Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Поллюция

2016-10-09T06:22:07Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q2102452

'''Поллюция''' - [[ұрық]]тың, [[шәует]]тің ұйқы кезінде еріксіз кетуі. Ол көбінесе ұйықтаған кезде түс көріп жыныс мүшесі қозғанда т.б. себептерден пайда болады. Бойдан кету жыныстық жетілу белгісі, ол 15-16 жастардан бастап кездеседі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Биология]]

{{stub}}

Ұлы географиялық ашылулар

2016-10-08T06:05:38Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q133641

[[Сурет:CantinoPlanisphere.png|right|thumb|270px|Кантино Планисферасы (1502),сақталған португал навигациялық карталарының ең ежелгiсi]]
[[Сурет:Silk_route.jpg|right|thumb|270px|жiбек жолы және дәмдеуiштердiң жолы]]
[[Сурет:Travels_of_Marco_Polo.png|right|thumb|270px|Марко Полоның Саяхаттар]]
[[Сурет:Viajes_de_colon_en.svg|right|thumb|270px|Христофор Колумбтың төрт саяхаттар]]
'''Ұлы географиялық ашылулар''', Ұлы географиялық жаңалықтар — 15 ғ-дың соңы мен 17 ғ-дың ортасы аралығында еуропалық саяхатшылардың жаңа жерлерді, құрлықтар мен аралдарды, [[мұхит]]тар мен теңіздерді, аса маңызды теңіз жолдарын ашу кезеңі. Бұл кезең тарихқа Ұлы географиялық ашылулар заманы деген атпен енді. Жаңа жерлердің көптеп ашылуы [[Еуропа]]дан Оңт. және Шығыс [[Азия]] елдеріне теңіз жолдарын іздеумен тікелей байланысты болды. '''Мұндай ізденістің басты себептері:'''
*15 ғ-дың ортасына қарай [[Еуропа]] елдерінде өнеркәсіп пен сауданың мықтап өркендеуі, Еуропаны [[Шығыс Азия]]мен байланыстыратын құрлық жолын және кеме қатынасы өркендеген [[Жерорта теңізі]]нің шығыс жағалауын түріктердің басып алуы, ашық мұхитқа шығып, алысқа жүзе алатын берік кемелердің жасалуы, ғылым мен техниканың жандануы бұған қолайлы жағдай туғызды. [[Араб]] саяхатшысы Әбу-Абдаллаї Мұхаммед ибн Баттута Еуропа саяхатшыларына дейін 30 жыл бойы саяхат жасап, Африканың солт. жағалауын бойлай жүзіп, Танжер қ-нан (Марокко) бастап Египет, Арабия, Кіші Азия түбегін, Қырым, [[Ресей]], Орт. Азия, [[Иран]], [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Қытай]], [[Индонезия]], [[Испания]]да болған. Ұлы географиялық ашылуларды сол кезде күшті дамыған елдер — Португалия мен Испания бастады.
*15 ғ-дың 2-жартысында Португалия ханзадасы, теңізші Генрих (Энрико) [[Африка]] жағалауына көптеген экспедициялар ұйымдастырып отырды. Португал теңізшілері құрлықтың батыс және оңт. жағалауын бойлай жүзді.
*1488 ж. Б.Диаш Африканың оңт. шетіндегі Қайырлы Үміт мүйісіне жетті. Португалдардың бұл саяхаттары Ұ. г. а-дың бастамасы болды. Олармен бәсекелес испандықтар Шығыс Азияға апаратын теңіз жолын батыстан іздеуге тиіс болды. Орта ғасырларда ежелгі дүние ғалымдарының Жерді шар тәріздес деген ұмытылған пікірі қайта жандана бастаған еді. Осыған сәйкес бірқатар ғалымдар мен теңізшілер Испаниядан шығып үнемі батысқа қарай жүзе берсе Азия жағалауына жетуге болады деп есептеді. Неміс картографы М.Бехаймның глобусында (1492) және [[Италия]] космографы П.Тосканеллидің картасында (15 ғ-дың 2-жартысы) Еуропаның батыс жағалауы мен Азияның шығыс жағалауы арасында ешқандай құрлық жоқ, мұхиттың ені кішірейтіліп көрсетілген. Х.[[Колумб]]тың осы пікірге негізделіп ұйымдастырылған экспед.
*1492 ж. Американы ашты. Оның 4 саяхатының (''[[1492]] — [[1504]]'') нәтижесінде Орт. Америкадағы Багам, [[Үлкен Антиль аралдары|Үлкен Антиль]] және Кіші Антиль аралдары, Оңт. Американың солт. жағалауы ашылды.
*1497 — 99 ж. португал теңізшісі Гама (''Васко-да-Гама'') [[Африка]]ны оңт-нен айналып өтіп, [[Үндістан]]ға апаратын теңіз жолын ашты (экспед-ны Африка жағалауынан әрі қарай араб лоцманы [[Ахмет ибн Мәжит]] бастап барды).
*1497 ж. ағылшын теңізшісі [[Джон Каботт]] Үндістан мен Қытайға Солт. теңіз жолын іздеу кезінде Нью-Фаундленд аралдарына және Лабрадорға жүзіп барып, Солт. [[Америка]]ны ашуды бастады. Х.Колумбтан кейін испан және португал теңіз саяхатшылары Оңтүстік [[Америго Веспуччи]] құрлықтың жағалауларына бірнеше рет жүзіп барып, оны жаңа дүние ретінде сипаттап жазды. Бұдан әрі испан конкистадорлары Солт. және Оңт. Американың ішкі аудандарын жаулау кезінде бірқатар жаңа жерлер ашты ([[Э.Кортес]], Х.[[Писарро]]).
*1503 ж. В.[[Нуньес де Бальбоа]] [[Панама]] мойнағы арқылы Тынық мұхит жағалауына шықты. Бальбоаның жаңалығы Атлант мұхитынан “Жаңа Дүниені” айналып, “Оңтүстік теңізге” (мойнақтан қарағанда оңт-те көрінетіндіктен саяхатшылар солай деп атаған) асатын жолды іздеу туралы ой тудырды. Бұл идеяны Ф.Магеллан басқарған испан экспед. жүзеге асырды. [[Магеллан]] және оның серіктері [[Атлант]] мұхитынан жол тауып, [[Тынық]] мұхитқа өтті, онан әрі дүние жүзін айналып шықты (1519 — 1522).
*16 ғ-дың ортасында Ұ. г. а. заманының бірінші кезеңі аяқталды.
*16 ғ-дың 2-жартысынан 17 ғ-дың 2-жартысына дейін созылған екінші кезеңнің басында Шығыс Азия елдеріне[[ Еуразия]]ның және Солт. [[Америка]]ның солт. жағалауын айналып жүретін теңіз жолын (Солт.-шығыс және Солт.-батыс жолдарын) іздеуге байланысты геогр. ашылулар жасалды. Еуропадан Үндістан мен [[Қытай]]ға баратын Оңт. теңіз жолдары [[Испания]]мен [[Португалия]]ның қолында қалғандықтан жаңадан өркендеп келе жатқан [[Англия]] мен [[Голландия]] теңіз жолын басқа жақтан, солт-тен іздеуге мәжбүр болды. '''Солт.-батыс жолды іздеу барысында'''
**М.Фробишер (''1576 — 1578''),
**Д.Дэвис (''1585 — 1587''),
**Г.Гудсон (''1610''),
**В.Баффин (''1612 — 1616'') Американың арктик. бөлігінің аралдардан тұратынын анықтады.
Ағылшындар мен голландттардың Солт.-шығыс жолды іздеуі ([[Барроу]] ''1556'', [[Пит пен Джекмен]] ''1580,'' [[Баренц]] ''1594'', [[Флеминг]] ''1664 — 1668'') нәтиже бермеді. Олар [[Баренц]] және Кара теңіздерінде жүзіп [[Ямал]] түбегіне дейін ғана жете алды. 16 ғ-дың соңы мен 17 ғ-дың 1-жартысында орыстар көптеген геогр. жаңалықтарға қол жеткізді. Орыс казактары бас-аяғы 50 жылдай уақытта Оралдан (''1584'') Тынық мұхитқа дейін (''1639'') жетті.
*1639 ж. И.Москвитиннің отряды Охота т-нің жағалауына шықты.
*1644 — 45 ж. В.Поярков Амурды бойлап, оның сағасына дейін барды. Көп ұзамай-ақ Е.Хабаров 1647 —51 ж. Амур өлкесіне бірнеше жорық жасады.
*1648 ж. С.Дежнев пен Ф.Попов Азияның солт.-шығыс жағалауын бойлай жүзіп, Азияны Америкадан бөлетін бұғазды ашты. Осы ашылулармен бір уақытта француздар (С.Шамплен, Э.Брюле, т.б.) Солт. [[Америка]]ның ішкі бөлігіне өтіп, Аппалачтың солт-н, Ұлы көлдерді ашты. Бұл кезде голландтар Оңт. жарты шарда “Белгісіз оңтүстік жерді” (''Terra іncognіto Australіs'') іздеумен айналысты.
*1605 ж. олар Үнді мұхитымен жүзу кезінде Австралияның солт.-батыс жағалауын көрген болатын.
*1641 — 43 ж. А.Тасман [[Австралия]]ны айнала жүзіп, оның полюстік аймақты түгел қамтитын қиялдағы “Белгісіз оңтүстік жерден” бөлек екенін анықтады, Жаңа Зеландияны және бірнеше топаралдарды ашты. Ұ. г. а. нәтижесінде адамдардың Жер туралы түсінігі түбегейлі өзгерді. Картаға “Ескі Дүниеге ” қосымша жаңа дүние бөліктері — [[Америка]] мен [[Австралия]], Жер шарындағы ең үлкен — Тынық мұхит, көптеген аралдар, теңіздер мен бұғаздар енді. Жердің шар тәрізді екендігі түпкілікті дәлелденді. Жер бетінде ежелгі ғалымдар ойлағандай құрлық емес, судың басым екендігі анықталып, біртұтас дүниежүзілік мұхит ұғымы қалыптасты. Ұлы географиялық ашылулар түрлі ғылым салаларын дамытуға негіз салумен бірге әлем елдерінің әлеум.-экон. дамуына ықпал жасады. Жаңа ашылған жерлердегі елдерді жаулап алу әлемдік отарлау үрдісіне бастама берді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат: География]]
[[Санат: Тарих]]

{{wikify}}

Мұнай өнеркәсіптік геология

2016-09-29T06:55:26Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q1048416

''' Мұнай өнеркәсіптік геология.''' [[Мұнай]] геологиясы мұнай өнеркәсіптік ғылымының саласы. Мұнай және газ кендерін барлау және игеру мәселелерінің баршасын қамтиды. Оларға жататындар: ұңғымаларды бұрғылау процесін геологиялық ұрғыдан қамтамасыз ету; кеннің [[геологиялық құрылым]]ын танып-білу; тереңірек орналасқан өнімді беткейлерді іздестіру және барлауды одан әрі жалғастырудың тиімді бағыттарын анықтау;
мұнай және газ кіріктіруші-жинауыш құрылысын зерттеу және олардың физикалық қасиеттерін анықтау; қойнаулық жағдайдағы мұнай, [[газ]] және су шоғырларының физикалық-химиялық сипаттарын танып-білу; қойнаулық энергия (шоғыр режимі) табиғатын зерттеу; [[мұнай]] мен газ қорларын есептеу т.с.с. Жерастылық гидравлика және салалық экономика ілімдерімен бірлесе отырып мұнай өнеркәсіптік [[геология]] нақтылы мұнай
және газ кендері мен шоғырларын табысты игеру жүйелерін жобалаудың негізін құрайды, жекелеген ұңғымаларды және бүкіл шоғырды игерудің дұрыстығын ұдайы бақылап отырады, сөйтіп ол бүкіл мұнай және газ өндіру жүйесін тиімді жоспарлап отыруға мүмкіндік береді.<ref>Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме
сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Казакстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар
Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов. — А.: АРНGroup, 2000. — 328 бет.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Мұнай және газ геологиясы]]
[[Санат:Терминология]]

{{stub}}

Лоббизм

2016-08-28T13:25:14Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q187117

'''Лоббизм''' - ({{lang-en|''lobby''}} - мәжілістен тыс жерлердегі күңкіл сөздер) - билік институттары ресми қызметінен тысқары жүзеге асырылатын, ықпалды іскерлер мен саясаткерлердің - лоббистердің - нақтылы бір топтардың мүдделерін қорғайтын заңжобасын жақтап, талап етілетін үкімет шешімін қабылдауға немесе өздеріне пайдалы мемлекеттік тапсырысты алу үшін талаптануы. Осы мақсатпен жеке кездесулер, байланыстар, келіссөздер ұйымдастырылады, ғылыми зерттеулердің нәтижесі баяндалған, қоғамдық пікірді зерттеу қорытындылары көрсетілген хат және [[телеграммалар]] табысталады. Әдетте, [[лоббистер]] өз мақсаттарына жету жолында ештеңеден тайынбайды: "ауыз бастырық", пара беру, қызмет көрсету, қоқан-лоқы жасау, арандату және т.б. әрекеттерге дейін барады.

Лоббизм [[АҚШ]] саяси өміріне анағұрлым жақын. Алайда, мұнда лоббизм - тек мәжілістен тыс жерлерде уағдаласу (ол да кеңінен таралған) ғана емес, сонымен қатар, заң жобаларын, биліктік-нұсқаулық актілерді сарапшылар, кеңесшілер ретінде дайындап, қабылдауға қатысудан көрініс табады. Лоббизмді заңды және заңсыз деп бөлуге болады. Екеуінің аражігін ажырату қиынға соғатындықтан, оған саяси құбылыс ретінде қарау да біржақты емес. Лоббизмге екі тәсіл қолдану қалыптасқан: тыйым салушы және құқықтық-реттеушілік. Бірінші тәсілді жақтаушылар лоббизмді қылмыстық әрекетпен теңестіреді және осы негізде заңнамалық [[санкция]]лар енгізу арқылы оны жоюға талпынады. Екінші тәсілдің жақтаушылары лоббистік белсенділікті құқықтық шеңбермен шектеуді ұсынады. Мысалы, [[Франция]]да лоббистік әрекет заңсыз болып танылса, [[Үндістан]]да сыбайлас жемқорлыққа теңдестірілген, [[АҚШ]] пен [[Канада]]да заңмен реттеледі.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref>

[[Парламент]] депутаттарына, үкімет мүшелеріне әлдебір не басқа әлеуметтік немесе саяси күштердің пайдасы үшін әлдебір не басқа шешімдердің пайдасына (ресми емес кездесулер, пікір алмасулар, құлағдар қоғамдық аялардағы ресми емес әңгімелер мәжіліс залынан тыс жерде) ұйымдастырылған қысым көрсетулер тобы. Кәсіподақтардың, соғысқа қарсы қозғалыстардың, [[кәсіпорын]] директорларының, экономиканың аграрлық секторы өкілдерінің және т.б. парламентте өз лоббилары болуы мүмкін; осы топтардың [[агент]]тері— лоббистер.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}
{{stub:Заң}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Саясат]]
[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]

Обьектив

2016-08-12T16:29:31Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q3880557

[[File:2011-03-06-fotoworkshop-nuernberg-by-RalfR-08.jpg|thumb|Обьектив]]
'''Обьектив''' - [[обьект]]інің шын кескінін қалыптастыратын, [[оптика]]лық жүйенің обьектіге қаратылған бөлігі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]

{{Stub}}

[[et:Objektiiv]]
[[hr:Objektiv]]
[[lt:Objektyvas]]
[[sr:Објектив]]

Техникалық-экономикалық негіздеу

2016-08-07T15:41:49Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q755009

'''Техникалық-экономикалық негіздеу'''(Технико-экономическое обоснование) — [[автомат]]тандырылған жүйені қүру мен дамытудың техникалық- экономикалық мақсатқа пайдалылығы мен өндірістік-шаруашылық кажеттілігін негіздеуді қамтитын қүжат.
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов.
– Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ақпараттану]]
[[Санат:Компьютерлік техника]]

{{Stub}}

Беатрис Поттер

2016-07-16T17:16:01Z

YiFeiBot: Перемещение 2 интервики на Викиданные, d:q214565

'''Беатриса Поттер'''(Элен Битрикс Поттер, {{lang-en| Beatrix Potter}}; 28 шілде 1866 жыл, Кенсингтон, [[Лондон]] — 22 желтоқсан [[1943 жыл]], Нир-Сорей, Камбрия) — ағылшын [[жазушы]]сы, [[суретші]]

==Өмірбаяны==
Бетрис Поттер Көлді аймақты алғаш рет 16 жасында көріп, оның табиғатының сұлулығына тәнті болады. Ол өзіне қайткенде де осы аймаққа қоныстанамын деп сөз береді. Кейіннен ол өзінің бала күнгі арманын іске асырып, Лондон қаласынан "Хилл-Топ" фермасына көшіп келеді.
Беатриса өзі жазған ертегілерге сәйкесінше сурет салып отырған. Бұл суреттерде міндетті түрде баққа оранған өз үйі бейнеленетін.

Беатриса Поттердың жазушы әрі суретші ретіндегі өмір белесі 1902 жылдан бастау алады. Оның "Питер қоян жайлы ертегісін" баспашы Фредерик Уорн жарыққа шығарады. Бұған дейін кітапты бірнеше баспалар шығарудан бас тартқан болатын. 1910 жылға дейін жазушы ертегілер жазып, оған суреттер салып, жылына екі реттен кітабын жарыққа шығаратын.
Оның өмір жолы қиын кезеңдерден тұрды. Ол 47 жасында тұрмысқа шығып, Сорей ауылында өмір сүреді.
Оның орыс тіліне аударылған алғашқы жинағы "Ухти-тухти"деп аталады. Ол алғаш рет 1961 жылы жарық көріп, бірнеше мәрте қайта басылып шығып отырды.

1995 жылдың қаңтар айында Ресейдің ОРТ телеарнасында жазушының ертегілерінің негізінде "Питер Пуш және оның достары" атты мульфильмдер сериясы жарыққа шықты.

2006 жылы Беатрис жайлы "Мисс Поттер" атты көркемфильм жарыққа шықты. Басты рөлде Рене Зеллвегер ойнады.<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80,_%D0%91%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Ағылшын жазушылары]]
[[Санат:1868 жылы туғандар]]
[[Санат:1943 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Суретшілер]]

Үзіліссіз функция

2016-06-11T22:17:03Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q170058

'''Үзіліссіз функция''' - <math>f(P)=f(x_1, x_2,..., x_n)</math> [[функция]]сы Р0 (х01, x02,...,x0n)</math> [[нүкте]]сінде үзіліссіз деп айтылады, егер кез келген ε>0 [[сан]]ы үшін δ>0 санын, |хi - хi0|<δ,i = 1,2,...,n теңсіздігін қанағаттандыратын барлық P(x1,x2,...,xn) нүктелері үшін |f(P)-f(PD)|<ε теңсіздігі орындалатындай етіп табуға болса. Басқаша айтқанда, f(P) функциясы P0 нүктесінде үзіліссіз, егер Р нүктесі Р0-ге ұмтылғанда, f(P) функциясы f(P)-ге ұмтылса, демек <math>\lim_{P\rightarrow P_0}=f(P_0)</math> теңдігі орындалса. М жиынының барлық нүктелерінде үзіліссіз функция осы [[жиын]]да үзіліссіз деп айтылады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Математика]]

[[cs:Spojitá funkce]]
[[fr:Continuité]]
[[ja:連続 (数学)]]
[[la:Continuitas (mathematica)]]
[[zh:连续函数]]

Оқушылар қабілетін бағалаудың халықаралық бағдарламасы

2016-06-06T23:18:28Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q323481

[[File:PISA-Maths-2012.svg|350px|right|thumb|PISA-2012 "Математика" нәтижесі бойынша жер шары картасы.]]
[[File:PISA-Science-2012.svg|350px|right|thumb|PISA-2012 "Ғылым" нәтижесі бойынша жер шары картасы.]]
[[File:PISA-Reading-2012.svg|350px|right|thumb|PISA-2012 "Оқу" нәтижесі бойынша жер шары картасы.]]
'''Оқушылар қабілетін бағалаудың халықаралық бағдарламасы''' — (ағыл：Programme for International Student Assessment，фр: Programme international pour le suivi des acquis des élèves, қысқаша PISA) [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы]] (ЭЫДҰ) 2000 жылдардан бері үш жылда бір ұйымдастыратын әлем елдері арасында 15 жастағы оқушылардың функционалдық сауаттылығын тексеру мен бағалаудың халықаралық бағдарламасы.<ref>{{cite book|last1=Berger|first1=Kathleen|title=Invitation to The Life Span|publisher=worth|isbn=978-1-4641-7205-2|edition=second}}</ref> PISA бағдарламасының мақсаты білім берудің әдіснамасы мен нәтижесіне пайдалы әсер ету болатын. Аталған бағдарлама қазіргі әлемде оқушылар қабілетін тексеру мен бағалаудың ең ықпалды жобасы болып отыр.

== Тексеру жүйесі ==
PISA жобасы тексерудің үш бағытының (матемтаика, ғылым, оқу) біріне айырықша мән беріп, үш жылдық кезеңмен жүргізіледі. 2012 жылы негізгі бағыт «математикалық сауаттылық» болды.

PISA зерттеуі 15 жастағы оқушылардың мектепте алған академиялық білімі мен тұрмыс, үйрену дағдысын тексеріп, өз білімі мен қабілетін түрлі өмірлік жағдайлар мен әлеуметік ауқымда тиімді қолдану қабілетін анықтауға бағытталған.
== Қойылатын және көзделетін талаптар ==
PISA жобасының оқушылардың функционалдық сауаттылығын бағалау басыңқылығы үш бағыт болйынша жүреді. Олар '''''оқу біліктілігі, математика''''' және '''''жаратылыстану ғылымдарындағы біліктілік'''''.<ref>{{cite web|last=Hefling|first=Kimberly|title=Asian nations dominate international test|url=http://news.yahoo.com/asian-nations-dominate-international-test-100159386.html|publisher=Yahoo!}}</ref> PISA зерттеуінде ''ойлау, дәйектеу, мәселе (сұрақ) қоя білу және шеше білу, модельдеу, нәтижелерді ұсынудың түрлі әдістерін пайдалану'' секілді қабілеттер бағаланады. Осылайша, халықаралық емтиханға қатысушылардың оқу біліктілігі әрекеттің үш оқу-танымдық түрі бойынша анықталады. Олар ''жаңарту, қолдану'' және ''пайдалану''.<ref>{{cite web|url=http://www.pisa.oecd.org/dataoecd/38/52/33707212.pdf |title=Chapter 2 of the publication 'PISA 2003 Assessment Framework' |format=pdf |publisher=Pisa.oecd.org }}</ref>

Зерттеудің үш бағыты бойынша оқушылар сауаттылығын бағалау технологиясы - PISA жобасы қатысушылардың алған білімін қаншалықты [[экстраполяция]] (құбылыстың бір бөлігін байқаудан алғна қорытындыларды оның екінші бөлігінде қолдануға саятын ғылыми зерттеу әдіснамасы) жасап, оларды мектептен тыс қолдана алатынын, мәселелер туралы дербес ой жүгіртіп, өзіндің таңдау жасай алуын анықтауға мүмкіндік туғызады. Осы тұрғы заманауи экономикалық тұрмыста академиялық білімді жоғары кәсіби деңгейде қолданатын қоғамды қолдайтыны туралы айғақты көрсетеді.
== Анықталатын деңгейлер ==
Функционалды сауаттылықты бағалау технологиясы әлемдегі 60-тан астам елдің 15 жастағы оқушыларын алты деңгейде анықтайды. Ең жоғарғы көрсеткіш 5- және 6- деңгей. Ол бойынша оқушы ''өз бетінше ойлау, талдау және өз болжамын ұсыну'' қабілеті. Сосын, 4- және 3- деңгей: ''жаңа ақпарат алу үшін бар білімі мен қабілетін қолдану'' мүмкіндігі. Сосын, 2- деңгей: ''қарапайым оқудан тыс жағдайда бар білімі мен дағдыларын қолдану'' мүмкіндігі. Сосын 1- деңгей: ''таяз білімнің төмендігі деңгейі мен тапсырмаларды табысты орындаудың аздығы''.

Зерттеудің барлық үш бағыты бойынша қабілеттілік жиынтығы мен білімді қолдану мүмкіндігіне қойылатын нақты талаптар анықталған. Демек, PISA жобасы оқушыны сыни бағалау мен сындарлы ойлау моделіне жетелейді.

== Маңызы ==
PISA-2012 халықаралық зерттеуінің мәліметтері 15 жастағы қатысушының функционалдық дайындық деңгейін салыстыруға мүмкіндік беріп қоймай, нақты факторлардың оқыту тиімділігіне тигізетін әсерін анықтауға да мүмкіндік береді. Зерттеу тест тапсырмаларын орындау табыстылығы қосымша фондық ақпаратпен бірге жүреді. Тек оқушыларға ғана емес, сонымен бірге білім беру ұйымының әкімшілігіне де сауалнама жүргізу PISA жобасына қатысушылардың жетістіктеріндегі өзгешелікті түсіндіруге мүмкіндік береді.<ref>[http://oecdinsights.org/2014/04/01/pisa-we-have-a-problem/ Keeley B. PISA, we have a problem…] OECD Insights, April 2014.</ref><ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2432598 Poddiakov A.N. Complex Problem Solving at PISA 2012 and PISA 2015: Interaction with Complex Reality]. // Translated from Russian. Reference to the original Russian text: Poddiakov, A. (2012.) Reshenie kompleksnykh problem v PISA-2012 i PISA-2015: vzaimodeistvie so slozhnoi real'nost'yu. Obrazovatel'naya Politika, 6, 34-53.</ref>
== Бағалауды жүргізетін және бағалауға ат салысатын ұйымдар ==
PISA-2012 халықаралық жобасын іргелі халықаралық ғылыми ұйымдармен бірлесе отырып [[Консорциум]] және ЭЫДҰ жүзеге асырады. Консорциумға сонымен қатар педагогикалық зерттеудің Австриялық Кеңесі (ACER), білім беру саласындағы зерттеулердің Жапония ұлттық институты (NIER) және Американдық ұйым (WESTAT) кіреді.
== Қатысушылар ==
Бағалауға қатысатын баланың жасы 15 жас 3 айдан – 16 жас 2 ай аралығында болуы шарт етіледі. Нешінші сынып оқығаны маңызды емес. Сондай-ақ оқушылар өз үйінде емес, міндетті түрде академиялық білім беру орталығында (мектепте) оқитын болуы шарт. Әрине, әр елдің халық саны түрліше болғандықтан, бағалау қорытындысына белгілі бір қосымша факторлар әсер ететіні белгілі.

== Өлшеу ==
Әр оқушыға 2 сағаттық жазбаша тапсырма орындатады. Сұрақтардың бір бөлігі таңдау сұрақтары, енді бір бөлігі толық жауап беру сұрақтары болады. Бүкіл тест мазмұнына 6 жарым сағат уақыт кетеді деп жоспарланған. Әрине, оқушыдан барлық сұраққа түгел жауап беру талап етілмейді. оқушылар қабілет тестінен өткен соң бір сағат шамасында жеке басын негіз еткен өздік сұрақтарға жауап береді, бүл көбінесе үйрену әдеті, ниеті мен жігері, отбасы жағдайы дегендей мазмұндарды қамтиды. Мектеп тарапы да бірбөлім сұрақтарға жауап береуі керек. Олар баланың түрлі нәтижелерін, қаржы көзі секілділерді айқындап беруі керек.<ref name=stanat2002pisa>{{citation|title = PISA 2000: Overview of the study—Design, method and results|last1 = Stanat|first1 = P|last2 = Artelt|first2 = C|last3 = Baumert|first3 = J |last4 = Klieme|first4 = E|last5 = Neubrand|first5 = M|last6 = Prenzel|first6 = M|last7 = Schiefele|first7 = U|last8 = Schneider|first8 = W|place = Berlin|publisher = Max
Planck Institute for Human Development|year = 2002}}</ref>

== Өткізілуі ==
2009 жылы 65 мемлекет пен районның 15 жастағы 470 мың оқушы бағалауға қатысты және 2010 жылы 50 мың оқушы бағалауға қатысты. <ref>[http://pisa2009.acer.edu.au/multidim.php Official PISA site data.] For list See [http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf "Executive Summary"]</ref>

Ал, KeyQuest статистикалық базасы халықаралық мәліметтер бойынша 2012 жылдары ЭЫДҰ-ға мүше 34 елде және 31 серіктес елде 15 жастағы білімгер саны жалпы 28 миллион екенін анықтаған. Осылар ішінен PISA-2012 халықаралық бағалауына 15 жастағы 510 мың оқушы қатысты.

== Қазақстанда ==
Бағалауға қатыстыру үшін халықаралық сарапшылар 5948 Қазақстандық оқушыны іріктеп алған болатын. Олардың ішінен 218 білім беру ұйымдарынан (әр мектептен 35 оқушыдан) 5808 білімгер нақты қатысты. Тест барысында мектептен кетіп қалуға байланысты, денсаулыққа байланысты, басқа да себептерге байланысты 140 бала қатыспады. Зерттеуге қатысқандардың ең көп үлесі ОҚО және Алматы облыстарында болды (44 және 27 білім беру ұйымы).

== Нәтиже (2012ж.) ==
{| cellpadding="3" align="left" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse:collapse; font-size:85%;"
!Colspan=3|Білімгерлер қабілетін бағалаудың халықаралық бағдарламасы бойынша мүше мемлекеттер рейтингісі (2012)
|-
!bgcolor="#CECEEE"|Математика
!bgcolor="#CECECE"|Ғылым
!bgcolor="#FFCCCC" |Оқу
|-
|
{| width=240
|-
|1
|{{flagicon|CHN}} [[Қытай]], [[Шанхай]]
|613
|-
|2
|{{flagcountry|Singapore}}
|573
|-
|3
|{{flagcountry|Hong Kong}}
|561
|-
|4
|{{flagcountry|Taiwan}}
|560
|-
|5
|'''{{flagcountry|South Korea}}'''
|554
|-
|6
|{{flagcountry|Macao}}, [[China]]
|538
|-
|7
|'''{{flagcountry|Japan}}'''
|536
|-
|8
|{{flagcountry|Liechtenstein}}
|535
|-
|9
|'''{{flagcountry|Switzerland}}'''
|531
|-
|10
|'''{{flagcountry|Netherlands}}'''
|523
|-
|11
|'''{{flagcountry|Estonia}}'''
|521
|-
|12
|'''{{flagcountry|Finland}}'''
|519
|-
|13=
|'''{{flagcountry|Canada}}'''
|518
|-
|13=
|'''{{flagcountry|Poland}}'''
|518
|-
|15
|'''{{flagcountry|Belgium}}'''
|515
|-
|16
|'''{{flagcountry|Germany}}'''
|514
|-
|17
|{{flagcountry|Vietnam}}
|511
|-
|18
|'''{{flagcountry|Austria}}'''
|506
|-
|19
|'''{{flagcountry|Australia}}'''
|504
|-
|20=
|'''{{flagcountry|Ireland}}'''
|501
|-
|20=
|'''{{flagcountry|Slovenia}}'''
|501
|-
|22=
|'''{{flagcountry|Denmark}}'''
|500
|-
|22=
|'''{{flagcountry|New Zealand}}'''
|500
|-
|24
|'''{{flagcountry|Czech Republic}}'''
|499
|-
|25
|'''{{flagcountry|France}}'''
|495
|-
|26
|'''{{flagcountry|United Kingdom}}'''
|494
|-
|27
|'''{{flagcountry|Iceland}}'''
|493
|-
|28
|{{flagcountry|Latvia}}
|491
|-
|29
|'''{{flagcountry|Luxembourg}}'''
|490
|-
|30
|'''{{flagcountry|Norway}}'''
|489
|-
|31
|'''{{flagcountry|Portugal}}'''
|487
|-
|32
|'''{{flagcountry|Italy}}'''
|485
|-
|33
|'''{{flagcountry|Spain}}'''
|484
|-
|34=
|{{flagcountry|Russia}}
|482
|-
|34=
|'''{{flagcountry|Slovakia}}'''
|482
|-
|36
|'''{{flagcountry|United States}}'''
|481
|-
|37
|{{flagcountry|Lithuania}}
|479
|-
|38
|'''{{flagcountry|Sweden}}'''
|478
|-
|39
|'''{{flagcountry|Hungary}}'''
|477
|-
|40
|{{flagcountry|Croatia}}
|471
|-
|41
|'''{{flagcountry|Israel}}'''
|466
|-
|42
|'''{{flagcountry|Greece}}'''
|453
|-
|43
|{{flagcountry|Serbia}}
|449
|-
|44
|'''{{flagcountry|Turkey}}'''
|448
|-
|45
|{{flagcountry|Romania}}
|445
|-
|46
|{{flagcountry|Cyprus}}
|440
|-
|47
|{{flagcountry|Bulgaria}}
|439
|-
|48
|{{flagcountry|United Arab Emirates}}
|434
|-
|49
|{{flagcountry|Kazakhstan}}
|432
|-
|50
|{{flagcountry|Thailand}}
|427
|-
|51
|'''{{flagcountry|Chile}}'''
|423
|-
|52
|{{flagcountry|Malaysia}}
|421
|-
|53
|'''{{flagcountry|Mexico}}'''
|413
|-
|54
|{{flagcountry|Montenegro}}
|410
|-
|55
|{{flagcountry|Uruguay}}
|409
|-
|56
|{{flagcountry|Costa Rica}}
|407
|-
|57
|{{flagcountry|Albania}}
|394
|-
|58
|{{flagcountry|Brazil}}
|391
|-
|59=
|{{flagcountry|Argentina}}
|388
|-
|59=
|{{flagcountry|Tunisia}}
|388
|-
|61
|{{flagcountry|Jordan}}
|386
|-
|62=
|{{flagcountry|Colombia}}
|376
|-
|62=
|{{flagcountry|Qatar}}
|376
|-
|64
|{{flagcountry|Indonesia}}
|375
|-
|65
|{{flagcountry|Peru}}
|368
|}
|
{| width=240
|-
|1
|{{flagicon|CHN}} [[Қытай]], [[Шанхай]]
|580
|-
|2
|{{flagcountry|Hong Kong}}
|555
|-
|3
|{{flagcountry|Singapore}}
|551
|-
|4
|'''{{flagcountry|Japan}}'''
|547
|-
|5
|'''{{flagcountry|Finland}}'''
|545
|-
|6
|'''{{flagcountry|Estonia}}'''
|541
|-
|7
|'''{{flagcountry|South Korea}}'''
|538
|-
|8
|{{flagcountry|Vietnam}}
|528
|-
|9
|'''{{flagcountry|Poland}}'''
|526
|-
|10=
|{{flagcountry|Liechtenstein}}
|525
|-
|10=
|'''{{flagcountry|Canada}}'''
|525
|-
|12
|'''{{flagcountry|Germany}}'''
|524
|-
|13
|{{flagcountry|Taiwan}}
|523
|-
|14=
|'''{{flagcountry|Netherlands}}'''
|522
|-
|14=
|'''{{flagcountry|Ireland}}'''
|522
|-
|16=
|{{flagcountry|Macao}}, [[China]]
|521
|-
|16=
|'''{{flagcountry|Australia}}'''
|521
|-
|18
|'''{{flagcountry|New Zealand}}'''
|516
|-
|19
|'''{{flagcountry|Switzerland}}'''
|515
|-
|20=
|'''{{flagcountry|Slovenia}}'''
|514
|-
|20=
|'''{{flagcountry|United Kingdom}}'''
|514
|-
|22
|'''{{flagcountry|Czech Republic}}'''
|508
|-
|23
|'''{{flagcountry|Austria}}'''
|506
|-
|24
|'''{{flagcountry|Belgium}}'''
|505
|-
|25
|{{flagcountry|Latvia}}
|502
|-
|26
|'''{{flagcountry|France}}'''
|499
|-
|27
|'''{{flagcountry|Denmark}}'''
|498
|-
|28
|'''{{flagcountry|United States}}'''
|497
|-
|29=
|'''{{flagcountry|Spain}}'''
|496
|-
|29=
|{{flagcountry|Lithuania}}
|496
|-
|31
|'''{{flagcountry|Norway}}'''
|495
|-
|32=
|'''{{flagcountry|Italy}}'''
|494
|-
|32=
|'''{{flagcountry|Hungary}}'''
|494
|-
|34=
|'''{{flagcountry|Luxembourg}}'''
|491
|-
|34=
|{{flagcountry|Croatia}}
|491
|-
|36
|'''{{flagcountry|Portugal}}'''
|489
|-
|37
|{{flagcountry|Russia}}
|486
|-
|38
|'''{{flagcountry|Sweden}}'''
|485
|-
|39
|'''{{flagcountry|Iceland}}'''
|478
|-
|40
|'''{{flagcountry|Slovakia}}'''
|471
|-
|41
|'''{{flagcountry|Israel}}'''
|470
|-
|42
|'''{{flagcountry|Greece}}'''
|467
|-
|43
|'''{{flagcountry|Turkey}}'''
|463
|-
|44
|{{flagcountry|United Arab Emirates}}
|448
|-
|45
|{{flagcountry|Bulgaria}}
|446
|-
|46=
|{{flagcountry|Serbia}}
|445
|-
|46=
|'''{{flagcountry|Chile}}'''
|445
|-
|48
|{{flagcountry|Thailand}}
|444
|-
|49
|{{flagcountry|Romania}}
|439
|-
|50
|{{flagcountry|Cyprus}}
|438
|-
|51
|{{flagcountry|Costa Rica}}
|429
|-
|52
|{{flagcountry|Kazakhstan}}
|425
|-
|53
|{{flagcountry|Malaysia}}
|420
|-
|54
|{{flagcountry|Uruguay}}
|416
|-
|55
|'''{{flagcountry|Mexico}}'''
|415
|-
|56
|{{flagcountry|Montenegro}}
|410
|-
|57
|{{flagcountry|Jordan}}
|409
|-
|58
|{{flagcountry|Argentina}}
|406
|-
|59
|{{flagcountry|Brazil}}
|405
|-
|60
|{{flagcountry|Colombia}}
|399
|-
|61
|{{flagcountry|Tunisia}}
|398
|-
|62
|{{flagcountry|Albania}}
|397
|-
|63
|{{flagcountry|Qatar}}
|384
|-
|64
|{{flagcountry|Indonesia}}
|382
|-
|65
|{{flagcountry|Peru}}
|373
|}
|
{| width=240
|-
|1
|{{flagicon|CHN}} [[Қытай]], [[Шанхай]]
|570
|-
|2
|{{flagcountry|Hong Kong}},
|545
|-
|3
|{{flagcountry|Singapore}}
|542
|-
|4
|'''{{flagcountry|Japan}}'''
|538
|-
|5
|'''{{flagcountry|South Korea}}'''
|536
|-
|6
|'''{{flagcountry|Finland}}'''
|524
|-
|7=
|{{flagcountry|Taiwan}}
|523
|-
|7=
|'''{{flagcountry|Canada}}'''
|523
|-
|7=
|'''{{flagcountry|Ireland}}'''
|523
|-
|10
|'''{{flagcountry|Poland}}'''
|518
|-
|11=
|{{flagcountry|Liechtenstein}}
|516
|-
|11=
|'''{{flagcountry|Estonia}}'''
|516
|-
|13=
|'''{{flagcountry|Australia}}'''
|512
|-
|13=
|'''{{flagcountry|New Zealand}}'''
|512
|-
|15
|'''{{flagcountry|Netherlands}}'''
|511
|-
|16=
|{{flagcountry|Macao}}, [[China]]
|509
|-
|16=
|'''{{flagcountry|Switzerland}}'''
|509
|-
|16=
|'''{{flagcountry|Belgium}}'''
|509
|-
|19=
|'''{{flagcountry|Germany}}'''
|508
|-
|19=
|{{flagcountry|Vietnam}}
|508
|-
|21
|'''{{flagcountry|France}}'''
|505
|-
|22
|'''{{flagcountry|Norway}}'''
|504
|-
|23
|'''{{flagcountry|United Kingdom}}'''
|499
|-
|24
|'''{{flagcountry|United States}}'''
|498
|-
|25
|'''{{flagcountry|Denmark}}'''
|496
|-
|26
|'''{{flagcountry|Czech Republic}}'''
|493
|-
|27=
|'''{{flagcountry|Austria}}'''
|490
|-
|27=
|'''{{flagcountry|Italy}}'''
|490
|-
|29
|{{flagcountry|Latvia}}
|489
|-
|30=
|'''{{flagcountry|Luxembourg}}'''
|488
|-
|30=
|'''{{flagcountry|Portugal}}'''
|488
|-
|30=
|'''{{flagcountry|Spain}}'''
|488
|-
|30=
|'''{{flagcountry|Hungary}}'''
|488
|-
|34
|'''{{flagcountry|Israel}}'''
|486
|-
|35
|{{flagcountry|Croatia}}
|485
|-
|36=
|'''{{flagcountry|Iceland}}'''
|483
|-
|36=
|'''{{flagcountry|Sweden}}'''
|483
|-
|38
|'''{{flagcountry|Slovenia}}'''
|481
|-
|39=
|{{flagcountry|Lithuania}}
|477
|-
|39=
|'''{{flagcountry|Greece}}'''
|477
|-
|41=
|{{flagcountry|Russia}}
|475
|-
|41=
|'''{{flagcountry|Turkey}}'''
|475
|-
|43
|'''{{flagcountry|Slovakia}}'''
|463
|-
|44
|{{flagcountry|Cyprus}}
|449
|-
|45
|{{flagcountry|Serbia}}
|446
|-
|46
|{{flagcountry|United Arab Emirates}}
|442
|-
|47=
|{{flagcountry|Thailand}}
|441
|-
|47=
|'''{{flagcountry|Chile}}'''
|441
|-
|47=
|{{flagcountry|Costa Rica}}
|441
|-
|50
|{{flagcountry|Romania}}
|438
|-
|51
|{{flagcountry|Bulgaria}}
|436
|-
|52
|'''{{flagcountry|Mexico}}'''
|424
|-
|53
|{{flagcountry|Montenegro}}
|422
|-
|54
|{{flagcountry|Uruguay}}
|411
|-
|55
|{{flagcountry|Brazil}}
|410
|-
|56
|{{flagcountry|Tunisia}}
|404
|-
|57
|{{flagcountry|Colombia}}
|403
|-
|58
|{{flagcountry|Jordan}}
|399
|-
|59
|{{flagcountry|Malaysia}}
|398
|-
|60=
|{{flagcountry|Argentina}}
|396
|-
|60=
|{{flagcountry|Indonesia}}
|396
|-
|62
|{{flagcountry|Albania}}
|394
|-
|63
|{{flagcountry|Kazakhstan}}
|393
|-
|64
|{{flagcountry|Qatar}}
|388
|-
|65
|{{flagcountry|Peru}}
|384
|}
|}
{{-}}

== Орталығының ақпарат көздері ==
*[http://www.pisa.oecd.org OECD/PISA website]
** [http://www.pisa.oecd.org/document/58/0,2340,en_32252351_32236159_33688954_1_1_1_1,00.html OECD (1999)]: Measuring Student Knowledge and Skills. A New Framework for Assessment. Paris: OECD, ISBN 92-64-17053-7 [http://www.oecd.org/dataoecd/45/32/33693997.pdf]
** OECD (2001): Knowledge and Skills for Life. First Results from the OECD Programme for International Student Assessment (PISA) 2000.
** OECD (2003a): The PISA 2003 Assessment Framework. Mathematics, Reading, Science and Problem Solving Knowledge and Skills. Paris: OECD, ISBN 978-92-64-10172-2 [http://www.oecd.org/dataoecd/46/14/33694881.pdf]
** OECD (2004a): Learning for Tomorrow's World. First Results from PISA 2003. Paris: OECD, ISBN 978-92-64-00724-6 [http://www.oecd.org/document56/0,2340,en_2649_201185_34016248_1_1_1_1,00.html]
** OECD (2004b): Problem Solving for Tomorrow's World. First Measures of Cross-Curricular Competencies from PISA 2003. Paris: OECD, ISBN 978-92-64-00642-3
** OECD (2005): PISA 2003 Technical Report. Paris: OECD, ISBN 978-92-64-01053-6
** OECD (2007): Science Competencies for Tomorrow's World: Results from PISA 2006 [http://www.pisa.oecd.org/document/2/0,3343,en_32252351_32236191_39718850_1_1_1_1,00.html]
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.pisa.oecd.org PISA]
** [http://www.pisa.oecd.org/document/58/0,2340,en_32252351_32236159_33688954_1_1_1_1,00.html OECD (1999)]: Measuring Student Knowledge and Skills. A New Framework for Assessment. Paris: OECD, ISBN 92-64-17053-7 [http://www.oecd.org/dataoecd/45/32/33693997.pdf]
** OECD (2014): PISA 2012 results: Creative problem solving: Students’ skills in tackling real-life problems (Volume V) [http://www.oecd-ilibrary.org/education/pisa-2012-results-skills-for-life-volume-v_9789264208070-en]
* [http://www.statsilk.com/maps/pisa-programme-international-student-assessment-interactive-world-map Interactive world map of PISA results]
* Teaching And Learning International Survey (TALIS)
* Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS)
* Gender gaps in mathematics and reading in PISA 2009

== Бейнеқойылым ==
* [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=q1I9tuScLUA#at=15 PISA: Measuring student success around the world]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Педагогика]]
[[Санат:Білім беру]]
[[Санат:Білім]]
[[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]]

Электроэнцефалография

2016-06-06T23:01:56Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q179965

[[Сурет:EEG_cap.jpg|thumb|right|300px|ЭЭГ жазбасын орнату]]
'''Электроэнцефалография''' (қысқаша ЭЭГ) (электро- + {{lang-grc|ἐγκέφαλος}} — "[[ми]]" + {{lang-grc2|γράφω}} — "жазу", "тіркеу", "білдіру"; {{lang-en|Electroencephalography}}, EEG) — [[электрофизиология]]лық [[монитор]]да [[ми]]да және [жүйке]] талшықтарында<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref> болатын [[биоэлектр]]лік қозғалыстар мен өзгерістерді жазып алу, тіркеу әдіснамасы. Бұл әдіснама "қара сандық" деп аталатын мидағы биоэлектрлік құбылыстарды оны бүлдірмей тұрып зерттеуге мүмкіндік береді, әсіресе мидағы [[әлеует]]ті түсіндіруде белгілі бір нақты деректермен қамдайды. ЭЭГ бойынша нәзік толқындарды сезетін [[электрод]]тар бас терісіне жапсырылып, күрделі [[бағдарлама]]лық жүйе арқылы мидан шыққан биоэлектрлік толқын жазып алынады. ЭЭГ арқылы ми [[нейрон]]дарындағы [[ион]]ды қозғалыстар тудырған [[толқын]]дар [[кернеу]]і өлшенеді.<ref name = "Niedermeyer">{{cite book| author = Niedermeyer E. and da Silva F.L. | title = Electroencephalography: Basic Principles, Clinical Applications, and Related Fields | publisher = Lippincot Williams & Wilkins | year = 2004| isbn = 0-7817-5126-8}}{{page needed|date=August 2013}}</ref> Мұнда зерттеу назары ЭЭГ әдіснамасы арқылы [[нейробиология]]лық [[синхронизация]]ға ("[[нейорндық тербеліс]]", ауыз екі тілде тілде "Ми толқыны" деп те аталады) бағытталып, ЭЭГ ақпары (сигнал) жазып алынады.
[[Сурет:Spike-waves.png|thumb|right|250px|ЭЭГ жазбаcы "Ми толқындары"]]
[[Клиника]] саласы ЭЭГ технологиясын мидағы табиғи биоэлектрлі толқындардың уақыт бойынша [[период]]ты өзгерісін тіркеуге қолданады. Бұл үшін бас терісінің көп тұсына түрлі электодтар жапсырылып, ондағы биоэлектрлі толқындар жинастырылады, және соңында оның қисық сызықты [[диаграмма]]сы жасалады. Бұл арқылы науқас ауруының миға әсерін және мидың өзіндегі аурулар туралы белгілі бір ақпарат қорытындыланады. Дегенмен, ЭЭГ басқа әсерлердің кедергісіне оңай ұшырайтындықтан оны медицинада әдетте басқа әдістермен бірлестіріп қолдану керек.

ЭЭГ көбінесе [[Қояншық]] (эпилепсия) ауруына [[диагноз]] қоюға пайдаланылады. Өйткені қояншық ЭЭГ жазбасында қалыпсыздығын анық байқатады.<ref>''Atlas of EEG & Seizure Semiology''. B. Abou-Khalil; Musilus, K.E.; Elsevier, 2006.{{page needed|date=August 2013}}</ref> ЭЭГ сондай-ақ ұйқысыздық, Кома (толық естен тану), Энцефалопатия (ми жүйке талшықтары ауруы) секілді ауруларға және [[ми өлімі]]н (Brain death) анықтауға қолданылады.<ref>{{cite web|title=EEG|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003931.htm}}</ref>
[[Сурет:Electroencephalograph_Neurovisor-BMM_40_(close_view).jpg|thumb|left|300px|Neurovisor-BMM 40 ЭЭГ компьютері]]
ЭЭГ кезінде [[ісікті]], [[инсульт]] және басқа да өзекті ауруларды анықтаудың бірінші дәрежелі амалы болған. Бірақ бұл [[жоғары дәлдік]]тегі анатомиялық елестету технологиясы пайда болған соң саябырси бастады: [[Магниттік-резонанстық томография]] (МРТ, MRI) және [[компьютерлік томография]] (КТ, CT) қатарлылар. Кеңістіктік дәлдік шекті болса да, ЭЭГ баяғыдай [[зерттеу]] мен [[диагностика]]да өте маңызды құрал есептеледі. Әсіресе, миллисекундтық шамадағы уақыт дәлдігі керек болғанда, бұл әдісті әле ештеңе баса алмайды (МРТ пен КТ ондай дәлдікті көрсете алмайды).

Бұл технология сондай-ақ [[когнитивистика]]да, [[когноитивті психология]]да, [[психофизиология]]лық зерттеулерде кең қолданылады.

== Қысқаша тарихы ==
[[Сурет:HansBerger_Univ_Jena.jpeg|thumb|right|200px|Ханс Бергер]]
1875 жылы [[Ливерпуль]]да практика жасаған физик [[Ричард Катон]] (Richard Caton, 1842–1926) өзінің қоян мен маймылдың ми шарында электрлі құбылыс болатыны туралы байқауын [[Британия]] медицина журналында (British Medical Journal) жариялады.

1890 жылы [[Полша]] физиологі [[Адольф Бек]] (Adolf Beck) қоян мен иттің миында табиғи электрлі құбылыс болатынын, туралы зерттеуін жариялады. Зерттеуде бұл электрлі құбылыста жарыққа байланысты ритмді толқу болатыны туралы мазмұн қамтылған. Сөйтіп Бек хайуандардағы мидың электрлі құбылысы туралы эксприментті зерттеуін бастайды. Бек [[электрод]]тарды мидың сыртқы бетіне орналастырып, сезім әсеріне тест жасайды. Оның мидағы тербеліс қозғалысы туралы бақылаулары ми толқыны болатыны туралы қорытындыға әкелді.

1912 жылы [[Украина]] физиологі [[Владимир Владимирович Правдич-Неминский]] алғашқы хайуанаттарға жасалған ЭЭГ-ні және [[сүтқоректі]]лердегі [[Қозғатылатын әлеует]] (evoked potential) туралы зерттеуін жариялады (итке) . 1914 жылы Napoleon Cybulski және Jelenska-Macieszyna науқастың миының ЭЭГ жазбасын сызды.
[[Сурет:1st-eeg.png|right|thumb|left|400px|1924 жылы Ханс Бергер жазып алған ең алғашқы ЭЭГ жазбасы. Үстіндегі таспа ЭЭГ ні, төмендегісі 10 [[hertz|Hz]] уақыт сигналы.]]
1924 жылы неміс [[физиолог]]і және [[Психиатрия|психиатр]]і [[Ханс Бергер]] (Hans Berger 1873–1941) тұңғыш ЭЭГ жазбасын жасады. Ол Катон және басқаларының [[хайуанат]]тарға жасаған тәжірибесін кеңейтіп, "electroencephalogram" деген атау беріп, "[[клиника]]лық [[неврология]] тарихындағы өте таңғажайып, ұлы және шешуші маңызға ие даму" деп бағаланды. Оның бұл жаңалығының маңызын алғаш рет 1934 жылы Британия ғалымы Edgar Douglas Adrian and B. H. C. Matthews растады және ары қарай дамытты.

==Ми толқындары түрлері==

{| class="wikitable"
|-
| colspan="2" | Ми толқыны түрі
| Жиілік
| Адам бойындағы күйі
|-
| colspan="2" | Delta（δ）
| 0.1~3 Hz
| Түс көрмеген терең ұйқыға шомғанда
|-
| colspan="2" | Theta（θ）
| 4~7Hz
| Ересектер көңіл күйі қысымға ұшырағанда, әсіресе сәтсіздік, үмітсіздік туылғанда
|-
| colspan="2" | Alpha（α）
| 8~15Hz
| Бос, тыныш, көзі жұмулы бірақ ояу болғанда
|-
| rowspan="3" | Beta（β）
| төмен диапазон (Low Range)
| 12.5 ~ 16 Hz
| өзін кең ұстап, бірақ зейіні шоғырланғанда
|-
| Орта диапазон (Middle Range)
| 16.5 ~ 20 Hz
| ойлау, мәселе шешім ету күйінде
|-
|Жоғары диапазон (High Range)
| 20.5 ~ 28 Hz
| Тебіреніс, абыржу
|-
| colspan="2" | Gamma（γ）
| 25 ~ 100 Hz（әдетте 40Hz）
| Жоғары сана күйі, бақыт сезімі, қысымнан құтылу, толғану
|-
| colspan="2" | Lambda（λ）
| Қозғатылған әлеует (evoked potential)
| Көз жарық шағылысқанда 100ms кейін қозғатылғанда（P100 ）
|-
| colspan="2" | P300
| Қозғатылған әлеует
| Мида қиялдаған нәрсені көргенде, не естігенде 300ms кейін қозғатылғанда
|-
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:ми]]
[[Санат:Физиология]]
[[Санат:Технология]]
[[Санат:Медицина]]

Санат:Байланыс

2016-05-29T19:32:59Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q1458498

{{cat main}}
{{Commonscat|Communication}}

[[Санат:Ақпарат]]
[[Санат:Қоғам]]
[[Санат:Әлеуметтік психология]]
[[Санат:Технология]]

Магнитола

2016-05-06T05:34:47Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q1358666

'''Магнитола'''<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref> конструктивті түрде [[радиоқабылдағыш]] пен кассеталы [[магнитофон]] біріктірілген құрылғы. Осындай біріктіру, ортақ түйіндері — дыбыстың жиіліктегі [[электр тербелістері]]нің күшейткішін, [[электр қоректену көзі]] блогын,
[[дауыс зорайтқышы|дауыс зорайтқыштарды]] пайдалануға мүмкіндік беріп, [[радиоқабылдағыш]]тан тікелей магниттік таспаға жазу мүмкіндігін камтамасыз етеді және аппараттың конструкциясын қарапайым етіп, бағасын арзандатады. Қазір жеңіл автомобилге арналған магнитолалар көп тараған.
Құрылымы жағынан магнитофон мен радиоқабылдағышты біріктіретін тұрмыстық құрал.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007
ISBN 9965-36-448-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Электроника]]

[[Санат:Тұрмыс]]

{{Elec-stub}}

Репортер

2016-05-02T22:06:02Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q42909

'''Репортер''' - ақпарат қызметінің негізгі құрамы.
[[Сурет:Riot PetionVille.jpg|150px|thumb|Телерепортерлар жұмыс үстінде (2007)]]
Оқиға барысын қадағалап, жедел сұхбат алып, репортаж жүргізетіндер. Оларға қойылатын басты талаптар: оқиғаны дәл жеткізу, мақсатқа жету, оқиғаның бейнесін ашуда ыждағаттылық керек, ең бастысы - радионың көркемдеуші, бейнелеуші құралдарын шеберлікпен пайдалану, дыбыстық эффект арқылы хабар берудің тыңдарманға жол табар әдіс-тәсілдерін табу. Негізгі оқиға орнынан басқа олардың ақпарат алатын көздері - ИТАР-ТАСС, РИА-"Новости", "Интерфакс", "Пост-фактум", "Қазақпарат", "Қазақстан-ТУДЕЙ" т.б.
==Тағы қараңыз==
* [[Журналист]]
[[Санат:Бұқаралық мәдениет]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[simple:Reporter]]

Планшетті компьютер

2016-04-26T18:30:24Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q155972

[[Сурет:HP Tablet PC running Windows XP (Tablet PC edition) (2006).jpg|right|thumb|225px|HP Compaq tablet PC with rotating/removable keyboard]]
'''Планшетті компьютер''' ({{lang-en|tablet computer}}) немесе электрондық планшет — жеке блогы жоқ және шектеулі функциялары бар пернетақта мен тінтуірі жоқ жеке электронды есептеуіш машина; тасымалды [[компьютер]]дің бір түрі, [[сенсорлық экран]]ды мобильді құрылғылардың түрлерін қамтитын ұжымдық түсінік.
[[Планшет]]ті компьютерді жанасу арқылы немесе [[Стилус (компьютер)|стилус]] (арнайы қаламұш) арқылы басқаруға болады; [[Пернетақта]] және [[Тышқан (компьютер)|тышқан]] әркез қолжетімді емес.
'''Планшетті компьютерлер мынадай құрылғыларды қамтуы мүмкін үшін:'''
* Планшетті дербес компьютер немесе Tablet PC
** [[Slate PC]]
** [[Ультрамобильді ДК]]
* [[Мобильді интернет-құрылғы]]
* [[Интернет-планшет]]
* [[Электронды кітап (құрылғы)|Электрондық кітап]]
олар [[сенсорлы экран]]мен жабдықталған.
{{Computer sizes}}

[[Санат:Компьютерлік техника]]
[[Санат:Компьютер компаниясы үлгілері]]
[[Санат:Компьютерлер туралы аяқталмаған мақалалар]]

[[en:Early tablet computers]]
[[ru:Планшетный персональный компьютер]]

Каучук пен резеңке

2016-04-17T20:25:20Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q18113858

[[Сурет:Ceylon rubber.jpg|thumb|150px]]
Каучуктар табиғи және синтездік болып бөлінеді. Табиғи каучук көксағыз, таусағыз сияқты кейбір өсімдіктердің сүтті шырындарында болады. Табиғи каучукты, негізінен, [[Бразилия]]да өсетін гевея ағашынан алады. Каучук алу үшін [[Өсімдіктер|өсімдіктің]] [[Қабық|қабығын]] кертіп тіледі. Сол тіліктен ағатын сүтті шырынды ([[латекс]]ті) — каучуктың коллоидті ерітіндісін жинап алады. Сосын ерітіндіге [[Электролиттер|электролитпен]] әсер етіп немесе қыздырып [[коагуляция]]лап (ірілендіріп) каучук жасайды. [[Эксперимент]]тік жолмен каучук, негізінен, 2-метилбутадиен-1,3-тің (изопреннің) полимері (С5Н8)n екені анықталды.

==Каучуктың құрылысы==
Изопреннің полимерлену [[реакция]]сын диендер [[Тақырып|тақырыбында]] қарастырдық. Полимерлену барысында [[молекулалар]] бір-бірімен 4-және 1-көміртек [[атомдар]]ы арқылы өзара сызықты қосылады. Табиғи каучук изопреннің цис-олимері, құрамындағы метилен топтары—СН2 қос байланыстың бір жағын ала орналасады.

Изопреннің [[құрылым]] мономері ретті қайталанып отырады. Полимердің осындай құрылымының аркасында оған майыскақтық [[қасиет]] тән болады. Каучук макромолекулаларының [[құрылыс]]ы сызықтық болғанымен, түзу созылып жатпай, оратылып бірнеше рет иіліп түйіншектеліп жатады. Каучукты созған кезде, олар жазылып, каучук ұзарады. Ал созуды тоқтатқанда, оратылып түйіншектелген бастапқы қалпына қайта келеді. Егер каучукты қатты созса, оның [[молекулалар]]ы жазылып қана қоймай, үзіліп кетуі де мүмкін.

==Каучуктың қасиеттері==

Каучук — қатты [[зат]]. Молекулалық массасы 150000—300000 [[шама]]сында. Табиғи каучуктың макромолекулалары тізбекті құрылымды, оратылып түйіншектеліп жатады.

Каучуктың аса маңызды [[қасиет]]і — оның майысқақтығы. Яғни, сыртқы күштің [[әсер]]інен каучук өзінің пішінін өзгертіп — созылып ұзарады немесе сығылып қысқарады. Сыртқы күштің әсері тоқтағаннан кейін бастапқы қалпына қайта келеді. Каучук суды, газды өткізбейді және электроқшаулағыш. Каучуктың суда ерімейтіндігін өздерің білесіңдер. Ол этил [[Спирттер|спиртінде]] аздап ериді, ал бензин мен [[хлороформ]] сияқты еріткіштерде әуелі ісініп, сосын ериді.

[[Температура]] жоғарылағанда — каучук жұмсарып жабысқақ, ал температура төмендегенде — қатайып морт сынғыш болады. Ұзақ сақтағанда, каучук қатайып кетеді.

Каучуктың жоғарыда айтылған қолайсыз [[қасиет]]терін жою үшін оны резеңкеге айналдырады. Резеңкенің иілгіш, созылғыш қасиеттері каучуктыкінен де жоғары. Оның үстіне, резеңке каучуктан гөрі берігірек және температураның ауытқуына төзімдірек болады.

Каучукты вулканизациялап (вулкандап), яғни күкірт қосып қыздырып, резеңкеге айналдырады. Ол үшін каучукке күкірт пен толықтырғыштар (күйе мен бор сияқты) қосып, 130—140°С шамасында қыздырады. [[Күкірт]] атомдары каучуктың қос байланыстарының кейбіреулері бойынша қосылып, оның сызықтық [[молекулалар]]ын бір-біріне "жөрмеп" байланыстырып, полимер кеңістіктік [[құрылым]]ға ие болады. Кеңістіктік полимердің қасиеттері сызықтық [[полимер]]ден өзгеше. Резеңке каучукпен салыстырғанда берік болады. Каучук [[бензин]]де біртіндеп ериді, ал резеңке бензинде ерімей, тек ісінеді.

Каучукты вулканизациялағанда, оның массасының 2-3%-індей күкірт қосады. Егер күкірт резеңкеге қажетті [[мөлшер]]ден көбірек қосылса, онда созылмайтын қатты зат — [[эбонит]] алынады.

Резеңкеден шиналар, шлангтер, конвейер ленталары және [[тұрмыс]]та қолданылатын көптеген [[зат]]тар алынады.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. – 352 бет, суретті. ISBN 9965-36-092-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Химия]]

{{stub}}

[[eo:Kaŭĉuko]]
[[es:Caucho]]
[[it:Caucciù]]
[[ka:კაუჩუკი]]
[[pl:Kauczuk]]
[[qu:K'awchu]]
[[ro:Cauciuc]]
[[ru:Каучуки]]
[[sl:Kavčuk]]

Блок

2016-04-17T19:52:23Z

YiFeiBot: Перемещение 12 интервики на Викиданные, d:q247350

'''Блок''' ({{lang-la| block}}, {{lang-fr| bloc}}) —
# жүк көтергіш машиналардың шеңберінде арқан ([[трос]], [[жіп]], шынжыр) асуға ыңғайлап жасалған ойық белдеуі бар доңғалақ пішінді бөлігі. Оның айналу осі тірекке бекітіледі (жылжымайтын Блок) не кеңістікте орын ауыстырады (жылжымалы Блок). Ол машиналар мен механизмдерде күш әсерінің бағытын өзгерту үшін, күштен не жолдан ұту үшін пайдаланылады. Блок кейде айналдыру моментін жеткізу үшін де қолданылады;
# атқаратын қызметі мен жасалу [[технология]]сы бәріне ортақ, көбіне біртекті элементтерден, бөлшектерден тұратын механизмдердің, [[прибор]]лардың, [[компьютер]]лердің, т.б. бөлігі (мысалы, [[цилиндр]]лер Блокті, станоктардың шпиндельдер Блокті, компьютерлік жүйе Блокті, т.б.);
# тау-кен ісіндегі Блок — шахта алаңының белгілі бір шегінде қазу жұмыстары жүргізілетін учаске;
#<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> құрылыстық Блок — үйдің іргетасы мен қабырғасын қалауға арналып дұрыс геом. пішінге келтірілген жасанды тас. Оның көп тараған түрі — темірбетон Блоктары<ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref>.
#машиналар бір тұтас сияқты қарастырылып, орналасу орыны және механизмдердің,құралдардын т.б. немесе олардың бөлшектерінің біріктіріліп тағайындалуы және орналасу орны;
#<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref> сыртқы бет бойынша доңғалақта ойманы тартып тұрған тізбек, қанат және бекіту тетіктерден тұратын механизм: күште ұту үшін және күш қимылының бағытын өзгерту үшін керек.
#<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым. — Алматы: 2003 жыл. ISBN 9965-472-27-0</ref> Тектоникада: барлық жағынан қозғалмалы белдемдермен немесе терең жарылымдармен шектеліп дербестелген, тектоникалық белсенділігі тұрғысынан өзін қоршаған аймақтармен салыстырғанда мейілінше салғырт та марғау алқаптар қимасы деген ұғымды беретін көлемдік (аудандық емес) атау. Блоктардың бет пішіні әртүрлі болуы (көпжақты, төртбұрышты немесе үшбұрышты, сына тұрқылас, дөңгелек т.с.с.), ал ауданы ондаған немесе жүздеген шаршы метрден жүз мыңдаған шаршы километрге дейін жетуі мүмкін.

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Электроника]]
[[Санат:Көлік бөлшектері]]
[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Мұнай және газ геологиясы]]
[[Санат:Терминология]]
[[Санат:Геология]]
[[Санат:Материалдар]]
[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]

Кванттық сандар

2016-04-11T00:57:28Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q229949

'''''Кванттық сандар'''''– кванттық жүйелерді (атом ядросын, атомды, молекуланы, т.б.), жеке элементар бөлшектерді, жорамал бөлшектерді (''[[кварктер мен глюондарды]]'') сипаттайтын физикалық шамалардың мүмкін мәндерін анықтайтын бүтін немесе бөлшек сандар. Кванттық жүйе күйін түгелдей анықтайтын кванттық сандардың жиынтығын ''[[толық кванттық сандар]]'' деп атайды. Атомдағы электронның күйі үш кеңістіктік координата және ''спин''мен байланысқан электронның төрт еркіндік дәрежесіне сәйкес келетін төрт кванттық санмен анықталады. Олар сутек атомы және сутек тәрізді атомдар үшін былайша аталады: ''бас кванттық сандар'' (''n''), ''орбиталық кванттық сандар'' (''l''), магниттік ''кванттық сандар'' (''ml''),'' магнитті спиндік не спиндік кванттық сандар'' (''ms''). Кванттық сандар микродүниеде өтетін процестердің дискретті сипаты бар екендігін бейнелейді әрі олар әсер квантымен, яғни '[[Планк тұрақтысы]]мен тығыз байланысты болады.
''Спин''-орбиталық өзара әсер ескерілген кезде электронның күйін сипаттау үшін ml мен ''ms''-тің орнына толық қозғалыс мөлшері моментінің ''кванттық саны'' (''j'') мен толық момент проекциясының ''кванттық саны'' (''mj'') пайдаланылады. Атомның, т.б. кванттық жүйелердің күйін сипаттау үшін [[күй жұптылығы]] (''P‘'') делінетін тағы да бір кванттық сан енгізіледі. Ол +1 не –1 мәндерін қабылдайды.
Элементар бөлшектер физикасы мен ядролық физикада бұдан да басқа кванттық сандар енгізіледі. Мысалы, [[электрлік заряд ]](''Q''), [[бариондық заряд (B)]], [[электронды-лептондық заряд ]](''Le''), [[мюонды-лептондық заряд]] (''L''), [[изотоптық спин ]](''T''), [[ғажаптылық ]](''оғаштық'') (''S'') не [[гиперзаряд]], т.б. Кванттық сандар элементар бөлшектердің кванттық сандары олардың (бөлшектердің) өзара әсері мен бір-біріне айналу процесін анықтайтын ішкі сипаттамасы болып табылады. Кең мағынада ''[[кванттық сандар]]'' деп, көбінесе, кванттық механикалық бөлшектер (немесе жүйелер) қозғалысын анықтайтын және қозғалыс кезінде сақталатын физикалық шамаларды айтады. <ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Пайдаланған әдебиет==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Физика]]

{{Stub}}
{{wikify}}

[[kk:Спин]]

Надежда Мир

2016-04-03T23:09:04Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q12555793

'''Надежда Мир''' (3. 08.[[1970]], Абай қаласы, Карағанды облысы) ЕСШ-і ([[1991]]), республиканың ([[1991]]- 1996), Азияның (1996), Әлемнің ([[1994]]-[[1995]]) чемпионы әрі рекордшысы. [[КСРО]] кубогінің ([[1991]]) жеңімпазы.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Тұлғалар]]

Сигнификат

2016-04-03T22:35:14Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q3695082

'''Сигнификат'''<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> ({{lang-la|significatum}} - белғіленуші) — [[тіл]]дік [[таңба]]ның ұғымдық мазмұны . '''Сигнификат''' термині бір мағыналы емес. [[Гносеолоғия]]лық ( [[философия]]лық таным теориясы) тұрғыдан алғанда '''Сигнификат''' [[адам]] санасындағы қайсыбір [[денотат]] қасиеттердің белгісін білдіреді. Демек, "Сигнификат" термині екі мағынада қолданылады:
# Санада қалыптаскан құбылыс ретінде заттық ұғымға негізделген [[психикалық денотат]]қа қарама-қарсы қойылып қаралады;
# Тілдегі сөздердің номинанты (атауы) ретінде қабылданады. Осы тұрғыда тілдегі создер әр түрлі Сигнификаттармен [[денотатив]]ті тендестікте болуы мүмкін. Мысалы: Сигнификатты сипаттағы'' "омыртқалылар", "бас сүйегі бар тірі жәндіктер"'' сияқты сөздер бір ғана [[денотативті мағына]]ға (сөйлеу үстіндегі нақты мағына) ие.

==Тағы қараныз:==
* [[Сигнификативтік функция]]
* [[Семантика]]
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Лингвистика]]
[[Санат:Қазақ тілі]]
[[Санат:Грамматика]]

{{Stub}}

[[cs:Znak]]
[[da:Tegn]]
[[de:Zeichen (Begriffsklärung)]]
[[en:Signification]]
[[eo:Signo]]
[[es:Signo]]
[[fr:Signe]]
[[io:Signo]]
[[nl:Sein]]
[[pl:Znak]]
[[pt:Signo]]
[[ru:Сигнификат]]
[[sl:Znak]]
[[zh:表意文字]]

Нанотүтік

2016-03-14T02:06:52Z

YiFeiBot: Перемещение 7 интервики на Викиданные, d:q539430

'''Нанотүтік''' -диаметрі бірнеше [[нанометр]], ал ұзындығы оншақты микрон болаты милиондаған кеміртегі атомынан тұратын молекула. Нанотүтік (грек. nanos – ергежейлі және түтік) . Адамның шашының қалыңдығынан 100 мың есе аз нанотүтіктер сирек кездесетін ете берік материал болып шықты. Олар болаттан 50-100 есе берік, әрі тығыздығы алты есе аз.

==Тарихы==

1991 жылы профессор Сумио Иидзима ұзын көміртекті цилиндр-нанотүтікті баиқаған. Қазіргі уақытта мұндай түтікшелер кремнийден және нитридтен де жасалады.

==Қолдану аясы==

Нанотүтіктерден косманавттар, өрт сөндірушілерге арналған ыңғайлы киімдер тігу үшін, ете берік және жеңіл композиттік материал, микроскопқа зонд жасауға болады. Олар өзінің салмағынан бірнеше тонна артық жүкке шыдайды. Ғалымдар соңғы кезде нанотүтіктің ішіне басқа дененің атомдарын енгізіп, олардың қасиеттерін (тіпті изоляторды өткізгішке) езгертуге болатындығын тәжірибе жүзінде дәлелдеді. Микроприборларда оларды сым ретінде қолданса, таңқалатыны, бойымен тоқ жүргенде жылу белінбейді.

== Нанотүтік болашағы ==

Нанотүтіктер газды (әсіресе сутегі) сақтауға қауіпсіз материал. Автомобилдерге жанғыш элемент ретінде сутегіні пайдаланса, ол бензинге қарағанда экологиялықтаза элемент, алайда сутегі мелшері үлкен балонды қажет етеді. Ал машиналарға ауыр балондарды салу олардың жылдамдығын азайтатын еді. Мүмкін болашақта автомобилдерге сутегімен толған нанотүтіктер қолданатын шығар.
Нанотүтіктер жетістігінің мысалы ретінде ИБМ фирмасының лабораториясында алғаш Бихи мен Рорер жасаған сканирлейтін тунелді микроскопты (СТМ) айтуға болады. Бұл микроскоптың кемегімен алғаш алтын, сосын кремний бетінің атом деңгейіндегі суретін алған. СТМ-нің жұмыс органы тоқ еткізетін металдық ине тәрізді - зонд. Зонд зерттелетін үлгі бетіне ете жақын ара қашықтықта(Н"0,5 нм) қойылады, нәтижесінде зонд пен үлгі арасында беттің күйіне байланысты езгеріп отыратын тунелдік тоқ пайда болады. Осылайша, тунелдік тоқтың өзгеру шамасын өлшей отырып немесе керісінше оны тұрақты етіп (зондтың төмен жоғары қозғалта отырып) беттің сканирлеп, компьютерде оның суретін алуға болады. Бұл әдіс тек атомдық құрылымдарды зертеумен шектелмей, денелердің физикалық қаситеттерін зерттеуге мүмкіндік береді. Тіпті қазіргі СТМ жеке атомдарды алып, оларды жаңа орынға тасуға, атомдық жинақ жасауға мүмкіндік береді

==Дереккөздер==

* [[Қазақ Энциклопедиясы]]
* «Нанотехнология и наноматериалдар»

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]

{{stub}}

Мазохизм

2016-03-14T01:28:36Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q12754745

[[Сурет:Леопольд фон Захер-Мазох, Львов.jpg|thumb|right|200px|Мазох ескерткіші]]
'''Мазохизм''' ({{lang-en|masochism}}) — психосексуалдық тұрғыда өзін қор көру мен қорлатуға құштарлық. <ref> Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT) ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)</ref>.

== Ерекшелігі ==
Мұнда [[индивид]] өзіне қорлық жасалғанда немесе ауыр соққы алғанда эротикалық әлсіздік алады, қорланудан ләззаттану бейіміне ие болады. Мысалы [[Франц Кафка]] айтқандай мазохизм дертіне ұшырағандар "Өзін сабап жатқан иесінің қолындағы қамшыны тартып алып, өзін өзі сабайды".

Тұрмыста, кейбір әйелдер қарсы жақтың көңілсіз болуын туғызғуға құштар, немесе қарапайым істі өзін күйрететін деңгейге дейін ұлғайтуға бейім болады. Мұны әдетте сәтсіздікке бейім психологиялық кедергі, немесе мазохизмдік кедергі деп атайды.

Жыныс тұрмыста Таяқ жегісі келушілдік, байлау, қорлау секілді амалдарды жасатып, жыныстық қанағаттануға талпынатын азғындаған психологиялық ауытқулар дәл осы мазохистік жыныстық жаңылысу деуге болады.

== Сөз төркіні ==
Бұл термин ХІХ ғасырдағы [[Австрия]]жазушысы [[Леопольда фон Захер-Мазох]] (Leopold Ritter von Sacher-Masoch) есімімен байланысты. Мазох шығармаларында (Әйгілі шығармасы «Тон киген Венера» Venus in Furs) сексуалдықты сипаттай отырып, ауызша және физикалық қорлықтан ләззат алушының жан дүние шындығы сипатталады. Өзіне тиетін соққының белгілі бір ләззаты болады. Әдетте мазохист өзі ізденіп, белгілі бір деңгейге дейін бақылайды. [[Мазохистік]] және [[садистік]] белгілер ортақ белгіге негізделеді.

==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Медицина]]

Десквамация

2016-03-14T00:53:49Z

YiFeiBot: Перемещение 7 интервики на Викиданные, d:q2738617

'''Десквамация'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref>(''латынша dequamo - қабыршақты сыдыру'') — [[температура]]ның күрт ауытқуларына байланысты [[Тау жыныстары|тау жынысытардың]] қабыршақтануы және оның сыпырылуы. Әдетте, [[шөл]]дер мен биік таулы аудандарда байқалады. Десквамация нәтижесінде жалпақ үшкір бұрышты тау жынысы сынықтары үйіледі.
*Синонимі: тау жынысытардың қабыршақтануы.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]

{{Geology-stub}}

Рур тас көмір алабы

2016-03-14T00:48:19Z

YiFeiBot: Перемещение 3 интервики на Викиданные, d:q247245

'''Рур тас көмір алабы''', Төменгі [[Рейн-Вестфалия]] тас көмір алабы — [[Германия]]ның солтүстігінде орналасқан Батыс [[]Еуропа]дағы ең ірі тас [[көмір]] алаптарының бірі. Алап Төменгі [[Рейн]]нің оң жағалауы (салалары [[Рур]], [[Эмшер]], [[Липпе]] өзендері) мен сол жағалауының аздаған бөлігін алып жатыр. Рур тас [[көмір]] алабының жалпы ауданы 4500 км². Алаптың ұзындығы батыстан шығысқа қарай 140 км-ге созылған. Жалпы [[геология]]лық қоры — 213,6 млрд. т ([[1972]]). Онда [[Германия]]ның барлық көмір қорының 90%-ы, өндірісінің 80%-дан астамы шоғырланған. [[Көмір]]і таскөмір жүйесімен ұштастырылған. [[Көмір]]лілігі жағынан жоғарғы тас[[көмір]] жүйесінің ірі антиклинальды және синклинальды қатпарларында шоғырланған қатқабаттарымен (жалпы қалыңдығы 5000 — 6000 м болатын құмтас, көмірлі қат, әктас қатқабаттары) байланысқан. Мұндағы көмірлі қабаттардың жалпы саны 200-ге жуық, қалыңд. 0,5 м-ден астам (оның ішінде қатқабат қалыңд. 1 м-ден астам болатын 48 — 60-қаттарынан көмір өндіріледі). Рур тас көмір алабы көмірінің 60 — 65%-ы майлы (олардың жылу шығару қабілеті 8600 — 8700 ккал/кг), 10 — 12%-ы майсыз көмірге жатады. Ең терең шахталары [[Гуго]] (940 м) мен [[Катарина]] (900 м).
<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 - том</ref>
== Дереккөздер: ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:География]]

{{stub}}

Заңның кері күші

2016-03-14T00:44:52Z

YiFeiBot: Перемещение 4 интервики на Викиданные, d:q328293

'''Заңның кері күші''', құқықта – [[заң]]ды ол күшіне енгенге дейін болған оқиғаларға қатысты қолдану. Әдетте, заңның кері күші болмайды, яғни ол күшіне енгенге дейін болған оқиғаларға қатысты қолданылмайды. Белгілі бір оқиғаға қатысты осы оқиға орын алған сәтте күшінде болған заңды қолдану қажет. Бұл ереже құқық субъектілері арасындағы қарым-қатынастар тұрақтылығына, ел азаматтарының құқықтық жағдайының тұрақтылығына, елдегі құқықтық тәртіптің беріктігіне деген сенімді қамтамасыз етеді.

[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] бойынша, жауаптылықты белгілейтін немесе ауырлататын заңның кері күші жоқ. Жасалған сәтте құқық бұзушылық деп танылмаған әрекет үшін ешкім де жауапқа тартылмайды. Егер құқық бұзушылық әрекет жасалғаннан кейін ол әрекет үшін жауаптылық жаңа заң нормасы бойынша жойылса немесе жеңілдетілсе, онда жаңа заң нормасы қолданылады, яғни заңға кері күш беріледі. Бірақ заң нормаларын осылай қолдануға болатындығы сол заңның өзінде не оны қолданысқа енгізу туралы актіде ескертілуге тиіс. Мысалы, [[Қазақстан Республикасы Қылмыстық]] кодексінің 5-бабы бойынша, әрекет қылмыстылығын, жазаны жеңілдететін немесе қылмыс жасаған адамның жағдайын өзге де жолмен жеңілдететін қылмыстық заңның кері күші болады, яғни осындай заң күшіне енгенге дейін тиісті жазасын өтеп жүрген немесе өтеген, бірақ соттылығы бар адамдарға қатысты қолданылады. Әрекеттің қылмыстылығын белгілейтін немесе адамның жағдайын өзге де жолмен нашарлататын қылмыстық заңның кері күші болмайды. Егер жаңа қылмыстық заң жазасын өтеп жүрген адамның сол жазасын жеңілдететін болса, онда бұл жаза қылмыстық заңда көзделген шекте қысқартылуға тиіс.<ref>[["Қазақ Энциклопедиясы"]],4 том 3 бөлім</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Заң]]
[[Санат:Құқық]]

{{stub}}

[[fr:Rétroactivité en droit français]]

Неврит

2016-03-14T00:44:08Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q2307256

[[File:Neuron he.jpg|thumb|Alt=A.|[[Жүйке жүйесі]]]]
'''Неврит''' , невропатия (neurіtіs, грек. neuron – жүйке) – шеткі жүйкенің қабынуы. Бұл ауру әр түрлі жұқпалы аурулардың ([[безгек]], [[сүзек]], [[күл]], т.б.) салдарынан, организмнің улануынан және [[витамин]] жетіспеушілігінен, зат алмасуының бұзылуынан, жүйкелердің жарақаттануынан және олардың қанмен толық қамтамасыз етілмеу әсерінен болады. Клиникалық белгісі: адам ауырсынады, бұлшық етінің сезімталдығы кеміп, ол бірте-бірте семеді. Мысалы, бет жүйкесінің Невриті ортаңғы құлақтың қабынуынан (қысқаша Отит) болады. Бұл кезде бет еттері жартылай не түгелдей салданады. Есту жүйкесінің Невритінде құлақта [[шу]] пайда болады, адамның басы айналып, есту қабілеті төмендейді. Ал беломыртқа жотасында шоғырланған жүйке талшықтары мен шонданай жүйкесі қабынғанда, адамның белі шойырылады, қол-аяғы қатты сырқырап ауырып, ұйиды, бұлшық еттері әлсізденіп, аяғын баса алмай қалады. Кейде терісі көгеріп, терлегіш не тоңғыш келеді. Емі: Невритке шалдықтыратын ауруларды емдеу, қан тамырын кеңейтетін және зат алмасуды жақсартатын, ісік қайтаратын дәрілер беру, витаминдерді пайдалану, [[физиотерапия]], инемен емдеу.
<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref><ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>

==Сілтемелер==
* [[Медицина]]
* [[Физиотерапия]]
* [[Биология]]
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]

{{stub}}

Несеп-жыныс жүйесі

2016-02-28T20:07:30Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4712977

[[File:Gray1106.png|thumb| alt=A.| ''Несеп-жыныс жүйесі''.]]
'''Несеп-жыныс жүйесі''' (мочеполовая система); (systema urogenitalis, грек, systema — [[жүйе]], urina — зәр, несеп; genitalia — [[жыныс]]) — адам мен жануарлардың филогенезі (ұзақ тарихи даму) мен онтогенезінде (жеке даму тарихы) зәр бөлу және көбею [[мүше]]лерінің біртұтас қалыптасқан жүйесі. Несеп-жыныс жүйесі өз кезеңінде несеп бөлу және көбею (аталық, аналық) мүшелері жүйелеріне бөлінеді. Организмнің онтогенезінде бастапқы [[бүйрек]] ([[пронефрос]]) өзегінен ұрғашы дарақтарды жыныс жолдары (жатыр түтігі, жатыр, қынап), ал аралық бүйрек (мезонефрос) өзегінен еркек дарақтардың жыныс жолдары (тұқым әкеткіш өзекшелер, ен қосымшасының өзегі, шәует жолы, несеп жыныс өзегі) дамиды. Несеп-жыныс жүйесі мүшелерінің эпителий қабаттары мен бездерінің паренхималары мезодерманың нефрогонадотомынан, ал дәнекер ұлпалық стромалары мезенхимадан дамиды.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биоморфология]]
[[Санат:Биология]]
[[Санат:Морфология]]

{{stub}}

Айса (Леуза тармағы)

2016-02-21T10:03:15Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q20484135

{{Өзен
|атауы = Айса
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 10
|су алабының ауданы = ?
|су алабы = [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін
|өзендердің су алабы = Кама
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы = [[Леуза (Кига тармағы)|Леуза]] өзенінің сол жағалауынан 8,7 км қашықтықта
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = [[Ресей]]
|аймақ = [[Башқұртстан Республикасы]], Челябин облысы, Свердлов облысы
|commons =
}}

'''Айса''' — [[Ресей]]дегі өзен. [[Башқұртстан Республикасы]], Челябин облысы, Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Леуза (Кига тармағы)|Леуза]] өзенінің сол жағалауынан 8,7 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Ай (өзен)|Ай өзенінің]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белая, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айса}}</ref>:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010201012111100022297
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102229
* Су алабының коды — 10.01.02.010
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]

{{Суретсіз мақала}}
{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Ресей өзендері]]

{{hydro-stub}}

Аппарат

2016-02-16T22:54:04Z

YiFeiBot: Перемещение 2 интервики на Викиданные, d:q1172587

[[File:MIL MI-26 Halo.JPG|thumb|280px|[[Вертолёт]] [[Ми-26]].]]
'''Аппарат''' <ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8</ref>- ''([[латын тілі|латынша]]: apparatus - құрал-жабдық)'' - қандай да бір басқарушы биліктің шешімдерін жүзеге асырумен айналысушы ұйымдар мен мекемелердің, олардың қызметкерлерінің жиынтығы.
Аппарат негізіне қарай былай бөлінуі мүмкін:
* [[мемлекет]]тік ,
* [[Мемлекеттік аппарат|мемлекеттік емес]],
* [[Қоғамдық саясат|қоғамдық-саяси]] (мысалы, партияның немесе қоғамдық ұйымның Аппараты);
* орталық,
* аймақтық ,
* жергілікті, т.б.

Өз кезегінде бұлардың әрқайсысының жеке құзырына кіретін мәселелер бар.<ref>Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.</ref> Кез келген биліктің дұрыс қызмет етуі үшін Аппараттың рөлі аса маңызды, өйткені ол арқылы қоғам мен оның құрылымдарымен тікелей әрі кері байланыс орнатылады. Сондай-ақ әдетте биліктің бюрократизациялануы барысында кездесетіндей Аппараттың биліктің үстінен қарап, билікті алмастыруына жол бермеу керек. [[Демократиялық мемлекет]]те Аппарат азаматтық қоғам тарапынан үнемі жіті бақылауда болуы қажет. Аппараттың қызметі тіпті басқарушылардың жиі ауысуы жағдайында да тұрақты болып, басқарудың орнын басушы мирасқорлардың қызметін қамтамасыз етеді.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>

'''Аппарат'''<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref>-
# [[техникалық құрылғы]], аспап, құрал;
# қандай да бір процесті, құбылысты зерттеу [[әдіс]]і немесе [[тәсіл]]і.

'''Аппарат'''<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref>-
# белгілі бір үрдістерді зерттеу әдісі мен тәсілдері;
# [[мекеме]], ұйымның жұмысшылар құрамы.

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Терминология]]
[[Санат:Химия]]
[[Санат:Саясат]]

[[ca:Aparell]]
[[de:Apparat]]
[[en:Apparatus]]
[[fr:Appareil]]
[[ia:Apparato (disambiguation)]]
[[it:Apparato]]

Үлкен сегіздік

2016-01-10T12:18:57Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q37143

{| class="infobox" border="1" cellpadding="4" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 25em; border-collapse: collapse; font-size: 90%; clear: right"
|-
! align=center |Үлкен сегіздік
|-
| [[Сурет:G7 countries with Russia.png|450px|G7 мүше мемлекеттер.]] <div style="text-align: left;">{{legend|#008000|G7 мүше мемлекеттер}}
----
; {{байрақ|Канада}}
: '''[[Канада Премьер-министрі|Премьер-министр]]:''' [[Джастин Трюдо]]

; {{байрақ|Франция}}
: '''[[Франция президенті|Президент]]:''' [[Франсуа Олланд]]

; {{байрақ|Германия}} {{small|(2015 жылы төраға)}}
: ‘’’[[Германия Федералдық канцлері|Канцлер]]:''' [[Ангела Меркель]]

; {{байрақ|Италия}}
: ‘’’[[Италия Министрлер кеңесінің төрағасы|Министрлер кеңесінің төрағасы]]:''' [[Маттео Ренци]]

; {{байрақ|Жапония}}
: '''[[Жапония Премьер-министрі|Премьер-министр]]:''' [[Синдзо Абэ]]

; {{байрақ|Ресей}} {{small|(қатысуы тоқтатылған)}}
: ‘’’[[Ресей президенті|Президент]]:''' [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]'''

; {{байрақ|Ұлыбритания}}
: '''[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министр]]:''' [[Дэвид Кэмерон]]

; {{байрақ|АҚШ}}
: '''[[АҚШ президенті|Президент]]:''' [[Барак Обама]]

; ''{{байрақ|Еуропалық Одақ}}’’''
: '''''[[Еуропалық Кеңестің төрағасы | Кеңес төрағасы]]:''' [[Дональд Туск]]''
: '''''[[Еуропалық Комиссиның төрағасы | Комиссия төрағасы]]:''' [[Жан-Клод Юнкер]]''
|}

'''Үлкен сегіздік''' — Батыстың жоғары дамыған мемлекет басшыларының тұрақты болып тұратын кеңесі. Кеңеске [[ГФР]], [[Франция]], [[Ұлыбритания]], [[Италия]], [[Жапония]], [[Канада]], [[АҚШ]] және [[Ресей]] мемлекеттерінің басшылары қатысады. Алғашқы кездесу 1975 ж. басталды. Оған 6 мемлекет басшысы қатысты (ГФР, Франция, Ұлыбритания, Италия, Жапония, АҚШ). 1977 жылдан оларға Канада қосылып, жеті мемлекет басшылары тұрақты түрде кездесіп отырды. 1998 жылдан бастап Ресей басшылығы да қатысып келеді. Үлкен сегіздік кеңестерінде жетекші мемлекеттер басшылары әлемдік экон., энергет., әлеум. және саяси қатынастардың өзекті мәселелерін талқылайды. Соңғы жылдары Үлкен сегіздік басшылары әлемдік лаңкестікті, наркотрафикті ауыздықтауды және техногенді апаттар мен табиғат апаттарына қарсы күресу мәселелеріне назар аударуда. Үлкен сегіздіктің жыл сайынғы кеңестерінде сегіздік мүшелері кезектесіп төрағалық етіп отырады. Оның мақсаты әлемдік қатынастарды реттеуде Батыс елдерінің ықпалын күшейту, саяси бағыттарын үйлестіру.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>

==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Халықаралық ұйымдар]]

{{Stub}}

Ақшам соқыр

2015-12-31T09:06:17Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q7758678

'''Ақшам соқыр''' (грекше hēmera — түн, іңір, al(aos) — соқыр, ōps— көз, hemeralopіa — түн соқыры, тауық соқыры) — [[көз]]дің [[жарық]] жеткіліксіз жағдайда, ымырт жабылып, қараңғы түскен кезде және түнде нашар көруі. Оның [[симптом]]дық және [[эссенция]]лық түрлері бар. Ақшам соқырдың симптомдық түрі көзінің тор және тамырлы қабықтарында немесе көру [[нерв]]ісінде органикалық ауруы бар адамдарда ([[ветинит]], [[хориоретинит]], [[глаукома]], [[көру нервісінің семуі]], [[тор қабығының пигменттік әлсіреуі]], [[өте жоғары миопиялық кемістік]]) байқалады. [[Эссенциялық ақшам соқыр]] — көздің қараңғыда көрмеуі. Ол ішкен астың құнарсыздығынан, әсіресе тамақ құрамында А және В2 ([[рибофлавин]]) [[витамин]]дерінің жоқтығынан көктем айларында жиірек болады.Ақшам соқыры [[тұқым қуалау]]ы да мүмкін. Көздің көруін жақсарту үшін сырқатты уақтысында ұқыпты емдеу керек. Сондай-ақ құрамында А, В2 витаминдері мол тамақ ішкен жөн.

==Дереккөздер:==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Медицина]]

{{stub}}

[[en:Hemeralopia]]
[[pt:Hemeralopia]]
[[ro:Hemeralopie]]
[[ru:Гемералопия]]

Карма

2015-12-07T20:17:57Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q132196

[[File:AUM symbol, the primary (highest) name of the God as per the Vedas.svg|thumb|alt=A.|Индуизм]]

'''Карма'''<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> (''санскрипша – іс-әрекет'') – ежелгі үнді философиясы мен дініндегі ұғым. ''Индуизм'' ілімінде жеке адамның табиғатпен тікелей байланысы К. заңдары арқылы реттеледі. Атма адам тәніндегі жанға айналып, жақсы, жаман әрекеттерге итермелейді. Карма – осы іс-әрекеттердің нәтижесі, жанның бір денеден екінші денеге көшуіне жағдай жасайтын себеп, сондықтан да адамның туғандағы хал-ахуалы ([[байлық]], [[кедейлік]], [[құрмет]], [[жәбір]], [[қасірет]], тағы басқа) ата-бабаларының өткендегі іс-әрекеттері мен мінез-құлқының шарапаты не кесапатына байланысты.

==Дереккөздер:==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медитация]]
[[Санат:Индуизм]]
[[Санат:Буддизм]]

{{stub}}

[[la:Hinduismus#Karma]]

Санат:Орыс Православ шіркеуі

2015-11-26T03:41:08Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q8690466

[[Санат:Христиандық]]

Тыва тілі

2015-11-24T10:33:06Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q34119

'''Тыва тілі''' (бұрынғы аты – урянхай, өзінше атауы – тыва дыл) — [[тыва]] халқының тілі. Тыва тілінде [[Ресей Федерациясы]] құрамындағы [[Тыва Республикасы]]ның байырғы тұрғындары, шамамен 240 мың адам сөйлейді (2002). Тыва тілі түркі тілдерінің ұйғыр тобына жатады, көне [[Оғыз тілі|оғыз]], көне [[Ұйғыр тілі|ұйғыр]], [[Тофа тілі|тофа]], [[Саха тілі|саха]] тілдеріне жақын. Орта, батыс, тоджы, оңтүстік-шығыс диалектілеріне жіктеледі, әдеби тілі орта диалекті негізінде қалыптасқан. Тыва тілінің жазуы 1930 жылдан латын, 1941 жылдан кирилл әліпбиіне негізделген. Тыва тілінде 24 дауысты, 22 дауыссыз фонема бар, орыс тіліндегі әріптерге қосымша ө, ү, ң әріптері қолданылады. Тыва тілінде түркі тілдерінің көбінен ерекшеленетін көмей және созылыңқы дауыстылар, [[моңғол тілі]] мен Тыва тіліне ортақ сөздер жиі ұшырайды. Тыва тілінде үндестік заңының, оның ішінде ерін үндестігінің әсері мол. Морфологиясы етістіктің шартты райының күрделі формасының қолданылуымен, келер шақтың -калак, -келек жұрнақтарының жиі қолданысымен ерекшеленеді. Қазіргі Тыва тілінде орыс тілінен енген кірме сөздер көп кездеседі.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]] 8 том</ref>

[[Тува тілі]] — басым көпшілігі Тувада және басқа керші аймақтарда (ТМД елдерінде барлығы — 206 924), сондай-ақ Монғолияда (26 мың) тұратын тува халқының әдеби, ұлттық, мемлекеттік тілі. Тува әдеби тілі 1930 жылы қалыптасты. 1943 жылдан бері орыс графикасына негізделген әліпбиді қолдануда. Тофа (қарағас) тілі — Шығыс Саянды мекендейтін аз санды халықтың тува тіліне жақын сөйлеу тілі. Әдеби тілі де, төл әліпбиі де жоқ.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Түркі тілдері}}
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Лингвистика]]
[[Санат:Тілдер]]

Мелиорация

2015-11-05T22:41:24Z

YiFeiBot: Перемещение 4 интервики на Викиданные, d:q5207064

[[Сурет:Bundesarchiv Bild 183-W0321-0009, Römhild, Meliorationsmaschine, Drainage.jpg|thumb|228px|Мелиорация]]
'''Мелиорация'''({{lang-la|melioratio}} – жақсарту)— жерді жақсартуға бағытталған техникалық және шаруашылық-ұйымдастырушылық шаралар жиынтығы. Топырақты сумен, ауамен, қоректік заттармен қамтамасыз ету тәртібін жақсартуға, оны жел, су [[эрозия]]сы сияқты қатерлі құбылыстардан қорғауға мүмкіндік береді. Мұның негізінде ауыл шаруашылық дақылдары мен мал азығы ретінде өсірілетін шөптерден ұдайы мол өнім алуға болады. Мелиорацияның Қазақстан үшін айрықша мәні бар: республика жерінің басым бөлігін шөлді, шөлейтті және жартылай шөлейтті аймақтар алып жатыр. Олардың әрдайым суландыруды қажет ететіндігін адам баласы қола, темір дәуірлерінен бастап-ақ білген. Сыр өңірі, Шу-Талас аймағы мен Іле алабы, Сарыарқа өлкесіндегі көптеген ортағасырлық қалалардан ежелгі суландыру жүйелері табылды (қара Қазақстанның ежелгі қалалары). Қазақстанда мелиорация жұмыстарын жүргізу нәтижесінде 1928 жылы 671 мың гектар, 1940 жылы 1153 мың гектар, 1985 жылы 2172 мың гектар суармалы егістік болды. 20 ғасырдың соңына қарай 54 мың гидротехникалық құрылыс салынды. Ол мақта, күріш, бидай, жүгері, жүзім, сондай-ақ өзге де дақылдарды, бау-бақша, мал азықтық өнімдерді өсіруге көп мүмкіншіліктер туғызды.
Өндірістік қатынастың сипатына, елдің өндіргіш күштерінің дамуына, аймақтың жағдайына, жұмыс түрлеріне байланысты мелиорацияның гидротехникалық, химиялық, орман, мәдени-техникалық жұмыстар, тағы басқа түрлері жүргізіледі. Құрғату мелиорациясы артық суды құрғататын жерден сыртқа шығарады; суландыру мелиорациясы суды қажет мөлшерде керек кезінде жеткізеді; химиялық мелиорация топырақтың қышқылдылығын азайтады, сор, сортаң топырақтарды бейтараптандырады; агротехникалық мелиорация топырақтың физикалық, химиялық қасиеттерін жақсартады; гидротехникалық мелиорация су және жел эрозиясын тоқтатады. Қазақстанның солтүстік облыстарында қар мелиорациясы (қар тоқтату) жүргізіледі. Мелиорацияның ішіндегі ең көп тараған түрі су мелиорациясы. Мысалы, Шу өзенінің оң жағасындағы Георгиевка, Тасөткел суландыру жүйелері тиісінше 12 және 26 мың гектар жерді суландырады. Алматы облысында су сыйымдылығы 28 миллиард куб метр Қапшағай су қоймасы салынып, онымен 250 мың гектарға дейін жер суарылады. Орталық Қазақстандағы Ертіс — Қарағанды каналы облысы өндірісін, ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз етеді. Батыс Қазақстанда Орал — Көшім суландыру және ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету жүйесі салынған, осындай жұмыстар Қазақстанның солтүстігінде де жүргізілуде. Қазақстан Республикасында 100 миллион гектарға жуық жер суландырылған және 730 мың гектар көлтабан суару жүйесі пайдалануға берілген. Кейінгі кездері ауыл шаруашылығын қайта құруға және жерді жеке меншікке беруге байланысты мелиорацияның шағын түрлері де дами бастады.
Мелиорация кең аймақтардағы табиғи ресурстарды (топырақ, су қорлары, орман, тағы басқа) адам қажетіне жаратуға көп мүмкіндік береді; атмосфераның жерге жақын қабатында ылғалдылық, температура және ауаның қозғалуына оң әсерін тигізіп, пайдалы өсімдіктер мен жануарларға қолайлы жағдайлар жасайды; табиғи ортаны жақсарту арқылы адам өмір сүретін ортаны қалыпқа келтіреді.

<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>

Мелиорация - 1) табиғи органы (ең алдымен ауылшаруашылық жерлерін) жақсартудың ғылыми негізде ұйымдастырылатын [[шаруашылық]] және [[техникалық шара]]лары. М. — суландыру, құрғату, [[орман]] мелиорациясы, [[агромелиорация]], [[химиялық мелиорация]] және т.б. болып бөлінеді. Жердің құнарлылығын ұзақ уақытқа көтеру немесе аумақты жалпы сауықтыру, жерді айтарлықтай дәрежеде жақсарту мақсатында жасалатын шаралар жиынтығы; табиғатты тиімді пайдаланудың бір түрі. М. объектілеріне: жалпы ландшафт және оның жекелеген бөліктері ([[топырақ]], [[шабындық]], [[суқойма]]лар және т.б.) жатады. Мелиорацияны жобалау кезінде ландшафттық өзгерістердің мүмкін болатын дәл болжамын (оның ішінде қосалқы) жасаудың маңызы зор; оларды есепке алмау кейбір жағдайларда топырақтың қайта сорлануына, жердің батпақтануына және т.б.
зардаптарға ұрындырары көміл. Ең көп таралған гидротехникалык М. (су жүргісі колайсыз жерлердің мелиорациясы) — топырақты суармалау немесе құрғату,
жайылымдарды суландыру. Топырақ режімін жақсартудың арнайы тәсіліне — [[қар]] тоқтату, шаймалау, кәріздеу бітелілеу (кольматаж), ағындыны реттеу және т.б. жатады. Химиялық және физикалық М. (химиялық және физикалық қасиеттері қолайсыз жерлерді мелиорациялау) — [[тұз]]данған топырақтарды шаймалау, қышқыл топырақтарды өктендіру, сорларды гипстеу, сілтілі топырақтарды қышқылдандыру және т.б. Топырақтың физикалық жағдайын жақсарту үшін, оларды тастардан тазартады, сазды топырақты [[құм]] араластыра өңдейді, тозаңды және шымтезекгі топырақты саздандырады және т.б. [[Эрозия]]ға немесе дефляцияға ұшыраған жерлерде, әсіресе, таулы аймақтардағы беткейлерді террасалау тәсілі қолданылады. Биологиялық (экологиялық) мелиорацияға құмдауыт жерлер мен жыраларды ормаңдандыру, орман жолақтарын
өсіру (агроорманмелиорациясы) және баска шаралар жатады; 2) ауыл шаруашылық ғылымының бірнеше саласының негізін зерттейді. Оларға: гидротехникалық құрылыстар, агротехникалық шаралар, су шаруашылығының экономикасы, топырақтану, ағаш-орман шаруашылығының салалары және т.б. жатады. Мелиорацияның негізгі мақсаты — ғылым мен техниканың алдыңғы қатарлы жетістіктерін (жер суландыру техникаларын, ЭЕМ және т.б.) пайдалана отырып, [[өсімдік]]тің өсіп-өнуіне, дамуына қолайлы жағдай жасау. Ылғалдың, ауаның, күннің жылылығы мен радиациясының және топырақтың қоректену режімін дұрыс пайдалана отырып, ауыл шаруашылық дақылдарынан тұракты және мол өнім алудың тиімді жолдарын ұсыну. Ауыл шаруашылығы мелиорациясы және техникалық мелиорация болып бөлінеді. Техникалық мелиорация шараларын
атқару нәтижесінде топырақ пен жер қыртысының құрылымы жақсара түседі, канал, тоған, су қоймалары мен бөгендердің жақтауларымен табаны нығайтылады. Ауыл шаруашылығы мелиорациясы — жүйенің шаруашылық жұмыстарын ұйымдастыру және техникалық шараларды, табиғаттың (топырақ, агроклимат) гидрологиялық қолайсыз жағдайларын жақсарта отырып, жер қорын өте тиімді түрде пайдалану өдістері. Суармалы жерлердің химиялық және физикалық қасиеттері нашар болса, оған агротехникалық мелиорация шаралары, сонымен қатар химиялық мелиорация қолданылады — [[сор]]
және сорланған жердің топырағына әк және гипс қосып (тұзын сумен шаюдан басқа) өңдейді. Ағаш-орман мелиорациясы — жел, су эрозиясына қарсы колданылатын шара.
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:География]]
[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Су шаруашылығы]]

{{stub}}

Протожұлдыз

2015-10-31T09:13:26Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q204903

[[Сурет:LH 95.jpg|thumb|right|300px|Үлкен Магеллан тұмандығындағы LH 95 протожұлдыз бесігі]]
[[Сурет:Protostar structure.svg|thumb|right|300px|Протожұлдыздың құрылымы: 1.Газдар; 2.инфрақызыл сәулелі фотосфера; 3. шаң-тозаңдар; 4. Сублимациялық ұнтақ; 5. Гидростатикалық негіздер.]]
'''Протожұлдыз''' — [[жұлдызара материя]]лар (ISM) ішіндегі [[молекулярлық тұмандық|молекулярлық алып тұмандық]]тың топтасуынан қалыптасқан аспан денесі болып, ол әдетте [[жұлдыз]] пайда болуының алғашқы сатысы есептеледі. Күн массасындай тұрақты жұлдыз үшін аталған алғашқы саты шамамен 100 000 жылдарға созылады. Ол молекулярлық тұмандық өзегінің тығыздығы үздіксіз артуынан басталып, Торпақ Т жұлдызы секілді жұлдыздың қалыптасуына дейін созылады да, біртіндеп [[негізгі тізбек жұлдызы]] түріне қосылады. Бұл үрдіс материяны өзіне сорудан энергиялық радиацияны сыртына шашуға дейінгі күрделі барысты қамтиды.

Өлшеулер бойынша, алып [[молекулярлық тұмандық]]тар [[Вириаль баланс]]ы күйінде болып, тұмандықтардағы тартылыс күштің шектеуі тұмандық молеулясының қозғалыс тепе-теңдігін сақтатады. Ондағы әрқандай сыртқы және ішкі әсердің ауытқытуы тепе-теңдіктің бұзылуына соқтырып, [[ғаламатжұлдыз]] жарқырауын туғызады. Әсіресе басқа тұмандықтарға жақындау, немесе соқтығу жағдайында тұмандықтың мәлім аймағында [[кинетикалық энергия]]ның [[гравитация]]лық өзгерісі туылады.

Англия физигі [[Жеймс Хопвуд Жинс]](Sir James Hopwood Jeans) бұл құбылысты жан-жақтылы талдап берген болатын. Оның көрсетуінше, жеткілікті шарт-жағдайда тұмандықта және оның мәлім өңірінде осындай шұғыл өзгеріс тууы мүмкін. Ол тұмандыққа қажетті үлкендік және масса және гравитациясылық топталу алдындағы тепература мен тығыздық ортасындағы формуланы тауып шыққан болатын. Бұл шекаралық масса жұртқа белгілі Жинс массасы есептеледі, оны былай өрнектеуге болады:

:<math> M_j = \frac{9}{4} \times \left( \frac{1}{2 \pi n} \right) ^ \frac{1}{2} \times \frac{1}{m ^ 2} \times \left( \frac{kT}{G} \right) ^ \frac{3}{2} </math>

Мұнда n тұмандықтың мәлім өңірінің тығыздығын, m тұмандық ішіндегі газдардың орташа массасын, T тұмандық газының температурасын көрсетеді.

== Бөлшектену ==
[[Сурет:Collasso protostella.svg|thumb|right|300px|Протожұлдыздардың тұмандықтар коллапсында пайда болу моделі]]
Жұлдыздар негізінен үйірімен, тобымен болады және олар бір уақытта қалыптасқан болып келеді. Яғни жұлдыздар көбінесе [[үйіржұлдыз]] күйінде протожұлдыз болып қалыптасады. Мұның себебі, әдетте тұмандық газы топтасқанда олардың тығыздығы түрлі аймақта біркелкі болмайды. Содан әртүрлі тығыздық әртүрлі протожұлдыз қалыптастыруға негіз болады. Бұл мәселені алғаш көтерген Ричард Ларсен болатын. Жұлдыз алып молекулярлық тұмандықта пайда болғанда тұмандық ішіндегі газ ағыны тездеп кетеді екен. Газ ағыны тұмандықта дүмпу туғызып, алып молекулярлық тұмандықтың тығыздығы жоғары ауқымды өңірлері бойынша талшықтанған және түйдектелген құрылым қалыптастырады. Бұл түйдек кесектердің [[гравитациялық тұрақсыздық|гравитациялық тұрақсыздығы]] (Джинс тұрақсыздығы деп те аталады, Jeans instability) артып кеткенде көптеген жұлдыздардан құралған [[үйіржұлдыз]] жүйесін өмірге әкеледі.

Джинс тұрақсыздығы талабы бойынша шар пішінді тұмандықтың тепе-теңдік шарты:

<math>\frac{dp}{dr}=-\frac{G\rho(r) M_{enc}(r)}{r^2}</math> 
https://en.wikipedia.org/wiki/Jeans_instability 
[[Сурет:HH30-animated.gif|thumb|left|200px|HH 30 -дағы анимациялық нысан]]
Бірақ молекулярлық тұмандықтың жылу қысымы гравитациялық қысымға төтеп бере алмағанда тұмандықта [[коллапс]] (жемірілу, күйреу) туылады. Мұны Джинс тұрақсыздығы, немесе гравитациялық тұрақсыздық деп атайды.

Мейлі қандай себеп болса да, алғашқы тұмандық бөлшектену арқылы кішірейіп, тығыздығы жоғары өңірлер тіпті де қусырылып алғашқы протожұлдыздар тобын қалыптастырады.

Тұмандық қусырылғанда оның температурасы артады. Мұны термоядролық реакция емес, ауырлық энергиясы туғызады. Бөлшектер (атом, молекула) қусырылған бөліктерде массалық орталықтан қашықтығы азайғанда ауырлық энергиясы азаяды. Бірақ бірбүтін энергияның бұрынғыдай сақталуына орай бөлшектердің [[кинетикалық қозғалыс]]ы артады. Жылудың кинетикалық энергиясы артуы тұмандық температурасының жоғарлауынан көрінеді. Тұмандық қаншалық қусырылса, температураның артуы да соншылық жоғары болады.<ref name=fr2007>Froebrich, D.; Scholz, A.; Raftery, C. L. (2007). [http://adsabs.harvard.edu/abs/2007MNRAS.374..399F ''A systematic survey for infrared star clusters with |b| <20° using 2MASS''], MNRAS, 347, 2</ref><ref name=ma2013>Majaess, D. (2013). [http://adsabs.harvard.edu/abs/2013Ap%26SS.344..175M ''Discovering protostars and their host clusters via WISE''], ApSS, 344, 1</ref><ref name=ca2015>Camargo et al. (2015). [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?arXiv:1505.01829 ''Towards a census of the Galactic anticentre star clusters - III. Tracing the spiral structure in the outer disc''], MNRAS, 432, 4</ref>

== Тарихы ==
Прото-жұлдыз ("proto-stars") сөзін ең алғаш кеңестік армиян ғалымы [[Виктор Амбарцумян]] (Viktor Ambartsumian) қолданған.<ref name="springerlink1">{{cite web|url=http://www.springerlink.com/content/ek2q156624661848/fulltext.pdf |title=Abstract |publisher=SpringerLink |date= |accessdate=2011-01-12}}</ref>"Протожұлдыз" сөзі 1889 жылы тұңғыш рет баспасөзде қолданылған екен. Онда былай жазылыпты:

:" protostar acquiring two condensations will become a binary and be stable thereafter [..] Whether a binary or a single star results depends largely on the total angular momentum of the protostar"<ref name="springerlink1">{{cite web|url=http://www.springerlink.com/content/ek2q156624661848/fulltext.pdf |title=Abstract |publisher=SpringerLink |date= |accessdate=2011-01-12}}</ref>
:""Протожұлдыз екі ұйынды арқылы үйіржұлдызға айналады және тұрақтылығын сақтайды [..] нәтижеде үйіржұлдыз, не жеке жұлдыз болуы жалпы бұрыштық импульсқа байланысты.""<ref>''Astronomical Society of the Pacific'' (1889) [http://books.google.com/books?vid=0dAua9PID1xbsOEv44&id=WLsOAAAAIAAJ&q=protostar+date:0-1890&dq=protostar+date:0-1890&num=50&pgis=1 page 388]</ref>

==Галерея==
<gallery>A Young Star Flaunts its X-ray Spots.ogv|Протожұлдыз V1647 Орион және оның рентген сәлесін шашуы (2004)
PIA18928-Protostar-HOPS383-20150323.jpg|Протожұлдыз жарылысы - HOPS 383 (2015).
Witness the Birth of a Star.jpg|Бок шаршасы ішіндегі протожұлдыз
ESO-IRS2.jpg|RCW 38 үйіржұлдызы, қасында жаңа жұлдыз IRS2 айналып жүр, екі алып жұлдыз және бір протожұлдыз бар.
Heic0411a.jpg|LMC - N11B жұлдыз қалыптасу аймағы, сурет иесі WFPC2, NASA/ESA [[Хаббл ғарыш телескобы]].
Embryonic Stars in the Trifid Nebula.jpg|[[Үшжапырақ тұмандығы]]ндағы (Trifid Nebula) протожұлдыздар
Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|Инфрақызыл сәулелі Үшжапырақ тұмандығы (Trifid Nebula), онда протожұлдыздар анықталды
Dust disk around massive star.jpg|Үлкен протожұлдыздың айналасындағы тозаңды диск
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
<div style="font-size: 95%">

<references/>
</div>
== Сыртқы сілтемелер ==
# [http://www.space.com/29405-cosmic-dinosaur-egg-ready-hatch-video.html Ғарыштағы жұлдыз жұмыртқасы]
# [http://study.com/academy/lesson/protostar-definition-formation-facts.html Протожұлдыз: анықтамасы, қалыптасуы, шындығы]
# [https://www.youtube.com/watch?v=-UVGOuG_HpU Протожұлдыз әуені]
# [https://www.youtube.com/watch?v=V1BF5KuFxyU Протожұлдыз әуені]

[[Санат:Жұлдыздар]]
[[Санат:Астрономиялық нысандар]]
[[Санат:Жұлдыз астрономиясы]]
[[Санат:Астрофизика]]

Аса алып қызыл жұлдыз

2015-10-31T09:13:16Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q5898

[[Сурет:Betelgeuse viewed from 8au.jpg|thumb|right|250px|Компьютерлік технологияны пайдаланып 8 астрономиялық қашықтықтан қарағандағы [[Бетельгейзе]]]]
'''Аса алып қызыл жұлдыз''' (Red supergiant, RSG) — [[Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі]] (Йерктік спектр бөлу, МКК) бойынша жіктегенде бірінші түрдегі жұлдызға жататын [[Аса алып жұлдыз]] түрі. Олар салмағы ең үлкен жұлдыз емес, бірақ көлемі бойынша ғаламдағы ең үлкен жұлдыз есептеледі.
== Пайда болуы ==
Массасы 10 күн массасына ие жұлдыздың өзегіндегі [[сутегі]] жанып таусылған соң [[гелий]]лік жануды бастан кешіреді де аса алып қызыл жұлдызға айналады.
== Ерекшелігі ==
[[Сурет:Nucleosynthesis in a star.gif|thumb|right|300px|Аса алып қызыл жұлдыздың құрам қабаты]]
Мұндай жұлдыздардың беткі температурасы өте төмен болады （3500-4500 K）. Құс жолы жүйесінде белгілі болған төрт Аса ауыр қызыл жұлдыз [[Цефей (шоқжұлдыз)|Цефей]] μ, [[Мерген (шоқжұлдыз)|Мерген]] кВА, [[Цефей]] V354 және [[Аққу шоқжұлдызы|Аққу]] KY қатарлылар. Олардың радиусы күннің 1500 есесіндей ұзын (шамамен 7 [[астрономиялық бірлік]], немесе жердің күнмен арақашықтығының 7 есесіндей). Көп санды аса алып қызыл жұлдыздардың радиусы күннің 200-800 есесіндей.

Мұндай алып жұлдыздардың айқын емес жарық шеңбері болады және ол соншылық қалың болмайды. Оларда баяу жұлдыз бораны болады. Мұндай жұлдыздар кішірейіп [[Алып көк жұлдыз]]ға айналуы мүмкін. Алып көк жұлдыздың жылдамдығы жоғарырақ және жұлдыз бораны да келсін-келмесін болады.

Көптеген алып қызыл жұлдыздың өзегіндегі соңғы қалдық көбінесе темір болып келеді. Өмірінің соңғы сәтінде (басқа түрге айналар сәтінде) олар туғызған элемент барған сайын ауырлап, өзегіне өте ауыры жиналады.

== Сақталу мерзімі мен өзгеруі ==
Салыстырмалы айтқанда Аса алып қызыл жұлдыз болу сатысы соншылық ұзақ емес, шамамен ондаған мың жылдан миллиоандаған жылға ұласады. [[Әлем]] үшін бұл соншылық ұзақ уақыт емес. Көптеген ірі көлемдегі Аса алып қызыл жұлдыздар Вольфа - Райе жұлдыздарына (Wolf–Rayet star) айналады. Ал көлемі кішіректері екінші деңгейлі жұлдызға айналады.

[[Бетельгейзе]] мен [[Антарес]] аса алып қызыл жұлдыздың жарқын мысалы есептеледі.

== Фантазия ==
«[[Суперман]]» (Superman, Еренадам) киносы мен «Суперманнің оралуы» (Superman Returns) киносында [[Криптон]] планетасыда көрінген қызыл күн дәл осы аса алып қызыл жұлдыз есептеледі. [[Ғаламатжұлдыз]]дық жарылысты бастан кешіргендіктен бұл тұрақты жұлдыздың өлуі туғызған толқын Криптон планетасының күйреуіне алып келген делінеді. (Аталған киноның [[комикс]]інде планета өзегіндегі тұрақсыздық Криптон планетасын күйреткен делінеді.

[[Санат:Астрономия]]
[[Санат:Физика]]
[[Санат:Астрофизика]]
[[Санат:Жұлдыздар]]
[[Санат:Шоқжұлдыздар]]

Аркадий Вольфович Хохман

2015-10-31T09:03:39Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q12529787

'''Аркадий Вольфович Хохман''' (1915, Кишинев, Молдова - [[2008]] Алматы қаласы), [[ҚазКСР]]-інің ЕСЖ-сы. Бухарестегі жаттықтырушылар мектебін бітіріп, Бухарестің 2-ші дивизиондағы "Маккаби" командасында 1938-40 жылдары ойнады. 1940 ж. Бессарабия және Кишинев қаласы. [[КСРО]]-ның құрамына енгеннен кейін "Д" командасының жастар және Өзбекстанның ф-лдан құрамасына енді. [[1944]] ж. Алматыға келді. 1955-65 жылдары республиканың футболшылары одағын басқарды. Т. Сегізбаев, С. Есімбеков, Б. Каретников, Л. Остроушко, В. Чеботырев, В. Шведков, А. Жүйков, В. Дышленко, В. Еркович сияқты және т.б. белгілі футболшыларды тәрбиеледі.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

Гаплостела

2015-10-18T18:47:20Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q1422030

[[Сурет:Siphonostele.jpg|thumb|right|200px|Сифоностела]]
[[Сурет:Протостелы.jpg|thumb|right|200px|Протостела]]
'''Гаплостела''' ''([[грек тілі|грекше]]: haploos - жай және stele - рет, қатар)'' - [[протостела]], тығыз [[цилиндр]]лі сүректен тұрып, жан-жағында тін жатады. Бұнымен риниофиттер және сабақты [[өсімдіктер]] ие болған. Гаплостела жоғарғы сатылы [[споралы өсімдіктер]]дің сабақтарында кездеседі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:Биология]]

{{stub}}

Компьютер порты (жабдықтама)

2015-09-30T13:51:44Z

YiFeiBot: Перемещение 10 интервики на Викиданные, d:q13743633

{{otheruses|Порт}}
[[Сурет:Computer-connector-sockets.jpg|thumb]]
[[Сурет:ibook-g3900-ports-lg.jpg|thumb|275px|Ports on the Apple [[iBook]] (Early 2003)]]
'''Порт''' — компьютерден және компьютерге дерек беретін құрылғыларды жалғауға арналған ағытпа.

Мысалы, басып шығарғыштар әдетте [[қатарлас порт]]тарға (LPT), ал модемдер [[тізбекті порт]]тарға (COM) жалғанады. Сонымен қатар тізбекті портты (негізінен дерек беруге арналған), сондай-ақ перифериялық құрылғылар үшін пайдаланылатын [[USB]] портын да айта кету керек. USB порты әдетте компьютердің алдыңғы немесе артқы жағында, тізбекті немесе қатарлас порттың жанында орналасады.

[[Санат:Компьютер]]

Упсала

2015-09-17T13:31:54Z

YiFeiBot: Перемещение 2 интервики на Викиданные, d:q25286

[[Сурет:Uppsala domkyrka front.JPG||thumb|Упсала қаласындағы собор]]
'''Упсала''' — Швецияның ежелгі астанасы.

Стокгольмнің солтүстік-батысында [[Швеция]]ның бұрынғы астанасы — Упсала қаласы орналасқан. Ол астана мәртебесін 1523 жылға дейін сақтады, қазіргі уақытта— Упсала елдің әкімшілік орталығы.
Қаланың негізі XII ғасырдың бас кезінде қаланды, оның орнында ''Эстра-Арос'' аталған (швед тілінен аударғанда "Өзеннің шығыс сағасы" деген мағынаны білдіреді) шағын коныс болған. 1273 жылы [[Эстра-Арос]]та архиепископтың резиденциясы орналасты. 1280 жылы қала қазіргі атауын алды, Упсала шамамен "саладағы жоғарғы қоныс" деген мағынаны білдірді. ("сала" — "таулы" деген сөз). XIII ғасырдың соңынан XVIII ғасырдың бас кезіне дейін Упсалада мемлекеттік маңызы бар көптеген шаралар: Швеция билеуші топтарының жиналыстары, швед монархтарының таққа отыру салтанаттары, т.б. өткізілді.

Қазіргі қаладан сәл солтүстікке қарай орналасқан ескі Упсала ежелгі діни әдет-ғұрып орталығы болды. Мұнда XII ғасырдың бас кезінде салынған ескі швед соборының құландылары әлі күнге дейін бар. Қаланың бұл бөлігінде Швед корольдерінің ежелгі сарайлары орналасқан. 1945 жылы Ескі Упсала күшті өрттің нәтижесінде жойылды.

XIV ғасырдың өзінде қалада сауда тез қарқынмен дами бастады, тура осы Упсалада бүкіл [[Швеция]]дан саудагерлер келетін жәрмеңкелер өткізіліп тұрды. 1477 жылы бұрынғы швед астанасында елдегі бірінші университет ашылды. 1620 жылы барокко стилінде орындалған және ''"Густавианум"'' деген атақ алған университеттің орталық ғимараты пайда болды (қазір мұнда мұражай орналасқан).
[[Ампир стилі]]ндегі ғимараттар салу XIX ғасырда кең құлаш жайды. Упсаладағы мұндай [[архитектуралық құрылыс]]тардың неғұрлым жарқын өкілі 1819—1826 жылдары архитектор К. Сунвалльдың жобасы бойынша салынған университет кітапханасының ғимараты болып табылады. Упсаланың архитектуралық бет-бейнесінде осы уақытқа дейін ескі қалалық жобалау элементтері жақсы сақталған.

XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың бас кезінде Упсала [[Швеция]]дағы консерваторлық саяси топтардың тірегі болды. XX ғасырда қала өнеркәсібі жедел қарқынмен дами бастады. Мұнда машина жасау, тамақ, [[дәрі-дәрмек]] жасау кәсіпорындары салынды. Осы уақытқа дейін қыш бүйымдар өндірісі көпке танылып отыр.

Бүгінгі күні Упсала қазіргі заманғы [[Швеция]]ның ірі өнеркәсіп, мәдени және университеттік орталығы болып табылады. Қалада этнографиялық және өлкетану мүра- жайлары, [[Дисагорден]] архитектуралық мүражайы, Упсалада түрып, еңбек еткен белгілі ғалым Карл Линнейдің үй- мұражайы (бұл қалада оның мазары да бар), ботаникалық бақ, астрономиялық обсерватория ашылды. [[Университет]] кітапханасында 250 мыңнан аса баспасөз басылымдары мен 7000-нан астам көне қолжазбалар бар.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9-9-6-5 - 3 6 - 2 1 6 — 5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:География]]

{{Geo-stub}}

Футболдан Қазақстан Кубогы 2011 финалы

2015-09-16T08:28:15Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q17562885

{{Футбол матчы
| атауы =Футболдан Қазақстан Кубогы 2011 финалы
| шынайы атауы =
| логотип = Cup2007 - Trimmed.png
| ені =
| сипаттама =
| турнир =[[Футболдан Қазақстан Кубогы 2011]]
| команда1 =[[Ордабасы ФК|Ордабасы]]
| үйде =
| команда2 =[[Тобыл ФК|Тобыл]]
| қонақ =
| команда1ел =
| команда2ел =
| команда1есеп =1
| есеп1 =
| үйде_барлығы =
| команда2есеп =0
| есеп2 =
| қонақ_барлығы =
| детальдар =
| бірніші ойын =
| команда1есеп1 =
| команда2есеп1 =
| дата = 13 қараша 2011 жыл
| стадион = [[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадион]]
| қала = [[Алматы]]
| 1аматч ойыншысытитул =
| 1аматч ойыншысы =
| 1бматч ойыншысытитул =
| 1бматч ойыншысы =
| арбитр = [[Руслан Дүзмәмбетов]] ([[Өскемен]])
| көрермендер 8500
| ауа райы =
| алдыңғы = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2010 финалы]]
| келесі = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2012 финалы]]
}}

'''Футболдан Қазақстан Кубогы 2011 финалы''' — [[Алматы]]дағы «[[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадионда]]» өткен Кубоктың 20-шы финалдық ойыны. Матчта «[[Тобыл ФК|Тобыл]]» және «[[Ордабасы ФК|Ордабасы]]» футбол клубтары өнер көрсетті. Матчты 1:0 есебімен «Ордабасы» клубы жеңіп, алғаш рет Кубокқа ие кетті.
== Финалға дейін жолы ==
{{main|Футболдан Қазақстан Кубогы 2011}}
{| width="100%" style="text-align:center"
|- valign=top bgcolor=#99ccff
!colspan=3 style="width:1*"|Локомотив
!'''Раунд'''
!colspan=3 style="width:1*"|Шахтер
|- valign=top bgcolor=#c1e0ff
|Қарсыласы
|Қорытынды
|Есеп
|bgcolor=#c1e0ff|
|Қарсыласы
|Қорытынды
|Есеп
|-
|[[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]]
|colspan=2|1:8
|bgcolor="#c1e0ff"|Бірінші кезең
|[[ЦСКА (Алматы ФК)|ЦСКА]]
|colspan=2|1:1(пен. бойынша 4:5)
|-
|[[Қайсар ФК|Қайсар]]
|colspan=2|2:1
|bgcolor="#c1e0ff"|1/8 финал
|[[Атырау ФК|Атырау]]
|colspan=2|3:2(қос. уақыт)
|-
|[[Сұңқар ФК|Сұңқар]]
|colspan=2|1:3
|bgcolor="#c1e0ff"|1/4 финал
|[[Қайрат ФК|Қайрат]]
|colspan=2|1:0
|-
|[[Тараз ФК|Тараз]]
|3:4
|3:1 (ү); 0:3 (қ)
|bgcolor="#c1e0ff"|1/2 финал
|[[Ертіс ФК|Ертіс]]
|3:4
|1:1 (қ); 2:3 (ү)
|}
==Матч==
{{Матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі=[[13 қараша]] [[2011]] 17:00 [[UTC+6]]
|стадион='''Стадион:''' [[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадион]], [[Алматы]]
|команда1=[[Ордабасы ФК|Ордабасы]]
|команда2= [[Тобыл ФК|Тобыл]]
|шот= 1:0 (1:0)
|хаттама= [http://www.alaman.kz/?p=26086 есеп]
|голдар1= [[Мұхтар Мұхтаров|Мұхтаров]] {{гол|40}}
|голдар2=
|төреші= '''[[Руслан Дүзмәмбетов]] (Өскемен)'''
|көрермендер= {{s|8 500}}
|бақ=
}}
{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Ордабасы:'''
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|Қақ. ||'''16''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Алмат Бекбаев]]
|-
|Қ ||'''23'''||{{flagicon|KAZ}} [[Бақдәулет Қожабаев]]
|-
|Қ ||'''4''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Мұхтар Мұхтаров]] ||{{гол|40}}
|-
|Қ ||'''6'''||{{flagicon|Serbia}} [[Александр Трайкович]]
|-
|Қ ||'''14'''||{{flagicon|Uganda}} [[Эндрю Мвесигва]]
|-
|Ж ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Виталий Евстигнеев]]||{{СҚ|52}}
|-
|Ж ||'''12''' ||{{flagicon|Ukraine}} [[Артем Касьянов]]||{{алаңнан|90+1}}
|-
|Ж ||'''7'''||{{flagicon|KAZ}} [[Азат Нұрғалиев]]|| || {{СҚ|36}}
|-
|Ж ||'''10'''||{{flagicon|KAZ}} [[Қайрат Әшірбеков]] ([[Капитан (футбол)|к]])|| {{алаңнан|82}}
|-
|Ж ||'''19'''||{{flagicon|Nigeria}} [[Бабатунде Коллинс]]
|-
|Ш ||'''18'''||{{flagicon|KAZ}} [[Дәуренбек Тәжімбетов]]
|-
|colspan=3|'''Қосалқы құрам:'''
|-
|Қақ. ||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Роман Нестеренко]]
|-
|Қ ||'''17'''||{{flagicon|KAZ}} [[Бекзат Бейсенов]]
|-
|Қ ||'''11''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Талғат Адырбеков]]
|-
|Қ ||'''24'''||{{flagicon|KAZ}} [[Мардан Төлеген]]
|-
|Ш ||'''9'''||{{flagicon|Brazil}} [[Вагнер]]||{{алаңға|90+1}}
|-
|Ш ||'''81''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Фархадбек Ирисметов]]||{{алаңға|82}}
|-
|Ш ||'''2''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Ғафуржан Сүйімбаев]]
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|Ukraine}} [[Виктор Пасулько]]

'''Төреші бригадасы:'''
 [[Данил Горда]] ([[Көкшетау]])
 [[Евгений Бельский]] ([[Тараз]])
|}

|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Тобыл:'''
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|Қақ. ||'''1''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Ярослав Багинский]]
|-
|Қ ||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Евгений Овшинов]]
|-
|Қ ||'''4''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Александр Кислицын]]||{{алаңнан|68}}
|-
|Қ ||'''16'''||{{flagicon|KAZ}} [[Олег Лотов]]||{{СҚ|87}}
|-
|Қ ||'''13'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ермек Қуантаев]]
|-
|Ж ||'''5''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Анатолий Богданов]] ([[Капитан (футбол)|к]])
|-
|Ж ||'''8''' ||{{flagicon|Serbia}} [[Ненад Шливич]]||{{қуылды|2|64|70}}
|-
|Ж ||'''22'''||{{flagicon|KAZ}} [[Бауыржан Жолшиев]]||{{СҚ|55}} ||{{алаңнан|77}}
|-
|Ж ||'''12'''||{{flagicon|RUS}} [[Виталий Волков]]
|-
|Ж ||'''20'''||{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Самир Бекрич]]
|-
|Ш ||'''11'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Гридин]]
|-
|colspan=3|'''Қосалқы құрам:'''
|-
|Қақ ||'''30'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Герфорт]]
|-
|Қ ||'''23'''||{{flagicon|KAZ}} [[Евгений Романов]]
|-
|Ж ||'''14'''||{{flagicon|KAZ}} [[Игорь Юрин]]
|-
|Ж ||'''9''' ||{{flagicon|KAZ}} [[Мақсат Ақанов]]
|-
|Ж ||'''7'''||{{flagicon|KAZ}} [[Дәурен Жатеков]]
|-
|Ж ||'''15'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Костюк]]|| {{алаңға|77}}
|-
|Ш ||'''21''' ||{{flagicon|Armenia}} [[Роберт Зебелян]] ||{{алаңға|68}}
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|RUS}} [[Сергей Петренко]]
|-
|}
|}
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Футбол]]

Термиялық талдау

2015-09-16T07:46:33Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q542419

[[Сурет:Дифференциалды термиялық талдаудың схемасы.jpg|right|170px]]
'''Термиялық талдау''' - затта [[температура]]ны бағдарламалы өзгерту шартымен өтетін [[физика]] химиялық және [[химия]]лық процестерді зертгеудің тәсілі. Талданылатын заттан бөлініп алынған үлгіні қыздырған кезде әр түрлі физикалық, физика-химиялық процестер жүруімен қатар жылудың сіңірілуі немесе бөлінуі, үлгі салмағынын өзгеруі мүмкін. Үлгіні бір қалыпты қыздырғандагы [[температура]]ны өлшеп, оның эталонның температурасымен салыстырып, туындаған экзо- не эндотермиялық эффектілерді анықтайтын тэуелділікті алады. Бұл әдісті ''дифференциалдық термиялық'' талдау деп атайды. Үлгінің [[масса]]сын [[температура]]ға тәуелді функция ретінде белгілей отырып, белгілі физикалық, және химиялық процестерді қалыптастыруга мүмкіндік беретін термогравиметрлік қисықты алады. Мұны ''термогравіметрлік талдау'' әдісі дейді. Мұндай қисықтың [[дифференциал]]ды жазылуын [[дифференциал]]ды ''термогравиметрлік талдауға'' жатқызады. 
Таза [[қосылыс]]тарды осы әдіс бойынша талдаған кезде, ол зерттелінетін үлгіні жеткілікті сипаттайтын нәтижелерді береді. Жекеленген [[қоспа]]ларды арнаулы тәсілдер бойынша талдағанда, оларды құрамындагы жай заттарға боліп, [[тазарту]]ға болады. 
Шоқтықтын [[пішін]]і мен орналасуына жылудың берілуі, жылыту [[Жылдамдық|жылдамдығы]], пештің түрі, үлгіге арналган ұяшықтың табиғаты мен кұрылымы, үлгінің табиғаты, өлшемі ықпал етеді. Мұнымен қатар маңызды [[параметрлер]]дің қатарына тіркейтін қондыргының инерциялылығы, пештегі [[атмосфера]], термопардың орналасу орны сияқтылар да жатады. Ал талданатын үлгінің табиғатынан басқа тығыздығы, жылу еткізгіштігі, бөлінетін газдың ерігіштігі, түрлеріндегі жылу, үлгіні қыздырғандағы көлем көбею дәрежесі, бірден булану мен ыдырау қабілеті және тағы басқа сияқты маңызды [[сипаттама]]лары болады. 
ДТТ және ТГТ кисықтарына тәжірибе кезінде көптеген [[фактор]]лар әсер етеді, сондықтан да олар түрлі оптикалық спектрлердегі нәтижені нактылы қайталай бермейді. Демек, әр түрлі [[аспап]]тарда жазылған кисықтар өзара ұқсас бола бермейді. 
[[Термогравиметрия]] сандық талдау әдісі ретінде жиі пайдаланылады. ТГА немесе ДТГТ қиcықтарындағы әр түрлі түзу сызықты бөліктер әуелде алынған үлгінің аралық және соңғы өнімінің термиялық тұрактылығын анықтауға, кұрамдас бөліктердің сандық катынасын білуге мүмкіндік береді. 
Таза үлгінің [[масса]]сы мен оған сәйкес әрбір бөліктің [[масса]]сын біле отырып, берілген сатысындағы қоспаның немесе қосылыстың кұрамын есептеуге болады. Үлгінің белгілі құрамы бойынша берілген [[температура]]лық бөлік үшін, белгілі температуралық аралықта қыздырғанда байқалатын салмақтың кемуі мен әуелгі материалдағы заттың саны арасындағы тәуелділікті анықтайды. Бұл әдіс талдаулық шөгіндіні күйдіру, [[температура]] аралығын анықтау және гравиметрлік түрді алу үшін үлкен де маңызды мәлімет береді. ТГТ автоматты түрде гравиметрлік талдау, талдамдық реагенттердің термиялық тұрақтылығы мен тазалығын айқындау, күрделі қоспа құрамын білу, затты ауада, ауасыз жағдайда. инертті ортада қыздырып зерттеу үшін қолданылады. Термоталдауда соңғы кезде дериватограф деп аталатын жана аспап жиі қолданылуда және оның атына орай осылайша, яғни дериватографиялық талдау әдісі деп аталатын әдіс пайда болды (латынның derivatus - ауытқыған, бұрылған. гректің grapho - жазамын деген сөздерінен шыққан). 
[[Сурет:Термиялық талдауы.jpg|left|170px]]
Физикалық-химиялық түрлену нәтижесінде жүретін жылу эффектілерінің өзгеруімен бір мезгілде не үлгі [[масса]]сының өзгеруі, не заттағы кұбылысты нақтылы сипаттайтын басқа өлшемдер тіркеледі. 
Дериватографтын сезімталдығы темиератураның өзгеру жылдамдығына, үлгінің [[масса]]сы мен агрегаттық күніне. [[Бөлшек]]тердің өлшеміне (дисперстілігіне), [[температура]] мен оны ұстайтын қурылғы
түрі мен өлшеміне, атмосфераға тәуелді. 
Дериватографиялық жылу эффектілері 0,05-0,1 кДж/моль, ал салмақ өзгеруі 0,2-0,3% арасындағы дәлдікпен елшенеді. Дериватография заттардың түрлену ретін айқындауға, аралық [[өнім]]дердің саны мен құрамын анықтауға мүмкіндік береді. Онымен құймаларды, [[минерал]]дарды, [[өсімдіктер]]ді, биологиялық және химиялық заттарды. [[полимерлер]]ді, [[лак]]тарды, [[бояу]]ларды, [[көмір]]ді, тыңайтқыштарды және т.б. зерттеуге болады. Дериватографияны фазалық, құрылымдық, аллотроптық, изомерлік түрлендірулерді. термиялық.
[[ыдырау]]ды, реакция түрлерін зерттеу үшін кеңінен пайдаланады.
<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Аналитикалық химия]]
[[Санат:Химия]]
[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Физика]]

Футболдан Қазақстан Кубогы 2006

2015-09-10T20:14:07Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4243772

{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 2006 жылдың 17 сәуір - 8 қараша аралығы
|атауы1 = Қазақстан кубогы
|атауы = Футболдан Қазақстан кубогы
|логотипі =
|өлшемі =
|жазу =
|қатысушылар саны = 39
|қалалар =
|стадиондар =
|чемпион = [[Алматы ФК|Алматы (Алматы)]]
|рет = 1
|2 орын = [[Астана-1964 ФК|Астана (Астана)]]
|3 орын = [[Ертіс ФК|Ертіс (Павлодар)]] [[Шахтер ФК|Шахтер (Қарағанды)]]
|дублёрлер =
|ойналған ойындар саны = 37
|голдар саны = 144
|голдардың аты =
|келушілер_саны =
|бомбардир =
|бголдар =
|ең жақсы ойыншы =
|алдыңғы сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2005]]
|келесі сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2007]]
}}
'''2006 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы''' - кубоктың он бесінші мәрте ойнатылуы.

== Бірінші кезең ==

Бірінші кезең ойындары [[2006 жыл]]дың [[17 сәуір]]інде өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right|'''[[Ақсу ФК|Аксу]] ([[Степногорск]])''' || align=center| 2:0 || [[Авангард ФК|Авангард]] ([[Петропавл]])
|-
|align=right|'''[[Жетісу |Жетісу]] ([[Талдықорған]])''' || align=center| 2:0 || [[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]])
|-
|align=right|'''Ордабасы-2 ([[Шымкент]])''' || align=center| 3:2 || [[Жамбыл ФК|Жамбыл]] ([[Тараз]])
|-
|align=right|'''[[Асбест ФК|Асбест]] ([[Жетіқара]])''' || align=center| 3:1 (доп. вр.) || Тобыл-2 ([[Қостанай]])
|-
|align=right| '''[[Ақжайық ФК|Ақжайық]] ([[Орал]])''' || align=center| 3:0 || Жастар ([[Орал]])
|-
|align=right| '''[[Цесна ФК|Цесна]] ([[Алматы]])''' || align=center| 4:1|| [[Көксу ФК|Көксу]] ([[Талдықорған]])
|-
|align=right| [[Болат-АМТ|Болат МСТ]] ([[Теміртау]]) || align=center| 1:7 || '''[[Шахтер-Юность ФК|Шахтер-Юность]] ([[Қарағанды]])'''
|}
== 1/16 финал ==

1/16 финал ойындары [[2006 жыл]]дың [[27 сәуір]]інде өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right|'''Восток-2 ([[Өскемен]])''' || align=center| 3:3 (қос. уақыт, пен. бойынша 6:5)|| [[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]])
|-
|align=right|Ордабасы-2 ([[Шымкент]]) || align=center| 0:2 || '''[[Астана-1964 ФК|Астана]] ([[Астана]])'''
|-
|align=right| [[Шахтер-Юность ФК|Шахтер-Юность]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 0:5 || '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right|'''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])''' || align=center| 1:0 || [[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]])
|-
|align=right|[[Горняк (футбол клубы, Хромтау)|Горняк]] ([[Хромтау]]) || align=center| 0:2 || '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе]] ([[Ақтөбе]])'''
|-
|align=right|[[Қайсар-Жас ФК|Қайсар-Жас]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 0:5 || '''[[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]])'''
|-
|align=right|[[Рахат ФК|Рахат]] ([[Астана]]) || align=center| 0:5 || '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])'''
|-
|align=right|[[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]]) || align=center| 2:3 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])'''
|-
|align=right|[[Мұнайлы ФК|Мұнайлы]] ([[Атырау]]) || align=center| 0:3 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right|[[Ақсу ФК|Аксу]] ([[Степногорск]]) || align=center| 0:2 || '''[[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])'''
|-
|align=right| [[Цесна ФК|Цесна]] ([[Алматы]]) || align=center| 2:3 || '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])'''
|-
|align=right|[[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 1:3 || '''[[Екібастұз ФК|Энергетик]] ([[Павлодар]])'''
|-
|align=right|[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Семей]] ([[Семей]]) || align=center| -:+<ref>«Семей» клубы жарысты жалғастырудан бас тартты</ref> || '''[[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]])'''
|-
|align=right|Ертіс-2 ([[Павлодар]]) || align=center| 0:2 || '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])'''
|-
|align=right| [[Ақжайық ФК|Ақжайық]] ([[Орал]]) || align=center| 0:2 || '''[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])'''
|-
|align=right|[[Асбест ФК|Асбест]] ([[Жетіқара]]) || align=center| 0:2 || '''[[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])'''
|}
== 1/8 финал ==

1/8 финал ойындары [[2006 жыл]]дың [[10 мамыр|10]] - [[11 мамыр]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right|[[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]]) || align=center| 1:3 || '''[[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])'''
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Астана]] ([[Астана]])''' || align=center| 3:0 || Восток-2 ([[Өскемен]])
|-
|align=right| '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе]] ([[Ақтөбе]])''' || align=center| 5:1 || [[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]])
|-
|align=right| '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])''' || align=center| 4:1 || [[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])
|-
|align=right| '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])''' || align=center| 3:2 || [[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])
|-
|align=right|[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) || align=center| 0:2 || '''[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])'''
|-
|align=right| [[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]]) || align=center| 3:3 (қос. уақыт, пен. бойынша 3:4) || '''[[Екібастұз ФК|Энергетик]] ([[Павлодар]])'''
|-
|align=right| '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || align=center| 3:1 || [[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])
|}
== 1/4 финал ==
1/8 финал ойындары [[2006 жыл]]дың [[24 мамыр]] - [[21 маусым]] аралығында өтті.

{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]]) || align=center| 0:1 || '''[[Астана-1964 ФК|Астана]] ([[Астана]])''' || align=center| 0:0 || align=center| 0:1
|-
|align=right|[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 2:2 || '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])'''[[Гол на выезде|(г)]] || align=center| 2:1 || align=center| 0:1
|-
|align=right|[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) || align=center| 2:3 || '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])''' || align=center| 2:2 || align=center| 0:1
|-
|align=right| [[Екібастұз ФК|Энергетик]] ([[Павлодар]]) || align=center| 1:2 || '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || align=center| 0:2 || align=center| 1:0
|}
== 1/2 финал ==
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 3:3 || '''[[Астана-1964 ФК|Астана]] ([[Астана]])'''[[Гол на выезде|(г)]] || align=center| 2:2 || align=center| 1:1
|-
|align=right|[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]]) || align=center| 3:3 || '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])'''[[Гол на выезде|(г)]] || align=center| 3:1 || align=center| 0:2
|}
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Футбол]]

== Финал ==
{{footballbox
|date = 8 қараша 2006
|time =
|team1 = [[Алматы ФК|Алматы]]
|score = 3:1
|aet =
|report = [http://kpfl.kz/kaz/cup_kaz_2006/ Отчет]
|team2 = [[Астана-1964 ФК|Астана]]
|goals1 = [[Ирисметов]] {{гол|45}}, {{гол|103}}, {{гол|108}}
|goals2 = [[Жалмағамбетов]] {{гол|85}}
|stadium = [[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадион]], [[Алматы]]
|attendance = 10 000
|referee = [[Александр Борисов]] ([[Семей]])
}}

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Алматы:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|Lithuania}} [[Павел Леус]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Абзал Жұмабаев]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|RUS}} [[Евгений Климов]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Виктор Ковалев]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|KAZ}} [[Александр Киров]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Ларин]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Кирилл Шестаков]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Травин]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Вадим Боровский]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Жафар Ирисметов]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|Moldova}} [[Виктор Берко]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|RUS}} [[Кирилл Кочкаев]] - Боровский,79 {{flagicon|KAZ}} [[Илья Воротников]] - Ковалев,104 {{flagicon|KAZ}} [[Сергей Остапенко]] - Берко,120
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|Netherlands}} [[Антониус Йоор]]
|}
|style="vertical-align:top"|
|style="vertical-align:top; width:50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Астана:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Давид Лория]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Егор Азовский]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|KAZ}} [[Александр Кучма]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Максим Жалмағамбетов]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|Kyrgyzstan}} [[Эмиль Кенжесариев]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Әли Әлиев]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Никита Хохлов]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Дмитрий Бяков]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Эдуард Сергиенко]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|KAZ}} [[Жамбыл Көкеев]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|KAZ}} [[Мұрат Тілешев]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Диас Камелов]] - Тілешев,59 {{flagicon|KAZ}} [[Қуаныш Әбдуәлиев]] - Көкеев,72 {{flagicon|KAZ}} [[Максим Азовский]] - Сергиенко,120
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|Netherlands}} [[Арно Пайперс]]
|}
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Футбол]]
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақстан футболы]]

Футболдан Қазақстан Кубогы 2005

2015-09-10T20:13:37Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4243771

{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 2005 жылдың 15 сәуір - 11 қараша аралығы
|атауы1 = Қазақстан кубогы
|атауы = Футболдан Қазақстан кубогы
|логотипі =
|өлшемі =
|жазу =
|қатысушылар саны = 40
|қалалар =
|стадиондар =
|чемпион = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс (Астана)]]
|рет = 3
|2 орын = [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ (Алматы)]]
|3 орын = [[Атырау ФК|Атырау (Атырау)]] [[Тараз ФК|Тараз (Тараз)]]
|дублёрлер =
|ойналған ойындар саны = 45
|голдар саны = 149
|голдардың аты =
|келушілер_саны =
|бомбардир =
|бголдар =
|ең жақсы ойыншы =
|алдыңғы сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2004]]
|келесі сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2006]]
}}
'''2005 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы''' - кубоктың он төртінші мәрте ойнатылуы.

== Бірінші кезең ==

Бірінші кезең ойындары [[2004 жыл]]дың [[15 сәуір|15]] - [[18 сәуір]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right|'''[[Цесна ФК|Цесна]] ([[Алматы]])''' || align=center| 10:1 || [[Жастар ФК|Жастар]] ([[Орал]])
|-
|align=right| '''[[Шахтер-Юность ФК|Шахтер-Юность]] ([[Қарағанды]])''' || align=center| 3:1 || [[Ақсу (футбол клубы, Степногорск)|Химик]] ([[Степногорск]])
|-
|align=right|'''Восток-2 ([[Өскемен]])''' || align=center| 2:0 || Семей-2 ([[Семей]])
|-
|align=right| Болат-ЦСКА-2 ([[Теміртау]]) || align=center| 0:3 || '''[[Спартак (футбол клубы, Семей)|Семей]] ([[Семей]])'''
|-
|align=right| [[Аят ФК|Аят]] ([[Рудный]]) || align=center| 0:1 || '''[[Батыр ФК|Батыр]] ([[Екібастұз]])'''
|-
|align=right| '''Ордабасы-2 ([[Шымкент]])''' || align=center| 2:1 || Жетісу-2 ([[Талдықорған]])
|-
|align=right| [[Яссы ФК|Яссы]] ([[Сайрам]]) || align=center| 1:2 || '''[[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right| '''[[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 2:0 || [[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]])
|}
== 1/16 финал ==

1/16 финал ойындары [[2005 жыл]]дың [[26 сәуір]]інде өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right| [[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 0:1 (қос. уақыт) || '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right| [[Батыр ФК|Батыр]] ([[Екібастұз]]) || align=center| 2:2 (қос. уақыт, пен. бойынша 5:6) || '''[[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])'''
|-
|align=right| [[Жамбыл ФК|Жамбыл]] ([[Тараз]]) || align=center| 0:6 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])'''
|-
|align=right| [[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]]) || align=center| 1:3 || '''[[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]])'''
|-
|align=right| [[Мұнайлы ФК|Мұнайлы]] ([[Атырау]]) || align=center| 1:5 || '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])'''
|-
|align=right| [[Цесна ФК|Цесна]] ([[Алматы]]) || align=center| 0:4 || '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])'''
|-
|align=right| Есіл-Богатырь-2 ([[Петропавл]]) || align=center| 1:4 || '''[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])'''
|-
|align=right| '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 6:2 || [[Екібастұз ФК|Энергетик]] ([[Павлодар]])
|-
|align=right| [[Шахтер-Юность ФК|Шахтер-Юность]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 0:1 || '''[[Болат-АМТ|Болат]] ([[Теміртау]])'''
|-
|align=right| [[Горняк (футбол клубы, Хромтау)|Горняк]] ([[Хромтау]]) || align=center| 1:2 || '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])'''
|-
|align=right| '''[[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 2:0 || [[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]])
|-
|align=right| Ертіс-2 ([[Павлодар]]) || align=center| 0:3 || '''[[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]])'''
|-
|align=right| [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Семей]] ([[Семей]]) || align=center| 2:3 (қос. уақыт) || '''[[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])'''
|-
|align=right| [[Евразия ФК|Евразия]] ([[Астана]]) || align=center| 1:6 || '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])'''
|-
|align=right| Ордабасы-2 ([[Шымкент]]) || align=center| 0:8 || '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе]] ([[Ақтөбе]])'''
|-
|align=right| Восток-2 ([[Өскемен]]) || align=center| 0:8 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])'''
|}
== 1/8 финал ==

1/8 финал ойындары [[2005 жыл]]дың [[3 мамыр]]ында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 3:0 || [[Болат-АМТ|Болат]] ([[Теміртау]])
|-
|align=right| '''[[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])''' || align=center| 1:0 (қос. уақыт) || [[Ақтөбе ФК|Ақтөбе]] ([[Ақтөбе]])
|-
|align=right| '''[[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]])''' || align=center| 1:0 || [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])
|-
|align=right| [[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 0:1 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])'''
|-
|align=right| [[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]]) || align=center| 0:1 || '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])'''
|-
|align=right| '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])''' || align=center| 2:1 (қос. уақыт) || [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])
|-
|align=right| '''[[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]])''' || align=center| 3:0 || [[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])
|-
|align=right| '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 1:0 || [[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])
|}

== 1/4 финал ==
1/4 финал ойындарының алғашқы ойындары [[2005 жыл]] [[17 мамыр]]ында, жауапты ойындар [[21 маусым]]да өтті.

{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]]) || align=center| 1:2 || '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 1:0 || align=center| 0:2 (қос. уақыт)
|-
|align=right| '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 2:1 || [[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]]) || align=center| 1:0 || align=center| 1:1
|-
|align=right| '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 4:3 || [[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]]) || align=center| 1:1 || align=center| 3:2
|-
|align=right| [[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]]) || align=center| 0:3 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 0:2 || align=center| 0:1
|}
== 1/2 финал ==
1/2 финал ойындарының алғашқы ойындары [[2005 жыл]]дың [[6 шілде]]сінде, жауапты ойындар [[3 тамыз]]да өтті.

{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 4:2 || [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) || align=center| 2:2 || align=center| 2:0 (қос. уақыт)
|-
|align=right| [[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]]) || align=center| 2:4 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 1:2 || align=center| 1:2
|}
== Финал ==
{{footballbox
|date = 11 қараша 2005
|time =
|team1 = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]]
|score = 2:1 (қос. уақыт)
|aet =
|report = [http://kpfl.kz/kaz/cup_kaz_2005/ Отчет]
|team2 = [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]
|goals1 = [[Беганский]] {{гол|19}} [[Мендес]] {{гол|116}}
|goals2 = [[Луцу]] {{гол|25}}
|stadium = [[Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадион (Шымкент)|Қ.Мұңайтпасов атындағы стадион]], [[Шымкент]]
|attendance = 10 000
|referee = [[Александр Борисов]] ([[Семей]])
}}

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Жеңіс:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|RUS}} [[Евгений Плотиков]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|RUS}} [[Михаил Шишкин]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|KAZ}} [[Никита Хохлов]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|RUS}} [[Сергей Андреев]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|RUS}} [[Константин Головской]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Антон Чичулин]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Юрий Дроздов]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|RUS}} [[Алексей Косолапов]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|RUS}} [[Сергей Гришин]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|RUS}} [[Александр Сучков]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|Belarus}} [[Павел Беганский]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|BRA}} [[Нилтон Мендес]] - Сучков,62 {{flagicon|Ukraine}} [[Олег Мочуляк]] - Беганский,79 {{flagicon|KAZ}} [[Эдуард Сергиенко]] - Чичулин,90+1
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|RUS}} [[Владимир Муханов]]
|}
|style="vertical-align:top"|
|style="vertical-align:top; width:50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Қайрат-Алматы ҚТЖ:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Бойченко]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Фархадбек Ирисметов]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ренат Абдулин]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Самат Смақов]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|Moldova}} [[Андриан Сосновский]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Қайрат Нұрдәулетов]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Валерий Лихобабенко]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|Romania}} [[Ион Луцу]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Карпович]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ұлықбек Асанбаев]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|RUS}} [[Арсен Тлехугов]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|Uzbekistan}} [[Қайрат Отабаев]] - Лихобабенко,67{{flagicon|RUS}} [[Евгений Ловчев]] - Нұрдәулетов,70
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|Tajikistan}} [[Владимир Гулямхайдаров]]
|}
|}
[[Санат:Футбол]]
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақстан футболы]]

Қазақстан-Ақтау (телеарна)

2015-09-10T19:44:29Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q12573133

{{Компания
| атауы = «Қазақстан» РТРК» АҚ Маңғыстау облыстық филиалы
| логотипі =
| түрі = Телерадиокорпорация
| құрылды = [[Ақтау]], [[Қазақстан]] ([[шілде]] [[1970]] жыл)
| басшы компания = [http://mangystautv.kz/kz/view/collective/page_13453_ahybaev-zhanakhmet-zhanibekuly Жанахмет Жәнібекұлы Ағыбаев] <ref>http://mangystautv.kz/kz/view/collective/page_13453_ahybaev-zhanakhmet-zhanibekuly</ref>
| орналасуы = {{KAZ|Қазақстан}}, [[Ақтау]]
| статус = Белсенді
| сайты = [http://mangystautv.kz// mangystautv.kz]
}}
'''Қазақстан-Ақтау телеарнасы''' - 1970 жылы 15 тамыздан Шевченко телестудиясының алғашқы көрсетілімімен басталды. [[2010]] жылдың 15-тамызда телеарнаға 40 жыл толды. Телеарна қала орталығындағы 24 шағын-ауданда орналасқан. [[Ғимарат]]тың 1-қабатындағы студия маңында тақырыптық [[бағдарлама]]лар [[редакция]]сы, инженерлік бөлім сондай-ақ, хабарландыруларға тапсырыс қабылдау нүктесі және шаруашылық бөлім орналасқан. Ғимараттың екінші қабатында арна әкімшілігі, эфир қызметі бөлімі, жарнамалық және ақпараттық бөлім, ақпараттық редакция, бейнемұрағат, монтаж жасау кабинеттері орналасқан. Арна қызметкерлерін [[ғаламтор]] [[желі]]сі жалғанған [[компьютер]]лермен қамтамасыз етілген.<ref>http://mangystautv.kz/kz/category/channel</ref>

Телеарнада 100-ден аса қызметкер еңбек етеді. [[Елбасы]] [[Н.Ә.Назарбаев]] арнаны алғыс хатпен марапаттады. Халық қауіпсіздігі комитеті ұйымдастырған «Біздің қауіпсіздігіміз - біздің қолымызда» байқауында арна І-орынды иеленді.

Бағдарламалар Ақтау қаласындағы ТПС 1000 арқылы тарайды, аудитория маштабы 500 мыңды құрайды. Эфирге 29 ақпараттық-сараптамалық, қоғамдық-әлеуметтік, әдеби, тарихи-танымдық бағдарламалар эфирге шығып жүр.<ref>http://mangystautv.kz/kz/category/channel</ref>

==Тарихы==
1970 жыл шілде айында Гурьев облысы бойынша Шевченко телеарна студиясы мен Шевченко телевизиялық орталығы құрылды. Телевизиялық орталықтың 100 шаршы метрді құрайтын студиясында екі дана ғана телевизиялық КТ-17 камерасы болды. В.И. Лениннің 100 жылдығына орай, алғаш сынақтама бағдарлама эфирге шықты. 15-тамызда Шевченко телестудиясының алғашқы бағдарламасы көрерменге жол тартты.

1972 жылы 28-желтоқсанда Гурьев облысының Шевченко телевизиялық орталығы Гурьев облысының Шевченко радиотеле орталығы деп өзгертілді. Маңғышлаққа 4 500 шақырымды қамтитын республикалық бағдарлама көрсетілді.

1973 жылы 20-наурызда Шевченко телеарна студиясының жанынан Маңғышлақ облыстық телерадио комитеті құрылды. 3-мамырда алғашқы радиобағдарлама эфирге шықты. Уақыт өте келе «Буря» радиостанциясы жөндеуден өткізілді. 25 000 Вт қуаттылықпен радио торабы шет аймақтарды да қамтып отырды.

1974 жылы 5-наурыздан бастап, Орталық телевизияның алғашқы барлық маусымдық бағдарламаларын қабылдайтын «Орбита» коммерциялық байланыс станциясы іске қосылды.

1974 жылы Алғашқы «Электрон» бейнемагнитофоны пайда болды.

1978 жылы құрылған телерадио комитет Маңғышлақ облысының телевизия және радиохабарлар комитеті деп өзгертілді.

1986 жылы Апараттық-стуия кешенінде түрлі-түсті хабар тарату жабдығы орнатылды.

1990 жылы Маңғыстау облысының құрылуына байланысты, 1-қазаннан бастап комитет Маңғыстау облыстық ТВ және РВ комитеті деп өзгертіліп, тәулігіне ТВ 1 сағат, РВ 1,5 сағат хабар таратты.

1992 жылы Маңғыстау облыстық комитетінің қайта құрылуына орай ТВ және РВ сондай-ақ Маңғыстаулық радиотеле орталық біріктірілді.

1994 жылы ТВ және РВ Маңғыстау комитеті, Маңғыстау облыстық телерадиокомпаниясы деп өзгертілді.

==Бағдарламалар==
*«Жаңалықтар»
*«Апта-ақпарат»
*«Специальный репортаж»
*«Көзбе-көз»
*«Ажарлы мекен-ауылым»
*«Таңшолпан»
*«Менің Маңғыстауым»
*«Жампоз жыр»
*«Жұмадағы жүздесу»
*«Жұлдыздар әлемі»
*«Маңғыстауда пір Бекет»
*«Оң мен сол»
*«Талқы таразы»
*«Тәуелсіздік тағылымы»
*«Бизнес мекен»
*«Балдырған»<ref>http://mangystautv.kz/kz/programs/index/programs</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* http://mangystautv.kz
* http://mangystautv.kz/kz/category/channel
* http://mangystautv.kz/kz/news
* http://mangystautv.kz/kz/programs/index/programs
* http://mangystautv.kz/kz/programs/live

{{Қазақстан Телерадиокорпорациясы}}
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[Санат:Қазақстан телеарналары]]

Альбедо

2015-09-09T13:26:04Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q101038

[[File:Ceres 2003 2004 clear sky total sky albedo.png|thumb|250px|2003-2004 жылдардағы ашық аспан және барлық (толық) аспан альбедосы]]

'''Альбедо ''' (көне лат. albedo — ақ) — дене бетінің өзіне түскен [[электр]] [[магниттік сәуле]] не бөлшектер ағынын шағылыстыру қасиетін сипаттайтын шама. Ол дене бетінен шағылған ағынның оның бетіне түскен ағынға қатынасы арқылы анықталады. Альбедо — [[Күн жүйесі]]ндегі планеталардың т.б. денелердің маңызды сипаттамасын білдіретін шама.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.</ref>

'''Альбедо''' (лат. аіЬесіо — аппақтық) — қандай да бір дененің немесе беттің шағылдыру қабілетін сипаттайтын шама. Беттің немесе дененің шағылған радиациялық ағынының түсетін радиация ағынына қатынасымен анықталады;

'''Альбедоның мәні''': ылғал топырақ — 5—10%, орман — 5—20%, шөп жамылгысы — 20—25%, жаңа жауған қар - 70—90%. Альбедометрмен өлшенеді.
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Су шаруашылығы]]
[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:География және геодезия]]

{{stub}}

Футболдан Қазақстан Кубогы 2004

2015-09-02T17:28:34Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4243770

{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 2004 жылдың 16 мамыр - 11 қараша аралығы
|атауы1 = Қазақстан кубогы
|атауы = Футболдан Қазақстан кубогы
|логотипі =
|өлшемі =
|жазу =
|қатысушылар саны = 44
|қалалар =
|стадиондар =
|чемпион = [[Тараз ФК|Тараз (Тараз)]]
|рет = 1
|2 орын = [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ (Алматы)]]
|3 орын = [[Атырау ФК|Атырау (Атырау)]] [[Астана-1964 ФК|Жеңіс (Астана)]]
|дублёрлер =
|ойналған ойындар саны = 48
|голдар саны = 165
|голдардың аты =
|келушілер_саны =
|бомбардир = {{flagicon|KAZ}} [[Әлібек Бөлешев]]([[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]])
|бголдар = 8
|ең жақсы ойыншы =
|алдыңғы сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2003]]
|келесі сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2005]]
}}
'''2004 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы''' - кубоктың он үшінші мәрте ойнатылуы.
== Бірінші кезең ==

Бірінші кезең ойындары [[2004 жыл]]дың [[16 мамыр]]ында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right|'''Есіл-Богатырь-2 ([[Петропавл]])''' || align=center| 2:0 || [[Торғай ФК|Торғай]] ([[Арқалық]])
|-
|align=right|[[Евразия ФК|Евразия]] ([[Астана]]) || align=center| 3:3 (қос. уақыт, пен. бойынша 0:3) || '''[[Болат-АМТ|Болат-ЦСКА]] ([[Теміртау]])'''
|-
|align=right|'''Ертіс-2 ([[Павлодар]])''' || align=center| 9:0 || [[Ақсу (футбол клубы, Степногорск)|Химик]] ([[Степногорск]])
|-
|align=right| [[Шахтер-Юность ФК|Шахтер-Юность]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 0:2 || '''[[Батыр ФК|Батыр]] ([[Екібастұз]])'''
|-
|align=right| [[Екібастұз ФК|Энергетик]] ([[Павлодар]]) || align=center| 2:2 (қос. уақыт, пен. бойынша 3:5) || '''Восток-2 ([[Өскемен]])'''
|-
|align=right| '''[[Семей-2 ФК|Семей-2]] ([[Семей]])''' || align=center| 3:0 || Жетісу-2 ([[Талдықорған]])
|-
|align=right| '''[[Қайсар-Жас ФК|Қайсар-Жас]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 2:1 (қос. уақыт) || [[Жамбыл ФК|Жамбыл]] ([[Тараз]])
|-
|align=right| '''[[Үш-Қоңыр ФК|Үшқоңыр]] ([[Шамалған]])''' || align=center| 2:0 || [[Горняк (футбол клубы, Хромтау)|Горняк]] ([[Хромтау]])
|-
|align=right| [[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]]) || align=center| 2:3 || '''[[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right| Ақжайық-2 ([[Орал]]) || align=center| 1:2 || '''Ордабасы-2 ([[Шымкент]])'''
|-
|align=right| [[АИ-Университет ФК|АИ-Университет]] ([[Түркістан]]) || align=center| 2:3 (қос. уақыт) || '''[[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]] ([[Ақтөбе]])'''
|-
|align=right| [[Арыс ФК|Арыс]] ([[Арыс]]) || align=center| 2:3 || '''[[Мұнайлы ФК|Мұнайлы]] ([[Атырау]])'''
|}
== 1/16 финал ==

1/16 финал ойындары [[2004 жыл]]дың [[16 маусым]] - [[1 шілде]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right| '''[[Қайсар-Жас ФК|Қайсар-Жас]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 4:0|| Семей-2 ([[Семей]])
|-
|align=right| [[Батыр ФК|Батыр]] ([[Екібастұз]]) || align=center| 0:2 || '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])'''
|-
|align=right| '''Ордабасы-2 ([[Шымкент]])''' || align=center| 3:2 || [[Яссы ФК|Яссы-Сайрам]] ([[Сайрам]])
|-
|align=right| [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Семей]] ([[Семей]]) || align=center| 0:2 || '''[[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]])'''
|-
|align=right| Есіл-Богатырь-2 ([[Петропавл]]) || align=center| 0:3 || '''[[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right| '''[[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]])''' || align=center| 3:0 || [[Ақжайық ФК|Ақжайық]] ([[Орал]])
|-
|align=right| '''[[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])''' || align=center| 3:0 || [[Цесна ФК|Цесна]] ([[Алматы]])
|-
|align=right| [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) || align=center| 2:3 (қос. уақыт) || '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]])'''
|-
|align=right| '''[[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])''' || align=center| 2:0 || [[Горняк (футбол клубы, Хромтау)|Горняк]] ([[Хромтау]])
|-
|align=right| [[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 0:3<ref>«Кайсар» клубына ҚФО жарыстар өткізу комитетінің шешімімен легионерлер лимитын бұзғаны үшін ойын есебі жойылып, 0:3 есебімен техникалық жеңіліс есептелінді.</ref> || '''[[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]] ([[Ақтөбе]])'''
|-
|align=right| '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 0:0 (қос. уақыт, пен. бойынша 6:5) || [[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])
|-
|align=right| '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 2:1 || [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])
|-
|align=right| '''Восток-2 ([[Өскемен]])''' || align=center| 2:1 || [[Ордабасы ФК|Ордабасы]] ([[Шымкент]])
|-
|align=right| [[Болат-АМТ|Болат-ЦСКА]] ([[Теміртау]]) || align=center| 0:1 || '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])'''
|-
|align=right| '''[[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]])''' || align=center| 2:1 (доп. вр.) || Ертіс-2 ([[Павлодар]])
|-
|align=right| '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 2:1 || [[Мұнайлы ФК|Мұнайлы]] ([[Атырау]])
|}
== 1/8 финал ==

1/8 финал ойындары [[2004 жыл]]дың [[4 шілде|4]] - [[9 шілде]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб
|-
|align=right| '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 4:2 || [[Оқжетпес ФК|Оқжетпес]] ([[Көкшетау]])
|-
|align=right| [[Восток ФК|Восток]] ([[Өскемен]]) || align=center| 0:2 || '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])'''
|-
|align=right| '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]])''' || align=center| 3:1 || [[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])
|-
|align=right| [[Алматы ФК|Алматы]] ([[Алматы]]) || align=center| 2:5 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])'''
|-
|align=right| '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 9:1 || [[Ақтөбе-Жас ФК|Ақтөбе-Жас]] ([[Ақтөбе]])
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 2:1 || [[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]])
|-
|align=right| '''[[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]])''' || align=center| 1:0 || Ордабасы-2 ([[Шымкент]])
|-
|align=right| [[Қайсар-Жас ФК|Қайсар-Жас]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 1:2|| '''Восток-2 ([[Өскемен]])'''
|}
== 1/4 финал ==
1/4 финал ойындары [[2004 жыл]]дың [[25 шілде]]де және [[19 қыркүйек]]те өтті.

{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Железнодорожник ФК|Железнодорожник]] ([[Алматы]]) || align=center| 0:5 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 0:3 || align=center| 0:2
|-
|align=right| [[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 2:3 || '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 2:1 || align=center| 0:2
|-
|align=right| Восток-2 ([[Өскемен]]) || align=center| 0:9 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 0:5 || align=center| 0:4
|-
|align=right| [[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]]) || align=center| 2:5 || '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 2:1 || align=center| 0:4
|}
== 1/2 финал ==

1/2 финал ойындары [[2004 жыл]]дың [[26 қазан]]да және [[6 қараша]]да өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) || align=center| 1:3 || '''[[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]])''' || align=center| 1:0 || align=center| 0:3
|-
|align=right| [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]]) || align=center| 3:4 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]])''' || align=center| 1:1 || align=center| 2:3
|}
== Финал ==
{{footballbox
|date = 11 қараша 2002
|time =
|team1 = [[Тараз ФК|Тараз]]
|score = 1:0
|aet =
|report = [http://kpfl.kz/kaz/cup_kaz_2004/ Отчет]
|team2 = [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]]
|goals1 = [[Нүркен Мазбаев|Мазбаев]] {{гол|44}}
|goals2 =
|stadium = [[Орталық стадион (Тараз)|Орталық стадион]], [[Тараз]]
|attendance = 10 000
|referee = [[Александр Борисов]] ([[Семей]])
}}

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Тараз:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|RUS}} [[Сергей Степаненко]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|Turkmenistan}} [[Юрий Бордолимов]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|Ukraine}} [[Петр Анисим]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Нұрмат Мырзабаев]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|Turkmenistan}} [[Юрий Магдиев]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Азамат Ниязымбетов]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Виталий Ушаков]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Асхат Борантаев]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|Turkmenistan}} [[Вячеслав Кренделев]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Александр Мочинов]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|KAZ}} [[Нүркен Мазбаев]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Олег Тарасов]] - Мазбаев,72 {{flagicon|Ukraine}} [[Олег Мочуляк]] - Кренделев,85
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Юрий Коньков]]
|}
|style="vertical-align:top"|
|style="vertical-align:top; width:50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Қайрат-Алматы ҚТЖ:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Илья Юров]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Қайрат Отабаев]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ренат Абдулин]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Самат Смақов]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|KAZ}} [[Виталий Артемов]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Карпович]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Валерий Лихобабенко]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Богомолов]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ұлықбек Асанбаев]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Жафар Ирисметов]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|KAZ}} [[Әлібек Бөлешев]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Әли Әлиев]] - Отабаев,55{{flagicon|RUS}} [[Евгений Ловчев]] - Богомолов,74{{flagicon|RUS}} [[Арсен Тлехугов]] - Асанбаев,78
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|RUS}} [[Алексей Петрушин]]
|}
|}

== Турнир бомбардирлері ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! |Ойыншы
! |Клубы
! |Соққан доптар саны
|-
|style="text-align:left"| [[Әлібек Бөлешев]] || [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]]) ||8
|-
|style="text-align:left"| [[Арсен Тлехугов]] || [[Қайрат ФК|Қайрат-Алматы ҚТЖ]] ([[Алматы]]) ||5
|}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Футболы}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогы}}
[[Санат:Футбол]]
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақстан футболы]]
[[Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы]]

Футболдан Қазақстан Кубогы 2002

2015-09-02T17:27:34Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4243769

{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 2002 жылдың 1 мамыр - 17 қараша аралығы
|атауы1 = Қазақстан кубогы
|атауы = Футболдан Қазақстан кубогы
|логотипі =
|өлшемі =
|жазу =
|қатысушылар саны = 19
|қалалар =
|стадиондар =
|чемпион = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс (Астана)]]
|рет = 2
|2 орын = [[Ертіс ФК|Ертіс (Павлодар)]]
|3 орын = [[Қайрат ФК|Қайрат (Алматы)]] [[Шахтер ФК|Шахтер (Қарағанды)]]
|дублёрлер =
|ойналған ойындар саны = 33
|голдар саны = 87
|голдардың аты =
|келушілер_саны =
|бомбардир = {{flagicon|KAZ}} [[Евгений Лунев]]([[Шахтер ФК|Шахтер]])
|бголдар = 6
|ең жақсы ойыншы =
|алдыңғы сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2001]]
|келесі сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2003]]
}}
'''2002 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы''' - кубоктың он бірінші мәрте ойнатылуы.

== Бірінші кезең ==
Алғашқы ойындар [[2002 жыл]]дың [[1 мамыр]]ында өтті, ал жауапты ойындар — [[9 мамыр]]да өткізілді.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Ақжайық ФК|Батыс]] ([[Орал]])''' || align=center| 3:2 || [[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]]) || align=center| 0:0 || align=center| 3:2
|-
|align=right| [[Ордабасы ФК|Достық]] ([[Шымкент]]) || align=center| 1:2 || '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])''' || align=center| 1:2 || align=center| 0:0
|-
|align=right| [[Екібастұз ФК|Екібастұз]] ([[Екібастұз]]) || align=center| -:+ || '''[[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]])''' || align=center| 2:2 || align=center| -:+<ref>«Екібастұз» клубының ойынға келмеуі.</ref>
|}

== 1/8 финал ==
1/8 финал ойындары [[2002 жыл]]дың [[15 маусым|15]] - [[28 маусым]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]] ([[Семей]]) || align=center| 0:3 || '''[[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]])''' || align=center| 0:2 || align=center| 0:1
|-
|align=right| [[Ақжайық ФК|Батыс]] ([[Орал]]) || align=center| 3:4 || '''[[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 2:1 || align=center| 1:3 (доп. вр.)
|-
|align=right| [[Оқжетпес ФК|Есіл]] ([[Көкшетау]]) || align=center| 3:4 || '''[[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]])''' || align=center| 0:0 || align=center| 0:3
|-
|align=right| '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || align=center| 6:1 || [[Восток ФК|Восток-Алтын]] ([[Өскемен]]) || align=center| 4:0 || align=center| 2:1
|-
|align=right| [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) || align=center| 0:3 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])''' || align=center| 0:1 || align=center| 0:2
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 4:3 || [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) || align=center| 4:1 || align=center| 0:2
|-
|align=right| '''[[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]])''' || align=center| 6:0 || [[ЦСКА (Алматы ФК)|ЦСКА-Жігер]] ([[Алматы]]) || align=center| 4:0 || align=center| 2:0
|-
|align=right| [[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]]) || align=center| 2:5 || '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])''' || align=center| 0:1 || align=center| 2:4
|}
== 1/4 финал ==
1/4 финал ойындары [[2002 жыл]]дың [[27 қазан]] - [[4 қараша]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| счёт !! align=left width="200"|клуб !! 1--ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || align=center| 6:1 || [[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]]) || align=center| 3:0<ref>«Жетісу» клубы сапында дисквалификацияға ұшыраған ойыншы шыққан үшін (А.Тухтаев Е.Серғазин атымен шыққан) ойын есебі жойылып, «Жетісу» клубына 0:3 есебімен техникалық жеңіліс саналды.</ref> || align=center| 3:1
|-
|align=right| [[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 1:1 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])'''[[Гол на выезде|(г)]] || align=center| 1:1 || align=center| 0:0
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 2:0 || [[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 2:0 || align=center| 0:0
|-
|align=right| [[Каспий ФК|Каспий]] ([[Ақтау]]) || align=center| 0:11 || '''[[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]])''' || align=center| 0:6 || align=center| 0:5
|}
== 1/2 финал ==
1/2 финал ойындары [[2002 жыл]]дың [[8 қараша|8]] - [[12 қараша]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]]) || align=center| 1:2 || '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || align=center| 1:0 || align=center| 0:2
|-
|align=right| [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 2:3 || '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 0:0 || align=center| 2:3
|}
== Финал ==
{{footballbox
|date = 17 қараша 2002
|time =
|team1 = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]]
|score = 1:0
|aet =
|report = [http://kpfl.kz/kaz/cup_kaz_2002/ Отчет]
|team2 = [[Ертіс ФК|Ертіс]]
|goals1 = [[Тлехугов]] {{гол|61}}
|goals2 =
|stadium = [[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадион]], [[Алматы]]
|attendance = 10 000
|referee = [[Александр Борисов]] ([[Семей]])
}}

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Жеңіс:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Павел Бугало]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|Serbia}} [[Горан Драгичевич]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|KAZ}} [[Максим Забелин]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Игорь Солошенко]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|RUS}} [[Артур Мартенс]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Игорь Авдеев]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Евгений Ловчев]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Богомолов]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Алексей Клишин]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|BRA}} [[Нилтон Мендес]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|RUS}} [[Арсен Тлехугов]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|RUS}} [[Артур Белоцерковец]] - Мендес,85 {{flagicon|KAZ}} [[Олег Литвиненко]] - Клишин,86
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Игорь Свечников]]
|}
|style="vertical-align:top"|
|style="vertical-align:top; width:50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Ертіс:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Юрий Новиков]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Фархадбек Ирисметов]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|Uzbekistan}} [[Февзи Давлетов]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|RUS}} [[Владислав Тернавский]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|KAZ}} [[Нұрмат Мырзабаев]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Қайрат Нұрдәулетов]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|KAZ}} [[Роман Вороговский]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Тимофеев]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Андрей Кучерявых]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|Turkmenistan}} [[Дидарклыч Уразов]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|Tajikistan}} [[Рустам Усманов]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Александр Шатских]] - Мырзабаев,46{{flagicon|KAZ}} [[Евгений Мешков]] - Вороговский,67
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|KAZ}} [[Дмитрий Огай]]
|}
|}
== Турнир бомбардирлері ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! |Ойыншы
! |Клубы
! |Соққан доптар саны
|-
|style="text-align:left"| Евгений Лунев || [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]]) ||6
|-
|style="text-align:left"| [[Мұрат Тілешев]] || [[Шахтер ФК|Шахтер]] ([[Қарағанды]]) ||5
|-
|style="text-align:left"| Каха Гоголадзе || [[Ақжайық ФК|Батыс]] ([[Орал]]) ||4
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Футболы}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогы}}
[[Санат:Футбол]]
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақстан футболы]]
[[Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы]]

Футболдан Қазақстан Кубогы 2001

2015-09-02T17:27:04Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q4243767

{{Ұлттық чемпионат
|уақыты = 2001 жылдың 5 мамыр - 17 қараша аралығы
|атауы1 = Қазақстан кубогы
|атауы = Футболдан Қазақстан кубогы
|логотипі =
|өлшемі =
|жазу =
|қатысушылар саны = 17
|қалалар =
|стадиондар =
|чемпион = [[Қайрат ФК|Қайрат (Алматы)]]
|рет = 4
|2 орын = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс (Астана)]]
|3 орын = [[Атырау ФК|Атырау (Атырау)]] [[Тобыл ФК|Тобыл (Қостанай)]]
|дублёрлер =
|ойналған ойындар саны = 29
|голдар саны = 77
|голдардың аты =
|келушілер_саны =
|бомбардир = {{flagicon|Turkmenistan}} [[Реджепмурад Агабаев]]([[Қайрат ФК|Қайрат]]) {{flagicon|RUS}} [[Владимир Гуртуев]]([[Астана-1964 ФК|Жеңіс]])
|бголдар = 5
|ең жақсы ойыншы =
|алдыңғы сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2000]]
|келесі сезон = [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2002]]
}}
'''2001 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы''' - кубоктың оныншы мәрте ойнатылуы.

== Бірінші кезең ==
Алғашқы ойын [[2001 жыл]]дың [[5 мамыр]]ында, жауапты ойын — [[13 мамыр]]да өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| [[Ақтөбе ФК|Ақтөбе-Ленто]] ([[Ақтөбе]]) || align=center| 1:3 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 1:1 || align=center| 0:2
|}
== 1/8 финал ==
1/8 финал ойындары [[2001 жыл]]дың [[28 сәуір]] - [[26 мамыр]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 2:1 || [[Шахтер ФК|Шахтер Испат-Қармет]] ([[Қарағанды]]) || align=center| 1:1 || align=center| 1:0
|-
|align=right| [[Екібастұз ФК|Екібастұз-НК]] ([[Екібастұз]]) || align=center| 1:3 || '''[[Оқжетпес ФК|Есіл]] ([[Көкшетау]])''' || align=center| 1:0 || align=center| 0:3
|-
|align=right| '''[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])''' || align=center| 4:3 || [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елімай]] ([[Семей]]) || align=center| 3:0 || align=center| 1:3
|-
|align=right| [[Ордабасы ФК|Достық]] ([[Шымкент]]) || align=center| 4:6 || '''[[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]])''' || align=center| 3:0 || align=center| 1:6
|-
|align=right| [[Жетісу ФК|Жетісу]] ([[Талдықорған]]) || align=center| -:+<ref>«Жетісу» клубы жарысты жалғастырудан бас тартты.</ref> || '''[[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]])''' || ||
|-
|align=right| [[Тараз ФК|Тараз]] ([[Тараз]]) || align=center| 1:3 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])''' || align=center| 1:2 || align=center| 0:1
|-
|align=right| '''[[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]])''' || align=center| 4:2 || [[Каспий ФК|Маңғыстау]] ([[Ақтау]]) || align=center| 3:0 || align=center| 1:2
|-
|align=right| [[Восток ФК|Восток-Алтын]] ([[Өскемен]]) || align=center| 1:3 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 1:1 || align=center| 0:2
|}
== 1/4 финал ==
1/4 финал ойындары [[2001 жыл]]дың [[27 қазан]] - [[1 қараша]] аралығында өтті.
{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 4:3 || [[Оқжетпес ФК|Есіл]] ([[Көкшетау]]) || align=center| 3:1 || align=center| 1:2
|-
|align=right| '''[[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]])''' || align=center| 5:3 || [[Қызылжар ФК|Есіл-Богатырь]] ([[Петропавл]]) || align=center| 3:1 || align=center| 2:2
|-
|align=right| [[Ертіс ФК|Ертіс]] ([[Павлодар]]) || align=center| 1:2 || '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])''' || align=center| 0:0 || align=center| 1:2
|-
|align=right| [[Қайсар ФК|Қайсар]] ([[Қызылорда]]) || align=center| 1:5 || '''[[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]])''' || align=center| 1:1 || align=center| 0:4
|}
== 1/2 финал ==
1/2 финал ойындары [[2001 жыл]]дың [[6 қараша|6]] - [[11 қараша]] аралығында өтті.

{|class="wikitable"
|-
! align=right width="200"|клуб !!width="70"| есеп !! align=left width="200"|клуб !! 1-ші ойын !! 2-ші ойын
|-
|align=right| '''[[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]])''' || align=center| 4:1 || [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) || align=center| 3:1 || align=center| 1:0
|-
|align=right| '''[[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]])''' || align=center| 2:0 || [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) || align=center| 1:0 || align=center| 1:0
|}
== Финал ==
{{footballbox
|date = 17 қараша 2001
|time =
|team1 = [[Қайрат ФК|Қайрат]]
|score = 3:1
|aet =
|report = [http://kpfl.kz/kaz/cup_kaz_2001/ Отчет]
|team2 = [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]]
|goals1 = [[Әлиев]] {{гол|45}} (пен.) [[Бөлешев]] {{гол|53}} [[Агабаев]] {{гол|73}}
|goals2 = [[Аксенов]] {{гол|31}}
|stadium = [[Орталық стадион (Алматы)|Орталық стадион]], [[Алматы]]
|attendance = 10 000
|referee = [[Александр Борисов]] ([[Семей]])
}}

{| width="100%"
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|colspan="4"|'''Қайрат:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|KAZ}} [[Илья Юров]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Ерлан Елеусінов]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|Serbia}} [[Горан Драгичевич]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Константин Горовенко]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|KAZ}} [[Дмитрий Бяков]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Дмитрий Павлов]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|KAZ}} [[Әли Әлиев]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|Serbia}} [[Александар Крагович]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Куцов]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|KAZ}} [[Әлібек Бөлешев]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|Turkmenistan}} [[Реджепмурад Агабаев]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Владимир Яковлев]] - Крагович,8 {{flagicon|KAZ}} [[Нүркен Мазбаев]] - Бөлешев,75 {{flagicon|KAZ}} [[Эдуард Глазунов]] - Агабаев,90
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|Serbia}} [[Златко Крмпотич]]
|}
|style="vertical-align:top"|
|style="vertical-align:top; width:50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''Жеңіс:'''
|-
!width=35| !!width=25|
|-
|Қп||'''1'''||{{flagicon|RUS}} [[Евгений Чиненов]]
|-
|Қор||'''2'''||{{flagicon|KAZ}} [[Максим Забелин]]
|-
|Қор||'''3'''||{{flagicon|RUS}} [[Евгений Ловчев]]
|-
|Қор||'''4'''||{{flagicon|KAZ}} [[Игорь Солошенко]]
|-
|ЖҚ||'''5'''||{{flagicon|RUS}} [[Арсен Тлехугов]]
|-
|ЖҚ||'''6'''||{{flagicon|KAZ}} [[Павел Евтеев]]
|-
|ЖҚ||'''7'''||{{flagicon|RUS}} [[Дмитрий Варфоломеев]]
|-
|ЖҚ||'''8'''||{{flagicon|RUS}} [[Юрий Аксенов]]
|-
|Шаб||'''9'''||{{flagicon|RUS}} [[Лео Нельсон]]
|-
|Шаб||'''10'''||{{flagicon|Ukraine}} [[Юрий Гура]]
|-
|Шаб||'''11'''||{{flagicon|RUS}} [[Владимир Гуртуев]]
|-
|colspan=3|'''Ауысымдар:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|KAZ}} [[Ұлықбек Асанбаев]] - Гуртуев,55{{flagicon|RUS}} [[Сергей Неретин]] - Гура,64{{flagicon|KAZ}} [[Сергей Матаганов]] - Нельсон,75
|-
|colspan=3|'''Бас бапкер:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|RUS}} [[Владимир Дергач]]
|}
|}
== Турнир бомбардирлері ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! |Ойыншы
! |Клубы
! |Соққан доптар саны
|-
|style="text-align:left"| Реджепмурат Агабаев || [[Қайрат ФК|Қайрат]] ([[Алматы]]) ||5
|-
|style="text-align:left"| Владимир Гуртуев || [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]]) ||5
|-
|style="text-align:left"| [[Рахман Асуханов]] || [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) ||4
|-
|style="text-align:left"| Арсен Тлехугов || [[Астана-1964 ФК|Жеңіс]] ([[Астана]]) ||4
|-
|style="text-align:left"| [[Серік Қошқаров]] || [[Атырау ФК|Атырау]] ([[Атырау]]) ||3
|-
|style="text-align:left"| Олег Феоктистов || [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) ||3
|-
|style="text-align:left"| Анатолий Вишниченко || [[Тобыл ФК|Тобыл]] ([[Қостанай]]) ||3
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Футболы}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогы}}
[[Санат:Футбол]]
[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Қазақстан футболы]]
[[Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы]]

Чинья-Ворык

2015-08-26T16:27:45Z

YiFeiBot: Перемещение 1 интервики на Викиданные, d:q239472

{{Өзен
|атауы = Чинья-Ворык (Чимья-Верек)
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 85
|су алабының ауданы = ?
|су алабы = [[Вычегда]] [[Сыктывкар]] қаласынан сағасына дейін
|өзендердің су алабы = Солтүстік Двина
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы = [[Ропча (Весляна тармағы)|Ропча]] өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = [[Ресей]]
|аймақ = Коми Республикасы, Архангельск облысы
|commons =
}}

'''Чинья-Ворык (Чимья-Верек)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Коми Республикасы, Архангельск облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Ропча (Весляна тармағы)|Ропча]] өзенінің оң жағалауынан 13 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 85 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Двинск-Печорск су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Вычегда]] [[Сыктывкар]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Вычегда, өзен алабы — Солтүстік Двина<ref name='Ресей МСР'/>.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Чинья-Ворык (Чимья-Верек)}}</ref>:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03020200212103000022156
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103002215
* Су алабының коды — 03.02.02.002
* ГЗ томының нөмірі — 03
* ГЗ бойынша шығарылуы — 0

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]

{{Суретсіз мақала}}
{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Ресей өзендері]]

{{hydro-stub}}