https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81 2026-04-18T18:37:17Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81&diff=67361&oldid=prev 2025-04-25T19:05:06Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81&diff=67360&oldid=prev 2014-05-12T15:50:21Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер, Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>Түсіндірме сөздігімізде бұл қос сөздің ''«алас-қапас»'' түрі де кездеседі. Мағына жағынан бірінен-бірі онша алшақ кетпейді:<br /> <br /> қарбалас, асығыс, апыл-ғұпыл, тығыл-таяң мағыналарын береді.'' «Ауыл алас-күлес»'' немесе ''«Осы алас-қапаста ақ түйені іздемек болған адамның жартысы... ауылдан аттанып та кетті»'' («Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» — ҚТТС, 1974). Орфографиялық сөздікте бұл іспеттес қос сөздің — алас-қалас, алас-қапас, алас-құлас түрлері ұшырайды.<br /> <br /> Көрсетілген қос сөздердің қай-қайсысында да тұлғасы жағынан өзгеріске түспегені — бірінші сыңары — «алас». Осыған қарағанда, қос сөздің мағыналы сыңары — біріншісі болар да, екіншісі соның сарынымен ыңғайласа туған болса керек деген ой келеді. Бірақ бұл жорамалымызды кейбір тілдік деректер қуаттамайды.<br /> <br /> Алдымен қос сөздің алғашқы сыңарының түңғыш мағынасы туралы. Түркі тілдерінің ішінде тұлға жағынан бұған сәйкес келерлік сөзді [[якут тілі]]нен табамыз: ''ааллас'' — тобырлану, топтану; тобырлана қозғалу. Түркі тілдерінде алғаш осындай мағынаға<br /> ие болған сөз кейін келе сол тілдердің кейбіреуінде (мысалы, [[қазақ тілі]]нде) «тобырлана қозғалудан» пайда болатын істің берекесіздік қалпын аңғартуға ауысуы да ықтимал. Әрине, асығыс, қарбаластық — берекесіз қозғалыс нәтижесі болмақ.<br /> <br /> Екінші сыңары—«құлас» та осы «тобырлана қозғалудың» бір қырын аңғартатын мағыналы сөз екендігін тағы да якут тілінің мәліметі анықтап береді: ''кулаһый'' — айналу, үйірілу, тыпырлау сияқты мағыналарда қолданылады. Осы тұлғадағы ''«һ»'' дыбысы қазақ тілінде ''«с»'' болып дыбысталатынын ескерсек, «құлас» сөзінен алшақ кетпейтінін көреміз. Ал мағынасы ''«тобырлана қозғалудағы»'' іс-қимылдың түрлі қалыпта болатынын сездіргендей. Осы тұрғыдан қарасақ, ''«алас-құласымыз»''—''«берекесіз қозғалыс, тыпыршу»'' деген мағынамен бара-бар. Бұл қос сөздің ''«алас-қалас»'' түрі ''«алас-құластың»'' дыбыстық нұсқаларының бірі болмақ.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Сөздік]]<br /> [[Санат:Әдебиет]]</div>

ArystanbekBot