Адастыру (наным-сенім) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:40:33Z

1 түзету

06:13, 2025 ж. шілденің 6 кезіндегі TheNomadEditor деген

2025-07-06T06:13:07Z

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:23:51Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Наным-сенім → Санат:Діни сенімдер мен доктриналар

2015-12-19T20:04:55Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Наным-сенім → Санат:Діни сенімдер мен доктриналар

Жаңа бет

'''АДАСТЫРУ''' - дәстүрлі [[мифтік сенім]] бойынша малға, адамға келген індетке, ауруға қарсы жасалатын [[магиялық ырым]], яғни мал емдеудің (сенім-нанымға негізделген емдеу шарасы) [[магиялық тәсіл]]і.<ref>Карутц Р. Среди киргизов и туркмен на Мангышлаке. СПб.. 1911</ref>.
Адастыру жоралғысы лаң, топалаң, кемелек, күл, секіртпе, желінсау тәрізді қауіпті [[індет]]тер мал арасында толастамаған кезде жасалады. [[Мал]]ға келген індетті адастырудың бір жолы ертедегі деректер мен ел аузындағы мәліметтер бойынша мынадай: бұл шара сәтсіз күн деп саналатын сейсенбі, жұмадан басқа күндердің бірінде жасалады. Қас қарайып, ай туар алдында қара бақанның ұшына май сіңген шүберекті байлап тұтатады да, бір адам қоралы қойдың алдында көтеріп жүреді. Ауылдың адамдарының көмегімен қорадан сыртқа айдалған қой әлгі тұтанған оттың артынан ілесіп отырады. Қойларға «аспандағы жұлдызды көрсету» үшін айды маңдайға алып, яғни оңтүстік-шығыс бағытқа қарай беттейді. Бірақ, адамдарға айға қарауға тыйым салынады. Ауыл адамдары түгелімен еріп, қойларды «тү, тфу, шү тү» десіп, малдың екі санын, сауырын, жіліншігін тоқпақтап, шықпырта ұрып, айқай-шу шығарып, азан-қазан етеді. Күншығысқа қарай қорадан шыққан қойларды күнбатыс жақтан қораға айдап қайту арқылы малды шырмаған ауру, індет біткен адасып кетеді-мыс<ref>Хинаят Б. Қазақтардың төрт түлікке қатысты дәстүрлі ырым жосын-жоралғы әдет-ғүрыптары // Қазақтың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері: өткендегісі және бүгіні. Алматы: Ғылым. 2001</ref>.

Басқалары ауруды «адастырып» келгенше, қорада қалған бірнеше адам қотанды от тұтатып, арша түтінімен аластап тазартып қояды. Бұл ем-дом шарасы жасалған соң мал індеті толастайды-мыс. Сондай-ақ, сол түні мылтық атып, кесірлі жабысқан пәлені үркітетін ырым да болған.

'''Адастырудың ертеде кең таралған түрі''' - ауруды малдың бас сүйегіне «көшіру» жосын-жоралғысын жасап, әлгі бас сүйекті түрлі түске бояп, иен далаға төрт жолдың түйілісіне барады. Қарсы кездескен адамның аяғына қарай лақтыра салып қашады. Яғни мал ауруынан түрлі көшірме [[магия]]сы жәрдемімен құтылады<ref>Хинаят Б. Қазақтардың рухани мәдениетіндегі магияның орны (төрт түлікке қатысты қырларынан) // ҚР БҒМ мен Ұлттық ғылым академиясының Хабарлары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. 2007</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Діни сенімдер мен доктриналар]]
[[Санат:Аурулар]]

← Ескі түзетулер	06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''АДАСТЫРУ''' - дәстүрлі [[мифтік сенім]] бойынша малға, адамға келген індетке, ауруға қарсы жасалатын [[магиялық ырым]], яғни мал емдеудің (сенім-нанымға негізделген емдеу шарасы) [[магиялық тәсіл]]і.<ref>Карутц Р. Среди киргизов и туркмен на Мангышлаке. СПб.. 1911</ref>.
+'''Адастыру''' - дәстүрлі [[мифтік сенім]] бойынша малға, адамға келген індетке, ауруға қарсы жасалатын [[магиялық ырым]], яғни мал емдеудің (сенім-нанымға негізделген емдеу шарасы) [[магиялық тәсіл]]і.<ref>Карутц Р. Среди киргизов и туркмен на Мангышлаке. СПб.. 1911</ref>
-Адастыру жоралғысы лаң, топалаң, кемелек, күл, секіртпе, желінсау тәрізді қауіпті [[індет]]тер мал арасында толастамаған кезде жасалады. [[Мал]]ға келген індетті адастырудың бір жолы ертедегі деректер мен ел аузындағы мәліметтер бойынша мынадай: бұл шара сәтсіз күн деп саналатын сейсенбі, жұмадан басқа күндердің бірінде жасалады. Қас қарайып, ай туар алдында қара бақанның ұшына май сіңген шүберекті байлап тұтатады да, бір адам қоралы қойдың алдында көтеріп жүреді. Ауылдың адамдарының көмегімен қорадан сыртқа айдалған қой әлгі тұтанған оттың артынан ілесіп отырады. Қойларға «аспандағы жұлдызды көрсету» үшін айды маңдайға алып, яғни оңтүстік-шығыс бағытқа қарай беттейді. Бірақ, адамдарға айға қарауға тыйым салынады. Ауыл адамдары түгелімен еріп, қойларды «тү, тфу, шү тү» десіп, малдың екі санын, сауырын, жіліншігін тоқпақтап, шықпырта ұрып, айқай-шу шығарып, азан-қазан етеді. Күншығысқа қарай қорадан шыққан қойларды күнбатыс жақтан қораға айдап қайту арқылы малды шырмаған ауру, індет біткен адасып кетеді-мыс<ref>Хинаят Б. Қазақтардың төрт түлікке қатысты дәстүрлі ырым жосын-жоралғы әдет-ғүрыптары // Қазақтың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері: өткендегісі және бүгіні. Алматы: Ғылым. 2001</ref>.
 Басқалары ауруды «адастырып» келгенше, қорада қалған бірнеше адам қотанды от тұтатып, арша түтінімен аластап тазартып қояды. Бұл ем-дом шарасы жасалған соң мал індеті толастайды-мыс. Сондай-ақ, сол түні мылтық атып, кесірлі жабысқан пәлені үркітетін ырым да болған.
-'''Адастырудың ертеде кең таралған түрі''' - ауруды малдың бас сүйегіне «көшіру» жосын-жоралғысын жасап, әлгі бас сүйекті түрлі түске бояп, иен далаға төрт жолдың түйілісіне барады. Қарсы кездескен адамның аяғына қарай лақтыра салып қашады. Яғни мал ауруынан түрлі көшірме [[магия]]сы жәрдемімен құтылады<ref>Хинаят Б. Қазақтардың рухани мәдениетіндегі магияның орны (төрт түлікке қатысты қырларынан) // ҚР БҒМ мен Ұлттық ғылым академиясының Хабарлары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. 2007</ref>.
+'''Адастырудың ертеде кең таралған түрі''' - ауруды малдың бас сүйегіне «көшіру» жосын-жоралғысын жасап, әлгі бас сүйекті түрлі түске бояп, иен далаға төрт жолдың түйілісіне барады. Қарсы кездескен адамның аяғына қарай лақтыра салып қашады. Яғни мал ауруынан түрлі көшірме [[магия]]сы жәрдемімен құтылады.<ref>Хинаят Б. Қазақтардың рухани мәдениетіндегі магияның орны (төрт түлікке қатысты қырларынан) // ҚР БҒМ мен Ұлттық ғылым академиясының Хабарлары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. 2007</ref>
 == Дереккөздер ==
-<references/>
+{{дереккөздер}}
 [[Санат:Діни сенімдер мен доктриналар]]
 [[Санат:Аурулар]]

← Ескі түзетулер	19:23, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)