Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:26Z

1 түзету

ArystanbekBot: /* Түрлері */clean up, replaced: Арын - Павлодар → Арын — Павлодар using AWB

2014-05-09T11:29:59Z

‎Түрлері: clean up, replaced: Арын - Павлодар → Арын — Павлодар using AWB

Жаңа бет

[[File:A battery, 7, ubt.jpeg|thumb|200px| Ұялы телефон аккумуляторы.]]
[[File:Nokia Battery Hologram.jpg|thumb|200px|[[Nokia]] ұялы телефонының батарейкасы.]]
[[File:Energizer reghargeble batteryIMG 0006.JPG|thumb|200px|Energizer AA size 2500 mA·h (1.2 V, 3.0  W·h, [[nickel metal hydride|NiMH]]) Аккумулятор.]]

'''Аккумулятор''' ({{lang-la|accumulator}} — жинақтауыш) - [[Химия|химиялық реакция]] [[энергия]]сын электр энергиясына айналдыратын аспап; ол [[электр]] және су энергиясын гальвани батареяларының көмегімен жинайды. Ол жиналатын [[энергия]] түріне сәйкес электр аккумуляторы, [[гидравика|гидравликалық]] аккумулятор, [[пневматика]]лық аккумулятор, жылу аккумуляторы, бу аккумуляторы және [[инерция]]лық аккумулятор болып бөлінеді.<ref name=h1>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[Химия]]. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — [[Алматы]]: "Мектеп" баспасы, [[2007]]. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8</ref>

== Түрлері ==

* '''Электр аккумуляторы''' — электр энергиясын жинап (химиялық энергияға айналдыру арқылы), қажет болғанда сыртқы тізбекке бере алатын [[химия]]лық ток көзі. Ол ішінде [[Электролиттер|электролит]] ([[қышқылдар|қышқыл]] не сілті) және [[электрод]]тары бар оқшаулағыш материалдан ([[эбонит]], [[шыны]], [[Пластмассалар|пластмасса]]) жасалған ыдыстан тұрады. Электр аккумуляторы тұрғылықты және тасымалды болып бөлінеді. Тұрғылықты аккумулятор электр, [[радио]], [[телефон]] және [[Телеграф Стансасы|телеграф стансасында]] тұрақты ток көзі ретінде, тасымал аккумулятор көшпелі қондырғыларда (көшпелі радиоаппаратураларда, [[автомобиль]]дерде, ұшақтарда, электркарларда т.б.) қолданылады.

* '''Газды аккумулятор''' - қысымдағы газ [[энергия]]ны сіңіріп сақтайтын аккумулятор.

* '''Инерциялы аккумулятор''' - [[энергия]]сы айналымдагы серппеде сіңіріп сақталатын механикалық аккумулятор.

* '''Қышқылды аккумулятор''' - қышқыл [[Электролиттер|электролит]] құйылған аккумулятор.

* '''Механикалық аккумулятор''' - [[энергия]]ны механикалық тұрмен (мысалы, көтерілген жүк, қысылған [[серіппе]], aйнaлымдағы [[серпер]]) сіңіріп сақтайтын қондырғы.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref>

* '''Гидравликалық аккумулятор''' гидравликалық қондырғылардағы сұйық заттың шығыны мен қысымын реттеп отыруға арналады. Құрылымы цилиндр мен плунжерден тұрады. Ол сорғылардан (компрессорлардан) келетін артық сұйық затты (газды) өз [[қысым]]ымен жинап, шығын көбейгенде оны жұмыс машиналарына беріп отырады. Мұндай аккумулятор гидравликалық және пневматикалық қондырғылардағы сұйық заттың қысымы мен шығынын реттеп отыруға пайдаланылады.

* '''Пневматикалық аккумулятор''' пневматикалық қондырғылардағы ауа шығыны мен қысымын реттеу мақсатында сығылған ауа энергиясын жинауға арналады. Ол ауа құбырына жалғанған резервуардан тұрады. Артық ауа резервуарда жиналады да, шығын көбейгенде ауа таратқыш жүйеге беріліп отырылады. Пневматикалық аккумулятор ірі пневматикалық желілерде, [[жел электр станциялары]]нда т.б. қолданылады.

* '''Бу аккумуляторымен''' көбінесе пайдаланылған буды жинау үшін қуаты аз бу қозғалтқыштары жабдықталады. Одан бу әр түрлі [[технология]]лық мақсаттарға (мысалы: кептіру камералары), сондай-ақ сантехника қондырғылар қажетіне жұмсалады.

* '''Жылу аккумуляторы''' жылу қондырғыларында жылу жинауға арналған. Олар айнымалы қысымды және тұрақты қысымды болып бөлінеді. Көбінесе бу-сулы аккумулятор деп аталатын айнымалы қысымды жылу аккумуляторы қолданылады. Онымен бу шығыны тұтынуға байланысты күрт өзгеріп отыратын кішігірім және орташа қуатты жылу электр станциялары жабдықталады. Тұтыну кеміген кезде бу қазанынан жылу аккумуляторына жіберілген артық бу ондағы суға өзінің жылуын береді. Бу шығыны көбейгенде, жылу жүйесіндегі бу қысымының төмендеуі салдарынан қызған су буға айналады. Соның негізінде тұтынушылар буды жалғыз бу қазанынан емес, жылу аккумуляторынан да алады. Тұрақты қысымды жылу аккумуляторы резервуарындағы суды тікелей бу қазанының өзінде де және артылған бумен де қыздыра алады. Жылу аккумуляторы қазандағы бу қысымынан төмен қысымды бумен де жұмыс істей береді. Жылу аккумуляторы жылу қондырғыларының [[пайдалы әсер коэффиценті|пайдалы әсер коэффициентін]] көбейтеді, өндіріс цехтарын бумен үзіліссіз бірқалыпты қамтамасыз етеді, ондағы еңбек өнімділігін арттыруға жағдай жасайды.

* '''Инерциялық аккумулятор''' қызметін айналып тұратын [[маховик]] атқарады Маховик салмағы мен оның айналу жылдамдығы неғұрлым көп болса, онда жиналатын энергия мөлшері де соғұрлым мол келеді. Инерциялық аккумулятор жел электр станцияларында генератордың, сондай-ақ штамптау [[станок|станогы]], механикалық балға, поршеньді сорғы тағы басқа жұмыс қалпын тұрақтандыру мақсатында қолданылады.

* '''Қорғасынды аккумулятор''' — [[қорғасын]] қалақшаларынан тұратын аккумулятор, арасы [[қорғасын]] оксидімен таятырылады.<ref name="h1"/>

* '''Сілтілік аккумулятор''' - [[электролит]] ретінде сілті ерітіндісі қолданылатын аккумулятор.<ref name="h1"/>

[[Қазақстан]]да [[1970]] жылдан [[Талдықорған]] қаласында сілтілі және қорғасынды аккумулятор шығарылып келеді. [[1975]]-[[1985]] жылдары Талдықорған аккумулятор зауыты қайта жабдықталды. Бүгінде аккумуляторлар зауытта жартылай автоматты желімен құрастырылады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]] I том</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>

== Аккумуляторды зарядтау ==

Аккумуляторды зарядтау - аккумулятор арқылы жұмысшы тоққа қарсы бағытта тоқ жібергенде аккумулятор [[электрод]]тарындағы тотықтырғыш пен тотықсыздандырғышты регенерациялау (''бастапқы қалпына келтіру'') процесі.<ref name="h1"/>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Химия]]
[[Санат:Физика]]

{{stub}}

[[ru:Аккумулятор]]

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Аккумулятор - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: /* Түрлері */clean up, replaced: Арын - Павлодар → Арын — Павлодар using AWB