М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Ғылыми ұйым
 |атауы              = М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
 |қысқаша атауы      = 
 |халықаралық атауы  = M.O.Auezov Institute of Literature and Art
 |логотипі           = 
 |бұрынғы атауы      = Қазақ ССР Ғылым академиясының Әдебиет және өнер институты
 |ұран               = 
 |құрылды            = 1934
 |қайта құрылды      = 
 |қайта құрылған жыл = 1945
 |түрі               = 
 |басшы              = 
 |президент          = 
 |ғылыми басшы       = 
 |директор           = Матыжанов Кенжехан Ісләмжанұлы
 |қызметкер          = 
 |ғылыми қызметкер   = 
 |нобель лауреаты    = 
 |академик           = 
 |корреспондент-мүше = 
 |ғылым докторы      = 
 |ғылым кандидаты    = 
 |докторантура       = 
 |аспирантура        = 
 |түс                = 
 |орналасқан жер     = {{KAZ}}, [[Алматы]] 
 |метро              = 
 |мекенжай           = [[Шевченко көшесі (Алматы)|Шевченко көшесі]], 28, [[Алматы]]
 |еншілес ұйым       = 
 |сайт               = http://auezovinstitute.kz
 |марапат            = 
}}

</noinclude>''' М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты''' — Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетіне қарасты мемлекеттік [[Ғылыми-зерттеу институты|ғылыми-зерттеу мекемесі]]. Бұл институт [[Қазақ фольклортану ғылымы|қазақ фольклортануы]], [[Қазақ әдебиеттану ғылымы|әдебиеттануы]] және [[Қазақ өнертану ғылымы|өнертану]] ғылымдарының өзекті мәселелері бойынша іргелі зерттеулер жүргізетін республикадағы бірден-бір ірі ғылыми орталық. 

== Негізгі қызмет бағыттары ==
Институтта ежелгі дәуірден бүгінге дейінгі [[қазақ әдебиеті]] мен [[Қазақ өнері|өнері]] саласына кешенді талдау жасалады. Зерттеу нысандарына мыналар жатады:

* Қазақ әдебиеті мен [[Фольклор теориясы|фольклорының теориясы]] мен [[Қазақ әдебиетінің тарихынан|тарихы]];
* [[Музыкатану]], [[театр]] және [[Кинотану|кино]] өнері;
* [[Бейнелеу өнері]];
* [[Қолжазба]] және мәтінтану ([[текстология]]) мен [[Библиограф|библиография]] теориясы;
* Қазақ әдебиеті классиктері шығармаларының [[Академиялық жинақ|академиялық жинақтарын]] әзірлеу.

== Тарихы ==
Институттың қалыптасу жолы бірнеше кезеңнен тұрады:

1934 жыл: Қазақтың Ұлттық мәдени ғылыми-зерттеу институты ретінде негізі қаланды.

1936 жыл: КСРО Ғылым Академиясы Қазақ филиалының қазақ тілі мен әдебиеті және халық шығармашылығы секторы болып ашылды.

1941 жыл: Тарих, тіл және әдебиет институтының құрамына енді.

1945 жыл: Тіл және әдебиет институты болып қайта құрылды.

1961 жыл, мамыр: Қазақ ССР Ғылым академиясының дербес Әдебиет және өнер институты болып бөлініп шықты.

1961 жыл, тамыз: Институтқа ұлы жазушы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің]] есімі берілді.

1963 жыл: Құрамында М.О. Әуезовтің әдеби-мемориалды музейі мен арнайы ғылыми бөлім ашылды.

1996 жыл: Музей «[[Әуезов үйі]]<nowiki/>» ғылыми-мәдени орталығы мәртебесіне ие болды.

== Институт құрылымы ==
Қазіргі уақытта институт келесі салалық бөлімдерден тұрады:

* Фольклортану бөлімі;
* Ежелгі және орта ғасырлар әдебиеті бөлімі;
* [[Абайтану]] және жаңа дәуір әдебиеті бөлімі;
* Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет және көркем публицистика бөлімі;
* Сыртқы әдеби байланыстар және аналитика бөлімі;
* Қолжазба және инновация бөлімі;
* Музыкатану бөлімі;
* Театртану және кино бөлімі;
* Бейнелеу өнері бөлімі;
* Әуезовтану бөлімі («Әуезов үйі» ғылыми-мәдени орталығы).

== Ірі ғылыми жобалары мен басылымдары ==
Институт ғалымдары мемлекеттік маңызы бар көптеген іргелі еңбектерді жарыққа шығарды:

* '''«[[Бабалар сөзі (жинақ)|Бабалар сөзі]]<nowiki/>»''' — 100 томдық фольклорлық жинақ;
* '''М.О. Әуезовтің 50 томдық''' академиялық шығармалар жинағы;
* '''«Қазақ әдебиетінің тарихы»''' (10 том);
* '''«[[Қазақ музыкасының антологиясы]]<nowiki/>»''' (5 және 8 томдық басылымдар);
* '''«Қазақ өнерінің тарихы»''' (3 том);
* '''«Классикалық зерттеулер»''' (34 том);
* '''«Әдеби жәдігерлер»''' (20 томдық серияның 11 томы);
* '''«Ұлы дала тұлғалары»''' сериясы (Жамбыл, Абай, Күләш, Құрманғазы, Әбілхан Қастеев туралы зерттеулер).

== М.О. Әуезовтің институттағы рөлі ==
Мұхтар Әуезов институттың қалыптасуына тікелей атсалысты:

* 1943 жылдан бастап аға ғылыми қызметкер, кейін сектор меңгерушісі болды.
* 1946 жылы Ғылым академиясының тұңғыш толық мүшелігіне сайланды.
* Абайтану ғылымының негізін қалап, Абай мұрасын зерттеу бөлімін басқарды.
* Абай шығармаларының 1933-1949 жылдар аралығындағы толық жинақтарын редакциялады.

=== Зерттеу бағыттары мен жетістіктері ===

* '''Абайтану:''' 1991 жылы қайта ашылған Абайтану бөлімінің ғалымдары (З. Ахметов, С. Қирабаев т.б.) Абай мұрасын зерттегені үшін 1996 жылы ҚР Мемлекеттік сыйлығын иеленді.
* '''Ежелгі әдебиет:''' XIII-XIV ғғ. жәдігерлері «Оғыз-нама», «Мухаббат-нама» (1986) және А. Иассауидің «Диуани хикмет» (1993) еңбектері ғылыми түсініктемелермен аударылды.
* '''Баспасөз тарихы:''' «Дала уалаятының газеті», «Айқап», «Қазақ» газеттерінің материалдары жүйеленіп, көптомдық болып басылды.
* '''Алаш мұрасы:''' Репрессияға ұшыраған А. Байтұрсынов, М. Жұмабаев, М. Дулатов сияқты тұлғалардың еңбектері ақталып, академиялық басылымдары шығарылды.
* '''Әлемдік байланыстар:''' «Жаңа дәуірдегі әлем әдебиеті» монографиясы арқылы 20-дан астам елдің әдеби үдерістері талданды.

== Халықаралық байланыстар және Инновация ==

* Институт Сорбонна, Вена, Берлин кітапханаларымен байланыс орнатып, қазақ әдебиетін Еуропада таныстыруда.
* Корей Республикасымен бірлесіп мифтер мен ертегілерді цифрлық сақтау жобасын жүзеге асыруда.
* 2002 жылдан бастап жыл сайын дәстүрлі '''«Әуезов оқулары»''' халықаралық конференциясы өткізіледі.
* 2005 жылдан бері Париждегі ISSN орталығында тіркелген '''«Керуен»''' ғылыми-көпшілік журналы жарық көреді.
* Қолжазба және музыкалық мұраларды электрондық және цифрлық форматқа көшіру жұмыстары жүргізілуде.

== Тұлғалар ==
Институтта әр жылдары қазақ ғылымы мен мәдениетінің көрнекті өкілдері жұмыс істеді: А.Қ. Жұбанов, Қ. Жұмалиев, М. Қаратаев, З. Ахметов, Р. Бердібай, Ш. Сәтбаева, Ә. Тәжібаев, М. Ғабдуллин және т.б.

== Институт басшылығы  ==
Әр жылдары институт директоры болып М.О. Әуезов, М. Базарбаев,  Ә. Шәріпов, 3. Ахметов, Ш. Елеукенов, Ш. Ыбыраев, С. Қасқабасов, С. Қирабаев қызмет атқарды.

* 2012 - 2018 жылдар аралығында ҚР ҰҒА академигі, филология ғылымдарының докторы [[Уәлихан Қалижан|Уәлихан Қалижанұлы Қалижанов]];
* 2018 жылдан бастап филология ғылымдарының  докторы [[Кенжехан Ісләмжанұлы Матыжанов]] тағайындалды.

<br />

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]]


{{Stub}}