Асқар Тоқмағамбетов

2026-06-18T20:10:27Z

~2026-35682-06: /* Өмірі */

{{Жазушы
|Есімі = Асқар Тоқмағамбетов
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты = Әшен Тоқасов<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 238 бет</ref>
|Туған күні = 19.9.1905
|Туған жері = бұрынғы 18-партия съезді атындағы кеңшар, {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы){{!}}Сырдария ауданы|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}}, [[Қызылорда облысы]]
|Қайтыс болған күні = 21.8.1983
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ КСР]]
|Азаматтығы = {{USSR}}
|Ұлты = қазақ
|Мансабы = жазушы
|Шығармашылық жылдары = [[1932 жыл|1932]]-[[1975 жыл|1975]]
|Бағыты = лирика, сатира
|Жанры = поэзия, проза, публицистика
|Шығармалардың тілі = қазақша
|Дебюті =
|Марапаттары =
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Асқар Тоқмағамбетов''' ([[19 қыркүйек]] [[1905 жыл]], [[Қызылорда облысы]], Тереңөзек ауданы (қазіргі [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]), бұрынғы 18-партия съезді атындағы кеңшар – [[21 тамыз]] [[1983]], [[Қызылорда]] қ.) — қазақтың ақыны, жазушысы.

== Өмірі ==
Ысты руының Қарақойлы Сүйіндік (Әжі) бөлімінен шыққан[[1932 жыл]]ы [[Мәскеу]] полиграфия институтын бітірген. "Лениншіл жас" (қазіргі "[[Жас Алаш]]") (1927-30), "Ленин жолы" (Қызылорда, 1933—34), "[[Қазақ әдебиеті]]" (1934-35), "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "[[Егемен Қазақстан]]") (1937-1944) газеттерінде, "Ара" журналында қызмет істеді. Қазақстан Жазушылар одағының [[Шымкент]] (1935—37), [[Қызылорда]] (1944-52, 1957-62) облысаралық бөлімшелерінің жауапты хатшысы болды.

[[1925 жыл]]ы "Ленин суретіне" атты өлеңі тұңғыш рет "Еңбекші қазақ" (казіргі "[[Егемен Қазақстан]]") газетінде жарияланды. Алғашқы өлеңдер жинағы 1928 жылы "Еңбек жыры" деген атпен жарық көрді.

Таңдамалы шығармаларының жинақтары бірнеше рет (1932, 1933, 1945, 1953, 1957, 1962, 1965, 1975 жылдары) жарық көрді. Тоқтағамбетов ақындық жолының алғашқы кезеңінде ([[1925 жыл|1925]]-[[1930 жыл|1930]]) отаншылдық тақырыбына арналған шығармалар жазды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарында жауынгерлердің майдандағы ерліктерін, халықтар достастығы, соғыстан кейінгі жылдарда бейбіт өмір тынысын өз шығармаларына арқау етті. Тоқтағамбетов [[қазақ әдебиеті]]не елеулі үлес қосқан. Оның поэмаларын тақырыбы, түрі жағынан төрт топқа бөлуге болады: кеңшар, ауыл өмірі; елге еңбегі сіңген тарихи адамдарға арналған шығармалары; Отан қорғау, ерлік; халықтар достығы тақырыптары.

1-дәрежелі Отан соғысы, 3 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және бірнеше медальдармен марапатталған.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.</ref><ref>«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Г.Смағұлова, Асқар Тоқмағамбетовтің ақындық творчествосы. А., 1965.</ref>

== Шығармашылығы ==
Ақын лирикасының бір саласы [[1930 жыл|1930]]-[[1940 жыл]]дары жазылған "Біздің Сәуле", "Қош аман бол", "Бәтиманың хаты", "Күт мені", "Сүйген жарға", т.б. әнге арналған өлеңдері.

Тоқмағамбетов проза жанрында да жемісті еңбек етті. [[Ыбырай Жақаев|Ы.Жақаев]] өмірін бейнелейтін "Қыран тұғырдан ұшады", [[Қазан төңкерісі]] қарсаңындағы ауыл өмірін суреттейтін "Ақмоншақ" (О.Бодықовпен бірге) повестерін жазды. Қаратау мен Сыр өңірі қазақтары тұрмысынан жазылған "Әке мен бала" романын кейін кайта толықтырып, "Қарбаласта" (1975) деген атпен жариялады. Тоқтағамбетов — [[19 ғасыр]]да өмір сүрген қазақ ақындары туралы "Жыр күмбезі" (1975) атты тарихи романның авторы. "Күлкі-сықақ" 1929 жылдары басылды. Тоқтағамбетов "[[Әзірет Сұлтан]]", "Семафор ашық", "Екі заң" атты драмалық шығармалар, "Бәріміз де сондай болсақ" киносценариін де жазды. С. Айнидің "Құлдар" романын қазақшаға аударды (1953).

Ақынның алғашқы сатиралық өлеңдер жинағы "Күлкі-сықақ" 1929 жылдары басылды. Әнге лайықты өлеңдері де көп. Қазақ поэзиясында поэма жанрын өркендетуде үлесі көп. «Жыр күмбезі» атты тарихи романы Базар жырау, Кете Жүсіп, Шораяқтың Омары секілді жырау ақындардың өміріне арналған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5271.html Мағжанға тағзым. Жас Алаш №67. Мағжан айтқан әңгiмелерден есiңiзде не қалды? Жұмабай Шаяхметов – Сталиннiң оң қолы болмақ, Сәбит Мұқанов – Голощекиннiң сол қолы болмақ, Асқар Тоқмағамбетов – Мәйкевский (Маяковский дегенi – С.Т.) болмақ көрiнедi дейтiн. Сәбит Мұқановтың түрiн бiр көрсем деушi едi. Неге олай дейтiнiн iштей ұғатынбыз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020209/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5271.html |date=2016-03-05 }}
*[http://kitap.kz/author/70-asqar_toqmahambetov/70-asqar_toqmahambetov Асқар Тоқмағамбетов — iKitap.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524214921/http://kitap.kz/author/70-asqar_toqmahambetov/70-asqar_toqmahambetov |date=2015-05-24 }}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Асқар Тоқмағамбетов