https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83Активтелген талдау - Түзету тарихы2026-04-20T02:10:55ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83&diff=38571&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:45Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83&diff=38570&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-29T13:19:22Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Талдаудың радиометрлік әдістері. Активтелген талдау'''<br />
<br />
Заттарды [[нейтрон]]дардың, [[протон]]дардың (сутегі ядросының [[изотоп]]ы - протийдің), дейтрондардың (сутегі ядросының изотопы протийдің), дейтрондардың (сутегі ядросынын изотопы - [[дейтерий]]дің), тритондардың (сутегі ядросының изотопы - [[тритий]]дің), электрондардың. позитрондардың α-бөлшектердін (гелий атомының ядролары) және басқалардың ағынымен сәулелендіру нәтижесінде осы заттардың атомдары радиоактивті изотоптарды түзей отырып, ядролық түрленуге ұшырайды.<br />
<br />
Аналитикалық мақсатта кинетикалық энергиясы 0,2 эВ жоғары нейтрондар ағынымен сәулелендіреді. Атом ядросының нейтронды қармауы нәтижесінде элементтің ([[заряд]]тың) жаңа ядросы түзіледі,<br />
алайда оның массасы бірлікке артық болады, яғни әуелгі элементтің изотопы түзіледі. Жаңа [[ядро]] көбінесе тұрақсыз келеді, ол өздігінен әйтеуір бір бөлшекті немесе кванты не басқаны өзінен бөліп<br />
шығарады. [[Ядролық реакция]]лар кезіыде алынған изотоптар өзінің активтігі, жарғылай ыдырау кезеңі, [[квант]]тар мен бөлшектер энергиясы бойынша ерекшеленеді, мұны олардың өзін ажырату үшін пайдаланады.<br />
<br />
Нейтронды-активтелген талдауды жургізген кезде үлгіні ядролық реактор ішіне енгізеді, онда қозуға бейім элементтер нейтрондарды қармап алады да, активгігі болады. Жекеленген элементтерді<br />
теңестіріп алып, [[гамма-спектроскопия]] көмегімен анықтайды, мұны ЭЕМ иайдаланып, күрделі құраушыларға бөле отырып жургізеді. Бұл әдістін сезімталдығы өте жоғары және ол нейтрондардың<br />
ағынына, элементтердің нейтрондарды қармау қабілетіне, түзілген жаңа радиоактивті элементтің жартылай ыдырау кезеңіне (периодына), [[Гамма-сәулелер|γ-сәуле]] шығару энергиясына және басқадай параметрлерге тәуелді. Келтірілген активтігі (А) мына теңдеумен өрнектеледі:<br />
<br />
[[Сурет:Радэлемент.PNG]]<br />
<br />
мұндағы N - белгілі элементтің атом үлгісіндегі саны; σ- оның<br />
нейтрондық қармау қимасы (см<sup>2</sup>); φ- нейтрондар ағымының қуаты<br />
(нейтрон саны) см<sup>2</sup> С; t - сәулелену уақыты; Т<sub>0,5</sub> - өнімнің жартылай<br />
ыдырау кезеңі (мерзімі). Осындағы t мен Т<sub>0.5</sub> бір өлшемді болу<br />
керек.<br />
<br />
Іс жүзінде талданатын үлгімен бір мезгілде стандартты сәулелендіріп, сандық анықтау үшін оларды салыстырады. Мұндағы нейтрондар ағьшы біртекті болмай, өзгерісте болғандықтан, есептік<br />
формуланы пайдалану қиынға түседі.<br />
<br />
Үлкен атомдық реакторларда сәулелендіргенде 10 <sup>−10</sup> г-ғa дейінгі<br />
элементті байқауға болады. Ал лабораториялық реакторларда активтелген талдау тек кейбір элементтерге мүмкін. Атап айтқанда, егер активтеушіде 25 мг Ra мен 250 мг Be болса (реакция кезінде),<br />
<sup>9</sup>Ве (α, n)<sup>12</sup>С нейтрондар ағынының [[қуат]]ы 100 нейтрон (см<sup>2</sup>С) болады. Мұнымен тек Rh, Ag, Zn, Dy сияқтыларды ғана активтеуге<br />
болады. Қуаттылығы 10<sup>3</sup>-10<sup>4</sup> нейтрон (см<sup>2</sup> С) болатын 124 Sb мен Be 19 элементті талдауға мумкіндік береді. Атомдық реакторда<br />
[[оттегі]]нен кейінгі элементтерді анықтай алады.<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot