Батыс Қазақстан облысы әкімшілік-аумақтық бөлінісі бетінің бастапқы мәтінін қарау

'''Әкімшілік-аумақтық бөлінісі''' 
==Әкімшілік-аумақтық шекаралары==
Облыстың қазіргі әкімшілік-аумақтық шекаралары 20 ғасырдың алғашқы ширегінде ғана қалыптаса бастады. Оған дейін осы аумақ екі аумақтық бөліктің құрамында болды. 1868 жылы қазан айында «[[Далалық облыстарды басқару туралы уақытша ереже]]» қабылданып, соған сәйкес қазақ жері төрт облысқа бөлінді. Солардың бірі – [[Орал облысы]]. Ол Орал, Гурьев, Калмыков және Ембі (Жем) уездеріне бөлінеді. Ал облыста іргелес жатқан [[Маңғышлақ]] өз алдына дербес пристав ретінде қалды. Кейін [[Ембі уезі]] «[[Темір уезі]]» аталып, Жымпиты және Ілбішін уездері құрылды. 1891 жылы 15 наурызда «[[Ақмола, Семей, Жетісу, Орал, Торғай облыстарын басқару туралы ереже]]» қабылданып, онда облыстың кейбір уездерінің шекаралары мен атауларына түзетулер енгізілді, енді Орал облысы Гурьев, Ілбішін, Орал және Темір уездеріне бөлінді. 1801 жылы Еділ мен Жайық өзендерінің аралығында «[[Бөкей хандығы]]» (Бөкей ордасы) құрылып, оны 1847 жылға дейін хан-сұлтандар: [[Бөкей Нұралыұлы]]  (1801–1815), [[Шығай сұлтан]]  Нұралыұлы  (1815–1823), [[Жәңгір хан Бөкейұлы]] (1823–1845), сондай-ақ [[Сақыпкерей сұлтан]] Бөкейұлы (1845–1847) басқарды. Соңғы билеуші қайтыс болғаннан кейін хандықты «Бөкей ордасын басқару жөніндегі уақытша кеңес» биледі, бірақ ол Орынбор әскери губернаторының құзырына бағынды. 1876 жылдан бастап бұл аумақ [[Астрахан губерниясы]]ның құрамына кірді. Әкімшілік жағынан Орда 7 бөлікке: қалмақ, қамыс-Самар, Нарын, Талов, Тарғын, Бірінші және Екінші Приморск округтеріне бөлінді.

==Халкомкеңес==

1919 жылы 10 шілдеде [[РКФСР]] Халкомкеңесі «қазақ өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет туралы» ережені бекітіп, сол арқылы ревкомның дәргейіне Ақмола, Семей, Орал және [[Торғай]] облыстарын берді. 1920 жылы 26 тамызда БОАК мен РКФСР Халкомкеңінің Қазақ АКСР-н құру туралы декреті жарияланды. Онда автономиялық республиканың аумағы, облыстары мен уездерінің құрамы белгіленді. Орал облысының құрамына Орал, Ілбішін, Темір және [[Гурьев]] уездері, бұрынғы Закаспийск облысының [[Маңғышлақ уезі]], Төртінші және Бесінші Адай болыстары ([[Красновод уезі]]нен) енді. 1920 жылы 12 қазан да Кеңестердің 1-құрылтай съезінің шешімімен облыс [[Орал губерниясы]]на айналып, Гурьев, Жымпиты, Елек, Калмыков, Ойыл, Орал уездерін біріктірді. Сол жылы Астрахан губерниясынан [[Бөкей ордасы]]ның аумағы бөлініп, 1920 жылы 12 қазанынан бастап «[[Бөкей губерниясы]]» аталды. [[Қазақ АКСР]] әкімшілік комиссиясының қаулысымен 1921 жылы 19 қарашада [[Ойыл уезі]] [[Ақтөбе губерниясы]]ның құрамына қосылды. 1925 жылы 18 мамырда Бөкей губерниясы жойылып, уезд ретінде Орал губерниясына берілді. 1926 жылы 5 маусымда Елек, Ташлы болыстары және Елек қаласы Орынбор губерниясының құрамына алынды. 1927 жылы 5 наурызда Елек уезі жойылды. 1928 жылы 17 қаңтарда Орал губерниясы таратылып, оның уездері мен болыстарының негізінде Гурьев және Орал округгерінің аудандары құрылды. 1932 жылы ақпан айында 8-ші шақырылған республика ОАК-інің 2-сессиясында Қазақстан аумағында Ақтөбе, [[Алматы]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]], Батыс Қазақстан жөне Оңтүстік Қазақстан облыстары құрылды.

1932 жылы  20 ақпанда құрылған [[Батыс Қазақстан облысы]]ның құрамына 14 әкімшілік-аумақтық бөлік: Гурьев, [[Теңіз ауданы|Теңіз]], [[Жаңақала ауданы|Жаңақала]], Жымпиты, Жылықос, [[Маңғыстау ауданы|Маңғыстау]], Тайпақ, Талов, [[Ойыл ауданы|Ойыл]], Орал, [[Орда ауданы|Орда]], [[Шыңғырлау ауданы|Шыңғырлау]], Ілбішін аудандары енді. 1932 жылы 4 шілдеде Ойыл ауданы Ақтөбе облысына қосылды. 1933 жылы маусымда облыста [[Теректі ауданы]] құрылды. 1933 жылы 28 тамызда Орал ауданы таратылып, оның аумағының жарты бөлігінде Камен ауданы (орталығы — Каменка с.) пайда болды. 1934 жылы 19 қаңтарда Талов ауданының әкімшілік орталығы Сламихин кентінен Казталовка селосына көшіріліп, [[Казталов ауданы]] аталды. 1935 жылы 9 қаңтарда [[Бөрлі ауданы|Бөрлі]], [[Қаратөбе ауданы|Қаратөбе]], Приуральск және Сламихин аудандары (БОАК-тің 31.01.35 ж. шешімімен) құрылды. Приуральск «Приурал ауданы» (9.12.1935), Сламихин ауданы мен кенті [[Фурманов Дмитрий Андреевич|Фурманов]] есімімен (9.2.1936) аталды.

== Қазақ КСР ОАК-інің арнаулы қаулысы==

1938 жылы 5 ақпандағы Қазақ КСР ОАК-інің арнаулы қаулысына сәйкес Батыс Қазақстан облысының құрамына [[Орал]] қаласы және Бөрлі, Жаңақала, Жымпиты, Жөнібек, Казталовка, Камен, Қаратөбе, Тайпақ, Теректі, Орда, Фурманов, Шыңғырлау және Ілбішін аудандары қалдырылып, қалған аудандар жаңадан құрылған [[Гурьев облысы]]на берілді. 1939 жылы 3 қыркүйектегі Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің жарлығымен Ілбішін ауданы мен кенті [[Чапаев Василий Иванович|Чапаев]] есімімен аталды. Келесі жылы Камен ауданынан дербес әкімшілік-аумақтық бөлік ретінде Зеленов ауданы (орталығы - Переметное с.) бөлініп шықты. 1968 жылы мамыр айында [[Батыс Қазақстан өлкесі]] құрылып, оның құрамына [[Орал облысы]] да енді.

==Тарихи атауларын қалпына келтіру==

1992 жылы [[Қазақстан Республикасы]] Жоғарғы Кеңесі Төралқасының «Орал, Целиноград, [[Шымкент]] облыстарының және [[Целиноград]] қаласының тарихи атауларын қалпына келтіру туралы» қаулысына сәйкес Орал облысы қайтадан «Батыс Қазақстан облысы» атала бастады. Осы жылдың 16 шілдесінде Камен ауданы мен Каменка селосы «Тасқала» аталды. Сондай-ақ Жымпиты — [[Сырым ауданы]] (24.9.92), Фурманов ауданы мен кенті Жалпақтал (1993) болып өзгертілді. 1997 жылы 1 маусымда облыстың әкімшілік-аумақтық бөлінісін қолайландыру нәтижесінде бірқатар аудандардың шекаралары мен атаулары өзгерді. Бұрынғы Чапаев ауданына Тайпақ ауданының аумағы қосылып, [[Ақжайық ауданы|Ақжайық]] деп аталды. Ал бұрынғы Чапаев ауданының жартысынан астам аумағы Теректі ауданына берілді. Бұрынғы Приурал ауданы - [[Бәйтерек ауданы]]на, бұрынғы Фурманов ауданы Казталов ауданына қосылды. 2000 жылы 10 наурызда ҚР Президентінің жарлығымен Орда ауданы «[[Бөкей ордасы ауданы]]» деп аталатын болды.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Батыс Қазақстан облысы]]
[[Санат:Әкімшілік-аумақтық құрылыс]]