Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Ханой

2025-12-29T18:14:38Z

Ziv: → File has been renamed on Commons (:c:GR)

{{Елді мекен
|статусы = қала
|қазақша атауы = Ханой
|шынайы атауы = {{lang-vi|Hà Nội}}
|сурет = Hanoi Montage.jpg
|жағдайы = Астана
|ел = Вьетнам
|елтаңба =
|ту = Flag of Hanoi (proposal).svg
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені = 100px
|ту ені = 100px
|lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 06|lat_sec =
|lon_dir = E|lon_deg = 105|lon_min = 49|lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi = 270
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі =
|аймағы =
|кестедегі аймақ =
|ел картасы =
|аймақ картасы =
|аудан картасы =
|аудан түрі =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі = 10 қалалық аудан, 18 ауылдық аудан, 1 қала
|басшының түрi =
|басшысы = Нгуен Дык Чунг
|құрылған уақыты = 1010
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = Тханглонг, Донгдо, Донгкуан, Донгкинь, Бактхань және т.б.
|статус алуы = 2 қыркүйек 1945
|жер аумағы = 3344,7
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі =
|климаты =
|ресми тілі = вьетнам
|тұрғыны = 7 588 000
|санақ жылы = 2015
|тығыздығы = 1927,90
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы = [[вьеттер]], [[Хань (халық)|қытайлар]], [[мыонгтар]]
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = +7
|DST =
|телефон коды = +84 4
|пошта индексі = 10
|пошта индекстері =
|автомобиль коды =
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Hanoi
|сайты = http://www.hanoi.gov.vn/
|сайт тілі =
}}
'''Ханой''' ({{lang-vi|Hà Nội}}, тьы-ном 河内) — [[Вьетнам]] елордасы. Елдің халық саны бойынша екінші орын алады. Саяси, білім, мәдени және ірі өнеркәсіп орталығы. 2008 жылы жер аумағы бойынша әлемдегі 17 ірі қалалар қатарына кірді.

==Бауырлас қалалар==
*{{Flagicon|Hong Kong}} [[Гонконг]]
*{{Flagicon|Turkey}} [[Анкара]], [[Түркия]]
*{{Flagicon|Poland}} [[Варшава]], [[Польша]]<ref name="Warsaw">{{cite web |url=http://www.um.warszawa.pl/node/2920?page=0,3 |title=Miasta partnerskie Warszawy - Strona 4 |work=um.warszawa.pl |publisher=Biuro Promocji Miasta |date=2005-05-04 |accessdate=2011-06-17}}</ref>
*{{Flagicon|France}} [[Тулуза]], [[Франция]]
*{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд|Таиланд]]
*{{Flagicon|Japan}} [[Фукуока префетурасы]], [[Жапония]]
*{{Flagicon|Russia}} [[Мәскеу]], Ресей<ref>{{cite web|url= http://www.vnbusinessnews.com/2008/07/hanoi-days-in-moscow-helps-sister.html|title= Hanoi Days in Moscow help sister cities}}</ref>
*{{Flagicon|China}} [[Бейжің]], [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]
*{{Flagicon|Philippines}} [[Манила]], [[Филиппин|Филиппиндер]]
*{{Flagicon|South Korea}} [[Сеул]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]
*{{Flagicon|Cambodia}} [[Пномпень]], [[Камбоджа]]<ref>[http://www.phnompenh.gov.kh/sister-cities.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823113543/http://www.phnompenh.gov.kh/sister-cities.php|date=2013-08-23}}</ref>
*{{Flagicon|Indonesia}} [[Джакарта]], [[Индонезия]]
*{{Flagicon|Iran}} [[Исфаһан|Исфахан]], [[Иран]]

==Суреттер==
<center><gallery>
Сурет:Pen Tower in Hanoi.jpg|''Tháp Bút'' (Pen Tower) with a phrase "''Tả thanh thiên''" (meaning "Write on the sky") next to Hoàn Kiếm Lake (2007)
Сурет:Presidential Palace Hanoi 388606781 40a24f0ceb.jpg|Presidential Palace, Hanoi (formerly Place of The Governor-General of French Indochina)
image:vietnam national convention center.jpg|Vietnam National Convention Center on Pham Hung Boulevard
image:CathedraleSTJosephHanoi.jpg|The cathedral St-Joseph
image:bao_tang_my_thuat.jpg|National Museum of Fine Art
image:Cẩm Tú Palace inside Thống Nhất Park 07-05-2007.jpg|Park of Reunification (former Lenin park)
image:Hanoi Skyline.JPG|Hanoi skyline
image:Hanoi Skyline panorama.JPG|Hanoi Skyline panorama
File:LongBienBridgeHanoi1.jpg|Long Biên Bridge seen from a rural island looking towards the city centre
File:Hanoi_cho_dong_xuan.jpg|Dong Xuan Market
File:Hanoi_chua_tran_quoc_1.jpg|Tran Quoc pagoda
</gallery></center>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commons|Hanoi}}
* [http://www.hanoi.gov.vn/ Ханой қаласы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221120439/http://www.hanoi.gov.vn/ |date=2009-02-21 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}{{Азия елордалары}}

[[Санат:Ханой]]
[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Миллионер қалалар]]

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі

2025-05-08T03:48:47Z

Ziv: (GR) File renamed: File:Turkestan.jpg → File:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi, Turkestan 2007.jpg Criterion 2 · more precise

{{ЮНЕСКО әлемдік мұрасы
|KazName = Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
|Name = Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi
|Image = [[Сурет:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi, Turkestan 2007.jpg|200px]]
|imagecaption = Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
|State Party = {{KAZ}}
|Type = мәдени
|Criteria = i, iii, iv
|ID =
|Link = http://whc.unesco.org/en/list/1103 1103
|Region =
|Coordinates = {{coord|43|17|51|N|68|16|15|E}}
|lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min = 17 |lat_sec = 51
|lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 16|lon_sec = 15
|region =
|CoordScale =
|Year = 2003
|Session = 27
|Extension =
|Danger =
}}
'''Қожа Ахмет Ясауи кесенесі''' — [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласында]] XIV ғасырдың соңында тұрғызылған архитектуралық [[ғимарат]]. [[Қожа Ахмет Ясауи]] дүние салғаннан кейін халықтың көп жиылуымен өзіне арнап соғылған кішкене [[мазар]]ға жерленеді. Кейін бұл кесене мұсылмандардың жаппай тәуеп ету орнына айналды.
== Тарихы ==
1397 жылы Орта Азияның билеушісі [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]] [[Қожа Ахмет Ясауи|Қожа Ахмет Ясауидің]] ескі мазарының орнына жаңа кесене салу жайлы бұйрық береді. Орта ғасырларда бой көтерген ең керемет сәулет өнерінің бірі саналатын аталмыш кесенеде Қазақтың 21 ханы жерленген деседі. Кесене салынып жатқан кезде қайта-қайта құлап қала берген екен. Сонда Ұлы Билеушінің түсінде бір ақсақал аян беріп, "Қожа-Ахметтің [[Арыстанбаб|Арыстан]] атты ұстазы болған. Сондықтан әуелі Арыстанға, сосын ғана шәкіртіне кесене салыңдар" депті. Бұл түсті көрген Әмір Темір көріпкелдерін шақыртып алып, түсін жорытады. "Арыстанның қабірін қалай табамын?" деп олардан ақыл сұрайды. Көріпкелдері "Жұма намаздан соң Қожа Ахмет Ясауидің қабірінің басына екі құс келіп қонақтайды, сол құс ұшып, ұстазы Арыстанбабтың басына барады, осылайша табасың" деп айтқан екен. Арыстанбабтың сүйегі жерленген жер осылайша табылғанға ұқсайды.

Арыстанбабтың жерленген жері жөнінде тағы да бір қызық аңыз бар. Арыстанбаб қайтыс болмай тұрып, тірі кезінде Қожа Ахмет Ясауиге "Менің саған айтар аманатым, жасым келді, қартайдым. Қайтыс болсам жаназамды сен оқисың. Жас та болсаң, сен тегін адам емессің. Пайғамбарымыздың (с. ғ. с) аманат етіп жіберген адамысың. Менің жаназамды оқысымен күн батыс жақтан бір ақ түйе келеді. Соған денемді артып, басын бос қоя сал. Түйе қайда барып шөксе, сол жерге сүйегімді жерле" деп айтыпты. Сол аманат бойынша, Арыстанбабтың жаназасына жиылған адамдар ақ түйенің соңынан ереді де отырады. Түйе Отырар өңірінің батыс жағына келіп шөгеді де, сол жерге Арыстанбабтың сүйегі қойылады. Арыстанбаб Түркістанда қайтыс болғанымен, Отырарда жерленген.

Жоғарыдағы әңгімеге қайта оралайық. Әмір Темір Түркістаннан кірпіштерді тасытып, Арыстанбабтың басына үлкен күмбезді кесене салдырыпты. Содан кейін ғана Қожа-Ахметке арнап салынып жатқан кесене құламапты да, әміршінің тірлігі алға басыпты.

== Сипаттамасы ==
[[Сурет:Yasavi plan.svg|thumb|right|200px|Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің сызбасы]]
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — аса үлкен порталды, [[күмбезді құрылыс]]. Оның ені — 46,5 м, ұзындығы — 65.5 м. Ғимараттың орасан зор порталы (ені — 50 метрге жуық, порталдық аркасының ұзындығы — 18,2 м) және бірнеше күмбезі бар. Оның орталық залының төңірегіне түрлі мақсатқа арналған 35 бөлме салынған. [[Жамағатхана]] (мұнда қазан тұруы себепті қазандық деп аталған) күмбезінің ұшар басына дейін есептегендегі ғимараттың биіктігі — '''39 метр'''. Сыртқы қабырғалардың қалындығы — 1,8-2 м, қазандық қабырғаларының қалыңдығы — 3 метр. Жалпы тұрқы симметриялы, жеке бөлшектері — ассиметриялы болып келетін бұл зәулім '''ғимарат 8 түрлі бөлмелер тобынан тұрады''':
# '''Қазандық''' — тайқазан тұрған бөлменің атауы. Бұл кешеннің басты бөлмесі. Жоспар бойынша шаршы, әр қабырғасы 18,2 метрге тең. Орта Азиядағы кірпіштен өрілген күмбездердің ең үлкенімен көмкерілген. Бөлме қабырғаларының осьтерінде ганч сталктиттерімен безендірген биік әрі жіңішке ойықтар бар. Бөлменің биіктігі (39 м) мен жарық аз түскеніне қарамастан қабырғалардың аппақ болып көрінуі тыныштық, құрмет пен салтанат сезімін сыйлайды.
# '''Үлкен Ақсарай''' — бірегей сарай. Мұнда бастапқыда дәуріштер жиналып, діни қауымдастықтардың жиналыстарын өткізген. Залда дипломатиялық қабылдаулар, әскери келіссөздер, байлар мен билердің жиналыстары өткізілді. Үлкен Ақсарайдың кіреберісінде 1781 жылы қайтыс болған, белгілі қазақ ханы Абылай ханның құлпытасын көруге болады.
# '''Кіші Ақсарай''' — Кіші Ақсарайда алты жүзі жыл бойы ең құрметті адамдар жерленген. Мұндай барлығы 43 құлпытас бар. Ең көнесі 1431 жылы, ең соңғысы 1917 жылы жерленген. Үлкен Ақсарай мен Кіші Ақсарай қарама-қарсы орналасқан залдар. XVI-XVIII ғасырларда Түркістан қаласында Ұлы және Орта жүздердің қазақ хандарының резиденциясы болған кезде бұл бөлмелер үлкен мәжілістер өткізетін және елшілерді қабылдайтын сарай ретінде пайдаланылды.
# '''Құдықхана''' — құдығы бар бөлме. Құдық бірінші нұсқа бойынша, кесенені салу кезінде құрылысшыларды сумен қамтамасыз ету үшін қазылған; Екінші нұсқа бойынша – XVIII ғасырда Қазақ хандығының жеріне басып кірген жоңғарларға қала тұрғындарының қарсыласу кезінде қазылған. Бұл құдықтан су қасиетті деп саналды, мұсылмандық мерекелер кездерінде Тайқазанға су толтырылып, зиярат етушілерге таратқан.
# '''Кітапхана''' — батысындағы негізгі залмен шығысындағы Кіші Ақсарайды теңестіріп тұрған бөлме. Бұл залда көне қолжазба кітаптарының, баспа басылымдарының кітапханасы орналасқан. Сондай-ақ, мұнда кітаптар жазылып, іс қағаздары жүргізілген.
# '''Асхана (халимхана)''' — залдың бұлай атауы зиярат етушілерге арнайы салттық тағам дайындаумен байланысты. Тағам бидай мен қой етінен бір күн бойы дайындалады. Мұнда ескі пештер, қазан, ағаш астаулар сақталған.
# '''Қабірхана''' — Қожа Ахмет Ясауидің кесенесі – төртбұрышты (7,5х7,5) күмбезді бөлме, әр қабырғаның ұзындығының жартысына дейін жететін, бірақ терең емес аркалы ойықтар бар. Бөлме ортасында ашық жасыл түсті ою-өрнек салынған құлпытас (3,25х2,2 м) орналасқан. Зиярат етушілерге бұл жерге кіруге рұқсат етілмейді. Олар қабірхананың кіреберісінде құран оқиды.
# '''Мешіт (намаз оқитын орын)''' – кешендегі дизайны мен безендіруі жағынан айрықша бөлмелердің бірі. Құрылымы крест тәрізді мешіт ерекше күмбезбен жабылған. Салыстырмалы түрде өте биік барабанға орнатылып, дәл маржан тәріздес етіп жасалған және жарық саңылаулары бар.

===Негізгі және қосалқы бөлмелері===
Ол порталы оңтүстік-шығысқа, ал бүйір беттері тиісінше оңтүстік-батыс пен солтүстік-шығысқа қарайтын етіп салынған. Келген адам орталық залға бас порталдың сәнді есігі арқылы кіреді. Қазандық [[Қазақстан]] мен [[Орта Азия]]дағы кірпіштен өрген [[күмбез]]дердің ішіндегі ең үлкені, диаметрі 18,3 метрлік күмбезбен көмкерілген. Бұл бөлмеден өткен соң оюмен өрнектелген ағаш есік арқылы [[Қожа Ахмет Ясауи мүрдесі]] жатқан бөлмеге кіруге болады. Қабірхананың қос қабат күмбезін кейде [[Мұхаммед Ханафия]] порталы деп те атайды. Қазандықтан өзге бөлмелерге қарай қос қатарлы сегіз дәліз тарайды. Бұл дәліздер ғимаратты сегіз дара блокқа бөледі. Әр блокта архитектурасы да, пайдаланатын мақсаты да әр қилы бөлмелер бар. Оңтүстік-батыс блокта мешіт орналасқан. Ал оңтүстік-шығыс блокта [[Халимхана|халимкана]] бар. [[Халимкана]]да [[дүйсенбі]] мен [[жұма]] күндері кедей-кепшік пен дәруіштерге тегін үлестірілетін тағам — [[халим]] әзірленетін болған. Солтүстік-шығыс блокта [[құдықхана]], ал солтүстік-батыс блокта [[Үлкен Ақсарай]] орналасқан. Оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс жақтарының орта тұсында өзінің архитектуралық тұрқы жағынан біртектес, қабатты залдар — [[Кіші Ақсарай]] мен кітапхана бар. Кесенедегі сегіз дәліздің алтауы өтпелі де, екеуі — тұйық. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі тек зират болуымен шектелмей, мешіт-медреселік қызметтерді де атқарған. Түрлі мақсаттағы бөлмелердің басын осылайша, біріктіру өз заманының тамаша үлгісі болып табылады. Кітапхана мен Ақсарай бөлмелері көлденең аркалармен жабылған. Төбені осылайша, жабу түрлі пішіндегі [[күмбез]]дерге, тұрқы шаңырақ тәрізді иықтар мен жаппаларға негіз болып тұр. Бұл жаппаларда көтеруші аркалардың өзара қиылысу элементтері Орталық Азия архитектурасында сол кезге дейін кездеспеген елеулі жаңалық болып табылады. Негізгі бөлмелер — қазандықта, көрхана мен мешітте қос қабатты аркалар жоқ, олардың әрқайсысының қабырғаларынан төрт- төрттен ойықшалар жасалған. Күмбездердің ішкі беті алуан тұрпаттағы [[сталакиттер|сталактиттер]]мен көмкерілген. Бұлар арша ағашынан жасалған білезіктермен бекітілген. Кесененің сырт қабырғаларының көмкерілуі үш бөлікке жіктеледі.

[[Сурет:Khoja ahmed Yasavi dome.jpg|thumb|right|200px|Өрнектелген жазулар]]
Оның орта бөлігіне үлкен көлемдегі өрнектелген жазулар түсірілген, жоғары жағына — эпиграфтық [[фриз]], төменгі жағына (ірге бөлігіне) биіктігі — 1,85 м [[Кенере|тас кенере]] жүргізілген. Ӏрге бөлігі қашалған тас тақталармен қапталған. Кесененің үш қабырғасының үстіңгі жағымен өтетін эпиграфтық фризде [[Құран]]нан алынған сөздер жазылған. Эпиграфтық фриздің жазулары терракоталық фонда құйма кірпіштермен өрнектелген. Фриздің биіктігі — 2,37 м. Жазулар көгілдір қышпен өрнектеліп, қара көк түсті кірпіштермен көлеңке түсірілген. Ғимараттың солтүстік бетіндегі екі бұрыштың екеуінде циллиндр түріндегі діңгектер бар. Бұл діңгектерге де куфа қарпімен жазылған жазулар мен ою-өрнектер түсірілген. Жазулардың арасынан '''"Алла"''', '''"Мұхаммед"''', '''"О, жарылқаушы"''', '''"Билік Аллада"''', '''"Алла менің әміршім"''' деген секілді, т.б. сөздерді оқуға болады. Кесененің солтүстік-шығыс бетінде [[Ӏлияс хан]] ойығының үстіндегі [[фриз]] соңында "Шираздық Қожа Хасан" деген сөз және "һиджраның 800 жылы" деп жазылған. Қабірхананың қатпарлы күмбезінің жоғары жақтауы мен алты бұрышты тақтайшада куфалық стильмен шираздық мозайкашы [[Шемс Әбд әл-Уақаб]]тың есімі жазылған. Ол күмбездің қатпарлы қабырғаларына өрнектер жасаған шебер еді. Бас порталдың екі жағында биік мұнарамен жиектелген зәулім аркасы бар. Оның ені — 50 метрге, ішінің ұзындығы — 18,2 метрге, биіктігі — 37,5 метрге тең. Порталдың салынып бітпей қалған қос қанаты үстінен арка үш бұрыш тәрізденіп көрінеді. [[Әмір Темір]]дің кезінде бас порталдың тек нұсқасы ғана бар-ды, оның құрылысын 1583—98 ж. Бұхарды билеген [[I Абдолла хан]] аяқтады. [[I Абдолла хан]] заманындағы жөндеу жұмыстарына арналған ағаш діңгектер бүгінге дейін сақталған. XIX ғасырда Қоқан билігі тұсында мұнаралар мен порталға қарабайыр корғану орындары салынып, қам кесекпен қоршалып, кесене қамалға айналдырылған.

[[Сурет:Комплекс Ахмеда Ясави; казан.jpg|thumb|left|300px| [[Тайқазан]] (Қазандықта(Орталық зал) орналасқан)]]
Орталық зал — қазандық төбесі жалаң қабат күмбезбен көмкерілген төртбұрышты бөлме. Қазандық күмбезі сегіз қырлы, діңгек үстіндегі желкенге табан тірейді. Қазандық күмбезінің ішкі жағы — 18,2 метрге , сырты — 20,5 метрге тең. Қазандық көрхана және мешіт кабырғаларының теменгі жағы алты бұрышты көгілдір тақтайлардан тұратын биіктігі — 1,5 метрлік майолика тыстамамен қапталып, мозайкалық өрнектермен әшекейленген. Әрі мозаикалық бедермен көлеңкелендірілген. Ал еденге жанасар тұста бетіне өсімдік өрнегі салынып, тастан қашалған белдеушелер жүргізілген. [[Қола]]дан соғылып, [[алтын]], [[күміс]] жалатылған есік тұтқалары мен алты [[шырағдан]] да халық өнерінің лағыл-маржандарының қатарына жатады. Бұларда да оны жасаушы исфаһандық шебер [[Тадж әд-Дин Изеддин]]нің есімі жазылған. Қола шырағдандағы жазулар һиджраның 799 жылы 20 рамазанында жасалғандығын көрсетеді. Бүкіл құрылыстың мағыналық кіндігі — әулиенің көрханасы болып табылады. Бұл — қабырғаларының ұзындығы — 7,15 метрлік төртбұрышты бөлме. Қабырғаларында [[сталактиттер]]мен әшекейленген тайыздау ойықтары бар. Қабірхананың төбесі қос қабатты күмбезбен көмкерілген. Ішкі күмбезі — құрылыстық, сыртқы күмбезі — көркемдік міндет атқарады. Қабірхана күмбезі бұрыш-бұрыштағы төрт білікке тіреліп, биік мойындықпен көтерілген. Сыртқы күмбезі қатпарлы. Бұл қатпарлар өсімдік өрнекті пішіндес мозаикамен қапталған. Солтүстік портал қабырғаларының көркемдігі көрген жанды таң қалдырады. Үш ширектік діңгекшелері алты қырлы тақталармен қапталған, көгілдір түсті бояулармен айшықталған. Қабірхананың дәл ортасында [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің сағана-құлпытасы орнатылған. Ол жасыл түсті [[яшма]]дан жасалған, ернеуіне нәзік өрнектер салынған. [[Қазандық]] пен қабірхана [[Сафар шебер]] өрнектеп жасалған ағаш есіктер көркемдігімен көз жауын алады. Көрхана есігінің ою-өрнектері сүйекпен ерекше нақышталған. [[Есік]] жұқа темірмен қақталып, оған алтынмен жазулар түсірілген. Есіктің үстіндегі тас тақтайға көрхана Әмір Темірдің бұйрығымен тұрғызылғандығы жайында жазылған. Кесененің мешіті де аса бір тамаша архитектуралық құрылыс.

[[Сурет:DSC05147 кудукхана.jpg|thumb|right|200px|Кесене ішіндегі [[Құдықхана]]]]
Ол мойындығында 16 терезесі бар, шағындау қос қабат күмбезді, сопақшалау келген зал. Оған қазандық бөлмесінен [[Жолбарыс хан дәлізі]] арқылы өтуге болады. Мешіттің батыс жақ кабырғасына [[Мекке]]дегі [[Қағба]] сияқтандырып 3,5x2,5 метрлік мозаикалық [[михраб]] орнатылған. [[Михраб]] мешітке ерекше көрік беріп тұр. Оның беті мозаикамен және өсімдік суретімен әшекейленген. [[Михраб]] — жебе ұшты арқасы бар ойық. Бұл ойық көгілдір түсті мозаикамен көркемделген, тік бұрышты сәндік белдеумен қоршалған, оған ақ әріптермен Құран сөздері жазылған. Әр жерден әсемдік үшін жалатылған алтынның сілемі көзге шалынады. Кесененің оңтүстік-батыс жағында діншілдердің ораза ұстауына және [[Құдай]]ға құлшылық етуіне арналған жер асты мінажатханалары [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің көзі тірі кезінде жасалып, қайта жаңғыртылған. XVI ғасырда мешітке іргелес қосалқы бөлмелер тұрғызылған. Бұлар: батыс беткейдегі дәрет алатын [[тахаратхана]] мен [[Үлкен Ақсарай]]дың солтүстік- шығысындағы "балхи" тәсіліндегі иықпен көмкерілген жер асты зираты. XVI ғасырдан кесененің жекелеген бөлмелеріне әйгілі адамдардың сүйектері қойыла бастады.

[[Сурет:Мавзолей Есимхана. Город Туркестан.jpg|thumb|left|200px|Есім хан кесенесі]]
1864 ж. Черняев бастаған Ресей әскерлері Түркістан қаласын алған кезде [[полковник Веревкин]] қала қорғаушылары бас сауғалаған Қожа Ахмет Ясауи кесенесін [[зеңбірек]]пен атқылады. Оның снарядтары кесенені 11 жерден опырып кетті. 1871—72 жылдары А. Кун 7 дана фотосуретті "Түркістан" альбомын құрастырды. Бұл әлем жұртшылығының пікірін Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне бұруға белгілі дәрежеде әсер етті. Соның нәтижесінде Ресей өкімет орындары Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне көңіл бөле бастады. 1884 ж. патша үкіметі кесенені жөндеуге 15 мың сом қаржы бөлді. XIX ғасырдың соңына қарай ғалымдар Қожа Ахмет Ясауи кесенесі— эпиграфикасын зерттеуге ден қоя бастады.

== Кесенемен байланысты аңыздар ==
Аңызда айтылғандай, Темірланның бұйрығымен Қожа Ахмет Ясауи (1396-1405) бейітінің үстіне мешіт құрылысы басталды. Қабырғаларды салудың барлық әрекеттері сәтсіз аяқталады, өйткені оларды күшті дауыл бұзады, басқа нұсқа бойынша, бәрін жоятын жасыл бұқа болған. Темірге түсінде көрінген әулие алдымен Арыстанбаба әулиенің бейітінің басына, одан кейін Қожа Ахмет Ясауи бейітінің басына кесене тұрғызу керектігін айтады. Тимур дәл солай істеді. Сондықтан зиратшылар алдымен Арыстанбаба кесенесіне, одан кейін Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне барады. «[[Арыстанбаб]]<nowiki/>қа түне, Әзірет Сұлтаннан тіле»-деген сөз осыдан қалған болуы ықтимал.

==Монеталарда==
<gallery>
Сурет:S-Turkestan-r.jpg|ҚР-ның күміс монетасы "Әлемнің үздік мешіттері"
Сурет:RR5012-0001R PL Мавзолей-мечеть Ахмеда Ясави в г. Туркестане (Республика Казахстан).png|Ресей Банкінің монетасы
Сурет:Stamp of Kazakhstan 300-302.jpg|Қожа Ахмет Ясауи кесенесі және [[Тайқазан]]
Сурет:1989 CPA 6136.jpg|КСРО пошта маркасы
</gallery>
==Суреттер галереясы==
<gallery>
Сурет:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG| [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласының]] ескі суреті, алғаш [[1879]] жылы жарық көрген
Сурет:Стена средневековой городской цитадели. Город Туркестан.jpg|Кесене қабырғасы
Сурет:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi, Turkestan 2007.jpg| Кесененің шығыс жақтан көрінісі
Сурет:Ханака Ахмеда Ясави, Туркестан 2007 001.jpg|Кесененің оңтүстік жақтан көрінісі
Сурет:Khoja ahmed Yasavi dome.jpg|Өрнектелген жазулар
Сурет:Қожа Ахмет Ясауи мавзолейі.jpg|Эпиграфтық фриздердегі сүрелер (көгілдір қышпен өрнектелген)
Сурет:Чилляхана. Город Туркестан.jpg|Шілдехана(кесенеден 22 метр арақашықтықта орналасқан)
Сурет:Мавзолей Рабиги Султан Бегим, Туркестан.jpg|[[Рабиға Сұлтан Бегім]] кесенесі
Сурет:Мавзолей Есимхана. Город Туркестан.jpg|Есім хан кесенесі
Сурет:Баня восточная, XVI-XVIII вв. Город Туркестан.jpg|[[Шығыс моншасы (Түркістан)|Шығыс моншасы]](кесенеден 150 метр арақашықтықта орналасқан)
</gallery>

{{commonscat|Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi}}

==Сыртқы сілтемелер==
* [http://www.madenimura.kz/monuments/DocLib1/%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B-%20%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%20%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%20%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8%20%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96,%20XIV%20%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80.aspx Қожа Ахмет Яссауи кесенесі, XIV ғасыр]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/gallery/album/26/ Қожа Ахмет Яссауи кесенесі (суреттер)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228105620/http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/gallery/album/26/ |date=2011-02-28 }}
* [http://www.panoramio.com/photo/50564340 Қожа Ахмет Яссауи Кесенесі (Mausoleum of Khoja Ahmet Yassavi)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019172438/http://www.panoramio.com/photo/50564340 |date=2016-10-19 }}

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Қазақстандағы Әлемдік мұра}}
{{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}

[[Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра]]
[[Санат:Ислам Қазақстанда]]
[[Санат:Түркістан]]
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]
[[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]

{{Islam-stub}}