Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:26:55Z

1 түзету

Nurkhan: /* Тарихы */

2016-03-02T08:46:10Z

‎Тарихы

Жаңа бет

'''Іздеу жүйесі''' — мәліметті Интернеттен іздеу мүмкіндігін ұсынатын веб-торап. Іздеу жүйесінің басым бөлігі мағлұматты Әлемдік өрмек сайттарынан іздейді, алайда файлдарды ftp-серверлерден, тауарларды интернет-дүкендерінен, сондай-ақ мәліметті Usenet жаңалықтар тобынан іздей алатын жүйелер де бар. Соңғы уақытта түрлі XML-деректер ішінде RSS технологиясына негізделген іздеудің жаңа түрі пайда болды.

Іздеу жүйесінің функционалдығын қамтамасыз ететін программалар кешені іздеу қозғалтқышы немесе іздеу машинасы деп аталады. Іздеу машинасының жұмыс сапасының негізгі белгісі релеванттық (сұрату мен табылған деректің сәйкестік деңгейі, яғни нәтиженің қисындылығы), базаның толықтығы, тіл морфологиясын есепке алуы болып табылады. Мәлімет индексациясы арнайы іздеу роботтары арқылы жүзеге асырылады. Іздеу жүйесі жұмысын жақсарту — бүгінгі Интернеттің ең негізгі міндеттерінің бірі.

Net Applications компаниясының деректеріне сүйенсек, 2007 ж. желтоқсан айында [[Google]]-дың нарықтық үлесі дүние жүзі бойынша 77.04 %, [[Yahoo!|Yahoo]] — 12.46 %, [[MSN]] — 3.33 %, [[Microsoft Live Search]] — 2.57 %, [[AOL]] — 2.12 %, [[Ask]] — 1.38 %, [[AltaVista]] — 0.13 %, [[Excite]] — 0.07 %, [[Lycos]] — 0.02 %, [[All the Web]] — 0.02 % [1] пайызды құрайды.

СomScore компаниясының аналитикалық деректері бойынша 2007 жылдың желтоқсан айында барлық іздеу сайттары 66 млрд 221 млн іздеу сұратуларын өңдеген екен. [[Яндекс]] осы статистикаға кірген және ол 9-ыншы орында тұр.

== Тарихы ==
{|class="bordered infobox"
|-
! colspan = «3» | Хронология
|-
!|Жыл
!|Жүйе
!|Оқиға
|-
| rowspan="3" |1993
||{{аударылмаған2|W3Catalog|W3Catalog|en|W3Catalog}}
||Іске қосылды
|-
||[[Aliweb]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|JumpStation|JumpStation|en|JumpStation}}
||Іске қосылды
|-
| rowspan="3" |1994
||{{аударылмаған2|WebCrawler|WebCrawler|en|WebCrawler}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Infoseek|Infoseek|en|Infoseek}}
||Іске қосылды
|-
||[[Lycos]]
||Іске қосылды
|-
| rowspan="7" |1995
||[[AltaVista]]
||Іске қосылды
|-
|[[Daum Kakao|Daum]]
||Негізі қаланды
|-
||{{аударылмаған2|Open Text||en|Open Text Corporation}} Web Index
||Іске қосылды
|-
||Magellan
||Іске қосылды
|-
||[[Excite]]
||Іске қосылды
|-
||SAPO
||Іске қосылды
|-
||[[Yahoo!]]
||Іске қосылды
|-
| rowspan="5" |1996
||{{аударылмаған2|Dogpile|Dogpile|en|Dogpile}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Inktomi|Inktomi|en|Inktomi}}
||Негізі қаланды
|-
||[[Рамблер]]
||Негізі қаланды
|-
||{{аударылмаған2|HotBot|HotBot|en|HotBot}}
||Негізі қаланды
|-
||[[Ask.com|Ask Jeeves]]
||Негізі қаланды
|-
| rowspan="2" |1997
||{{аударылмаған2|Northern Light Group|Northern Light|en|Northern Light Group}}
||Іске қосылды
|-
||[[Яндекс]]
||Іске қосылды
|-
||1998
||[[Google]]
||Іске қосылды
|-
|rowspan="5"|1999
||{{аударылмаған2|AlltheWeb|AlltheWeb|en|AlltheWeb}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|GenieKnows|GenieKnows|en|GenieKnows}}
||Негізі қаланды
|-
||[[Naver]]
||Іске қосылды
|-
||[[Teoma]]
||Негізі қаланды
|-
||{{аударылмаған2|Vivisimo|Vivisimo|en|Vivisimo}}
||Негізі қаланды
|-
|rowspan="2"|2000
||[[Baidu]]
||Негізі қаланды
|-
||{{аударылмаған2|Exalead|Exalead|en|Exalead}}
||Негізі қаланды
|-
||2003
||{{аударылмаған2|Info.com|Info.com|en|Info.com}}
||Іске қосылды
|-
| rowspan="3" |2004
||[[Yahoo!|Yahoo! Search]]
||Ақтық іске қосылды
|-
|{{аударылмаған2|A9.com|A9.com|en|A9.com}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Sogou.com|Sogou|en|Sogou.com}}
||Іске қосылды
|-
| rowspan="5" |2005
||[[MSN Search]]
||Ақтық іске қосылды
|-
||[[Ask.com]]
||Іске қосылды
|-
||[[Нигма]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|GoodSearch|GoodSearch|en|GoodSearch}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|SearchMe|SearchMe|en|SearchMe}}
||Негізі қаланды
|-
| rowspan= "5" |2006
||{{аударылмаған2|wikiseek|wikiseek|en|wikiseek}}
||Негізі қаланды
|-
||[[Quaero]]
||Негізі қаланды
|-
||[[Live Search]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|ChaCha (іздеу тетігі)|ChaCha|en|ChaCha (search engine)}}
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
||{{аударылмаған2|Guruji.com|Guruji.com|en|Guruji.com}}
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
| rowspan= "4" |2007
||[[wikiseek]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Sproose|Sproose|en|Sproose}}
||Іске қосылды
|-
||[[Wikia Search]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Blackle.com|Blackle.com|en|Blackle.com}}
||Іске қосылды
|-
| rowspan= "10" |2008
||[[DuckDuckGo]]
||Іске қосылды
|-
||Tooby
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Picollator|Picollator|en|Picollator}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Viewzi|Viewzi|en|Viewzi}}
||Іске қосылды
|-
||[[Cuil]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Boogami|Boogami|en|Boogami}}
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|LeapFish|LeapFish|en|LeapFish}}
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
||{{аударылмаған2|Forestle|Forestle|en|Forestle}}
||Іске қосылды
|-
||VADLO
||Іске қосылды
|-
||Powerset
||Іске қосылды
|-
| rowspan= "5" |2009
||[[Bing]]
||Іске қосылды
|-
||[[KAZ.KZ]]
||Іске қосылды
|-
||{{аударылмаған2|Yebol|Yebol|en|Yebol}}
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
||{{аударылмаған2|Mugurdy|Mugurdy|en|Mugurdy}}
||Жабылды
|-
||{{аударылмаған2|Scout (сайт)|Scout|en|Scout (travel website)}}
||Іске қосылды
|-
| rowspan= "3" |2010
||[[Cuil]]
||Жабылды
|-
||[[Blekko]]
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
||[[Viewzi]]
||Жабылды
|-
| rowspan= "1" |2012
||WAZZUB
||Іске қосылды
|-
| rowspan= "1" |2014
||[[Спутник (іздеу жүйесі)|Спутник]]
||Іске қосылды ([[Бета-тәсіл|бета]])
|-
|}

== Іздеу (және әлеуметтік граф) ==
Іздеу құралдарына жеңіл қосылатын функцияны әлеуметтік граф деп атайды. Вебсайттар, блогтар және т.б. профильдер сияқты белгіленген кезде, іздеу құралдары оларды метаберілгендерді алу мақсатында қарастыра алады. (Мысалы достарға байланысты және т.б.). Іздеу құралдары желіні индексациялау үшін өте жақсы, өйткені, әлеуметтік ақпарат пен адамдарды көлбеу іздеудің қосылуы қиын мақсат болып саналмайды. Іздеу құралдарына әлеуметтік іздеу, адамдарды іздеу мүмкіндіктері міндетті түрде қосылады.

== Жаңартулар ==
Достар мәртебесін қадағалау мүмкіндігінің ыңғайлылығы Facebook жетістік себептерінің бірі. Бұл мүмкіндік ашық желіге тасымалдана алады. RSS және iCall стандартты форматтары арқылы кез келген қолданушы жаңартулар мен оқиғалар енгізе алады. Достарының жаңартуларын қадағалап отырғысы келетін әр бір тұтынушы бұл іс әрекетті санау құрылғысы немесе сұрау жасау арқылы жүзеге асыра алады. Бұл стандартты тәжірибе болып қалыптаса бастады. Өйткені, бағдарламалық қамсыздандыруды жасаушылардың жаңа және бұдан да артық осы ақпаратты қадағалап көрсетудің әдістерін құрудың үлкен және көп мүмкіндіктері болады.

== Әлеуметтік желілер теориясы туралы ==

;Әлеуметтік желілер қазіргі теориясының пайда болуының қысқа тарихы.
Әлеуметтік желілер қазіргі теориясының басын 1954 жылы Рэй Соломонофф пен Анатолий Рапопорт салды. Ал 1959 – 1958 жылы венгер математиктері Пол Эрдос және Альфред Реньи әлеуметтік желілердің пайда болу принциптерін сипаттайтын мақала жазды. Дункан Уоттс және Стивен Строгаг әлеуметтік желі теориясын дамытып, кластеризация коэффициенті түсінігін, көптеген басқа да ұлы ашулардың қатарына енгізді. Мұндағы кластеризация коэффициенті – бірыңғай емес топтар арасында жақындық дәрежесі.

;Терминнің пайда болу тарихы.

1959 жылы әлеуметтік желілер термині “Адамдар қарым қатынастары” атты жиынтыққа кірген, Манчестер мектебінің әлеуметтанушысы Джеймс Барнстың “Норвеждік аралдар кірістерінің класстары мен жиынтықтары” атты жұмысында енгізілген. Ол 30-шы жылдары ойлап табылған визуалды диаграммалар (бөлек жақтар - нүкте түрінде, ал олардың арасындағы байланыс - сызықтар түрінде ұсынылды) көмегімен адамдар арасындағы өзара байланысу социаграммалар көмегімен жүзеге асыру зерттеулеріне қосымшалар енгізіп оларды толықтырды.

== Іздеу жүйелері нарығы ==
Google — нарық үлесі 68,69 % әлемдегі ең сұранысқа ие іздеу жүйесі. Bing екінші орынға ие, оның үлесі 12,26 %{{sfn|NMS}}.

Әлемдегі ең көп сұранысқа ие іздеу жүйелері {{sfn|Статистика}}:

{| class="wikitable sortable"
! Іздеу жүйесі || |2014, шілде айындағы нарық үлесі ||2014, қазан айындағы нарық үлесі
!2015, қыркүйек айындағы нарық үлесі
|-
| [[Google Search|Google]] || style="text-align:right;"| 68,69 % || style="text-align:right;"|58.01 %
| style="text-align:right;"|69.24%
|-
| [[Baidu]] || style="text-align:right;"| 17,17 % ||style="text-align:right;"|29.06 %
| style="text-align:right;"|6,48%
|-
| [[Bing]] || style="text-align:right;"|6.22 % ||style="text-align:right;"|8.01 %
| style="text-align:right;"|12,26%
|-
| [[Yahoo!]] || style="text-align:right;"|6.74 % || style="text-align:right;"|4.01 %
| style="text-align:right;"|9,19%
|-
| [[AOL]] || style="text-align:right;"| 0,13 % ||style="text-align:right;"|0.21 %
| style="text-align:right;"|1,11%
|-
| [[Excite]] || style="text-align:right;"|0.22 %||style="text-align:right;"| 0,00 %
| style="text-align:right;"|0.00%
|-
| [[Ask.com|Ask]] || style="text-align:right;"| 0,13 % ||style="text-align:right;"| 0,10 %
| style="text-align:right;"|0,24%
|}

=== Азия ===
Шығыс Азия елдерінде және Ресейде Google - ең танымал іздеу жүйесі емес. Қытайда, мысалы, ең көп танымал {{аударылмаған2|Soso (іздеу тетігі)|іздеу жүйесі Soso||Soso (search engine)}} болып табылады.

Оңтүстік Кореяда, патенттелген [[Naver]] іздеу порталын халықтың шамамен 70%-ы пайдаланады
{{sfn|Naver}} [[Yahoo! Japan]] және Yahoo! Taiwan — тиісінше Жапония мен Тайваньдағы ең танымал іздеу жүйесі,
{{sfn|Age of Internet Empires}}.

=== Ресей және орыс тілді іздеу жүйелері ===
[[Яндекс]]пен Ресейде пайдаланушылардың 50,9% қолданады (Google — 40,6 %){{sfn|LiveInternet}}.

2015 жылдың маусымындағы Liveinternet деректері бойынша орыс тілінде іздеу сұрауларының
<ref>[http://www.liveinternet.ru/stat/ru/searches.html Liveinternet]</ref>:
* Барлық тілде:
** [[Google]] (40,6 %)
** [[Bing]] (0,7 %)
** [[Yahoo!]] (0,2 %) және компанияғы тиесілі іздеу жүйелері: {{аударылмаған2|Inktomi}}, [[AltaVista]], {{аударылмаған2|Alltheweb}}
* [[Ағылшын тілі|Ағылшын тілінде]] және халықаралық:
** {{аударылмаған2|AskJeeves}} (механизм [[Teoma]])
* [[Орыс тілі | орыс тілінде]] — көптеген «орыстілді» іздеу жүйелері бірнеше тілде индекстейді және мәтінді - [[Украин тілі|украин]], [[Беларусь тілі|беларусь]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Татар тілі|татар]] және басқа тілдерде іздейді. «Барлықтілді» жүйелерден айырмашылығы барлық [[құжат]]тарды қатарынан индекстейді, олар негізінен орыс тілі басым, немесе басқа да жолдармен орыс тілмен роботтарын шектейтін, [[ домен аймақтар| домен аймақтарда]] орналасқан ресурстарды индекстейді.

** [[Яндекс]] (50,9 %)
** [[Mail.Ru|Mail.ru]] (6,9 %)
** [[Рамблер]] (0,5 %)

Кейбір іздеу жүйелері сыртқы іздеу алгоритмдерін пайдаланады.

== Сыртқы сілтемелер ==
[http://www.flmaster.kz FL Master - Қазақстанның іздеу жүйесі]

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Интернет]]
[[Санат:Ақпараттық технологиялар]]

← Ескі түзетулер	18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Іздеу жүйесі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Nurkhan: /* Тарихы */