https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-19T08:41:16Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=77209&oldid=prev 2025-04-25T19:14:47Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=77208&oldid=prev 2015-12-14T11:20:43Z

<p>Нұрлан Рахымжанов <a href="/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Алтай Ескерткіштері (мұндай бет жоқ)">Алтай Ескерткіштері</a> бетін <a href="/index.php/%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96" title="Алтай ескерткіштері">Алтай ескерткіштері</a> бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Алтай Ескерткіштері''' -ежелгі дәуір ескерткіштері. [[18 ғ.|18]] ғасырдың басынан зерттеле бастады. [[1713]] жылы ежелгі зираттардан ұрланған асыл бұйымдар [[Ресей]] патшасы [[Петр І]]-ге жетіп, &quot;Петр І-дің Сібір коллекциясы&quot; аталған археологиялық жинақ жасалынды. Сол бұйымдар қазір [[Санкт-Петербург]]тегі Эрмитажда сақтаулы. 18 ғасырдың 30 - 40 жылдарынан бастап [[Алтай]] жеріне географиялық [[экспедиция]]лар жіберіле бастады. Оларға саяхатшы-ғалымдар Г.Ф. Миллер, П.С. Паллас жетекшілік ([[1733]], [[1744]] және [[1770]]) етті. [[1865]] жылы түркітанушы-ғалым В.В. Радлов Бұқтырма өзенінің бойында Берел жазығында ерте темір дәуіріне жататын &quot;Берел&quot; обасын қазып, зерттеді. [[1911]] жылы А.В. Андрианов батыс Алтайда Черновая, Солнечные Белки, Майемір деген жерлерде көшпелілер обаларын ашты. [[1927]] жылы С.И. Руденко Қатонқарағайда, 1956 - 65 жылы С.С. Сорокин Берел, Күрті, Қатын, Құмай маңында, [[1997]] жылдан Шығыс Қазақстан [[археология]]лық экспедиция (жетекші З.Самашев) алғашқы [[темір дәуірі]]нің ескерткіштерін зерттеді. Алтай есткерткіштеріндегі мүрделердің жерлену дәстүріне, табылған бұйымдарының ерекшеліктеріне қарай хронологиялық жағынан төрт кезеңге бөлуге болады: Күрті (б.з.б. 8-7 ғ.), [[Майемір]] (б.з.б. 7-6 ғ.), [[Пазырық]] (б.з.б. 5 - 3 ғ), және [[ҚҰЛАЖОРҒА|Құлажорға]] (б.з.б. 3 ғ. - б.з. 1 ғ.) кезеңдері. Күрті (Бұқтырманың жоғарғы саласы) бойындағы обаларда мәйіт сол жақ қырына, аяқ-қолын бауырына бүктеп жатқызылған. Басы солтүстік-батысқа қаратылған. Мәйіттің аяқ жағынан жылқы қаңқалары табылды. Майемір (Нарын өзенінің жоғарғы жағы) обаларында өлік шалқасынан, аяқ-қолы созылып жерленген. Лақат қабырғалары ағашпен шегенделіп, төбесі бөренелермен жабылған. [[Зират]] тас үйіндімен қоршалған. [[1997]] жылы Майемір ауылының тұсынан 45 - 50 жасында қайтыс болған әйел қаңқасы, жанында қорамсаға салынған қола жебе ұштары, т.б. заттар табылды. Радиокарбондық анықтау бойынша бұл әйел б.з.б. 803 жылы қайтыс болғаны дәлелденді. Оның бет әлпетінде еуропа және [[моңғол]] нәсілдерінің аралас белгілері бар. Пазырық (немесе [[Берел]]) кезеңіндегі зираттардан табылған бұйымдар бұл дәуірде қола мен мысты темір ығыстырғанын, зергерлік өнердің біршама дами түскенін көрсетеді. Құлажорға (Шығыс Қазақстан) кезеңі Пазырық үлгілерінің жаңа сатысындағы жалғасы болып табылады. Обалардан адам сүйегімен бірге аңдар нақышымен өрнектелген ежелгі петроглифтер көптеп табылды. Солардың ішінде бұғының, бүркіттің, таутекенің бейнелері тартымды берілген. Алтай есткерткіштері бұл өңірде мәдениеті, шаруашылығы, діни нанымдары ортақ этностар жайлағанын, Алтайдағы [[сақ мәдениеті]]нің алғашқы қалыптасу орталығы болғанын көрсетеді.<br /> &lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Мәдениет]]<br /> [[Санат:Тарих]]</div>

Нұрлан Рахымжанов