Ретинобластома бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Ауру|Name=Ретинобластома|Image=Rb Retina Scan.jpg|ICD10={{ICD10|C|69|2}}|ICD9={{ICD9|190.5}}|ICDO={{ICDO|9510|3}}|OMIM=180200|MedlinePlus=001030|eMedicineSubj=oph|eMedicineTopic=346|DiseasesDB=11434|MeshID=D012175}}

'''Ретинобластома''' ({{lang-la|retina}} — көз торы) – [[Көз]]дің торының жетілмеген эмбриональдық клеткасынан дамыған қатерлі ісік.<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>

== Сипаттамсы ==
Ретинобластома — көздің қатерлі ісігі, негізінен балалық шақта эмбриональды тіндерден дамиды. Аурудың шыңы 2 жаста болады. Аурудың барлық дерлік жағдайлары 5 жасқа дейін анықталады.<ref>{{Cite web|url=https://www.cehjournal.org/article/understanding-retinoblastoma-epidemiology-and-genetics/|title=Community Eye Health Journal » Understanding retinoblastoma: epidemiology and genetics|website=www.cehjournal.org|access-date=2023-01-30|archive-date=2023-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130084505/https://www.cehjournal.org/article/understanding-retinoblastoma-epidemiology-and-genetics/|deadlink=no}}</ref>

Ретинобластома — дүние жүзінде балалық шақтың ең көп тараған көзішілік қатерлі ісігі. Көбінесе ретинобластома генетикалық түрде туындайды (егер бала Rb1 [[генінің]] [[Мутация|мутантты]] [[аллельін]] аутосомды-доминантты түрде тұқым қуаласа, ретинобластта пайда болатын екінші мутация ісіктің пайда болуына әкеледі).<ref>{{Cite web|url=https://academic.oup.com/bmb/article/121/1/107/2871225|title=Ocular oncology: advances in retinoblastoma, uveal melanoma and conjunctival melanoma|author=Vasalaki, Marina, Fabian, Ido D., Reddy, M. Ashwin, Cohen, Victoria M. L., Sagoo, Mandeep S.|website=academic.oup.com|access-date=2023-01-30|archive-date=2023-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130084506/https://academic.oup.com/bmb/article/121/1/107/2871225|deadlink=no}}</ref> Ретинобластомасы бар ата-аналардан дені сау балалар туылған жағдайлар мұндай отбасылардағы балалардың жалпы санының аз ғана пайызын құрайды.

Ретинобластома бір жақты немесе екі жақты болуы мүмкін. Екі жақты формасы көбінесе тұқым қуалайды.<ref>{{кітап|сілтеме=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22191/|автор=National Center for Biotechnology Information (US)|тақырыбы=Retinoblastoma|год=1998|баспасы=National Center for Biotechnology Information (US)|archive-date=2022-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221104211721/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22191/}}</ref>

== Себептері ==
Хромосомаларда кездесетін гендердің мутациялары жасушалардың ағзадағы өсіп-жетілуіне әсер етуі мүмкін.<ref name="Du2006">{{cite journal | vauthors = Du W, Pogoriler J | title = Retinoblastoma family genes | journal = Oncogene | volume = 25 | issue = 38 | pages = 5190–5200 | date = August 2006 | pmid = 16936737 | pmc = 1899835 | doi = 10.1038/sj.onc.1209651 }}</ref> RB1 немесе MYCN өзгерістері ретинобластоманы тудыруы мүмкін.

=== RB1 ===
Ретинобластоманың тұқым қуалайтын генетикалық түрі бар балаларда 13-хромосомадағы RB1 генінде мутация орын алады. ''RB1'' бірінші ісік супрессоры гені клондалған. RB1 100-ден астам жасуша ақуыздарымен әрекеттессе де, оның жасушалық циклге теріс реттеуші әсері негізінен ''E2F'' транскрипция факторын байланыстыру және инактивациялау нәтижесінде туындайды, осылайша [[S-фаза|S фазасы]] үшін қажетті гендердің транскрипциясын басады.<ref name="Du2006"/>

Ақаулы ''RB1'' гені ата-анасының кез келгенінен тұқым қуалауы мүмкін; кейбір балаларда мутация ұрық дамуының ерте кезеңдерінде орын алады. ''RB1'' [[Аллельінің]] экспрессиясы 90% пенетранттылығымен [[Аутосомалар|аутосомды]].<ref>{{cite book | vauthors = Lohmann DR, Gallie BL | chapter = Retinoblastoma |date=1993 |chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1452/ | veditors = Adam MP, Feldman J, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Bean LJ, Gripp KW, Amemiya A | title = GeneReviews® |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=20301625 |access-date=2022-06-27 }}</ref>

Ретинобластомалардың тұқым қуалайтын түрлері екі жақты болуы ықтимал. Сонымен қатар, тұқым қуалайтын бір немесе екі жақты ретинобластомалар пинеобластомамен және басқа да қатерлі орта сызықты супратенториальді қарабайыр нейроэктодермиялық ісіктермен (PNETs) нашар нәтижемен байланысты болуы мүмкін; PNET-пен қатар жүретін ретинобластома үш жақты ретинобластома деп аталады.<ref name="pmid10561222">{{cite journal | vauthors = Kivelä T | title = Trilateral retinoblastoma: a meta-analysis of hereditary retinoblastoma associated with primary ectopic intracranial retinoblastoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 17 | issue = 6 | pages = 1829–1837 | date = June 1999 | pmid = 10561222 | doi = 10.1200/JCO.1999.17.6.1829 }}</ref> 2014 жылғы мета-талдау үш жақты ретинобластоманың 5 жылдық өмір сүруі 1995 жылға дейінгі 6%-дан 2014 жылға қарай 57%-ға дейін өскенін көрсетті, бұл ерте анықтау және химиотерапияның жақсаруымен байланысты.<ref>{{cite journal | vauthors = de Jong MC, Kors WA, de Graaf P, Castelijns JA, Kivelä T, Moll AC | title = Trilateral retinoblastoma: a systematic review and meta-analysis | journal = The Lancet. Oncology | volume = 15 | issue = 10 | pages = 1157–1167 | date = September 2014 | pmid = 25126964 | doi = 10.1016/s1470-2045(14)70336-5 }}</ref>

Ретинобластоманың дамуын екі соққы үлгісімен түсіндіруге болады. Екі соққы моделіне сәйкес, екі аллель де әсер етуі керек, сондықтан ретинальды жасуша немесе жасушалар ісікке айналуы үшін екі оқиға қажет. Бірінші мутациялық оқиға тұқым қуалауы мүмкін (ұрық немесе конституциялық), ол кейін дененің барлық жасушаларында болады. Екінші «соққы» қалған қалыпты аллельдің (геннің) жоғалуына әкеліп соғады және белгілі бір ретинальды жасушаның ішінде болады.<ref>Harbour J.W., Dean D.C. Rb function in cell-cycle regulation and apoptosis" ''Nature Cell Biology.'' 2000;94:E65–E67.</ref> Ретинобластоманың спорадикалық, тұқым қуаламайтын түрінде екі мутаациялық құбылыс ұрықтанғаннан кейін бір ретинальды жасуша ішінде болады (соматикалық құбылыстар); спорадикалық ретинобластома әдетте бір жақты болады.

''RB1'' генінің мутациясын анықтаудың бірнеше әдістері әзірленді.<ref>{{cite journal | vauthors = Parsam VL, Kannabiran C, Honavar S, Vemuganti GK, Ali MJ | title = A comprehensive, sensitive and economical approach for the detection of mutations in the RB1 gene in retinoblastoma | journal = Journal of Genetics | volume = 88 | issue = 4 | pages = 517–527 | date = December 2009 | pmid = 20090211 | doi = 10.1007/s12041-009-0069-z | s2cid = 10723496 }}</ref><ref name="genetests">{{cite book |title=GeneReviews |vauthors=Lohmann DR, Gallie BL |year=2010 |publisher=University of Washington|location=Seattle, WA |chapter=Retinoblastoma |pmid=20301625}}</ref> Презентация кезінде гендік мутацияларды корреляциялау әрекеттері корреляцияның сенімді дәлелдерін көрсетпеді.<ref>{{cite journal | vauthors = Ali MJ, Parsam VL, Honavar SG, Kannabiran C, Vemuganti GK, Reddy VA | title = RB1 gene mutations in retinoblastoma and its clinical correlation | journal = Saudi Journal of Ophthalmology | volume = 24 | issue = 4 | pages = 119–123 | date = October 2010 | pmid = 23960888 | pmc = 3729507 | doi = 10.1016/j.sjopt.2010.05.003 }}</ref>

=== MYCN ===
Ретинобластома жағдайларының барлығында RB1 инактивациясы байқалмайды.<ref>{{cite journal | vauthors = Rushlow DE, Mol BM, Kennett JY, Yee S, Pajovic S, Thériault BL, Prigoda-Lee NL, Spencer C, Dimaras H, Corson TW, Pang R, Massey C, Godbout R, Jiang Z, Zacksenhaus E, Paton K, Moll AC, Houdayer C, Raizis A, Halliday W, Lam WL, Boutros PC, Lohmann D, Dorsman JC, Gallie BL | title = Characterisation of retinoblastomas without RB1 mutations: genomic, gene expression, and clinical studies | journal = The Lancet. Oncology | volume = 14 | issue = 4 | pages = 327–334 | date = April 2013 | pmid = 23498719 | doi = 10.1016/S1470-2045(13)70045-7 | doi-access =  }}</ref> Бір ғана RB1 мутациясымен немесе тіпті екі функционалды RB1 аллельімен хабарланған жағдайлар бар, бұл ретинобластоманың басқа онкогенді зақымдануын көрсетеді. MYCN онкогенінің соматикалық күшеюі тұқым қуалайтын емес, ерте басталған, агрессивті, бір жақты ретинобластоманың кейбір жағдайларына жауап береді. MYCN транскрипция факторы ретінде әрекет ете алады және жасушалық цикл гендерінің экспрессиясын реттеу арқылы пролиферацияға ықпал етеді.<ref>{{cite journal | vauthors = Woo CW, Tan F, Cassano H, Lee J, Lee KC, Thiele CJ | title = Use of RNA interference to elucidate the effect of MYCN on cell cycle in neuroblastoma | journal = Pediatric Blood & Cancer | volume = 50 | issue = 2 | pages = 208–212 | date = February 2008 | pmid = 17420990 | doi = 10.1002/pbc.21195 | s2cid = 22765085 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stenfelt S, Blixt MK, All-Ericsson C, Hallböök F, Boije H | title = Heterogeneity in retinoblastoma: a tale of molecules and models | journal = Clinical and Translational Medicine | volume = 6 | issue = 1 | pages = 42 | date = November 2017 | pmid = 29124525 | pmc = 5680409 | doi = 10.1186/s40169-017-0173-2 | doi-access = free }}</ref> MYCN амплификациясы ретинобластома жағдайларының тек 1,4% құраса да, зерттеушілер оны 6 айдан аз кезде диагноз қойылған нәрестелердің 18% -ында анықтады. MYCN ретинобластомасының диагностикасының орташа жасы RB1 генінің екі мутациясы бар отбасылық емес біржақты ауруы бар адамдар үшін 24 аймен салыстырғанда 4,5 айды құрады.<ref>{{cite journal | vauthors=Lewis R | title=Some Aggressive Retinoblastomas Lack RB1 Mutations | journal=Medscape Online | date=March 19, 2013 | url=http://www.medscape.com/viewarticle/781040 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170919082102/http://www.medscape.com/viewarticle/781040 | archive-date=September 19, 2017 }}</ref>

== Диагностикасы ==
RB1 клиникалық белгілері страбизм, лейкокория және ирис түсінің [[Нұрлы қабық|өзгеруі]] болып табылады.<ref>{{мақала|сілтеме=https://cyberleninka.ru/article/n/retinoblastoma-diagnostika-i-geneticheskoe-konsultirovanie|авторы=Козлова Валентина Михайловна, Казубская Татьяна Павловна, Соколова Ирина Николаевна, Алексеева Екатерина Александровна, Бабенко Ольга Владимировна, Близнец Елена Александровна, Ушакова Татьяна Леонидовна, Михайлова Светлана Николаевна, Любченко Людмила Николаевна, Поляков Владимир Георгиевич|тақырыбы=Ретинобластома: диагностика и генетическое консультирование|год=2015|баспасы=Онкопедиатрия|том=2|выпуск=1|issn=2311-9977|archivedate=2023-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230130084501/https://cyberleninka.ru/article/n/retinoblastoma-diagnostika-i-geneticheskoe-konsultirovanie}}</ref>

Тексеру әдетте анестезиямен жүргізіледі. Тексеру кезінде УДЗ, [[Магниттік-резонанстық томография|МРТ]], [[Компьютерлік томография|КТ]] әдістері кеңінен қолданылады. Қызыл сүйек кемігінің биопсиясы және омыртқаның шүмегі жиі жасалады. Көруді сақтау болжамына байланысты барлық науқастар 5 топқа бөлінеді. 1 - ең қолайлы, 5 - ең қолайсыз.[[Сурет:Retinoblastoma.jpg|thumb|right|200px|Ретинобластомасы бар баладағы лейкокория]]

=== Классификациясы ===
Аурудың екі түрі — [[тұқым қуалаушылық|тұқым қуалайтын]] және тұқым қуаламайтын түрі (барлық ісік генетикалық болып саналады, өйткені олардың дамуы үшін геномның мутациялары қажет, бірақ бұл олардың тұқым қуалайтын немесе ұрпаққа берілетінін білдірмейді). Пациенттердің шамамен 40% -ында ''RB1'' генінде мутация бар ретинобластоманың тұқым қуалайтын түрі бар.<ref>{{cite journal | vauthors = Tonorezos ES, Friedman DN, Barnea D, Bosscha MI, Chantada G, Dommering CJ, de Graaf P, Dunkel IJ, Fabius AW, Francis JH, Greer MC, Kleinerman RA, Kors WA, Laughlin S, Moll AC, Morton LM, Temming P, Tucker MA, van Leeuwen FE, Walsh MF, Oeffinger KC, Abramson DH | title = Recommendations for Long-Term Follow-up of Adults with Heritable Retinoblastoma | journal = Ophthalmology | volume = 127 | issue = 11 | pages = 1549–1557 | date = November 2020 | pmid = 32422154 | pmc = 7606265 | doi = 10.1016/j.ophtha.2020.05.024 }}</ref> Егер отбасында ауру тарихы болмаса, ауру «спорадикалық» деп белгіленеді, бірақ бұл оның тұқым қуаламайтын түрі екенін міндетті түрде көрсетпейді. Екі жақты ретинобластомалар әдетте тұқым қуалайды, ал бір жақты ретинобластомалар әдетте тұқым қуаламайды.

Жағдайлардың үштен екісінде бір көзге ғана әсер етеді<ref>{{cite journal | vauthors = MacCarthy A, Birch JM, Draper GJ, Hungerford JL, Kingston JE, Kroll ME, Onadim Z, Stiller CA, Vincent TJ, Murphy MF | title = Retinoblastoma in Great Britain 1963-2002 | journal = The British Journal of Ophthalmology | volume = 93 | issue = 1 | pages = 33–37 | date = January 2009 | pmid = 18838413 | doi = 10.1136/bjo.2008.139618 | s2cid = 27049728 }}</ref> (бір жақты ретинобластома); қалған үштен бірінде екі көзде де ісіктер дамиды (екі жақты ретинобластома). Әрбір көздегі ісіктердің саны мен мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Белгілі бір жағдайларда эпифиз немесе супраселлярлы немесе параселлярлы аймақ (немесе өте сирек жағдайларда басқа ортаңғы бассүйек ішілік орналасулар) да әсер етеді (үш жақты ретинобластома). Ауруды емдеу түрін таңдаған кезде ісіктердің орналасуы, мөлшері және саны ескеріледі.

=== Дифференциалды диагностика ===
[[Сурет:MRI retinoblastoma.jpg|thumb|Оптикалық жүйке тартылған ретинобластоманың МРТ үлгісі (сагиттальды күшейтілген T1-салмақталған реттілік)]]

# Тұрақты ұрық қантамырлары — эмбриологиялық, біріншілік шыны тәрізді және гиалоидты қан тамырларының регрессияға ұшырамауы нәтижесінде пайда болатын көздің туа біткен даму аномалиясы, соның салдарынан көз қысқарады, катаракта дамиды және қарашықтың ағаруымен көрінуі мүмкін.
# Коутса ауруы — ретинобластомаға еліктеу үшін торлы қабықтағы қан тамырларының аномалиясы мен тордың бөлінуіне әкелетін тордың артындағы қан тамырларының қалыптан тыс дамуымен сипатталатын әдетте бір жақты ауру.
# Токсокароз — жұқтырған күшіктердің әсерінен болатын көздің паразиттік ауруы, ол тор қабығының зақымдалуына әкеліп соғады.
# Шала туылған нәрестелердің ретинопатиясы салмағы аз нәрестелермен байланысты, туылғаннан кейін бірден қосымша оттегі алады және ол торлы қабықтың тінінің зақымдалуын қамтиды және тордың ажырауына әкелуі мүмкін.
# Туа біткен катаракта
# Норри ауруы

Егер көзді тексеру әдеттен тыс болса, қосымша тексеру [[компьютерлік томография]] (КТ), [[магниттік-резонанстық томография]] (МРТ) және [[ультрадыбыс]]тық сияқты бейнелеу зерттеулерін қамтуы мүмкін.<ref name="pmid24589388">{{cite journal | vauthors = de Jong MC, de Graaf P, Noij DP, Göricke S, Maeder P, Galluzzi P, Brisse HJ, Moll AC, Castelijns JA | title = Diagnostic performance of magnetic resonance imaging and computed tomography for advanced retinoblastoma: a systematic review and meta-analysis | journal = Ophthalmology | volume = 121 | issue = 5 | pages = 1109–1118 | date = May 2014 | pmid = 24589388 | doi = 10.1016/j.ophtha.2013.11.021 }}</ref> КТ және МРТ құрылымдық ауытқуларды анықтауға және кез келген кальций шөгінділерін анықтауға көмектеседі. Ультрадыбыстық зерттеу ісіктің биіктігі мен қалыңдығын анықтауға көмектеседі. Сүйектерге немесе миға кез келген [[метастаз]]дарды анықтау үшін сүйек кемігін зерттеу немесе белдік пункция да жасалуы мүмкін.

=== Морфологиясы ===
Ретинобластоманың өрескел және микроскопиялық көріністері тұқым қуалайтын және спорадикалық түрлерінде бірдей. Макроскопиялық тұрғыдан өміршең ісік жасушалары қан тамырларының жанында, ал некроз аймақтары салыстырмалы түрде аваскулярлы аймақтарда кездеседі. Микроскопиялық түрде дифференциацияланбаған элементтер де, дифференциацияланған элементтер де болуы мүмкін. Дифференциацияланбаған элементтер гиперхроматикалық ядролары бар шағын, дөңгелек жасушалардың жиынтығы ретінде пайда болады; сараланған элементтерге Флекснер-Винтерштайнер розеткалары, Гомер Райт розеткалары<ref>{{cite book| vauthors = Sehu WK, Lee W |title=Ophthalmic pathology : an illustrated guide for clinicians|year=2005|publisher=Blackwell Publishing|location=Malden|isbn=978-0-7279-1779-9|pages=262|url=https://books.google.com/books?id=kwYeEqWd4dUC&q=retinoblastoma+homer&pg=PA262}}</ref> және фоторецепторлардың дифференциациясынан алынған флюреталар жатады.<ref>{{cite book | vauthors = Kumar V, Abbas AK, Fausto N |title=Robbins pathologic basis of disease. |date=1999 |publisher=Saunders |location=Philadelphia |isbn=978-0-7216-0187-8 |edition=6th | page = 1442 }}</ref>
{{clear}}
<gallery mode="packed" widths="360px" heights="220">
 Image:Wardrop retinoblastoma.jpg|Үлкен ретинобластоманың суреті
 Image:Trilateral retinoblastoma.jpg|МРТ бойынша үш жақты ретинобластоманың аспектісі
 Image:Retinoblastoma ultrasound.jpg|3 жасар баланың көзіндегі үлкен ретинобластома ісігінің көздің ультрадыбыстық зерттеуі
 Image:Retinoblastooma.jpg|Ретинобластоманы фундоскопиялық анықтау
 Image:Fundus retinoblastoma.jpg|Ретинобластоманың көз түбінің аспектісі 
 Image:Retinoblastoma .jpg|Толық экссудативті тордың бөлінуін тудыратын кальцинация ошақтары бар ірі экзофитті ақ ісік
 Image:Retinoblastoma rosette.jpg|Ретинобластомадағы Флекснер-Винтерштайнер розеткалары
 Image:Rtbl400.GIF|Ретинобластома, 400 есе үлкейту
 Image:RB1.JPG|E2F пептидті полимерімен байланысқан ретинобластома ісіктерін басатын ақуыздың кристалдық құрылымы
</gallery>

=== Генетикалық тестілеу ===
Баланың ретинобластомасына әкелген ''RB1'' генінің мутациясын анықтау зардап шеккен адамның клиникалық күтімінде және (болашақ) бауырлары мен ұрпақтарын күтуде маңызды болуы мүмкін. Отбасында болуы мүмкін.

# Екі жақты зардап шеккен адамдарда және бір жақты әсер еткен адамдардың 13—15% қанда ''RB1'' мутациясын көрсетеді деп күтілуде.<ref>{{cite journal | vauthors = Schüler A, Weber S, Neuhäuser M, Jurklies C, Lehnert T, Heimann H, Rudolph G, Jöckel KH, Bornfeld N, Lohmann DR | title = Age at diagnosis of isolated unilateral retinoblastoma does not distinguish patients with and without a constitutional RB1 gene mutation but is influenced by a parent-of-origin effect | journal = European Journal of Cancer | volume = 41 | issue = 5 | pages = 735–740 | date = March 2005 | pmid = 15763650 | doi = 10.1016/j.ejca.2004.12.022 }}</ref><ref name=pmid19280657>{{cite journal | vauthors = Rushlow D, Piovesan B, Zhang K, Prigoda-Lee NL, Marchong MN, Clark RD, Gallie BL | title = Detection of mosaic RB1 mutations in families with retinoblastoma | journal = Human Mutation | volume = 30 | issue = 5 | pages = 842–851 | date = May 2009 | pmid = 19280657 | doi = 10.1002/humu.20940 | s2cid = 31887184 }}</ref> Зардап шеккен адамда ''RB1'' мутациясын анықтау арқылы (болашақ) бауырлар, балалар және басқа туыстар мутацияға тексерілуі мүмкін; егер оларда мутация болмаса, туыстарының балалары ретинобластома қаупіне ұшырамайды, сондықтан жарақаттануға және анестезиямен тексеруден өтудің қажеті жоқ.<ref name="pmid12541220">{{cite journal | vauthors = Richter S, Vandezande K, Chen N, Zhang K, Sutherland J, Anderson J, Han L, Panton R, Branco P, Gallie B | title = Sensitive and efficient detection of RB1 gene mutations enhances care for families with retinoblastoma | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 72 | issue = 2 | pages = 253–269 | date = February 2003 | pmid = 12541220 | pmc = 379221 | doi = 10.1086/345651 }}</ref> Бір жақты зақымданған пациенттердің 85%-да қанда көз ісіктері ''RB1'' мутациясының ешқайсысы жоқ екені анықталды, молекулалық тестілеу де, аға-әпкелеріне де клиникалық бақылау қажет емес.
# Зардап шеккен адамның ''RB1'' мутациясы анықталса, қауіпті жүктіліктегі амниотикалық жасушаларды отбасы мутациясына тексеруге болады; мутацияны тасымалдайтын кез келген ұрықты ертерек босануға болады, бұл кез келген көз ісіктерін ерте емдеуге мүмкіндік береді, бұл жақсы көрнекі нәтижелерге әкеледі.<ref name=pmid12541220 />
# Тексеру үшін көз ісігі жоқ бір жақты ретинобластома жағдайлары үшін жоғары сезімталдық молекулалық сынаудан кейін қанда ''RB1'' мутациясы анықталмаса (яғни >93% ''RB1'' мутациясын анықтау сезімталдығы), ұрық сызығының ''RB1'' мутациясының қаупі азаяды. 1% -дан астам,<ref name=pmid19280657 /> зардап шеккен адамға және оның болашағына тек клиникалық тексеру ұсынылады (анестезиямен тексерулер емес) ұрпақтары (Ұлттық ретинобластома стратегиясы, Канадалық күтім жөніндегі нұсқаулық).<ref name="guidelines">{{cite journal | vauthors = ((Canadian Ophthalmological Society)) | title = National Retinoblastoma Strategy Canadian Guidelines for Care | journal = Canadian Journal of Ophthalmology | volume = 44 | issue = Suppl 2 | pages = S1-88 | date = December 2009 | pmid = 20237571 | doi = 10.3129/i09-194 | url = http://www.eyesite.ca/resources/CPGs/COS_RetinoblastomaCPGs_Dec09.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110929000637/http://www.eyesite.ca/resources/CPGs/COS_RetinoblastomaCPGs_Dec09.pdf | archive-date = 2011-09-29 }}</ref>

=== Суреті ===
Дәстүрлі ультрадыбыстық В сканерлеу ісіктегі кальцификацияны анықтай алады, ал жоғары жиілікті ультрадыбыстық В сканерлеуі дәстүрлі ультрадыбыстыққа қарағанда жоғары ажыратымдылықты қамтамасыз ете алады және ісіктің көздің алдыңғы бөлігімен жақындығын анықтайды. МРТ сканерлеу оптикалық жүйке инвазиясы сияқты жоғары қауіпті белгілерді анықтай алады; хореоидты инвазия, склеральды инвазия және бассүйек ішілік инвазия. RB1 генетикалық мутациясы бар адамдарда радиация көбірек көз ісіктерінің пайда болуын ынталандыруы мүмкін болғандықтан, компьютерлік томографиядан аулақ болады.<ref>{{cite journal | vauthors = Dimaras H, Corson TW | title = Retinoblastoma, the visible CNS tumor: A review | journal = Journal of Neuroscience Research | volume = 97 | issue = 1 | pages = 29–44 | date = January 2019 | pmid = 29314142 | pmc = 6034991 | doi = 10.1002/jnr.24213 }}</ref>

== Жіктелуі ==
Ретинобластоманы дұрыс диагностикалау үшін ісік қаупін дұрыс жіктеу үшін басшылыққа алынатын нұсқаулар болуы керек. Доктор Алджернон Риз және доктор Роберт Эллсворт жасаған Риз Эллсворт жіктеу жүйесі ісіктің көлемін, орналасуын және көп ошақтылығын анықтау үшін әмбебап қолданылады.<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Chawla B, Jain A, Azad R | title = Conservative treatment modalities in retinoblastoma | journal = Indian Journal of Ophthalmology | volume = 61 | issue = 9 | pages = 479–485 | date = September 2013 | pmid = 24104705 | pmc = 3831762 | doi = 10.4103/0301-4738.119424 | doi-access = free }}</ref> Жүйе бастапқыда сыртқы сәулелік сәулелік терапияны қолдану арқылы емдеудің ең жақсы нәтижесін, сондай-ақ көздің глобусын құтқару ықтималдығын анықтау үшін пайдаланылды. [[Химиотерапия]] Риз Эллсворт жіктеу жүйесінің бөлігі болмағандықтан, химиотерапияның емдеу нәтижелерін болжау үшін жаңартылған жіктеу жүйесі қажет болды. Көзішілік ретинобластоманың халықаралық классификациясы қазір қолданылып жүрген жүйе болып табылады. Оны Мерфри және оның серіктестері жасаған. Риз мен Элсворттың пікірінше, жер шарын құтқаруды өте қолайсыз санатқа өте қолайлы деп жіктеу үшін әртүрлі ерекшеліктерге ие әртүрлі топтар болды. Зардап шеккен көзді құтқару үшін дискінің диаметрі 4DD шамасында және экватордың артында болуы керек. Егер ісік шамамен он диск диаметрі болса және тордың шамамен 50% -ын қамтыса, жер шарын құтқару қолайсыз деп саналды, бұл энуклеацияға әкелуі мүмкін. Мерфридің айтуынша, әртүрлі топтар берілген ісіктің ерекшеліктерімен анықталатын өте төмен тәуекелден өте жоғары тәуекелге дейін жіктелген. Төмен тәуекел ісік 3 мм-ден аз болуы керек және шыны тәрізді немесе тордың асты аймағына себу болмауы керек дегенді білдіреді. Науқастың қауіптілігі өте жоғары болса, ісік көптеген белгілермен көрінеді және оны консервативті емдеу әдістерімен немесе энуклеациямен емдеуге тура келеді.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Fabian ID, Reddy A, Sagoo MS | title = Classification and staging of retinoblastoma | journal = Community Eye Health | volume = 31 | issue = 101 | pages = 11–13 | date = 2018 | pmid = 29915461 | pmc = 5998397 }}</ref>
{| class="wikitable"
! Тобы
! Клиникалық ерекшеліктері
|-
|А
Өте төмен тәуекел
|Барлық ісіктер 3 мм немесе одан да кішірек, көз торымен шектелген және фовеоладан кемінде 3 мм және көру нервінен 1,5 мм қашықтықта орналасқан. Шыны тәрізді немесе көз асты тұқымдары жоқ
|-
|Б
Төмен тәуекел
|Тор қабықшасының ісіктері А тобына жатпайтын кез келген өлшем немесе орналасу болуы мүмкін, шыны тәрізді немесе көз асты септігін тигізбейді. Ісік түбінен 5 мм аспайтын тор асты сұйықтығының кішкене манжетіне рұқсат етіледі.
|-
|C
Орташа тәуекел
|Тек ошақты шыны тәрізді немесе көз асты қабаты бар көздер және кез келген өлшемдегі және орналасқан жердегі дискретті ретинальды ісіктер. Шыны тәрізді немесе көз астындағы тұқым ісіктен 3 мм-ден аспауы мүмкін. Субретинальды сұйықтықтың бір квадрантаға дейін болуы мүмкін
|-
|D
Жоғары тәуекел
|Диффузды шыны тәрізді немесе тор асты тұқымды және/немесе массивті, дискретті емес эндофитті немесе экзофитті ауруы бар көздер. Көз торының бөлінуі бір квадранттан артық
|-
|Е
Өте қауіпті тәуекел көздер
|Төмендегілердің біреуі немесе бірнешеуі бар көздер:
Қайтымсыз неоваскулярлық глаукома

Массивті көзішілік қан кету

Асептикалық орбитальды целлюлит

Фтиз немесе префтиз

Беттің алдыңғы жағындағы шыны тәрізді ісік

Линзаға тиіп тұрған ісік

Диффузды инфильтрациялық ретинобластома
|}

== Емдеуі ==
[[Сурет:External beam radiotherapy retinoblastoma nci-vol-1924-300.jpg|нобай|264x264 нүкте|1957 жылы ретинобластома үшін сызықты үдеткішпен (сыртқы сәулелік терапия) емделген бірінші науқас Гордон Исаакс бейнеленген тарихи сурет. Гордонның оң көзі 1957 жылы 11 қаңтарда қатерлі ісік таралуына байланысты алынып тасталды. Алайда оның сол көзінде Генри Каплан оны электронды сәулемен емдеуге талпындырған локализацияланған ісік болды.]]

Ретинобластоманы емдеудің басымдылығы баланың өмірін сақтау, содан кейін көру қабілетін сақтау, емдеудің асқынуларын немесе жанама әсерлерін азайту болып табылады. Емдеудің нақты курсы жеке жағдайға байланысты және оны офтальмолог балалар онкологымен талқылау арқылы шешеді.<ref name="pmid17962617">{{cite journal | vauthors = Chintagumpala M, Chevez-Barrios P, Paysse EA, Plon SE, Hurwitz R | title = Retinoblastoma: review of current management | journal = The Oncologist | volume = 12 | issue = 10 | pages = 1237–1246 | date = October 2007 | pmid = 17962617 | doi = 10.1634/theoncologist.12-10-1237 | s2cid = 15465073 | citeseerx = 10.1.1.585.5448 }}</ref> Дұрыс емдеу мутация түріне де байланысты, ұрық сызығының RB1 мутациясы, спорадикалық RB1 мутациясы немесе функционалды RB1 бар MYCN күшейтуі.<ref>{{cite journal | vauthors = Li WL, Buckley J, Sanchez-Lara PA, Maglinte DT, Viduetsky L, Tatarinova TV, Aparicio JG, Kim JW, Au M, Ostrow D, Lee TC, O'Gorman M, Judkins A, Cobrinik D, Triche TJ | title = A Rapid and Sensitive Next-Generation Sequencing Method to Detect RB1 Mutations Improves Care for Retinoblastoma Patients and Their Families | journal = The Journal of Molecular Diagnostics | volume = 18 | issue = 4 | pages = 480–493 | date = July 2016 | pmid = 27155049 | pmc = 5820122 | doi = 10.1016/j.jmoldx.2016.02.006 }}</ref> Диагноз кезінде екі көзі де тартылған балалар әдетте мультимодальды терапияны қажет етеді (химиотерапия, жергілікті терапия).

Ретинобластоманы емдеудің әртүрлі әдістері мыналарды қамтиды:<ref name="pmid17962617"/><ref>{{cite journal | vauthors = Zhao B, Li B, Liu Q, Gao F, Zhang Z, Bai H, Wang Y | title = Effects of matrine on the proliferation and apoptosis of vincristine-resistant retinoblastoma cells | journal = Experimental and Therapeutic Medicine | volume = 20 | issue = 3 | pages = 2838–2844 | date = September 2020 | pmid = 32765780 | pmc = 7401942 | doi = 10.3892/etm.2020.8992 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Li C, Dong K, Zhuang Y, Luo Z, Qiu D, Luo Y, Li J, Xing D, Ma M, Wu W, Sun S | title = ACOT7 promotes retinoblastoma resistance to vincristine by regulating fatty acid metabolism reprogramming | journal = Heliyon | volume = 10 | issue = 5 | pages = e27156 | date = March 2024 | pmid = 38463820 | pmc = 10920713 | doi = 10.1016/j.heliyon.2024.e27156 | doi-access = free }}</ref>
* Көздің энуклеациясы — бір жақты ауруы бар науқастардың көпшілігінде дамыған интраокулярлық ауру бар, сондықтан әдетте энуклеациядан өтеді, бұл емделудің 95% құрайды. Екі жақты Rb-де энуклеация әдетте барлық белгілі тиімді емдеу әдістерін орындамаған немесе пайдалы көру қабілеті жоқ көздер үшін сақталады.
* Сыртқы сәулелік терапия (EBRT) — EBRT үшін ең көп тараған көрсеткіш химиотерапия және жергілікті емдеу аяқталғаннан кейін белсенді немесе қайталанатын ауруы бар екі жақты ретинобластомасы бар жас баланың көзіне арналған. Дегенмен, EBRT терапиясын алған тұқым қуалайтын ауруы бар науқастарда екінші қатерлі ісіктің пайда болу қаупі 35% құрайды.<ref name="pmid3211467">{{cite journal | vauthors = Roarty JD, McLean IW, Zimmerman LE | title = Incidence of second neoplasms in patients with bilateral retinoblastoma | journal = Ophthalmology | volume = 95 | issue = 11 | pages = 1583–1587 | date = November 1988 | pmid = 3211467 | doi = 10.1016/s0161-6420(88)32971-4 }}</ref>
* Брахитерапия — радиоактивті имплантты (бляшка), әдетте ісік негізіне жақын склераға орналастыруды қамтиды. Бастапқы емдеу ретінде немесе жиірек, кіші ісіктері бар немесе бастапқы терапиясы сәтсіз болған науқастарда, соның ішінде алдыңғы EBRT терапиясында қолданылады.
* [[Жылумен емдеу|Термотерапия]] — ісікке тікелей жылуды қолдануды қамтиды, әдетте инфрақызыл сәуле түрінде. Сондай-ақ кішкентай ісіктер үшін қолданылады.
* Лазерлік фотокоагуляция — кішкентай артқы ісіктер үшін ғана ұсынылады. Ісіктің барлық қанмен қамтамасыз етілуін коагуляциялау үшін аргон немесе диодты лазер немесе ксенон доғасы қолданылады.
* [[Суықпен емдеу|Криотерапия]] — екіншілік тромбозбен және ісік тінінің инфарктімен тамырлы эндотелийдің зақымдалуын тез мұздату арқылы тудырады. Кішігірім шеткергі ісіктерге немесе бұрын басқа әдістермен емделген шағын қайталанатын ісіктерге негізгі терапия ретінде қолданылуы мүмкін.
* Жүйелік [[химиотерапия]] — соңғы онжылдықта жер шарын сақтайтын шараларды іздеуде және EBRT терапиясының жағымсыз әсерлерін болдырмау үшін емдеудің алдыңғы қатарында болды. Көзішілік ретинобластома үшін химиотерапияның жалпы көрсеткіштеріне екі жақты ісіктері бар балаларда тек жергілікті емдеу әдістерімен емдеуге болмайтын үлкен ісіктер жатады. Біржақты ауруы бар науқастарда ісік кішкентай болған кезде қолданылады, бірақ тек жергілікті емдеу әдістерімен бақылау мүмкін емес.
* Артериялық химиотерапия — химиотерапевтикалық препараттар шап, аорта және мойын арқылы тікелей оптикалық тамырларға өткізілген жұқа катетер арқылы жергілікті түрде енгізіледі.<ref>{{cite journal | vauthors = Shields CL, Ramasubramanian A, Rosenwasser R, Shields JA | title = Superselective catheterization of the ophthalmic artery for intraarterial chemotherapy for retinoblastoma | journal = Retina | volume = 29 | issue = 8 | pages = 1207–1209 | date = September 2009 | pmid = 19734768 | doi = 10.1097/IAE.0b013e3181b4ce39 | s2cid = 47557934 }}</ref>
* Наномедициналық химиотерапия — жүйелі терапияның жағымсыз әсерлерін азайту үшін құрамында химиотерапевтік агенттер (карбоплатин) бар наномедициналық тасымалдаушылардың субконьюктивальды (жергілікті) инъекциясы әзірленді, жануарлар үлгілеріндегі ретинобластоманы жағымсыз әсерлері жоқ емдеуде перспективалы нәтиже көрсетті.<ref>{{cite journal | vauthors = Shome D, Poddar N, Sharma V, Sheorey U, Maru GB, Ingle A, Sarin R, Banavali S, Dikshit R, Jain V, Honavar S, Bellare J | title = Does a nanomolecule of Carboplatin injected periocularly help in attaining higher intravitreal concentrations? | journal = Investigative Ophthalmology & Visual Science | volume = 50 | issue = 12 | pages = 5896–5900 | date = December 2009 | pmid = 19628744 | doi = 10.1167/iovs.09-3914 | s2cid = 7361361 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Kang SJ, Durairaj C, Kompella UB, O'Brien JM, Grossniklaus HE | title = Subconjunctival nanoparticle carboplatin in the treatment of murine retinoblastoma | journal = Archives of Ophthalmology | volume = 127 | issue = 8 | pages = 1043–1047 | date = August 2009 | pmid = 19667343 | pmc = 2726977 | doi = 10.1001/archophthalmol.2009.185 }}</ref>
* Хеморедукция — бастапқыда ісік мөлшерін азайту үшін химиотерапияны және ісікті бақылау үшін транспупиллярлық термотерапия сияқты адъювантты ошақты емдеуді қолданатын аралас тәсіл.<ref name="Fabian">{{cite journal | vauthors = Fabian ID, Johnson KP, Stacey AW, Sagoo MS, Reddy MA | title = Focal laser treatment in addition to chemotherapy for retinoblastoma | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 2017 | issue = 6 | pages = CD012366 | date = June 2017 | pmid = 28589646 | pmc = 6481366 | doi = 10.1002/14651858.CD012366.pub2 }}</ref><ref name="Shields">{{cite journal | vauthors = Shields CL, Mashayekhi A, Cater J, Shelil A, Ness S, Meadows AT, Shields JA | title = Macular retinoblastoma managed with chemoreduction: analysis of tumor control with or without adjuvant thermotherapy in 68 tumors | journal = Archives of Ophthalmology | volume = 123 | issue = 6 | pages = 765–773 | date = June 2005 | pmid = 15955977 | doi = 10.1001/archopht.123.6.765 | doi-access =  }}</ref>

== Болжамы ==
Дамыған әлемде ретинобластома балалық шақтағы барлық қатерлі ісіктерді емдеудің ең жақсы көрсеткіштерінің біріне ие (95—98%), науқастардың 90% -дан астамы ересек жасқа дейін аман қалады. Ұлыбританияда жыл сайын шамамен 40—50 жаңа жағдай анықталады.<ref>{{cite journal | vauthors = Beddard N, McGeechan GJ, Taylor J, Swainston K | title = Childhood eye cancer from a parental perspective: The lived experience of parents with children who have had retinoblastoma | journal = European Journal of Cancer Care | volume = 29 | issue = 2 | pages = e13209 | date = March 2020 | pmid = 31845431 | doi = 10.1111/ecc.13209 | s2cid = 196549559 | doi-access = free }}</ref> Жақсы болжам баланың медициналық мекемеге ерте түсуіне байланысты.<ref>{{cite book |title=Concise ophthalmology : for medical students |date=2014 |publisher=Paramount Books |location=Karachi, Pakistan |isbn=9789696370017 |edition=4th | pages = 80–81 }}</ref> Кеш көрсетілу нашар болжаммен байланысты.<ref>{{cite journal | vauthors = Rai P, Shah IA, Narsani AK, Lohana MK, Memon MK, Memon MA | title = Too late presentation of 53 patients with retinoblastoma. | journal = International Journal of Ophthalmology | date = 2009 | volume = 9 | issue = 2 | pages = 227–230 | doi = 10.3969/j.issn.1672-5123.2009.02.005 }}</ref> Тұқым қуалайтын ретинобластомадан аман қалған адамдарда кейінгі өмірде басқа қатерлі ісіктердің пайда болу қаупі жоғары.

== Эпидемиологиясы ==
Ретинобластома бүкіл әлем бойынша 18000-нан 30000-ға дейін тірі туғандарға шаққанда ретинобластоманың бір жағдайының өмір бойына жинақталған жиілігімен сипатталады.<ref>{{cite journal | vauthors = Abramson DH, Schefler AC | title = Update on retinoblastoma | journal = Retina | volume = 24 | issue = 6 | pages = 828–848 | date = December 2004 | pmid = 15579980 | doi = 10.1097/00006982-200412000-00002 | s2cid = 26883037 }}</ref> Дамушы елдерде жоғары жиілік байқалады, бұл әлеуметтік-экономикалық жағдайдың төмендігімен және ретинобластома тінінде адам [[папиллома]]сының вирусы тізбегінің болуымен байланысты.<ref>{{cite journal | vauthors = Orjuela M, Castaneda VP, Ridaura C, Lecona E, Leal C, Abramson DH, Orlow I, Gerald W, Cordon-Cardo C | title = Presence of human papilloma virus in tumor tissue from children with retinoblastoma: an alternative mechanism for tumor development | journal = Clinical Cancer Research | volume = 6 | issue = 10 | pages = 4010–4016 | date = October 2000 | pmid = 11051250 }}</ref>

Ретинобластомасы бар балалардың 80% дерлік үш жасқа дейін диагноз қойылады, ал алты жастан асқан балаларда диагноз өте сирек кездеседі.<ref>{{cite journal | vauthors = Abramson DH, Frank CM, Susman M, Whalen MP, Dunkel IJ, Boyd NW | title = Presenting signs of retinoblastoma | journal = The Journal of Pediatrics | volume = 132 | issue = 3 Pt 1 | pages = 505–508 | date = March 1998 | pmid = 9544909 | doi = 10.1016/s0022-3476(98)70028-9 }}</ref> Ұлыбританияда екі жақты жағдайлар әдетте 14—16 ай ішінде пайда болады, біржақты жағдайлардың диагностикасы 24—30 ай аралығында шыңына жетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [[MedlinePlus]]-тан [https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001030.htm Ретинобластома туралы ақпарат]

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Сирек аурулар]]
[[Санат:Көз аурулары]]
[[Санат:Қатерлі ісіктер]]
[[Санат:Соқырлық]]
[[Санат:Тұқым қуалайтын ісіктер]]