Орал бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Елді мекен-Қазақстан
 |статусы                 = Қала
 |атауы                   = Орал
 |сурет                   = 
 |әкімшілік күйі          = Облыс орталығы
 |елтаңба                 = Oral seal.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg= 51|lat_min= 14|lat_sec=
  |lon_deg= 51|lon_min= 22|lon_sec=
  |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ
  |CoordScale             = 
 |ел картасының өлшемi    = 300 
 |облыс картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |облысы                  = Батыс Қазақстан облысы
 |кестедегі облыс         = Батыс Қазақстан облысы
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |әкімі                   =  Мұрат Бәйменов
 |құрылған уақыты         = 1584 жыл
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1613 жыл
 |жер аумағы              = 700
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = қатаң-континенталды
 |ресми тілі              = қазақ тілі
  |тұрғыны                = 253 757<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref>
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              =  
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[қазақтар]] 70,57 % <br /> [[орыстар]] 25,13 % <br /> 
[[татарлар]] 1,50 % <br />
[[украиндар]] 0,90 % <br /> басқалары 1,9 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref>
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = оралдық оралдықтар
 |телефон коды            = 7112
 |пошта индекстері        = 090000—090013
 |автомобиль коды         = L,07
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Oral
 |сайты                   = https://www.gov.kz/memleket/entities/uralsk?lang=kk Орал қаласының әкімдігі
 |сайт тілі               = kz
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
}}

[[Сурет:Uralsk.ISS011-E-6712.jpg|thumb|270px|right|Орал қаласының ғарыштан көрінісі]]

'''Орал''' ({{lang-ru|Уральск}}; 1774 жылға дейін - ''Яицкий қалашығы'') — [[Батыс Қазақстан облысы]]ның орталығы (1932 жылдан), ірі темір жол станциясы, [[Жайық]] бойындағы өзен порты, әуе жолдарының торабы. Қала Жайық өзенінің жағасында, [[Шаған (Жайық алабы)|Шағанның]] Жайыққа құяр тұсында орналасқан.

== Тарихы ==
Орал қаласының орнында бұдан бірнеше мың жыл бұрын скиф, [[Ғұндар|ғұн]], авар, [[Печенегтер|печенег]] және қыпшақ тайпаларының мекен-тұрақтары болған. Бұл тайпалардың көсемдері мен жауынгерлері жерленген шағын қорымдар мен қорғандар қазір де кездеседі. Орал қаласының жергілікті қазақтар арасында ерте заманнан қазірге дейін “Теке” аталуының себебі, Алтын Орда хандары жанында уағыз тарататын [[Алшын Хасан сопы]] (Асан қайғы болуы да мүмкін) [[Әбдірахман]], [[Әбдіразақ]] шайқылардың ұйымдық сипат белгісі – тәкие немесе мүридтер және ел кезген дәруіштер аялдайтын кәделі орын (резиденция) тәкие үйлерінің болуына байланысты. Орыстар Жайық бойына 15 ғасырдың аяғы 16 ғасырдың бас кезінде келе бастады. 17 ғасырдың 1-ширегінде [[Ноғай хандығы]]мен шекарада шағын әскери бекініс-тірек ретінде Жайық қалашығы салынды. Ол 1613 ж. қазіргі Орал қаласының орнына көшірілді. 18 ғасырдың бас кезінде Жайық қалашығында 3 мыңға жуық үй болды. Олар негізінен [[Старица]] (Жайықтың бұрынғы арнасы) және [[Шаған (Жайық алабы)|Шаған]] өзендерінің бойына орналасты. Қаланың негізгі тұрғындары – казак-орыстар болған. Олар әлеуметтік жіктелудің нәтижесінде кедейлер (голытба) мен байлар (домовитые) болып бөлінді. Жайық казак-орыстары Е.И. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісіне (1773 – 1775) қатысты. Жайық қалашығы [[ІІ Екатерина]]ның 1775 жылы 15 қаңтардағы жарлығымен «Орал қаласы», ал оның тұрғындары «Орал казактары» болып аталды. Орал қаласының неғұрлым ежелгі бөлігі [[Михайло-Аргангельск]] ғибадатханасының оңтүстігінде орналасты. Ғибадатхана – Орал қаласының тарихи ескерткіші (1741 – 51 ж. салынған). Қала бірнеше рет (1739, 1751, 1821, 1879) өртке ұшырады. [[Сырым Датұлы]] бастаған (1783 – 1797) халық көтерілісі,[[Исатай Тайманұлы]] мен [[Махамбет Өтемісұлы]] бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары Орал қаласы мен Жайық өңіріне ерекше із қалдырды. 1846 ж. қалаға айрықша құқықтар беріліп, үлкен қалалар санатына қосылды. 1869 ж. Орал облысы құрылып, қала облыс орталығына айналды. Қала тарихында социалды-демократиялық үйірменің құрылуы (1902), 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс (С.Меңдешев, Ә.Әйтиев, т.б.), Кеңес өкіметінің орнауы (1918 ж. 3 қаңтарда), ақ казактарға қарсы Орал қорғанысы (1919 ж., сәуір – шілде, М.Фрунзе), т.б. елеулі оқиғалар болып өтті. 1919 ж. 1-сәуірде Оралда Жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары кеңестерінің 1-сайлауы өтті. 1920 ж. Орал губерниясы қалаға айналды. Кеңес өкіметі жылдарында Оралдың экономикасы жедел қарқынмен дамып, республикадағы ірі өнеркәсіп орталықтарының біріне айналды. 1925 ж. Жайық өзені мен Орал – Атырау арасында тұрақты кеме қатынасы және 1923 ж. Орал – Елек темір жолының ашылуы қаланың экономикалық жағдайын жақсартты. Одан кейінгі жылдары (1950 – 1990) Орал қаласында ірі машина жасау және металл өңдеу, құрылыс материалдарын өңдеу, жеңіл және тамақ өндірістері, медициналық препарат зауыттары, т.б. 200-ден астам нысан салынды, көлік жүйелері дамыды.

== Климаты ==
Қала климаты өткір континенталды: құрғақ әрі ыстық жаз және аз қарлы, желді суық қыс
*Орташа жылдық температура - +6,2&nbsp;°C
*Орташа жылдық жел жылдамдығы - 2,9 м/с
*Орташа жылдық ауа ылғалдығы - 70 %

<div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы
|Жер_ілік = Орал 
|Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/орал/ Орал ауа райы мен климаты]
|Қаң_а_макс  = 6.6
|Ақп_а_макс  = 5.6
|Нау_а_макс  = 21.6
|Сәу_а_макс  = 30.6
|Мам_а_макс  = 37.0
|Мау_а_макс  = 40.5
|Шіл_а_макс  = 41.6
|Там_а_макс  = 40.8
|Қыр_а_макс  = 38.8
|Қаз_а_макс  = 28.0
|Қар_а_макс  = 17.9
|Жел_а_макс  = 8.2
|Жыл__а_макс  = 41.6
|Қаң_а_мин  = -35.9
|Ақп_а_мин  = -36.6
|Нау_а_мин  = -30.3
|Сәу_а_мин  = -14.3
|Мам_а_мин  = -5.9
|Мау_а_мин  = 0.6
|Шіл_а_мин  = 6.5
|Там_а_мин  = 2.3
|Қыр_а_мин  = -5.3
|Қаз_а_мин  = -11.4
|Қар_а_мин  = -29.2
|Жел_а_мин  = -36.7
|Жыл__а_мин  = -36.7
|Қаң_ор_макс  = -6.8
|Ақп_ор_макс  = -6.5
|Нау_ор_макс  = 0.2
|Сәу_ор_макс  = 14.3
|Мам_ор_макс  = 23.0
|Мау_ор_макс  = 28.1
|Шіл_ор_макс  = 30.0
|Там_ор_макс  = 28.2
|Қыр_ор_макс  = 21.4
|Қаз_ор_макс  = 11.8
|Қар_ор_макс  = 1.5
|Жел_ор_макс  = -4.5
|Жыл__ор_макс  = 11.7
|Қаң_ор_мин  = -14.3
|Ақп_ор_мин  = -15.1
|Нау_ор_мин  = -8.7
|Сәу_ор_мин  = 2.5
|Мам_ор_мин  = 8.7
|Мау_ор_мин  = 13.9
|Шіл_ор_мин  = 15.9
|Там_ор_мин  = 13.9
|Қыр_ор_мин  = 8.1
|Қаз_ор_мин  = 2.0
|Қар_ор_мин  = -5.2
|Жел_ор_мин  = -11.5
|Жыл__ор_мин  = 0.8
|Қаң_ор  = -10.6
|Ақп_ор  = -10.8
|Нау_ор  = -4.3
|Сәу_ор  = 8.4
|Мам_ор  = 15.9
|Мау_ор  = 21.0
|Шіл_ор  = 23.0
|Там_ор  = 21.1
|Қыр_ор  = 14.8
|Қаз_ор  = 6.9
|Қар_ор  = -1.9
|Жел_ор  = -8.0
|Жыл__ор  = 6.3
|Қаң_ор_ж-ш  = 27.1
|Ақп_ор_ж-ш  = 19.5
|Нау_ор_ж-ш  = 22.9
|Сәу_ор_ж-ш  = 20.5
|Мам_ор_ж-ш  = 28.2
|Мау_ор_ж-ш  = 33.5
|Шіл_ор_ж-ш  = 43.6
|Там_ор_ж-ш  = 29.5
|Қыр_ор_ж-ш  = 28.6
|Қаз_ор_ж-ш  = 40.3
|Қар_ор_ж-ш  = 28.7
|Жел_ор_ж-ш  = 31.0
|Жыл__ор_ж-ш  = 353.4
|}}
</div>

== Халық саны ==
Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) 2022 жылғы ұлттық құрамы:
* [[қазақтар]] — 227 750 адам (70,57 %)
* [[орыстар]] — 81 090 адам (25,13 %)
* [[татарлар]] — 4841 адам (1,50 %)
* [[украиндар]] — 2915 адам (0,90 %)
* [[әзербайжандар]] — 1339 адам (0,41 %)
* [[немістер]] — 647 адам (0,20 %)
* [[корейлер]] — 642 адам (0,20 %)
* [[белорустар]] — 596 адам (0,18 %)
* [[өзбектер]] — 527 адам (0,16 %)
* [[шешендер]] — 361 адам (0,11 %)
* [[армяндар]] — 334 адам (0,10 %)
* [[башқұрттар]] — 153 адам (0,05 %)
* және басқалар — 1525 адам (0,47 %)

Орал қаласы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=City & town of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref>

{| class="wikitable"
|-
! 1897!!	1959	!!1970	!!1979	!!1989	!!1991	!!1999	
|-
|36 466	
|103 914	
|134 162	
|167 352	
|199 835	
|214 000	
|195 459
|}

{| class="wikitable"
|-
!	2004!!2005!!	2006!!2007!!	2008!!	2009!!	2010!!	2011!!	2012!!2013<ref name="Stat2013">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT065262|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2013 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120063852/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT065262|deadlink=no}}</ref>!!	2014<ref name="Stat2014">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT080135|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2014 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613075846/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT080135|deadlink=no}}</ref>!!	2015<ref name="Stat2015">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT100231|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2015 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613101215/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT100231|deadlink=no}}</ref>
|-
|195 811	
|198 137
|201 970	
|205 277	
|208 814	
|202 161	
|207 109	
|213 107	
|218 136	
|222 808	
|227 368
|230 775
|}

{| class="wikitable"
|-
!2016<ref name="Stat2016">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT118366|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2016 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613094819/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT118366|deadlink=no}}</ref>
!	2017<ref name="Stat20172">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT240997|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 октября 2017 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613103924/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT240997|deadlink=no}}</ref>!!	2018<ref name="Stat2018">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT260261|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2018 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613113008/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT260261|deadlink=no}}</ref>
!2019<ref name="Stat2019">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2019 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2019-12-11|archive-date=2020-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613081608/http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT305821|deadlink=no}}</ref>
!2020<ref name="Stat2020">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2020 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2022-11-03}}</ref>
!2021<ref name="Stat2021">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT413663&lang=ru|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на начало 2021 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2022-11-02}}</ref>
|-
|230775
|300 128
|306 549
|235806
|234184
|234155
|}

== Дін ==
Жайық қалашығының алғашқы діни нысаны [[Михаил Фёдорович|Михаил Федорович Романов]] патшалығы кезінде Куреньде салынған Михаил Архангелдің ағаш ғибадатханасы болды. Кейіннен оның орнына 1741—1751 жылдары тас собор салынды.

Кирсанов поселкесі тұрғындарының көшуі кезінде сол жерден митрополит әулие Алексей құрметіне арналған ғибадатхана көшірілді. Діни сәулет өнерінің үшінші ескерткіші Петропавл шіркеуі болды.

Орал ғибадатханалары бастапқыда [[Единоверие|бірдіндастық]] құқығымен Ресей шіркеуіне тиесілі болды — ескі дәстүрдің барлық ерекшеліктерін сақтай отырып, құдайшылық қызметтерді өткізді. Сонымен бірге олар өзін-өзі басқаруды сақтай отырып, [[Қазан епархиясы|Қазан епархиясының]] құрамына кірді.

Иргиз скиттерінің әсерінен 1780 жылдары Орал әскерінің бір бөлігі қашқын поптарға бет бұрды, оның орталығы Успен часовнясы болды, кейіннен діни қызметкер Василий (Соколов) қайтыс болғаннан кейін бірдіндас Успен шіркеуіне қайта салынды.

Успен шіркеуін қасиеттеу казактарды «шіркеулік» және «часовенлік» деп бөлуге алып келді.

Часовендіктер православ епископы тағайындаған діни қызметкерлерді қабылдап, сонымен бірге өз қауымдарының тәуелсіздігін сақтады.

Діни өмірдің маңызды орталықтары скиттер болды — Сергий ерлер және Садовский әйелдер скиттері.

1837 жылы Александр Невский Соборы және бірдіндас [[Иоанно-Предтеченская церковь (Уральск)|Предтеченская]] және Крестовоздвиженская шіркеулерінің салынуы басталды.

Иргиз скиттерін атаман Аркадий Столыпин арқылы бірдіндастыққа қосқаннан кейін Оралдағы бөлінуді жеңу бойынша белсенді жұмыс жүргізілді<ref>{{cite web |url = http://forum-slovo.ru/index.php?topic=55911.0 |title = К вопросу о возрождении единоверческих церквей в Западном Казахстане |publisher = forum-slovo.ru |access-date = 2019-06-09 |url-status = dead}}</ref>, нәтижесінде Сергий скиті ерікті түрде православ шіркеуіне қосылды, ал Шаған жағалауында Никольская батасы бар шіркеу салынды. Сергий скиті Деркул поселкесінің маңына көшірілді және Никольский ерлер монастырының бастауы болды.

Сонымен бірге ескіше дін ұстанушылардың бір бөлігі бірдіндастыққа қосылмады, іс жүзінде «часовенлік» келісімнің попсыз сектаға айналды. Осы бағытпен қатар федосеевтік, поморлық, қашқын поптық, австриялық айналымшы және айналымсыз келісімдер де тараған болды, олардың өз намаз үйлері болды.

Шіркеу халық ағартуы саласындағы ең маңызды институт болып табылды. Қалада рухани училище және шіркеу мектептері жұмыс істеді. Орыс-қазақ мектебі ашылды, көшпенді халық арасында миссионерлік жұмыстар жүргізілді<ref>{{cite web |url = http://ruskline.ru/analitika/2008/04/24/monahinya_manefa/ |title = Монахиня Манефа |website = Русская народная линия |date = 2008-04-24 |access-date = 2017-10-30 |archive-date = 2017-11-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171107014025/http://ruskline.ru/analitika/2008/04/24/monahinya_manefa/ |url-status = live }}</ref>.

Революция кезеңінде қалада 11 бірдіндас және 2 жаңа дәстүрлі ғибадатхана, 2 бірдіндас монастырь, 4 үй шіркеуі жұмыс істеді.

Православие және ескіше діннің қатар, қалада басқа конфессиялар да ұсынылды — лютерандық, католиктік, татарлардың бір бөлігі суннит ислам дінін ұстанды, ал қалмақтар буддизмді ұстанды.

1908 жылдың 7 қарашасында бұрын Самара епархиясының бірдіндас парохияларын басқарған епископ Тихон (Оболенский) басшылығымен Орал епархиясы құрылды.

1988 жылдан бастап діни мекемелердің біртіндеп қайта жаңғыруы басталады. Михайло-Архангельский «Ескі» [[Михайло-Архангельский собор (Уральск)|Собор]], содан кейін Христос Спасителінің ғибадатханасы ашылады.

90-шы жылдардың аяғында әйелдер Покровский монастырі және Никольская жорық шіркеуі қалпына келтіріледі.

Сондай-ақ сенушілерге Белокриница иерархиясының Покровская ескіше діндестердің шіркеуі беріледі.

2008 жылы Оралда Құдай Ана Үздіксіз Көмек Католик Шіркеуі пайда болды<ref>{{Cite web|url=https://cath.kz|title=Католическая церковь в Уральске|lang=ru|website=Католическая церковь в Уральске|access-date=2025-01-26}}</ref>. Қазіргі уақытта парохия бар.

[[Татарская слобода Уральска|Татар слободасында]] [[Красная мечеть (Уральск)|Қызыл мешіт]] (1871), жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші орналасқан.

Михаил Архангел Соборы, Алтын шіркеу, Иоанн Предтеча ғибадатханасы да сәулет ескерткіштері болып табылады.

Тәуелсіздік жылдарында Никольская шіркеуі, Покровский әйелдер монастырі қалпына келтірілді, бұрынғы ерлер бірдіндас Николаевский монастырын қалпына келтіру бойынша жұмыстар жүргізілуде.

2009 жылғы халық санағына сәйкес қалалық әкімдік аумағы халқының 57,2%-ы мұсылмандар, 39,1%-ы христиандар (негізінен православтар), иудаизмді ұстанушылар халықтың 0,09%-ын, буддизмді — 0,03%-ын құрады. Өздерін дінсіз деп атағандар халықтың 3,0%-ын құрады, ал тұрғындардың 0,6%-ы дін туралы сұраққа жауап беруден бас тартты<ref name="Перепись 2009">{{cite web |url = https://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032676 |title = stat.gov.kz |website = stat.gov.kz |access-date = 2021-11-14 |archive-date = 2018-09-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180930190335/http://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032676 |url-status = live }}</ref>.

Орал Орыс православ шіркеуінің [[Уральская и Актюбинская епархия|Орал және Ақтөбе епархиясының]], сондай-ақ Орыс православ ескіше діндестердің шіркеуінің [[Казахстанская епархия|Қазақстан епархиясының]] орталығы болып табылады.

== Транспорт ==
=== Теміржол ===
{{Толық мақала|[[Орал (станция)]]}}
[[File:Орал вокзалы.JPG|thumb|left|Орал вокзалы]]
Алғаш рет Орал теміржолмен [[1894 жыл]]ғы бірікті. Бұл [[Рязано-Орал темір жолы]] еді<ref>{{cite web|url=http://ruzgd.ru/uralsk2.shtml|title=Уральск. Описание станций РУЖД и их окрестностей|website=История Рязанско-Уральской железной дороги|accessdate=2018-07-07|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506111210/http://ruzgd.ru/uralsk2.shtml|deadlink=no}}</ref>. [[Орта Азия]]лық минареттер стильінде жасалған мұнаралар орналасқан вокзал басында қаладан алыс болғаны сонша, [[Алексей Николаевич Толстой]] вокзалдан қалаға барар жолды «Телеграф өскен дала» деп атаған. Ұзақ уақыт бойы Орал жолдың соңғы станциясы болып, ортаны сібірмен біріктіріп тұратын, сосын темір жол [[Соль-Илецк]]қа шейін созылып, ол Ресейді Сібір және Қазақстан мен біріктіретін болды.

Кеңес одағы кезінде қала әбден өсті. Сонын арқасында станция орталықта тұр десе де болады.

== Бауырлас қалалар ==
* {{Ту|Қазақстан}} [[Атырау]], [[Қазақстан]]
* {{Ту|Румыния}} [[Плоешти]], [[Румыния]]
* {{Ту|Ресей}} [[Дондағы Ростов]], [[Ресей]]
* {{Ту|Чехия}} [[Острава]], [[Чехия]]<ref>{{cite web |url = http://www.msb-uralsk.kz/index.php?id=29&tx_ttnews%5Btt_news%5D=588&tx_ttnews%5BbackPid%5D=12&cHash=b0dd3c6938 |title = Уральск и Острава — города побратимы |deadlink = yes }}</ref>
* {{Ту|Түркия}} [[Маниса]],[[Түркия]]<ref>[http://liter.kz/ru/articles/show/12111-uralsk_podpisal_novye_memorandumy_s_gorodami-pobratimami Уральск подписал новые меморандумы с городами-побратимами]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* {{Ту|Ресей}} [[Кострома]], [[Ресей]]
* {{Ту|Ресей}} [[Саратов]], [[Ресей]]
* {{Ту|Болгария}} [[Благоевград]], [[Болгария]]
Серіктес қалалар
* {{Ту|Ресей}} [[Орынбор]], [[Ресей]]

== Орал қаласында болған көрнекті адамдар ==
[[File:Pugachev home.JPG|thumb|Пугачев үйі]]
Бұл қалада әр кездері орыстың белгілі ақын-жазушылары <br>'''А.С. Пушкин''', <br>'''В.А. Жуковский''', <br>'''В.И. Даль''', <br>'''В.Г. Короленко''', <br>'''М.А. Шолохов''', т.б. болды. <br>Сондай-ақ, көрнекті қазақ қаламгерлері <br>'''С.Сейфуллин''', <br>'''Х.Есенжанов''', <br>'''Т.Жароков''', <br>'''І.Аманжолов''', т.б. <br>өмірінің біраз кезеңдерін Орал қаласында өткізген. 
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том</ref>

== Қала басшылары ==
{{main|Орал қаласының басшылары}}
1991 жылдан бастап қала басшылары:
* [[Молдашев, Болат Ганиятович|Болат Молдашев]] (1991 жыл)
* [[Джакупов, Кабибулла Кабенович|Кәбібұлла Жақыпов]] (1991—1993 жылдар)
* [[Ашигалиев, Катаула Миралиевич|Қатауола Әшігәлиев]] (1993—1994 жылдар)
* [[Рахимбердин, Олег Иванович|Олег Рахимбердин]] (1994—1999 жылдар)
* [[Мукатаев, Вениамин Кадырович|Вениамин Мұқатаев]] (1999—2005 жылдар)
* [[Муташев, Сагынбек Хайдарович|Сағынбек Мұташев]] (2005—2008 жылдар)
* [[Уразов, Самиголла Хамзаевич|Самиғолла Үразов]] (2008—2012 жылдар)
* [[Шакимов, Булат Адиетович|Бұлат Шәкімов]] (2012—2013 жылдар)
* [[Кульгинов, Алтай Сейдирович|Алтай Күлгінов]] (2013—2016 жылдар)
* [[Турегалиев, Нариман Турегалиевич|Нариман Түрегәлиев]] (2016—2017 жылдар)
* [[Мукаев, Мурат Рахметович|Мұрат Мұқаев]] (2017—2019 жылдар)
* [[Шыныбеков, Абат Абаевич|Абат Шыныбеков]] (2019 жылғы тамыз — 2022 жылғы 26 сәуір)
* [[Сатканов, Миржан Мунайдарович|Міржан Сатқанов]] (2022 жылғы 26 сәуірден — 2024 жылғы 22 шілдеге дейін)
* Жандос Дүйсенғалиев (2024 жылғы 22 шілдеден — 2024 жылғы 1 қазанға дейін) ({{м.а.}})
* [[Байменов, Мурат Булатович|Мұрат Байменов]] (2024 жылғы 1 қазаннан бастап)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан қалалары}}
{{Батыс Қазақстан облысы}}
{{Орал қалалық әкімдігі елді мекендері}}
{{Жайық өзені бойындағы елді мекендер}}

[[Санат:Орал]]
[[Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]]