https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%86%D1%88_%D1%81%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%B3%D1%96 2026-04-18T12:35:33Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%86%D1%88_%D1%81%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%B3%D1%96&diff=87211&oldid=prev 2025-04-25T19:23:48Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:23, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%86%D1%88_%D1%81%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D0%B3%D1%96&diff=87210&oldid=prev 2015-12-11T12:26:51Z

<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Тасымалдануда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Инфекция (мұндай бет жоқ)">Санат:Инфекция</a> → <a href="/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80" title="Санат:Жұқпалы аурулар">Санат:Жұқпалы аурулар</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Bacteria undefiniert.gif|thumb|thumb|125px| alt=A.| ''[[Бактерия]]''.]]<br /> [[Сурет:Epidemic typhus Burundi.jpg|thumb| 125px|alt=A.| ''[[Іш сүзегі]]''.]]<br /> [[Сурет:Salmonella enterica serovar typhimurium 01.jpg|thumb|125px| alt=A.| ''[[Іш сүзегі]]''.]]<br /> [[Сурет:Typhus ukrainian family.jpg|thumb| alt=A.|125px| ''[[Іш сүзегі]]''.]]<br /> ==Іш сүзегі==<br /> Salmonella typhi және salmonella paratephi А және В қоздырғышымен шақырылатын, фекальді-оральді жолмен берілетін, ішектің лимфа аппаратының зақымдалуымен, бактериемиямен, айқын интоксикациямен [[бауыр]] мен [[көк бауыр]]дың ұлғаюымен және розеолезді бөртпемен сипатталтын антропанозды жедел [[инфекция]].<br /> Іш сүзегін алғаш сипаттап жазған [[француз]] [[дәрігер|дәрігерлері]] Ф.Бретанно (1813) және Ш.Луи (1829). <br /> ==Этиологиясы==<br /> Қоздырғышы Salmonella typhi, salmonella para typhi А және В. Туысы – Salmonella, тұқымдасы-Enterobacteriaceal <br /> Құрамында:- термотұрақты самтоикалық О-АГ<br /> *термобильді талшығы бар Н-АГ<br /> *термобилбді соматикалық Vi-АГ<br /> *эндотоксин<br /> Қоздырғышқа тән: сыртқы ортада тұрақты<br /> *топырақты және суда 1-5 айдай сақталады<br /> *нәжісте 25 күнге дейін<br /> *тағамдық азықты бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін<br /> *киімде 2 аптаға дейін сақталады<br /> Аурудың қоздырғышы – бактериялар [[су]] және [[топырақ|топырақта]] 2 аптадай, [[жеміс|жемістер]] мен [[көкөніс|көкөністерде]] 5 – 10 күндей, [[сары май]] мен [[ет|етте]] 1 – 3 айға, қыздырғанда 50С-қа дейін өз тіршілігін жоймайды. Тек қайнатқанда ғана өледі. <br /> ==Эпидемиологиясы==<br /> Іш сүзегі кең таралған.<br /> Инфекция көзі және резервуарі:<br /> *ауру адам<br /> *транзиторлы бактерия тасымалдаушылар (1-3 апта бойы)<br /> *реконвалесцентті тасымалдаушы<br /> Созылмалы бактериятасымалдаушылар- аурудың негізгі көзі болады.<br /> Тарау жолдары:<br /> *алиментарлы<br /> *су арқылы<br /> *тұрмыстық-қатынас арқылы<br /> [[Ауру]] [[науқас]] адамнан, сондай-ақ [[бактерия]] тасушылар арқылы жұғады. Аурудың қоздырғышы қоршаған ортаға науқас адамның немесе [[бактерия]] тасушының зәрімен таралады.<br /> Адамның осы ауруды қабылдау мүмкіншілігі жоғары. Мерзімділігі жаз-күз айлары.<br /> Иммунитет: көбінде аурудан кейін ұзақ тұрақты иммунитет қалыптасады.<br /> ==Патогенезі==<br /> Аурудың дамуы келесі кезеңдермен өтеді:<br /> *қоздырғыштың ауыз қуысынан, асқазанның қышқылды барьерімен өтіп, ащы ішектің пейер бляшкаларына және сопитарлы фолликуларына еніп көбеюі (бірінші көбею)<br /> *қанға өтіп, бактеремия токсинемия шақырады<br /> *паренхиматозды диссеминация (сүзектифозды граниулемалар түзілуі)<br /> *қоздырғыштың сыртқы ортаға шығуы (нәжіспен, зәрмен, қақырықпен, термен т.б.)<br /> *[[өт]] жолдары арқылы қоздырғыштың ащы ішекке қайталап келуі<br /> *[[аллергия]]лық реакциялар<br /> *[[иммунитет]] қалыптасуы мен аурудың соңы<br /> *сауығу<br /> ==Патанатомиясы==<br /> Aйқын түрдегі өзгерістер мықын ішектің дистальді бөлігінде байқалады. Олар циклдық түрде өтуі:<br /> #ми тәрізді ісіну (инкубациялық кезеңнің аяғынан басталып сырқаттың 1 аптасында қалыптасады)<br /> #некроздану (сырқаттың 1 аптасының аяғын 2 апта бойы)<br /> #ойық жаралардың қалыптасуы (сырқаттың 3-ші аптасында)<br /> #ойық жаралардың тазалануы (4-ші аптада)<br /> #ойық жаралардың жазылуы (тыртық қалдырмай,сырқаттың 5-6 аптасында)<br /> ==Клиникалық жіктелуі==<br /> *типті (жеңіл. Орташа, ауыр)<br /> *А типті<br /> *Жеңіл түрі:<br /> **жасырын<br /> **абортивті<br /> **амбулаторлы<br /> *Ауыр түрі:<br /> **пневмосүзек<br /> **менингосүзек<br /> **невросүзек<br /> **колоносүзек<br /> Клиникалық көрінісі: Инкубациялық кезеңі 3-28 күнге дейін, орташа алғанда 9-14 күн. Типті түрінде инфекция біртендеп басталады. Негізгі клиникалық көріністері:<br /> *Қызба 39-40С-ке дейін көтеріледі, көбінесе тұрақты түрде (кейде дұрыс емес немесе ремиттирленген), ұзақтығы 2-3 аптаға дейін<br /> Қызбаның 3 түрі байқалады:<br /> **Вундирлик қызба сызығы (трапеция тәрізді, тұрақты түрі)<br /> **Боткин қызба сызығы (толқын тәрізді)<br /> **Кюльдишевский қызба сызығы (баспағыш тәрізді)<br /> *Интоксикация: басының нақты ауруы, ұйқысының бұзылуы, адинамия, апатия, сананың тұмандануы, енжарлық. Орталық нерв жүйесі жағынан әртүрлі дәрежедегі тифозды статус белгілері (тежелу, көңілсіздік, мимикасының азаюы, кейде сандырақтау, елестету, ориентациялық бұзылуы)<br /> *Тері өзгерістері:<br /> - бозару, бөртпе (аурудың 8-12 күндері, розеолезді бөртпе түрінде, аз мөлшерлі, көбінесе ішіне, кеуденің төменгі жағына шығу, 2-3 күн себелеп шығуы тән)<br /> *Ас қорыту жүйе бұзылыстары:<br /> **тәбетінің төмендеуі<br /> **тілдің ісінуі (шеттерінде тіс іздері айқын байқалады), ортасы қалың жабындымен басылуы<br /> **бауыр мен көкбауырдың ұлғаюы<br /> **пальпация кезінде іштің оң жақ мықынында ішектің шұрылдауы<br /> **Падалка белгінің оң болуы (оң жақ мықын аймағында дыбыстың тұйықталуы)<br /> **нәжісі қалыпты, кейде ботқа тәрізді (тәулігіне 2-3 реттен аспайды)<br /> *Жүрек-тамыр жүйесінің бұзылыстары:<br /> **салыстырмалы брадикардия<br /> **АҚ төмендеуі (гипотония)<br /> **пульстің дикротиясы (реттік жұптап соғу)<br /> *Перифериялық қанның өзгерістері: 1-ай аптада шамалы лейкоцитоз, одан кейін лейкопения қалыптасады. Салыстырмалы лимфомоноцитоз, анэзлофилин тән<br /> ===Асқынулары=== <br /> *спецификалық<br /> **ішектен қан кету (0,5-8,9%)<br /> **ішек перфорациясы (1,0-8,0%)<br /> **инфекциялы-токсикалық шок (0,5-0,7%)<br /> *спецификалық емес<br /> **пневмония<br /> **паротит<br /> **холецистит<br /> **отит т.б. қабынулар<br /> ==Диагностикасы==<br /> Клиникалық белгілері мен эпидемиологиялық мәліметтері бойынша қойылған болжам диагноз келесі лабораторлы әдістер арқылы дәлелденеді:<br /> *бактериологиялық<br /> *гемокультураны бөлу (қызба кезеңінде – қанды өт қосылған ортаға себу)<br /> *нәжісті және зәрді қоректі ортаға себу (аурудың 2-ші аптасынан бастап). Диагностикалық маңыздылығы салыстырмалы<br /> *розеолалардан, сүйек миынан қоздырғышты бөліп алу. Ем сүзектің сирек кездесетін түрлерінде (пневмосүзек, менингосүзек) қоздырғышты қақырықтан, ликвордан да бөлуге болады.<br /> *маңыздылығы 100%<br /> *серологиялық әдістер (сырқаттың 2-3 аптасынан)<br /> *Видель реакциясы (агглютинация әдісі)<br /> *тура емес гемагглютинация реакциясы (ТЕГР)<br /> <br /> Салыстырмалы диагностика келесі аурулармен жүргізіледі: грипп, бөртпе сүзек, Бриль ауруы, бруцеллез, инфекциялық мононуклеоз, Қу қызбаcыб лептоспироз т.б.<br /> ==Емі== <br /> Тек қана ауруханада жүргізіледі:<br /> #Күн тәртібі-қатаң төсектік. Қызба түскенге дейін 10-11 күнге дейін<br /> #Диета 13 немесе 1-ші (асқынған кезде)<br /> #Этиотропты ем<br /> ##левомецитин (0,5 тәулігіне 4 рет ауыз арқылы) немесе левомецитин сукуинат (1,0 х 3 рет б/е немесе тамыр ішіне)<br /> ##ампициллин )2 млн бірлік тәулігіне 1-6 рет)<br /> ##бисептол 480 )2д х 3 рет)<br /> ##ципрофлоксацин (500-750 мг х 2 рет, ауыр түрлерінде тамыр ішіне 200-100 мг тәулігіне 2 рет)<br /> ##афлаксации (400.800 мг х 2 рет)<br /> #Дезинтоксикациялық ем ( гемодез, реополиглюкин т.б. сұйықтықтар 30-50 мл/кг салмаққа<br /> #Витаминді препараттар<br /> #Иммунды коррекция<br /> #Клиникалық көрсеткіштеріне байланысты ем<br /> ==Аурухадан шығару ережелері==<br /> Реконвалесценттерді қызба қалыптасуынан 21 күннен кейін шығарады. Шығарарда міндетті түрде бактериологиялық зерттеу жүргізіледі:<br /> *нәжіс, зәр (антибактериальды емдеуден 5 күн өте, 3 рет 5 күн ара)<br /> <br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> * [http://www.novsu.ru/file/32993 Брюшной тиф. Паратифы А и В. Этиология. Эпидемиология. Патогенез. Клиническая картина. Атипичные формы. Осложнения. Дифференциальная диагностика. Лабораторная диагностика. Принципы лечения. Мероприятия в эпидемическом очаге. Эпидемиологический надзор. Профилактические мероприятия. Особенности внутрибольничного распространения.]<br /> * [http://infectologia.ru/bryushnoy-typh Брюшной тиф у детей]<br /> <br /> <br /> [[af:Ingewandskoors]]<br /> [[als:Typhus]]<br /> [[ar:حمى تيفية]]<br /> [[bg:Коремен тиф]]<br /> [[br:Terzhienn-domm]]<br /> [[ca:Febre tifoide]]<br /> [[ckb:گرانەتا]]<br /> [[cs:Břišní tyfus]]<br /> [[da:Tyfus]]<br /> [[de:Typhus]]<br /> [[el:Τυφοειδής πυρετός]]<br /> [[en:Typhoid fever]]<br /> [[es:Fiebre tifoidea]]<br /> [[et:Kõhutüüfus]]<br /> [[eu:Sukar tifoide]]<br /> [[fa:حصبه]]<br /> [[fi:Lavantauti]]<br /> [[fr:Fièvre typhoïde]]<br /> [[he:טיפואיד (מחלה)]]<br /> [[hi:आंत्र ज्वर]]<br /> [[hr:Trbušni tifus]]<br /> [[hu:Hastífusz]]<br /> [[ia:Typhoide]]<br /> [[id:Demam tifoid]]<br /> [[io:Tifoido]]<br /> [[is:Taugaveiki]]<br /> [[it:Febbre tifoide]]<br /> [[ja:腸チフス]]<br /> [[kn:ವಿಷಮಶೀತ ಜ್ವರ]]<br /> [[ko:장티푸스]]<br /> [[ku:Giraneta]]<br /> [[ky:Баш келте]]<br /> [[la:Typhus (morbus)]]<br /> [[lv:Vēdertīfs]]<br /> [[ml:ടൈഫോയ്ഡ്]]<br /> [[mr:विषमज्वर]]<br /> [[ms:Demam kepialu]]<br /> [[my:အူရောင်ငန်းဖျား ရောဂါ]]<br /> [[nl:Buiktyfus]]<br /> [[nn:Tyfoidfeber]]<br /> [[no:Tyfoidfeber]]<br /> [[pl:Dur brzuszny]]<br /> [[pnb:ٹائیفائیڈ]]<br /> [[pt:Febre tifoide]]<br /> [[ro:Febră tifoidă]]<br /> [[sh:Trbušni tifus]]<br /> [[si:ටයිපොයිඩ් උණ]]<br /> [[simple:Typhoid]]<br /> [[sk:Brušný týfus]]<br /> [[sr:Тифус]]<br /> [[sv:Tyfoidfeber]]<br /> [[sw:Homa ya matumbo]]<br /> [[ta:குடற்காய்ச்சல்]]<br /> [[te:టైఫాయిడ్]]<br /> [[th:ไข้รากสาดน้อย]]<br /> [[tr:Tifo]]<br /> [[uk:Черевний тиф]]<br /> [[vi:Thương hàn]]<br /> [[zh:伤寒]]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==Пайдаланылған әдебиет==<br /> &lt;references/&gt;<br /> *Қазақ энциклопедиясы, 10 том; <br /> *Патологиялық анотомия терминдерінің, орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8 <br /> *Жұқпалы аурулар. А.Қ.Дүйсенова. Алматы – 2009 жыл. <br /> {{stub}}<br /> {{wikify}}<br /> [[Санат:Жұқпалы аурулар]]</div>

Нұрлан Рахымжанов