Айдабол би - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:10:09Z

1 түзету

09:51, 2026 ж. наурыздың 23 кезіндегі 1nter pares деген

2026-03-23T09:51:11Z

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:36:38Z

1 түзету

11:40, 2017 ж. қаңтардың 6 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген

2017-01-06T11:40:29Z

Жаңа бет

'''Айдабол би Құлболдыұлы''' ([[1660]] - ХVІІ) - белгілі [[Би|би]], [[шешен]]. [[Орта жүз|Орта]] [[Қазақ жүздері|жүздің]] [[Арғын]] [[Ру|руының]] [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндігінен]] тарайтын [[Құлболды]] [[Батыр|батырдың]] баласы.

1660-ХVІІІ ғасырларда [[Ташкент]] қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған.

«Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған.
Айдабол Құлболдыұлы [[Батыр хан|Батыр]] жәнi [[Тәуке]] ханның тұсында би болған. Тарихта бізге белгілі бұл уақытта қазақ хандығы мен хандары Ташкент қаласымен өте тығыз байланыста болған. Орта жүздің Арғын тайпасы ішіндегі Сүйіндік руының бір атасы Айдабол би атымен аталады.
Айдабол бидің тоғыз ұлы, төрт әйелі болған. Бірінші әйелінен Жанқозы, Малқозы, Бозқозы, Кенжеқозы, екінші әйелінен Аққозы мен Қарақозы, үшінші әйелінен Тайгелтір, төртінші әйелінен Қожагелді, Қосжетер атты ұлдары болған. Айдабол би және оның ұлдары жөнінде баяндайтын қара сөздер М.Көпейұлының жазба мұрасында сақталған.

== Ұрпақтары ==
Сондай-ақ Айдабол би ұрпақтарынан [[Қазақстан|Қазақстанға]] белгілі мәдениет, өнер және ғылым қайраткері, [[КСРО]] халық артисі [[Шәкен Айманов]] ([[1914]]-[[1970]]), атақты әнші, [[ақын]] [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] ([[1835]]-[[1929]]), [[Қазақ әдебиеті|қазақ әдебиетінің]] классигі, ақын-ағартушы [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] ([[1893]]-[[1920]]), КСРО халық артисі, Қазақстанныңеңбегі сіңірген мәдениет қайраткері [[Кәукен Кенжетаев]] (1916—2008), ғылым қайраткерлері, академик [[Хамза Жуматов]] ([[1912]]-[[1972]]), академик [[Шапық Шөкіұлы Шөкин|Шапық Шокин]], геолог-академик [[Ержанов Жақан Сүлейменұлы|Жақан Ержанов]] ([[1922]]-[[2003]]), академик [[Қайыпов Арықтай Қайыпұлы|Арықтай Қайыпов]] ([[1814]]-[[1993]]), атақты [[Жасыбай батыр|Жасыбай]], [[Сары]], [[Олжабай]] [[батыр|батырлар]], әкелі балалы [[Едіге Төлебайұлы|Едіге]] және [[Шоң Би Едігеұлы|Шоң]] билер шыққан.
[[Көкшетау]] өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған.

==Әдебиеттер==
* Шорманов С., Ескі һәм жана билер, "Қазақ", [[1914]] ,23 сәуір;
* [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллин С]]., қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о., [[1932]]
* Аллаберген Қ., [http://library.psu.kz/index.php?option=com_lib&b_id=1966&lang=rus Айдабол Сары батыр], 2008.07.07

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ билері]]

← Ескі түзетулер	19:10, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''Айдабол би Құлболдыұлы''' ([[1660]] - ХVІІ) - белгілі [[Би|би]], [[шешен]]. [[Орта жүз|Орта]] [[Қазақ жүздері|жүздің]] [[Арғын]] [[Ру|руының]] [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндігінен]] тарайтын [[Құлболды]] [[Батыр|батырдың]] баласы.
+'''Айдабол би Құлболдыұлы''' ([[1660]] - ХVІІ) — белгілі [[Би (тұлға)|би]], [[шешен]]. [[Орта жүз|Орта]] [[Қазақ жүздері|жүздің]] [[Арғын]] [[Ру|руының]] [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндігінен]] тарайтын [[Құлболды]] [[Батыр|батырдың]] баласы.
-−
 -ХVІІІ ғасырларда [[Ташкент]] қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған.
 «Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған.
@@ Жол нөмірі 13: / Жол нөмірі 11: @@
 [[Көкшетау]] өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған.
-==Әдебиеттер==
+== Әдебиет ==
 * Шорманов С., Ескі һәм жана билер, "Қазақ", [[1914]] ,23 сәуір;
 * [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллин С]]., қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о., [[1932]]
 * Аллаберген Қ., [http://library.psu.kz/index.php?option=com_lib&b_id=1966&lang=rus Айдабол Сары батыр], 2008.07.07
 {{Stub: Қазақ әдебиеті}}
 {{Суретсіз мақала}}
-[[Санат:Қазақ билері]]
+[[Санат:Қазақ би-шешендері]]

← Ескі түзетулер	19:36, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)