алатауы]]ның солтүстік беткейінде кездеседі. Ылғалды, ірі қиыршық тасты беткейлерде , өзен аңғарлары мен жағалауларында, шалғындықтарда және бұта шіліктерінде орманның жоғарғы бөлімінен [[Альпі белдеуі]]не дейінгі аралықта өседі. Кейде үлкен, көңіл аударлық шіліктер құрайды.<br /> <br /> == Сипаты ==<br /> * Тамырдан биіктігі 50 см-ге дейін жететін бірнеше түзу сабақтар өсіп шығады, бірақ [[бұтақ]]тары болмайды.<br /> * Өте тығыз әрі кезектесіп қалың орналасқан етті, сопақша [[жапырақ]]тары бар. Кейде жапырақтарының шеттерінде майда әрі сирек тістері болады.<br /> * Сары түсті [[гүл]]дері өсімдіктің жоғарғы жағында шоғырланып тұрады.<br /> * [[Мамыр]]-[[маусым]] айларында гүлдейді. [[Шілде]]де [[тұқым]] бере бастайды. <br /> * Тұқымынан және өсімді (вегатативті) жолмен көбейеді. <br /> * [[Қазақстан]]да Жетісу Алатауының, [[Алтай]] тауының биік белдеулерінде, тасты беткейлерде, су жағасындағы [[шабындық]]тарда өседі.)&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Химиялық құрамы ==<br /> Тамырының құрамында [[көмірсулар]] , [[органиқалық қышқылдар]] , [[иілік заттар]], хош иіс беретін және де басқа да белсенді әсер ететін заттар бар.<br /> <br /> == Емдік қасиеті ==<br /> * Алтын тамыр 400 жылдан астам уақыттан бері халық медицинасында қолданылып келеді. Ол әсіресе [[қытай]] медицинасында ертеден белгілі болған. Онда бұл өсімдіктің тамырын тауып келу үшін арнаулы [[экспедиция]]лар ұйымдастырып отырған. <br /> * Біздің еліміздің [[ғалым]]дары [[1930]] жылдан [[Алтай]] маңын мекендеген халықтарға белгілі осы дәрілік өсімдікті іздеп табу ісімен шұғылдана бастады. Соның нәтижесінде [[1931]] жылы совет ғалымы Г.В.Крылов басқарған экспедиция алтын тамырды Алтай тауларынан тапты.<br /> * Алтын тамыр [[1961]] жылдан бері [[ғылым]]и медицинада қолданылып, аз уақыттың ішінде ғана халық арасына кеңінен белгілі болды.<br /> * Құрамында глюкозид, илік заттар, флавоноидтер, [[крахмал]], [[органик]], [[қышқылдар]], [[эфир майы]] бар.<br /> <br /> === Қолданылуы ===<br /> * Халық медицинасында бұл өсімдіктің тамырынан жасалған дәрілерді адамның еңбек ету қабылетін күшейтетін, шаршағандықты басатын [[дәрі]] ретінде пайдаланады.<br /> * [[Асқазан]] мен [[жүйке]] ауруларын емдеуге де, [[жатыр]]дан кеткен қанды тоқтату үшін де кеңінен қолданады.<br /> * Өсімдікті қайнатып [[трахома]]ны да емдейді.<br /> * [[Фармакология]]лық зерттеулер бұл өсімдік тамырының денеге қуат беретін қасиетін толық анықтады. Әсіресе ой еңбегімен айналысып, шаршаған адамдардың еңбек ету қабілетін едәуір арттыратыны белгілі болды.<br /> Жүргізілген зерттеу жұмыстары алтын тамырдың дәрілік қасиеттері [[маралшөп тамыры]]ның дәрілік қасиетінен анағұрлым күштірек екенін көрсетті. Алтын тамырдың табиғи ареалы жылдан-жылға азайып барады. Қазіргі кезде [[Алматы]], [[Алтай]] [[ботаникалық бақ]]тарында қолдан жерсіндірілуде. Алтын тамыр өте сирек кездесетін түр болғаңдықтан [[Қазақстан]]ның &quot;Қызыл кітабына&quot; енгізілген.&lt;ref&gt;Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Дәрілік өсімдіктер]]<br /> * [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Еуразия флорасы]]<br /> [[Санат:Жасаңшөптер]]</div>

Kmoksy