Ғалий Әділбекұлы Әділбеков бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Әскери қайраткер|толық есімі=Ғалий Әділбекұлы Әділбеков|шынайы есімі=|суреті=Комбриг Адильбеков.jpg|сурет тақырыбы='''Гвардии подполковник Адильбеков Г.А.''' - командир отдельного гвардейского 47-го танкового полка прорыва|туған күні=1.01.1908|туған жері=Семей губерниясы, Белағаш болысының Қызылқұм ауылы|қайтыс болған күні=21.10.1943|қайтыс болған жері=[[Киев облысы]] Переяславский (Каневский) ауданы, [[КСРО]]|лақап аты=Шаң тимес|бүркеніш аты=|мемлекет={{USSR}}|қызмет еткен жылдары=|атағы=[[гвардия]] [[Подполковник|подполковнигі]]|әскер түрі=[[Танк әскері]]|басқарды=47 жеке танк бригадасы, <br>47 гвардиялық танк полкі|әскери бөлімі=51 танк дивизиясы,<br>110 танк дивизиясы,<br>141 танк бригадасы,<br>121 танк бригадасы|шайқасы='''[[Екінші дүниежүзілік соғыс|Ұлы Отан Соғысы]]''': <br> [[Витебск шайқасы]], <br> [[Смоленск шайқасы (1941)]], <br> [[Рославль-Новозыбков операциясы]], <br> [[Орёл-Брянск операциясы]], <br>  [[Мәскеу шайқасы]], <br> [[Сталинград шайқасы]], <br> [[Днепр шайқасы]], <br> [[Сумы-Прилуки шабуыл операциясы]]|марапаттары={{{!}}
{{!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}} 
{{!}}-
{{{!}} Сағат атауы]
{{!}}}|байланысы=|Commons=Galiy Adilbekov}}
'''Ғалий Әділбекұлы Әділбеков'''<ref name="alashainasy">«Алаш айнасы» (№193), бет 4, 31.10.2009 жыл {{cite web|url=https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/|title=«Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков» // «Халық Батырын» іздейміз / Тілеу КӨЛБАЕВ, тарихғылымының докторы, профессор, ҚР Гӯманитарлық ғылымдар академиясының академигі, ҚР}}</ref> ([[1 қаңтар|1 қантар]] [[1908 жыл]] – [[21 қазан]] [[1943 жыл]]) — кеңестік әскери қолбасшы<ref name="soloviev">{{Кітап|ref=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|жыл=2021|авторы=Денис Соловьев|бөлімі=Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=mu45EAAAQBAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер / Адильбеков Г.А. советский военачальник|isbn=978-5-532-95528-8}}</ref>, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан танк әскерінің офицері, танкпен ұрыс жүргізудің шебері, [[Қазақтар|қазақ]], гвардия подполковнигі. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен (1943), екі рет [[Қызыл Ту ордені]]мен (1942, 1943) марапатталған. [[Киев]]ті азат ету кезінде шайқаста қаза тапты.

{{External media
|align  =right
|width = 300
|image4 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipM4h5xQR-_Pk7PJUHWiQ5v4WJKa0qTbY_GkP1dl%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847# Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғалий Әділбекұлы]
|image5 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipPZLsUqZb10NDJDV6sHii31h4dTPC2EfpwVdU4o%3Dw203-h270-k-no!7i3024!8i4032!4m7!3m6!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847!14m1!1BCgIgAQ Ғалий Әділбекұлы Әділбеков]
|image6 = [https://www.google.com/maps/place/Военно-исторический+музей/@43.2590656,76.9571108,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMzaVT6x-f91EaBshlPaT8VebZQSRhVHcCh5iCv%3Dw203-h152-k-no!7i1076!8i810!4m5!3m4!1s0x38836e8ec1c6c5d1:0x4f1291ef88b505b4!8m2!3d43.259087!4d76.9572847 Алматы қаласының Әскери-тарихи мұражайы Ғ.Ә. Әділбеков]
}}
== Өмірбаяны ==
1908 жылы 1 қаңтарда Семей губерниясы, Белағаш болысындағы Қызылқұм ауылында туған. Ұлты бойынша [[Қазақтар| Қазақ]]. [[Орта жүз]]дің [[Арғын]] тайпасының [[Тобықты]] руынан.

1917 жылдан кейін Ғалия Әділбекұлының әкесі [[Семей]]дегі пристаньда жүк тиеуші, анасы үй шаруасындағы әйел болған. Олар Семей қаласы, Болотная көшесі, 76-үйде тұрған. Анасы 1921 жылы қайтыс болады. Әкесі жарақат алғаннан кейін мүгедек болып қалады, жаңа жұмысты Ақтөбе ауылында табады.

Ғалий Әділбекұлы [[Қызыл Армия]] қатарына қосылғанға дейін Семей сабын зауытында жұмысшы (1922 ж. наурыз-қараша), панасыз бала (1922 ж. қараша-желтоқсан), №3 балалар үйінің тәрбиеленушісі болды (1923 ж. қаңтар-қыркүйек). 1923-1925 жылдары [[Орынбор]]дағы 3 сыныптық өлкелік қазақ жасөспірімдер мектебінде оқып шығады. 

=== Соғысқа дейінгі қызмет ===
Қызмет барысында атты әскер және оқу танк взводын, оқу-жаттығу және жеке танк ротасын, танк батальонын басқарды.

Ғалий Әділбекұлы 1925 жылы Қызыл Армия қатарына өз еркімен аттанды. Көп ұзамай ол әскери училищеге оқуға жіберілді ([[Түркістан майданы]]).
1928 жылы ол бірінші шығарылыммен [[Ташкент]]тегі В.И.Ленин атындағы Біріккен Орта Азия әскери мектебін сәтті бітіреді де, 43 атты әскер полкінің құрамына алынады [[(Орта Азия әскери округі)]].

1928-1933 жж. осы полктегі взвод командирі болады. 1930 жылы [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]] аумағындағы [[Қарақұм]]да шайқастарға қатысқан, басынан жарақат алады және оң қолы сынады. Емделіп шыққаннан кейін қызметке қайта оралады, 1931 жылы [[Ленинград]]тың Жоғары офицерлік броньды танк мектебінде қайта даярлаудан өтеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол [[Мәскеу]]дегі И.В.Сталин атындағы Броньды танк әскерлері академиясында оқыды, танк ротасын басқарды. '''Ғ.Ә. Әділбеков осы академияны бітірген жалғыз қазақ еді.'''<ref name="ФПД">[http://forum.patriotcenter.ru/index.php?topic=41110.msg48282 Форум Поисковых Движений. Мурылев о Гвардии подполковнике Адильбекове Г.А.]</ref>

=== Ұлы Отан соғысы ===

==== 1941 ====
[[Ұлы Отан соғысы]]ның басынан бастап белсенді армияның құрамында болды, 102 танк полкіндегі танк батальонының командирі ретінде қызметін бастады. Бұл полк соғысқа дейін 51 танк дивизиясының құрамында болды (соғыстың алғашқы айларында 110 танк дивизиясы болып қайта құрылады) және Курск облысының Дмитриевский ауданында орналасқан еді.

Шілденің басында полк Псков облысына кіреді, 9 шілдеде [[Витебск]] үшін шайқасқа тартылады. Шілденің аяғында бүкіл дивизиямен [[Смоленск]]іге жол ашу және қоршалған әскерлерді босату мақсатымен немістің 7 танк дивизиясына қарсы ұрыстарға қатысады. Күздің келуімен 110 танк дивизиясы 141 және 142 танк бригадалары болып екіге бөлінеді, Ғ.Ә. Әділбеков 141 танк бригадасында ауыр және орташа танктердің 1 танк батальонын басқарды.

'''Соғыстың басында-ақ оның есімі КСРО-ң екі орталық газетінде аталған болатын''' – 5 қыркүйекте «Вечерняя Москва»<ref>«Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}}</ref> және 13 қыркүйекте «Известия»<ref>«Известия» № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1941/9/13/35424.html#top|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий») / капитан Адильбеков}}</ref> газеттерінде мақалалар жарияланды.

Витебск, Трубчевск түбіндегі шайқастарда ол асқан ерлікпен соғысады (келесі жылы осы ерлігі үшін ол алғашқы марапатын алады). 31 тамыз бен 8 қыркүйек аралығында Трубчевскіден батысқа қарай 18 шақырым жерде Гудерианның 47-ші корпусының басым болған күштері (300-ден астам танк) және Кеңестердің 141-ші танк бригадасы мен 108-ші танк дивизиясы (200-ге жуық танк) арасында шайқас орын алды. Нәтижесінде Гудерианның әр бес танкінің төртеуі қиратылды, 16 елді мекен босатылды.

Бірақ қарсы шабуылдың нәтижесінде Ғ.Ә. Әділбековтің танк батальоны қоршауға алынды. Сонда да ол жауынгерлік тапсырманы орындауды жалғастырды. Саны айтарлықтай асып түскен жаудың танк колоннасын талқандаған батальон жаудың тылын ойрандап, қоршаудан шайқаспен шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10067888/|title=Адильбеков Галий Адильбекович :: Наградной лист МАРАПАТТАУ ПАРАҒЫ|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref> Неміс шабуылдарын тежеу барысында Ғ.Ә. Әділбеков қызмет еткен 141-ші танк бригадасы әбден қансырап, оның қалдықтары 121-ші танк бригадасына қосылды.

1941 жылдың қазан айының аяғынан 1942 жылдың ақпанына дейін майор Ғ.Ә. Әділбеков Оңтүстік-Батыс майданының 121 танк бригадасындағы 121 танк полкінің командирі болды, күзде қолбасшылық тарапынан Замкомбриг лауазымына ұсынылған еді. Қазан айында бригада генерал Ермаковтың оперативті әскерлер тобының құрамында болып, жаудың 2-ші танк армиясының шабуылдарын тежеп тұрды.<ref>[http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= Героико-патриотический форум: Командиры танковых полков АДИЛЬБЕКОВ Галий Адильбекович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217110606/http://voenspez.ru/index.php?topic=26772.0;wap2%7Cdeadlink=no%7Ctitle= |date=2021-12-17 }}</ref>

==== 1942 ====
1942 жылдың 27 наурызынан бастап майор Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - 121 жеке танк бригадасы командирінің орынбасары. Оның қарулас жолдасы Якубовский И.И. (болашақта [[Маршал]], екі мәрте Кеңес Одағының Батыры, Варшава Шартына қатысушы мемлекеттердің Біріккен Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы) өзінің естелігінде былай деп жазды:
{{Quote|''«Ол кездегі армияда корпустың басында генерал-майорлар М.И.Зинкович пен Ф.Н.Рудкин сияқты тәжірибелі командирлер болды. Бригада, полк, батальон командирлерінің де жауынгерлік тәжірибесі мол еді... Мен осы жерде осы командирлердің бірі туралы айтқым келеді. Әділбеков подполковник Ғ.Ә., ұлты қазақ. Біз Ғалий Әділбекұлын 1942 жылдың қаңтарынан бері 121 танк бригадасының қатарында бірге қызмет етіп, соғысу сәтінен бастап білдік. Оның керемет моральдық және жауынгерлік қасиеттері болды: ұйымдастырушылық қабілеті, ерік-жігері, фашистерге қарсы күресте қорқынышты білмеді. Сонымен қатар, ол барлық сарбаздар мен офицерлерді жеңген ең қарапайым адам болды. Әскерде ол, бұрынғы панасыз, балалар үйінің баласы, 1925 жылы ерікті ретінде келген. Әскери училищені бітіргеннен кейін Қарақұм құмында қарақшылармен шайқастарға қатысқан. Ол жараланып, қызметке оралды. Ұлы Отан соғысын танк батальонының командирі болып бастады. 1942 жылы ақпанда Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ол басқарған батальон жаудың жиырмадан астам танкі мен броньды машиналарын, он танкке қарсы зеңбіректерін және бірнеше ротасын жойды. Офицер шайқаста байсалдылығын жоғалтқан емес, қол астындағылардың жеңіске деген сенімін қалай ояту керектігін білді, оларды ерлік пен жоғары жауынгерлік рухтың жеке үлгісімен толқытты».''}}
Мұнда Иван Игнатьевич 1941 жылдың шілде-қыркүйек-қазан айларындағы Витебск түбіндегі, Брянск майданындағы Трубчевскийдегі шайқастар туралы айтты.

1942 жылдың мамыр-тамыз айларында Ғалий Әділбекұлы Мәскеуде командалық құрамның академиялық біліктілігін арттыру курстарында оқыды, содан кейін 47 танк бригадасын (II ф.) құрумен айналысты.

'''Соғысты капитан шенінде бастап, 1942 жылдың жазында ол подполковник болды.<ref name="kartoteka">{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer479764/|title=Адильбеков Г. А. :: Учетно-послужная картотека / Присвоенное военное звание|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2021-12-26}}</ref>'''

1942 жылдың 19 қыркүйегінен 21 қазанына дейін '''подполковник Әділбеков - 47 жеке танк бригадасының (II ф.) командирі'''<ref>[http://samsv.narod.ru/Br/Tbr/tbr047/main.html 47 жеке танк бригадасының (II ф.) Командирі]</ref><ref name="soloviev"/><ref name="kartoteka"/>. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Орта Азияның барлық халықтарынан жеке танк бригадасын басқарған '''жалғыз қазақ болды'''. Командалық сипаттамадан: {{Quote|«''Бригаданың майданға аттануы кезінде Ғ.Әділбековтың танктері Морозовский стансасы ауданында күтпеген жерден жаумен соқтығысты, бірақ топтасып, оған айтарлықтай зиян келтірді''...»<ref>[https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view Маршал Якубовскийдің хаты]</ref>}}

Бұл эпизод [[Сталинград шайқасы]] кезеңіне жатады. Осы ұрыстарда Ғалий Әділбекұлы қайтадан жараланып, отқа оранған танк ішінен шығып, аман қалады. «Сталинградты қорғағаны үшін» медалімен марапатталған.
Бригада командирі Әділбеков ауыр жарақат алғаннан кейін бірден 47-ші бригада таратылып, 139-шы танк полкіне айналды.

==== 1943 ====
1942 жылдың қазан айының аяғынан 1943 жылдың 21 қазанына дейін ол 47 жеке гвардиялық бұзып өту танк полкінің командирі болды. Кеңес Одағының Батыры (1943), танк әскерінің генерал-майоры, 9-механикаландырылған корпустың қолбасшысы К.А.Малыгин былай деп еске алды: {{Quote|«''Подполковник Ғ.Ә.Әділбековтің 47-гвардиялық танк полкі бірден үздік атанды''…»<ref>[https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90. Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986 —76 с.]</ref>}}
Сумы-Прилуки майдандық шабуыл операциясының дамуымен 1943 жылдың 21 қыркүйегінде Ғалий Әділбекұлының 47 жеке гвардиялық танк полкі (генерал-лейтенант П.С.Рыбалконың 3 гвардиялық танк армиясының озық бөлімшелерінің құрамында) [[Днепр]]ге дейін жарып өтті. 23 қыркүйектен бастап Кеңес әскерлері [[Букрин плацдармы]]н ұстап тұру және кеңейту үшін кескілескен шайқастарды жүргізді. Букрин плацдармы үшін шайқастар тарихқа осындай қанды операциялардың бірі ретінде енді. Днепрдің оң жағалауындағы басып алынған жер учаскесінде күшейе түскен ұрыстар басталды. 1943 жылы қазанда Букрин плацдармынан кеңес әскерлері [[Киев]]ті азат ету үшін екі рет шабуылға шықты, бірақ нәтиже болмады. 1943 жылдың 21 қазанында Букрин плацдармында Днепрді кесіп өту және Киевті азат ету кезінде гвардия подполковнигі Ғ.Ә. Әділбеков [[Украина]]дағы Луковицы қыстағы маңында танк шайқасында қаза тапты. Ол қайтыс болған кезде '''Гвардиялық подполковник – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі [[Орталық Азия]] халықтарының жалғыз өкілі болды'''.<ref name="ФПД"/>

== Отбасы ==
* Жұбайы – Әділбекова Меңжиан Ілиясқызы (туған кездегі есімі Валиева, 9 жастан жетім) 1912 жылы туған ([[Алтай]] өлкесі, Славгород ауданы, Назаровка [[ауыл]]ы)
* Ұлы – Әлім Ғалиұлы Әділбеков 1938 жылы Түменде туған, Қырғыз ССР Ауыл шаруашылығы министрлігінің басқармасының меңгерушісі, Қырғыз КСР Мемлекеттік еңбек комитетінің алқа мүшесі, Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің Еңбекті ғылыми ұйымдастыру республикалық салааралық орталығының директоры,<ref>[https://www.google.com/books/edition/Narodnoe_khozi%CD%A1a%C4%ADstvo_Kazakhstana/0t3sAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Narodnoe khozi͡aĭstvo Kazakhstana/ Директор Г. А. Адильбеков]</ref> Қазақстан Республикасы Еңбек министрінің бірінші орынбасарының кеңесшісі.
* Қызы – Әділбекова Роза Ғалиқызы 1929 жылы туған, Орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі.
* Асырап алған қызы – Ахмадиева Фарида Шәкірқызы 1924 жылы туған, Еңбек мұғалімі.

[[Сурет:Наградной_лист_от_27_января_1942_г.jpg|нобай|Ғ.Ә.Әділбековтің марапаттау құжаты 1942 жылы 27 қаңтарда]]

== Марапаттары ==
* «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі (1943 ж. шілде)
* [[Қызыл Ту ордені]] (13.02.1942 ж.)<ref>[http://podvignaroda.ru/?#id=1102100229&tab=navDetailManCard Адильбеков Галей Адильбекович 1908 г.р.] // ОБД «Подвиг народа»</ref>
* [[Қызыл Ту ордені]] (қайтыс болғаннан кейін 1943 ж.)
* Есімі қашалған сағат (1943 ж. қыркүйек)

== Тарихи мұра ==

=== Мұражай - Украина ===
{{External media
|align  =right
|width = 300
|image1 = [https://www.findagrave.com/memorial/228108504/galiy-adilbekovich-adilbekov War mass grave Galiy Adilbekovich Adilbekov Guards unit lieutenant colonel]
|image2 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=1 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district]
|image3 = [https://memory-book.ua/gallery/albums/22753?image=4 Mass grave in the village of Lukovitsa, Kanevsky district]
}}
Гвардия подполковнигі Ғ.Ә.Әділбеков Украинаның Киев облысы, Переяславский ауданы, Луковицы селосындағы жаппай зиратқа жерленді. Мектепте Әскери даңқ мұражайы құрылды, онда командир Ғ.Ә.Әділбековке қатысты жәдігерлер сақталады.

=== Мұражай - Алматы ===
Алматыдағы округтік офицерлер үйінде аты аңызға айналған [[Иван Васильевич Панфилов|дивизия командирінің]] қызы Валентина Панфилова құрған мұражайда Ғ.Ә. Әділбековке арналған жеке стенд бар.

Ғ.Ә. Әділбеков талай шайқастарда ерекше көзге түсіп, танктік ұрыстың нағыз шебері екенін дәлелдеді, бірақ оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілмеді. Қазақстанда, Ресейде, Беларусьте, Украинада бірде-бір көше мен мектепке оның есімі берілген жоқ. Оның есімі мектеп оқулықтарында да, қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысына қатысқаны туралы кітаптарда да жоқ.<ref name="alashainasy"/>

== Қызықты деректер ==
Ғ.Ә. Әділбеков Сталин атындағы Қарулы Күштер Әскери академиясын бітірген жалғыз қазақ болды.

Г.Ә.Әділбеков – қайтыс болған кезде гвардия подполковнигі – жеке гвардиялық танк полкінің командирі шеніндегі Орталық Азия халықтарының жалғыз өкілі.

== Командирдің жауынгерлік жұмысы ==
<gallery widths="150" heigths="100">
File:Командование 121 танковой бригады, слева стоит Замкомбрига майор Адильбеков Г.А. Весна 1942 г.jpg|121-ші танк бригадасының командирлері, сол жақта бригада командирінің орынбасары, майор Ғ.А.Әділбеков. 1942 жылдың көктемі
File:Заместитель командира 121-й танковой бригады Галий Адильбекович Адильбеков - второй справа.jpg|121-ші танк бригадасы командирінің орынбасары Ғалий Әділбекұлы Әділбеков - оң жақтан екінші
File:Заместитель комбрига 121 тбр подполковник Г. А. Адильбеков с офицерами танкистами, второй слева, лето 1942.jpg|121-ші бригада бригада командирінің орынбасары. Подполковник Г.Ә.Әділбеков танк офицерлерімен, сол жақтан екінші, 1942 ж.
Сурет:Комбриг Адильбеков.jpg|Гвардия подполковнигі Г.А.Әділбеков, 47-ші жеке танк бригадасының командирі, қайтыс болғанға дейінгі соңғы сурет, 1943 ж.
File:Проводы майора Г.А. Адильбекова (второй ряд, четвертый слева) на новое место службы. с. Антиповка под Сталинградом. Сентябрь 1942 г.jpg|thumb|Майор Г.А. Әділбековтің (екінші қатар, солдан төртінші) жаңа қызмет орнына қоштасу рәсімі. Сталинград маңындағы Антиповка ауылы. 1942 жылдың қыркүйегі.
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Әдебиет ==

=== Энциклопедиялар мен анықтамалықтар ===

* {{Кітап|ref=|жыл=2003|авторы=К.А. Калашников, В.И. Феськов, В.И. Голиков|бөлімі=«Красная Армия в победах и поражениях 1941-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=PdAWAQAAIAAJ&dq=%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F+%D0%B2+%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%85+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%85%2C+1941-1945+%D0%B3%D0%B3+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Әскери тарих|орны=Томск|баспасы=Издательство Томского Университета|pages=246|allpages=619|isbn=5-7511-1624-0}}
* {{Кітап|жыл=2021|авторы=Денис Юрьевич Соловьев|бөлімі=«Командиры механизированных, мотоброневых, мотострелковых, танковых бригад Красной Армии 1935-1945 гг.»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=mu45EAAAQBAJ&pg=PT13&lpg=PT13&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&source=bl&ots=UNSf588SmE&sig=ACfU3U0Px6QTrn9kGU8GyX99hS0sJtIoYg&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjK38HEj5jzAhVPCRAIHYNCA6U4FBDoAXoECBEQAw#v=onepage&q=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9&f=false|тақырыбы=Анықтамалар, Әскери / Арнайы қызметтер|беттері=|томы=1|allpages=|isbn=978-5-532-95528-8}}
* {{Кітап|ref=|жыл=2020|авторы=Виктор Рассохин, Сергей Рассохин|бөлімі=«Танки в крови»|бөлім сілтемесі=https://books.google.kg/books?id=4ySrzgEACAAJ&dq=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD,+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD.+%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8+%D0%B2+%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y|тақырыбы=|сілтеме=|орны=Орёл|баспасы=«Картуш»|беттері2=272|allpages=608|isbn=978-5-9708-0848-1}}

=== Әскери естеліктер ===

* {{cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01007110303|title=Джетпысбаев Б. «Путь солдата». — Издательство «Казахстан». Алма-Ата, 1972.}}
* {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=vPh0AAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B3%D0%B8%D0%BD+%D0%9A.+%D0%90.+%C2%AB%D0%92+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B0%C2%BB&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%93.%D0%90.|title=Малыгин К. А. «В центре боевого порядка». — М.: Воениздат, 1986.}}
* {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=TxN1AAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|title=Якубовский И.И. «Земля в огне». — М., Воениздат, 1975.}}
* {{Кітап|ref=|жыл=2006|авторы=С.Д. Воронин, Т.Н. Горяева, Н.К. Дрезгунова|бөлімі=«Музы в шинелях. Советская интеллигенция в годы Великой Отечественной войны. Документы, тексты, воспоминания»|бөлім сілтемесі=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=feCfAAAAMAAJ&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|тақырыбы=Великая Отечественная война / Командир Адильбеков|орны=Москва|баспасы=РОССПЭН|беттері=149|pages=151-152|allpages=398|isbn=5-8243-0675-3}}

=== Соғыс жылдар шежіресі 1941 ж ===

* «Вечерняя Москва» (№210), страница 2, от 5.09.1941 г. {{cite web|url=https://electro.nekrasovka.ru/en/books/2949/pages/2|title=«ТАНКИСТЫ» / ГЕРОИ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОИНЫ / капитан Адильбеков}}
* «[[Известия|Известия»]] № 217 (7593) от 13.09.1941 г. {{cite web|url=http://pressa-voiny.ru/1/a/35424.html|title=«Танковая атака» / Действующая армия, 12 сентября. (От спец. корр. «Известий»)}}

=== Басқа басылымдар ===

* EL.kz [https://el.kz/ru/k-80-letiyu-pobedy-tankovyy-as-galiy-adilbekov-geroy-bez-zvezdy_400022958/ К 80-летию Победы: Танковый ас Галий Адильбеков — герой без звезды, казахский офицер-танкист, чьи подвиги во Второй мировой войне остались вне школьных учебников]
* «Новая газета» [https://books.google.ru/books?id=u7ayCQAAQBAJ&pg=PA17&dq=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiF56rDgpXpAhWqwqYKHUV2Be0Q6AEILjAB#v=onepage&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false (НА ВСТРЕЧУ ПОБЕДЕ-специальный проект "новой") № 26 (2313) 16.03.2015]
* {{cite web|url=https://books.google.kg/books?id=XSjTAAAAMAAJ&dq=%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%B3.&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=«Казахстанцы в боях за свободу Украины и Молдавии, 1941-1944 гг.» / П. С. Белан. - Алма-Ата : Наука, 1984. - с. 59—60, 168 с.}}
* {{cite web|url=https://books.google.kg/books?hl=ru&id=_pTsAAAAIAAJ&dq=%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%B2+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D0%B5+%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&focus=searchwithinvolume&q=%D0%90%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=Қазақ ССР Ғылым академиясының хабаршысы, 1'1985.}}
* Издательский дом «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://vecherka.kg/2014/06/20/noname/2.html|title=«Мой дед — командир гвардейского полка — погиб под Киевом»}}
* «Вечерний Бишкек» {{cite web|url=https://www.vb.kg/doc/399721_moia_istoriia_o_voyne:_vnyk_galiia_adilbekova_ishet_vnykov_marshala_iakybovskogo.html?fbclid=IwAR2gk70X9a2jZfIDrcU-Xo1qmYZqgx2wQjsOqjY3ihDepwqLmU5ypz2Tmp8|title=Моя история о войне: Внук Галия Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского}}
* {{cite web|url=https://vecherka.kg/2021/04/23/zov/3.html|title=Светлана Лаптева: «Он не знал страха в бою» / Издательский дом “Вечерний Бишкек”}} Пятница, 23 апреля 2021 года. №15 (11720)
* [https://tengrinews.kz/pobediteli/veteran/4065/ Адильбеков Галий Адильбекович] // ЖЕҢІМПАЗДАР / «Tengrinews» ақпараттық портал
* [https://alashainasy.kz/society/gvardiyalyik-tank-polknn-kolbasshyisyi-gali-adlbekov-6137/ Гвардиялық танк полкінің қолбасшысы Ғали Әділбеков / «Халық Батырын» іздейміз / «Алаш айнасы» жұма, 18.06.2010]
* kz24.news [https://kz24.news/spetsproekty/my-pomnim/galiy-adilbekov.html Галий Адильбеков — герой без звезды: история подвига нашего соотечественника]
* KAZINFORM [https://kaz.inform.kz/news/orta-aziyadan-shikkan-zhalgiz-gvardiya-podpolkovnig-gali-adlbekovtn-esm-umitilip-1a55da8b/ Орта Азиядан шыққан жалғыз гвардия подполковнигі Ғали Әділбековтің есімі ұмытылып барады]

=== Хат ===

* {{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1xr5Ce1lpbn_51tqznHOg8YLLO0QvUS-t/view?usp=sharing=no|title=письмо Маршала Якубовского - Первого зам. Министра обороны СССР семье Г.А.Адильбекова}}

== Бейне ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=hOyLUlFzBtA&t=1s&ab_channel=vb_kg «Внук подполковника-танкиста Адильбекова ищет внуков маршала Якубовского и его однополчан» / «Вечерний Бишкек»] // видео «[[YouTube|YouTube»]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=6C1rKieTOfA&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Неизвестный танкист-ас, казах Галий Адильбеков» / Цифровая Астана] // видео «[[YouTube|YouTube»]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=2CRut14jzSs&ab_channel=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 «Офицеры-казахи Второй Мировой» / Тарихшы, профессор Қайдар Алдажұманов] // видео
* [https://www.youtube.com/watch?v=PnGGeQTR98M «Информацию про этого Казаха танкиста-аса скрывали»] // видео «YouTube»
* [https://www.youtube.com/watch?v=b1gxLuFIozI «Он смог вывести своих танкистов из котла, сохранив все машины осенью 1941 года» / «Наша история это Гордость»] // видео «YouTube»

{{Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр танктері}}
{{Екінші дүниежүзілік соғыстың орташа салмақты танктері}}

[[Санат:Қазақстан әскерилері]]
[[Санат:Қазақстан офицерлері]]
[[Санат:Қазақстан капитандары]]
[[Санат:Қазақстан майорлары]]
[[Санат:Қазақстан подполковниктері]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Сталинград шайқасының қатысушылары]]