Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:15:49Z

1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Марғұлан, Әлкей Хақанұлы → Әлкей Хақанұлы Марғұлан using AWB

2016-11-02T17:38:37Z

‎top: clean up, replaced: Марғұлан, Әлкей Хақанұлы → Әлкей Хақанұлы Марғұлан using AWB

Жаңа бет

'''Алакөл мәдениеті''', Алакөл мәдениетінің Атасу нұсқасы – орта қола кезеңінің мәдениеті (б.з.б. 16 – 13 ғасылар).

[[Ескерткіш]]тері [[Қазақстан]]ның далалы, орманды-далалы алқаптарында, Оңтүстік [[Орал]] сыртында, сондай-ақ Батыс [[Сібір]]дің бірқатар өлкелерінде тараған. [[Ресей]]дің Қорған облысындағы Алакөл зиратын зерттеу нәтижесінде К.Ф. Сальников [[Андрон мәдениеті]]нің алакөл сатысы туралы пікірді ұсынды. Қазір Алакөл мәдениеті андрон тарихи - мәдени қауымдастығына кіретін жеке [[мәдениет]] ретінде қарастырылады (бұл қауымдастыққа кіретін екінші бір мәдениет – [[федоров мәдениеті]]). Қазба деректері мен жан - жақты ғылыми-теориялық мәселелері Ә.[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Марғұлан]], К.[[Ақышев Кемел|Ақышев]], Ә.Оразбаев, Е.Е. Кузьмина, М.Қадырбаев, Г.Б. Зданович, Ж.Құрманқұлов, В.В. [[Евдокимов Валерий Валентинович|Евдокимов]], В.В. Варфоломеев, В.Г. Ломан, А.А. Ткачев, Э.Р. Усманова, И.А. Кукушкин, т.б. көптеген ғалымдардың еңбектерінде зерттелген. Көптеген ғалымдардың пікірінше, ол Қазақстанның солтүстік өлкелері мен Оңтүстік Оралда кеңінен тараған [[Петров мәдениеті]]нің негізінде қалыптасқан. Орталық Қазақстан аумағындағы ескерткіштері өзіне тән жергілікті ерекшеліктеріне сәйкес мәдениеттің атасу нұсқасы ретінде сипатталады. Аса маңызды деректер берген зираттарының қатарында Амангелді-1, [[Семипалатное]] (Солтүстік Қазақстан), [[Айшырақ қорымы|Айшырақ]], [[Былқылдақ ескерткіштері|Былқылдақ-1]], Атасу-1, [[Атасу-2]], [[Мыржық]], [[Ақ Мұстафа қорымы|Ақмұстафа]] (Орталық Қазақстан) сияқты ескерткіштер бар. Біршама жақсы зерттелген қоныстардан [[Новоникольское]]-1, Петровка-2, Конезавод-3 (Солтүстік Қазақстан), Атасу-1, Атасу-2, Мыржық (Орталық Қазақстан) қоныстары белгілі. Ескерткіштері өзен - көл алқаптарында, суға біршама жақын орналасқан. Жерлеу ескерткіштерінің негізгі түрін құрайтын қоршаулар дөңгелек, сопақ, төртбұрыш пішіндес болып, тігінен орнатылған ірі қақпақтастардан тұрғызылған. Онша биік емес топырақ үйіндісі бар оба - қоршаулар да кездеседі. Қоршаудың ортасында орналасқан тас жәшіктерде мүрделер басымен күнбатысқа қаратылып, аяқтары бүгіліп бір бүйіріне жатқызылған. Жартылай жертөле түріндегі үйлерінің қабырғалары ағашпен өріледі, оларға, әдетте, 1 – 3 ошақ тән.

Маңызды деректердің ішінде көптеп табылатын [[қыш ыдыстар]] және бір жарым [[орамды шекеліктер]], [[мойын алқалары]], шеттері шиыршық бұралған білезіктер, [[пышақ]]тар, [[садақ]], [[найза]] жебелері сияқты қола бұйымдар, [[тас]], [[сүйек]]тен жасалған құралдар бар. Мойыннан иыққа өтетін тұста шағын кертпіштің болуы, үш жерінде ([[мойын]], [[дене]] түпке жақын) орналасқан онша күрделі емес [[ою]]лар алакөл қышының аса маңызды ерекше белгілеріне жатады. Зерттеу нәтижелері бойынша, патриархалды - рулық тұрмыс қалпында өмір сүрген алакөл тайпаларының [[экономика]]сы негізін үй маңындағы [[мал шаруашылығы]] жақсы дамыған [[металлургия]], қосалқы бағыттағы [[егіншілік]] құраған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Археологиялық мәдениеттер]]

← Ескі түзетулер	19:15, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Алакөл мәдениеті - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymbot: /* top */clean up, replaced: Марғұлан, Әлкей Хақанұлы → Әлкей Хақанұлы Марғұлан using AWB