Ерік тілі

2026-05-27T18:12:40Z

Yousiphh:

'''Ерік тілі'''— бұрынғы [[Орал облысы]] [[Жымпиты]] уезінің газеті. 1920 жылғы қарашадан 1923 жылғы наурызға дейін апта сайын шығып тұрған. Таралымы 500 — 600 дана. [[Газет]] жергілікті халыққа ашаршылықтан соң әлеуметтік-шаруашылық жұмыстарын жүргізу жөнінде ақыл-кеңес беру, жөн-жоба көрсету мақсатын көздеген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> Сондай-ақ, аудандағы [[кеңестік]] құрылыс жұмысын, [[“жаңа экономикалық саясатты”]] және қосшы ұйымдарының, [[кооперативтендіру]]дің мәні мен пайдасын түсіндірді. Ел ішіндегі асыра сілтеушілікке, өктемдікке, барымтаға, пара алуға, т.б. ұнамсыз қылықтарға, ауыл белсенділерінің жолсыздықтарына қарсы күрес жүргізді.
<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]
[[Санат:Қазақстан газеттері]]

Уәлитхан Танашев

2026-05-14T17:12:37Z

Yousiphh:

{{Тұлға
|Есімі = Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев
|Шынайы есімі =
|Сурет =Tanachev Walidkhan.jpg
|Сурет ені = 200 px
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1882
|Туған жері = Бөкей ордасы
|Мансабы = қоғам қайраткері, заңгер, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]] мүшесі
|Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Proposed Flag of the Alash Autonomy.svg|25px]] [[Алаш автономиясы|Алаш Орда]] <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br />
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 1968
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}

'''Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев''' (1882 — 1968) — Алашорданың күрескер азаматы, заңгер, көрнекті қоғам қайраткері, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы|Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының]] мүшесі.

== Өмірбаяны ==
[[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{cite web|author=Р.С.Каренов|title=Уəлитхан Танашев — Алашорда үкіметін құрған дарабоздардың бірі|url=https://articlekz.com/kk/article/15503|website=articlekz.com|publisher=Журнал: Қарағанды университетiнiң хабаршысы|date=2013|accessdate=2020-05-28|lang=kk}}</ref>

Арғы атасы [[Бекпембет би]] [[Атырау]] қазақтарына аты шыққан балықшылықпен шұғылданып, елді кәсіпке үйреткен, елге сыйлы дәулетті адам екен. Оның Шолтыр, Танаш атты екі ұлы болады, Уәлитхан осы Танаштың немересі екен. Уәлитхан 1887 жылы Атырауда балықшы кәсіпкер отбасында туған.

1899-1908 жылдары [[Астрахан]] гимназиясынан сегіз сыныптық білім алады. 1909 жылы [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітіреді. Ол 1913-1917 жылдары [[Қазан]] қаласында заңгер болып жұмыс істеген. 1917 жылы туған еліне келіп, әртүрлі қызметтер атқарады. Астраханға оралған соң заңгерлікпен айналысады, сол кезден бастап төңкеріс жолына түседі. Ол өзінің ақыл-парасатын туған халқының бақытқа жету жолына арнаған.

1917 жылы 1 -8 сәуірде Орынборда өткен Торғай облысы қазақтарының сиезінде мәжіліс төралқасы төрағасының орынбасары болады. 1917 жылы 21 сәуірде өткен [[Бөкей Ордасы]] қазақтарының сиезінде төралқа төрағасы болады. Осы сиезде ол Бөкей жер басқармасының төрағалығына сайланып, Бөкей ордасы өңірінен Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне өкілдікке ұсынылады. Ж.Досмүхамедұлы екеуі кеңестің атқару комитетіне кіреді де, Бөкей ордасынан депутаттыққа өтеді. 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар сиезінің атқару комитетіне мүше болады. Киевте тамыз айында өткен бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайына қатысады. Ел сенімін арқалаған У.Танашев Ж.Досмұхамедұлы және Ж.Ақпаевтармен бірге Петроградтағы «Шураи исламдағы» Алашорда үкіметінің өкілі болып тағайындалады. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда [[Орынбор]]да өткен жалпықазақ сиезінде [[Алашорда]] үкіметінің министрі болып сайланады.

1918 жылы 8 маусымда [[Самара]] қаласында құрылтай жиналысы мүшелерінің комитетінде (Комуч) ол ел мүддесін қорғауға көп күш салады. Челябіде өткен Комуч пен [[Сібір]] үкіметінің мәжілістеріне қатысады. 8-23 қыркүйек аралығында Уфадағы бүкілресейлік уақытша үкімет - [[Үфі]] дирекциясы құрылған мәжіліске қатысады. Одан соң [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] басқарған [[Алашорда]]ның шұғыл мәжілісіне қатысады. Ол жиналыста Ж.Досмұхамедұлы, Х.Досмұхамедұлы, А.Бірімжанов, Ә.Ермеков, М.Тынышбаевтармен бірге «Ойыл уәлаяты» таратылып, [[Бөкей ордасы]] мен Ойыл уәлаяты, [[Маңғыстау уезі]] мен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] [[Ақтөбе]], [[Ырғыз]] уездерін басқару үшін Алашорданың батыс бөлімшесін құруды қолдаған. 1918 жылы 18 қарашада Омбыдағы дирекция құлап, үкімет билігі [[адмирал]] [[Колчак]]тың қолына өткен кезде Алашорда үкіметі жаңа үкіметпен келіссөз жүргізуге ниеттенді. 1919 жылы 11 ақпанда өткен ведомствоаралық құрылым жөніндегі отырыста Ә.Бөкейхан, А.Тұрлыбаев, У.Танашев Колчак өкілдерімен келіссөзге барады. 1919 жылы [[Алашорда]] таратылып, [[Алаш]] қозғалысына қатынасқандарға кешірім жасалған соң, У.Шарафиддинұлы АКСР-ін ұйымдастыру жұмысымен және республикалық мемлекеттік баспа бөлімдерін құрумен айналысады. Орынборда қазақ әскери төңкерістік комитеті құрамында жұмыс істеп, орталық атқару комитетінің мүшесі болады. 1920 жылы 25 қыркүйекте республикалық әділет халық комиссариатының орынбасары қызметіне тағайындалды. Осы кезде ел үшін аса маңызды бірнеше заң актілерінің қабылдануына ықпал етеді.

1922 жылы 9 қарашадан бастап ұлт істері жөніндегі халық комиссариаты жанындағы ҚАСР өкілеттігі басшысының орынбасары, кейін федералдық комитетте жер мәселесі туралы жоғары бақылаудың ерекше алқасында қызмет атқарды.
Осыдан кейін У.Танашев Татарстандағы [[Қазан]] қаласына қайын жұртына кетеді. 1924-1937 жылдары [[Татар]] автономиясы кеңестік социалистік республикасы жоғары сотында адвокат болады. 1937 жылы бұрынғы алашордашыл қайраткер ретінде тұтқындалады. Артынан тұтқыннан босатылады. Бірақ, 1949 жылы сол айыппен тағы тұтқындалып, 1955 жылға дейін [[Краснояр]] өлкесіне жер аударылады. Айдауда кара жұмыс істейді. 1957 жылы [[Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Татар АКСР]]-інің жоғары сот төралқасының шешімімен ақталады. Сол жылы зейнетке шығады. 1968 жылы [[Қазан]] қаласында дүние салады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>

== Сілтемелер ==
* [http://www.aorda.kz/?p=9477 Танашевтар тағдыры]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Атырау облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]

{{Bio-stub}}

Қазақстан газеті

2026-01-06T09:42:51Z

Yousiphh:

[[Сурет:Qazaqstan.jpg|нобай|«Қазақстан» газеті]]
'''«Қазақстан»''' газеті - [[1911 жыл]]ғы [[10 наурыз]]дан [[1913 жыл]]ғы шілдеге дейін [[Хан Ордасы (ауыл)|Орда]] қаласында, 1913 жылғы 15 қарашадан жыл аяғына дейін [[Орал]]да шығып тұрған. Мақалалар [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[татар тілі]]нде жарияланған. Газет демократиялық бағыт ұстанды.

''“Қазақстан”'' 1913 жылы ''“Құрмет иесі оқушыларымызға”'' деген мақаласында (№1, 27 қаңтар) көрсетілгендей, қаржы мұқтаждығынан, 18 саны шыққаннан кейін жабылған. ''“[[Айқап]]”'' журналымен пікірталасқа барғанымен, түп мақсаттарының бір екенін түсіне білген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

Негізінен отырықшылық, оқу-ағарту, өнер-білім, мәдениет, тұтынушылар коперациясын құру мәселелерін көтерген. Редакторы - [[Елеусін Бұйрин]]. Газет [[білім]], [[мәдениет]], [[отырықшылық]] мәселесін жиі қозғаған. Мұнда Е.Бұйрин, [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев|Б.Қаратаев]], [[Ғұмар Қараш|Ғ.Қараш]], [[Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев|Ш.Бөкейұлы]], [[Ғабдолғазиз Мұсағалиев|Ғ.Мұсағалиев,]] [[Ахмет Мәметов|А.Мәметов]], Ғ.Көпжасаров т.б.-лардың мақалалары жарияланған. Бұл газет те ұлттың оянуына, саяси қозғалыстарға жіті қарауына себепші болды.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Қазақстан газеттері]]
[[Санат:Қазақ тілді газеттер]]
[[Санат:Орыс тілді газеттер]]
[[Санат:Алаш қозғалысы]]
[[Санат:Татар тілді газеттер]]
[[Санат:1911 жылы шыққан газеттер]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Ерік тілі

Уәлитхан Танашев

Қазақстан газеті