Жозе Сарамаго бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Жазушы
 |Есімі                  = Жозе Сарамаго
 |Шынайы есімі       = José de Sousa Saramago
 |Суреті          = JSJoseSaramago.jpg
 |Суреттің ені               = 220 px
 |Суреттің аты = Жозе Сарамаго «La Flor mas grande del Mundo» (2008) фильмінің тұсаукесерінде
 |Шынайы есімі     = Жозе де Соуза
|Туған күні = 16.11.1922
 |Туған жері       = {{Туғанжері|Азиньяга|Сантарен округында}}, [[Рибатежу]], [[Португалия]]
|Қайтыс болған күні = 18.6.2010
 |Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Тиас|Тиаста}}, [[Лас-Пальмас (провинция)|Лас-Пальмас]], [[Канар аралдары]], [[Испания]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Португалия}} [[Португалия]]
 |Мансабы     = прозаик, ақын, эссеист
 |Шығармашылық жылдары      = 
 |Бағыты          = [[постмодернизм]]
 |Жанры                 = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Сыйлықтары               = {{Нобельдік медаль}} [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1998]])
 |Марапаттары              = {{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Сантьяго Орденнің үлкен тізбегі (Португалия)}}{{!!}}{{Сантьяго орденінің командоры (Португалия)}}
{{!}}}
 |Commons             = 
}}
[[Сурет:Saramago_by_bottelho.jpg|оңға|нобай|200x200 нүкте| Сарамаго портреті. Сур. К. Ботельо жұмысы ]]
[[Сурет:Ivo_Andrić_and_José_Saramago_2022_stamp_of_Serbia.jpg|нобай| Жосе Сарамаго (оң жақта) Сербия мен Португалия арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 140 жыл толуына арналған серб пошта маркасында, 2022 ж.]]
'''Жозе де Соуза Сарамаго''' (сонымен қатар ''Сарамагу''<ref>Қабылданған португал атауларын беру ережелеріне сәйкес дұрысырақ '''Сарамагу''', дегенмен орыс тілді әдебиетте '''Сарамаго''' емлесі орныққан.</ref>, {{Lang-pt|José de Sousa Saramago}} {{IPA|[ʒuˈzɛ sɐɾɐˈmaɣu]}}; {{Туғанкүні|16|11|1922}}, [[Азиньяга]], Рибатехо, [[Португалия]] — {{Қайтысболғанкүні|18|6|2010}}<ref>{{Cite web|date=2010-06-18|url=http://lenta.ru/news/2010/06/18/saramago/|title=Умер португальский писатель Жозе Сарамаго|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2010-08-14|deadlink=no|archivedate=2011-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110923142122/http://lenta.ru/news/2010/06/18/saramago/}}</ref>, Тиас, [[Лас-Пальмас (провинция)|Лас-Пальмас]], [[Канар аралдары]], [[Испания]]) — португал жазушысы және ақыны, драматург және аудармашы, [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|әдебиет бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты (1998). Мәдениетті қорғаудың ұлттық майданының негізін салушы.

== Өмірбаяны ==
Жозе де Соуза [[1922 жыл|1922 жылы]] [[16 қараша|16 қарашада]] [[Лиссабон|Лиссабоннан]] 100 км қашықтықта орналасқан [[Азиньяга]] ауылында Рибатежу провинциясында шаруа отбасында дүниеге келген. Жаңа фамилия (''Сарамаго'', жабайы шомырдың португалдық танымал атауы) 7 жылдан кейін мұрағат қызметкері «өз тәуекелімен, біздің отбасымыздың атына осы лақап атты қосқаны» белгілі болған кезде, жеті жылдан кейін пайда болды. 1924 жылдан бастап отбасымен астанада тұрады. Ата-анасының кедейлігінен ол орта білім де алмаған. Автослесарь, сызбашы болып жұмыс істеді, денсаулық сақтау және әлеуметтік сақтандыру саласында қызмет етті. Сонымен бірге ол шет тілдерін үйренді және көп оқыды. 22 жасында Сарамаго португалдық суретші Ильда Рейшке үйленді.

Ол өзінің алғашқы кітабын («Күнәһар жер») 1947 жылы шығарды, содан кейін ол 1966 жылға дейін ештеңе жарияламады. 1969 жылы Сарамаго астыртын Португалия коммунистік партиясына қосылды. Қызыл қалампыр төңкерісінен кейін біраз уақыт (1974—1975) «Диарио де Лисбоа» («Diário de Lisboa») газетінде саяси шолушы және мәдениет бөлімінің басшысы, 1975 жылы астананың күнделікті «Diário de Notícias» газетінің бас редактордың орынбасары қызметін атқарды. 1976 жылдан бастап оның журналистік мансабы жұмыстан босауымен үзілді, ал Сарамаго өзін тек әдеби шығармашылыққа арнауды шешті. Бір жылдан кейін «кәсіби» жазушының алғашқы романы — «Кескіндеме және каллиграфия оқулығы» жарық көрді, ол көп жылдардан кейін Сарамаго Нобель дәрісінде «қос [[инициация]]<nowiki/>» деп аталды — бұл оның кейіпкер және авторының туған сәтінің тамаша сәйкестігі.

Осы уақытқа дейін жазушы бірінші әйелімен ажырасып үлгерген. 1980 жылдары ол қайтадан үйленді — испандық журналист Пилар дель Риоға.

2002 жылы [[Израиль|Израильге]] сапарынан кейін Сарамаго [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестина]] территориясында жүргізіліп жатқан саясат «[[Освенцим лагері|Освенцим]] концлагерінде [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистердің]] [[Еврейлер|еврейлерге]] қатысты әрекетін еске түсірді» деп мәлімдеді. Израиль Сыртқы істер министрлігінің қатаң мәлімдемелерінен және Сарамагоның одан кем емес қатаң қарсылығынан кейін оның романдары елдегі кітап дүкендерінің сөрелерінен жоғалып кетті, яғни жазушыға шын мәнінде айтылмаған бойкот жарияланды<ref>{{Cite web|date=2002-03-28|url=http://www.newsru.com/cinema/28mar2002/israel_books.html|title=В Израиле бойкотируют книги нобелевского лауреата Жозе Сарамаго|publisher=[[NEWSru]]|accessdate=2010-08-14|deadlink=no|archivedate=2014-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706211701/http://www.newsru.com/cinema/28mar2002/israel_books.html}}</ref>.

Өзін «либертарлық коммунист»<ref name="china_post_portugal_mourns">{{Cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/art/celebrity-news/2010/06/21/261516/Portugal-mourns.htm|title=Portugal mourns as Nobel laureate's body returned|publisher=[[The China Post]]|author=Anne le Coz|lang=en|date=2010-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612005341/http://www.chinapost.com.tw/art/celebrity-news/2010/06/21/261516/Portugal-mourns.htm|archivedate=2011-06-12}}</ref> деп сипаттаған Жозе Сарамаго 1989 жылдан 2009 жылға дейін Португалия коммунистік партиясының айналасындағы Демократиялық бірлік коалициясы үшін [[Еуропалық парламент|Еуропарламент]] сайлауына қатысқан. 1989 жылы ол «Лиссабон үшін» коалициясының тізімі бойынша коммунистік кандидат ретінде Португалия астанасының жергілікті кеңесіне де сайланды.

== Шығармашылығы ==
Кейбір ескертпелермен Сарамагоның жұмысы әдетте [[Магиялық реализм|сиқырлы реализм]] деп аталады. Оның фантасмагориялық прозасы жалпыадамзаттық теңдік пен терең [[гуманизм]] идеясына толы. Жазу стилі, алғашқы нәрселерден бастап, іс жүзінде өзгеріссіз қалды. Нашар бөлшектелген, монолитті [[Текст|мәтін]] дәстүрлі түрде тарауларға бөлінбейді. Қосымша тығыздық диалогтардағы «сызықшалар» мен жол үзілімдерінің болмауымен беріледі.

=== «Жерден көтерілген» ===
Ерте шығармашылық тәжірибелерді есепке алмасақ, Сарамагоның әдеби таланты кеш оянды деп айта аламыз. Алғашқы елеулі шығарма — «Жерден көтерілген» отбасылық дастаны — [[1980 жыл|1980]] жылы, автор 58 жасында жарық көрді. Кітапты жазушының жеті жылдық саяси қызметінің нәтижесі деп санауға болады: оның тақырыбы бірнеше ұрпаққа созылған оңшыл диктатура дәуіріндегі португал шаруаларының азаматтық қалыптасуы. Романның идеологиясы айқын [[Марксизм|марксистік]] әсерде: өздерін езілген тап ретінде түсінген шаруалар [[Латифундизм|латифундистерге]] қарсы саяси күресті бастайды. Нәтижесі — 1974 жылғы төңкеріс, оны Сарамаго тек тиіп-қашып айтады, себебі оның нәтижесі [[Солшыл саясат|солшыл]] қозғалыс үшін күмәнді болғандықтан болуы мүмкін. Әлеуметтік құрамдас бөлік (ауыл өмірінің кедейлігін, шаруаның құқығынан айырылған жағдайын суреттеу) кітапта [[Фольклор|фольклорлық]] мотивтермен, астарлы әңгіме элементтерімен, тіпті ертегімен де өрілген. Жазушының туған жерінде жарияланғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1982 жылы роман [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да жарыққа шығып, кеңес оқырманы үшін болашақ Нобель сыйлығының лауреатының прозасымен танысуға мүмкіндік берді.

=== «Монастыр туралы естеліктері» ===
Барлығы Жозе Сарамагоның [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да екі романы жарық көрді. Оның екіншісі — «Монастырь туралы естеліктер» 1985 жылы орыс тілінде жарық көрді. Кітап [[XVIII ғасыр|18 ғасырдың]] бірінші жартысында Мафрада монастырьдің эпикалық құрылысының фонында басталған мүгедек ардагер Балтазар Жеті Күн мен мыстан Блимунда Жеті Айдың арасындағы махаббат туралы баяндайды. Кейінгі феодалдық [[Португалия|Португалиядағы]] қарапайым халықтың күйзеліс жағдайын католиктік шіркеудің күшті ықпалымен сипаттай отырып, Сарамаго әдеби сол жақтағы позициясын нығайтты. Романның [[Антиклерикализм|антиклерикалдық]] үні [[Ватикан]] тарапынан Құдайға тіл тигізді деген қатал айыптауларға түрткі болды. Дегенмен, кинорежиссер [[Федерико Феллини]] «Монастырдың естеліктерін» біздің заманымыздың ең қызықты кітаптарының бірі деп атады, тіпті оны бейімдеу де қарастырды. Бірақ жоспар ешқашан жүзеге аспады.

=== «Тас сал» ===
Алайда [[2001 жыл|2001]] ж. экранға француз режиссері Жорж Слюзер (George Sluizer) Сарамагоның «Тас сал» кітабының негізінде түсірген «Жарық» («La Balsa de piedra») фильмі шықты. Онда автор [[Пиреней түбегі|Пиреней түбегінің]] материктен [[Пиреней таулары|Пиреней жотасы]] бойымен бөлініп, [[Атлант мұхиты|Атлант мұхитына]] еркін жүзуге қалай шыққаны туралы таңғажайып оқиғаны баяндайды. [[Тектоникалық қозғалыстар|Тектоникалық қозғалыс]] ертегілік және мистикалық сипаттағы оқиғалар тізбегімен бірге жүреді, оның тікелей қатысушылары бөлінген түбек арқылы саяхатқа шығу үшін бас қосады. Саяхат түріндегі «Тас сал» романы [[испандар]] мен [[Португалдар|португалдардың]] бір-бірімен және [[Еуропа|Еуропаның]] қалған бөлігімен қиын қарым-қатынасы туралы баяндайды.

=== «Исадан '''Інжіл'''» ===
Сарамаго творчествосында ерекше орын «Исадан Інжіл» романы. Шығарылғаннан кейін бір жылдан кейін Сарамаго «қиялға, иронияға толы мысалдар түріндегі шығармалары үшін» деген тұжырымдаумен [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|әдебиет бойынша Нобель сыйлығын]] алды<ref>{{Cite web|url=http://www.webground.su/tema/2010/06/18/saramago/|title=Умер Нобелевский лауреат по литературе Жозе Сарамаго|accessdate=2013-07-25|archivedate=2013-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728005557/http://webground.su/tema/2010/06/18/saramago/|deadlink=no}}</ref>. Соған қарамастан, [[Нобель комитеті|Нобель комитетінің]] романның басылуына өте жылдам реакциясын атап өтпеуге болмайды. Тақырыпқа сәйкес кітап Інжіл оқиғаларының балама мазмұны болып табылады. [[Иса Мәсих|Исаны]] Ескі өсиет Яхвемен салыстыра отырып, жердегі, адами шындықты аузына салып, Сарамаго [[Үштік|Үштіктің]] бастапқы догмасын жояды. [[Иса Мәсих|Иса]], өз кезегінде, шын мәнінде, бірақ оны ешбір жолмен орындау үшін емес, «заң мен пайғамбарларды» бұзу үшін келген революциялық кейіпкерге айналады<ref>Мф.17</ref>. Роман христиандық догманы солшыл гуманизм тұрғысынан сынап, соңғысының құндылықтарын бекітеді.

=== «Өлімдегі үзілістер» ===
Сарамагоның кейінгі жұмысының інжу-маржаны «Өлімдегі үзілістер» деген фантастикалық романы. Тақырыпқа сәйкес, автор белгілі бір елде адамдар өлуді тоқтатқан кезде мүлдем мүмкін емес жағдайды суреттейді. Себебі, [[Ажал|өлім]] кітапта кейіпкер ретінде әрекет етіп, өзіне деген ризашылықсыз қарым-қатынасына ашуланып, мерзімсіз ереуіл жариялайды. Кітаптың бірінші бөлімінде ғылыми-фантастикалық әдебиеттің канондарына сәйкес Сарамаго ұлттың өмірлік циклінің сәтсіздігі әкелген күнделікті, экономикалық және саяси зардаптардың барлық түрлерін сипаттайды. Екінші бөлімде үндестілік кенет өзгеріп, қиял-ғажайып роман ғашықтық хикаяға айналады, мұнда кейіпкерлер, ақыры ашуын мейірімділікке ауыстыраған, сол бір [[Ажал|өлім]] мен оны өзімен алып кетуге келген, қартайған музыкант. Бір мұқабаның астындағы әртекті мәтіннің қарама-қарсы үйлесуі автордың шығармашылығынан алғаш рет орын тауып отыр, ал образдар тереңдігі мен тіл деңгейі «Өлімдегі үзілістерді» Сарамагоның үздік шығармаларының қатарына әкеледі.

== Библиография ==

=== Романдар ===
# 1947 — ''{{Аударылмаған 3|Күнә жері|«Күнә жері»|en|Land of Sin}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Terra do Pecado}}
# 1977 — ''{{Аударылмаған 3|Кескіндеме және каллиграфия оқулығы|«Кескіндеме және каллиграфия оқулығы»|en|Manual of Painting and Calligraphy}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Manual de Pintura e Caligrafia{{!}}Manual de Pintura e Caligrafia}}
# 1980 — ''{{Аударылмаған 3|Жерден көтерілген|«Жерден көтерілген»|sr|Столеће у Алентежу}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на сербском языке">)</small></span></span></span>'' («Күлден тірілген») / {{Lang-pt|Levantado do Chão}}
# 1982 — ''«Монастырь туралы естеліктер»'' / {{Lang-pt|Memorial do Convento}}
# 1984 — ''{{Аударылмаған 3|Рикардо Рейстің қайтыс болған жылы|«Рикардо Рейстің қайтыс болған жылы»|en|The Year of the Death of Ricardo Reis}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|O Ano da Morte de Ricardo Reis}}
# 1986 — ''«Тас сал»'' / {{Lang-pt|A Jangada de Pedra}}
# 1989 —''«Лиссабон қоршауының тарихы»'' / {{Lang-pt|História do Cerco de Lisboa}}
# 1995 —''{{Аударылмаған 3|Соқырлық (роман)|«Соқырлық»|en|Blindness (novel)}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Ensaio sobre a Cegueira}}
# 1997 — ''{{Аударылмаған 3|Барлық атаулар|«Барлық атаулар»|en|All the Names}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' («Атылар кітабы») / {{Lang-pt|Todos os Nomes}}
# 1997 — ''«Исаның Інжілі»'' / {{Lang-pt|O Evangelho Segundo Jesus Cristo, Lisboa — 1997}} <ref>Жозе Сарамаго. Евангелие от Иисуса. М., «Махаон», 2005.</ref>
# 2000 — ''{{Аударылмаған 3|Үңгір (роман, 2001)|«Үңгір»|en|The Cave (novel)}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|A Caverna}}
# 2002 — ''{{Аударылмаған 3|Ұқсас (роман)|«Ұқсас»|en|The Double (Saramago novel)}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|O Homem Duplicado}}
# 2004 — ''{{Аударылмаған 3|Көз ашылу (роман)|«[Көз]ашылу»|en|Seeing (novel)}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Ensaio Sobre a Lucidez}}
# 2005 — ''{{Аударылмаған 3|Өлімде үзілістер|«Өлімде үзілістер»|en|Death with Interruptions (novel)}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|As Intermitências da Morte}}
# 2008 — ''{{Аударылмаған 3|Піл саяхаты|«Піл саяхаты»|en|The Elephant's Journey}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|A Viagem do Elefante}}
# 2009 — ''«Каин»'' / {{Lang-pt|Caim}}

=== Поэмалар ===
# 1966 — ''{{Аударылмаған 3|Мүмкін өлеңдер|«Мүмкін өлеңдер»|en|Possible Poems}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Os Poemas Possíveis}}
# 1970 — ''{{Аударылмаған 3|Мүмкін өлеңдер|«Мүмкін өлеңдер»|en|Possible Poems}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Provavelmente Alegria}}
# 1975 — ''{{Аударылмаған 3|Жыл 1993|«Жыл 1993»|en|The Year of 1993}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|O Ano de 1993}}

=== Шежірелер ===
# 1971 — ''{{Аударылмаған 3|Бұл әлем және басқа|«Бұл әлем және басқа»|en|This World and the Other}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Deste Mundo e do Outro}}
# 1973 — ''{{Аударылмаған 3|Саяхатшының жүгі|«Саяхатшының жүгі»|en|The Traveller's Baggage}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|A Bagagem do Viajante}}
# 1974 — ''{{Аударылмаған 3|„Diário de Notícias” болғаны туралы пікірлер|«„Diário de Notícias” болғаны туралы пікірлер»|en|Opinions that DL had}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|As Opiniões que o DL Teve}}
# 1977 — ''{{Аударылмаған 3|Ескертпелер (роман)|«Ескертпелер»|en|The Notes}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Os Apontamentos}}

=== Ертегілер ===
# 1978 — ''{{Аударылмаған 3|Квазинысан|«Квазинысан»|en|Quasi Object}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Objecto Quase}}
# 1979 — ''{{Аударылмаған 3|Бес сезім поэтикасы – құлақ|«Бес сезім поэтикасы – құлақ»|en|Poetics of Five Senses - The Ear}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Poética dos Cinco Sentidos - O Ouvido}}
# 1997 — ''{{Аударылмаған 3|Белгісіз арал туралы ертегі|«Белгісіз арал туралы ертегі»|en|The Tale of the Unknown Island}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|O Conto da Ilha Desconhecida}}

=== Саяхат жазбалары ===
# 1981 — ''{{Аударылмаған 3|Португалияға саяхат|«Португалияға саяхат»|en|Journey to Portugal}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Viagem a Portugal}}

=== Күнделік және естеліктер ===
# 1994 — ''{{Аударылмаған 3|Лансароте журналы|«Лансароте журналы»|en|Exercise books of Lanzarote}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|Cadernos de Lanzarote (I-V)}}
# 2006 — ''{{Аударылмаған 3|Кішкентай естеліктер|«Кішкентай естеліктер»|en|Small Memories}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|As Pequenas Memórias}}

=== Балаларға арналған кітаптар ===
# 2001 — ''{{Аударылмаған 3|Әлемдегі ең үлкен гүл|«Әлемдегі ең үлкен гүл»|en|The Biggest Flower of the World}}'' ''<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small></span></span></span>'' / {{Lang-pt|A Maior Flor do Mundo}}

== Марапаттары ==
* Сантьяго және қылыш орденінің Үлкен тізбегі ([[Португалия]], [[3 желтоқсан]] [[1998 жыл|1998]])<ref name="ПрПорт">[http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=153 Информация на сайте Президента Португалии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007052913/http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=153%2F |date=2020-10-07 }}{{ref-pt}}</ref>
* Сантьяго және қылыш орденінің командоры (Португалия, [[24 тамыз]] [[1985 жыл|1985]])<ref name="ПрПорт" />

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://blog.josesaramago.org/ Жозе Сарамагоның блогы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806151516/http://blog.josesaramago.org/ |date=2010-08-06 }}
* [http://www.lib.ru/HRISTIAN/saramago.txt Жозе Сарамаго.] [http://www.lib.ru/HRISTIAN/saramago.txt Исаның Ізгі хабары] 
* [http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1956.html Жозе Сарамаго.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520052119/http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1956.html |date=2009-05-20 }} [http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1956.html Неліктен мен антиглобалисттерді қолдаймын] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520052119/http://www.globalaffairs.ru/numbers/2/1956.html |date=2009-05-20 }}
* «Кругосвет» интернет-энциклопедиясындағы [http://www.krugosvet.ru/articles/113/1011397/1011397a1.htm Жозе Сарамагоның өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230232934/http://www.krugosvet.ru/articles/113/1011397/1011397a1.htm |date=2008-12-30 }}

[[Санат:Мадрид автономды университетінің құрметті докторлары]]
[[Санат:Португалия жазушылары]]