Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Кәрібоз Әлимаев

2026-02-02T07:50:53Z

Yessentaikyzy: +Санат:Ленин орденінің иегерлері; +Санат:Құрметті азаматтар (HotCat құралының көмегімен)

{{Санатсыз мақала}}
{{Тексерілмеген мақала|ақпан=2026}}
{{Тұлға|Есімі=Әлімаев Кәрібоз|Туған күні=1936 жылы|Туған жері=Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бозкөл ауылы|Қайтыс болған күні=19 сәуір 1967 жылы|Мансабы=Күрішші, механизатор|Не үшін белгілі=Социалистік Еңбек Ері|Марапаттары=Ленин ордені (1967 ж.)
Қазалы ауданының құрметті азаматы}}

'''Әлімаев Кәрібоз''' ([[1936 жыл|1936]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазалы ауданы]], [[Бозкөл ауылдық округі|Бозкөл ауылы]] – [[19 сәуір]] [[1967 жыл|1967]]) — күрішші, механизатор. Социалистік Еңбек Ері.<ref>https://kitapkhana.kz/579-lmaev-krboz.html</ref>

Еңбек жолын 1959 жылы туған ауылында механизатор болып бастады. 1964–1966 жылдары еңбек жоспарларын жыл сайын 141,1–158 пайызға орындады. 1966 жылы жоспарланған 528 гектар егістік орнына 1031 гектар жер жыртып, 33 гектар күріш алқабының әр гектарынан орта есеппен 125 центнерден өнім алды.

1970–1995 жылдары туған ауылында шопан болып еңбек етті.

1967 жылы [[Ленин ордені|Ленин орденімен]] марапатталды. Қазалы ауданының [[Құрметті азамат|құрметті азаматы]]. Аудан орталығында Кәрібоз Әлімаевтің бюсті орнатылған.<ref>https://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/hage/ald241</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрметті азаматтар]]

Сайлаубай Әбішұлы Әбішев

2025-12-25T13:14:57Z

Yessentaikyzy:

{{Тексерілмеген мақала|25-12-2025}}
'''Сайлаубай Әбішұлы Әбішев''' ([[1946 жыл]], [[Арал ауданы]]) — қазақ жазушысы, қоғам қайраткері.

Халықаралық Жазушылар одағының мүшесі. Әр жылдары облыстық партия және комсомол комитеттерінде жауапты қызметтер атқарған. Республиканың экономикасы мен мәдениетін дамыту ісіне белсене араласқан.

Қазіргі уақытта Қызылорда қалалық Ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Сайлаубай Әбішев Шиелі ауданына қарасты «Қызыл Ту» ұжымшарының Ыбырай түбегінде күріш өсіруден дүниежүзілік рекорд жасалған тарихи орынға ескерткіш орнату бастамасын көтеріп, оның іске асуына тікелей үлес қосты.

Оның «Асыл қазынам – өмір сабағы» атты ғұмырнамалық-естелік кітабы жарық көрген.[https://tolqyn.kz/zanalyk/20995-saylaubay-bshev-mereyl-75-zhasa-toldy.html?ysclid=mjldkkmh0704183459]

Сайлаубай Әбішев Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасымен және бірнеше медальмен марапатталған. Қызылорда қаласының құрметті азаматы.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қызылорда облысы тұлғалары]]
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қоғам қайраткерлері]]

Сайлаубай Әбішұлы Әбішев

2025-12-25T13:14:57Z

Yessentaikyzy:

Сайлаубай Әбішұлы Әбішев

2025-12-25T13:14:57Z

Yessentaikyzy:

Ақажансай дария

2025-01-20T10:04:53Z

Yessentaikyzy:

{{Өзен
|атауы =Ақажансай дария өзені
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 72
|су алабының ауданы =
|су алабы = [[Сырдария]]
|өзендердің су алабы =
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы =
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = {{KAZ}}
|аймақ = [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]]
|ортаққордағы санаты =
}}

'''Ақажансай дария''' – [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]]ндағы [[Сырдария]] өзенінің тармағы, ескі құрғақ арна.

== Гидрологиясы ==
Ұзындығы 72 км. Қар ерігенде ғана арнасымен су ағады. Осы аймақта болып тұратын күшті желдердің әсерінен Ақажансай дария арнасы бастапқы көрінісін мүлде өзгерткен. Табаны кең әрі тегіс, саяз. Арнасының басым көпшілік бөлігі үрінді құмға толған. Құм төбелер мен шағылдар тікелей арнаға тіреліп жатады.<ref>''[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]''</ref> Ақажан деген адамның есімімен аталған сайдағы дария мәніндегі атау.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазалы ауданы өзендері]]
[[Санат:Сырдария су алабы]]

Бегалы Нұрманұлы Айтбембет

2025-01-17T11:05:54Z

Yessentaikyzy:

'''Бегалы Нұрманұлы Айтбембет''' ([[15 қазан]], [[1939 жыл]]ы туған, [[Қазалы ауданы]] [[Жаңажол (Қызылорда облысы)|Жаңажол]] ауылы) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1984), профессор (1986), Профилактикалық медицина академиясының академигі (1992). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003).

== Өмірбаяны ==
* [[Семей мемлекеттік медицина институты]]н (қазіргі [[Семей мемлекеттік медицина академиясы]]) бітірген (1964).
* 1964 – 66 ж. Шымкент (Оңтүстік Қазақстан) облысының [[Түркістан қаласы|Түркістан]] қалалық әкімдігінің медицина бірлестігінде бас дәрігердің орынбасары.
* 1966 – 70 ж. [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандық ауруханасында бас дәрігер.
* 1970 – 73 ж. Семей медицина институтында аспирант.
* 1973 – 76 ж. [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]]ның ([[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) госпиталдық емдеу кафедрасының ассистенті.
* 1977 – 85 ж. Республикалық клиникалық ауруханасында бас дәрігерінің емдеу жөніндегі орынбасары, бас дәрігер.
* 1985 – 89 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі.
* 1989 – 92 ж. [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі]]нде бас терапевт.
* 1994 ж. [[Қазақ Гигиена және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институты]]ның директоры.
* 1998 ж. [[Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығы]]ның директоры қызметтерін атқарды.
* 2000 жылдан Республикалық клиниканың психиатрия ауруханасының бас дәрігері.
* 2001 – 03 ж. [[Республикалық психиатрия, психотерапия және наркология ғылым практикалық орталығы]]ның директоры.

== Ғылыми еңбектері ==
200-ден астам ғылыми еңбектің, 2 монография, 7 оқу құралы, 12 әдістемелік ұсыныстың авторы.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref> 5 ғылым докторын, 23 ғылым кандидатын дайындады. Бірнеше медальдармен марапатталған. Туған жері Қазалы кентінде ескерткіш бюсті қойылған. Қазалы ауданының құрметті азаматы.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:15 қазанда туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазалы ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Алматы мемлекет медицина институты профессорлары]]
[[Санат:Профилактикалық медицина академиясының академиктері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Семей мемлекеттік медицина академиясы түлектері]]

Түймебай Айтбаев

2025-01-17T10:46:40Z

Yessentaikyzy:

'''Түймебай Айтбаев''' ([[13 желтоқсан]], [[1923 жыл|1923]], [[Сырдария ауданы]] [[Нағи Ілиясов]] ауылы – [[20 желтоқсан]], [[2001 жыл|2001]], [[Сырдария ауданы]] [[Нағи Ілиясов]] ауылы) – ардагер ұстаз. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі (1983).

== Өмірбаяны ==
* [[Қызылорда педогогикалық училищес]]ін (1950) бітірген.
* [[Қызылорда педагогикалық институты]]ның ([[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) тарих факультетін бітірген (1956).
* 1950 ж. ұстаздық жолын Э.Тельман атындағы №132 мектепте мұғалім болып бастап, 42 жыл еңбек етті.
* 1961-87 ж. осы мектепте директор болды.
== Марапаттары ==
* 1967 ж. «Қазақ КСР-і Халық ағарту ісінің үздігі» (1978)
* КСРО Халық ағарту ісінің үздігі (1985) белгілерімен
* «Ұлы Отан соғысы» медалімен марапатталған.
* Халыққа білім берудегі ерен еңбегі үшін құрметті «Ғасыр мұғалімі» атанды.
== Есте қалдыру ==
2003 жылы ҚР үкіметінің қаулысымен №132 орта мектепке Т.Айтбаевтың есімі берілді.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:13 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1923 жылы туғандар]]
[[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар]]
[[Санат:20 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:2001 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімдері]]
[[Санат:Қызылорда педогогикалық училищесі түлектері]]
[[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:КСРО білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімідері]]

Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев

2025-01-17T10:43:05Z

Yessentaikyzy:

[[Сурет:Айтбаев.jpg|thumb|right|200px|Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев]]
'''Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев''' ([[15 ақпан]] [[1938 жыл|1938]], [[Қызылорда]] – [[29 қыркүйек]] [[1994 жыл|1994]], [[Алматы]]) – кескіндемеші, график-суретші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1988).

* 1956 – 61 ж. [[Алматы көркемсурет училищесі]]н бітірген, М.[[Кенбаев Молдахмет Сыздықұлы|Кенбаев]]тан дәріс алған.
* 1969 – 71 ж. осы училищеде ұстаздық етті.
== Шығармашылығы ==
[[Сурет:Stamps of Uzbekistan, 2003-62.jpg|250px|нобай]]
1966 жылы Мәскеуде Манежде жас суретшілердің Бүкілодақтық көрмесі ашылып, оған қазақ суретшілері де қатысты. Ол [[Қазақстан|Қазақстандағы]] заманауи өнердің қалыптасуының негізгі бастау нүктесі болды. Қазақ суретшісі, график, алпысыншы жылдардағы суретшілер тобының сөзсіз жетекшісі Салихитдин Айтбаевтың «Бақыт» картинасы қазақ шығармашылығының нағыз жаңалығы мен жарқын үлгісі болды.

Айтбаевтың алғашқы кескіндемелік шығармаларынан шығыс миниатюрасының әсері байқалады. Ұлттық салт-дәстүр рухымен іштей үйлесім тапқан:
* «Шопандар демалысы» (1962)
* «Бақыт» (1966)
* «Жас қазақтар» (1968)
* «Қонақ келді» (1969) картиналары қазақтың бейнелеу өнеріне соны сипат әкелді.
* «Ә.Әлімжанов» (1970)
* «Ана» (1973)
* «Әке»
* «Шопан» (екеуі де 1974)
* «Абай» (1994) портреттерін салды.

== Марапаттары ==
* 1966 ж. оған «Менің Отаным» атты суреттер топтамасы үшін Қазақстан Республикасының Ленин комсомолы сыйлығы берілді.

Айтбаевтың кескіндемелік және график. туындылары ҚР-ның Мемлекет бейнелеу өнері мұражайында сақтаулы.<ref>"Қазақ Энциклопедиясы"</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Қызылорда қаласындағы көркемсурет галереясына ([[2018 жыл|2018]]) және бір көшеге есімі берілді.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Салихитдин Айтбаев туындылары‎}}

[[Санат:15 ақпанда туғандар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:29 қыркүйекте қайтыс болғандар]]
[[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]

Мәжит Айтбаев

2025-01-17T10:40:06Z

Yessentaikyzy:

'''Айтбаев Мәжит''', ''Қобызшы Қорқыт'' ([[1914]], [[Қызылорда облысы]] —[[1945]], [[Дрезден]]) – майдангер ақын. Қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1937-39 жылдары Қызылорда педагогикалық институтында оқытушы, студенттер даярлау курсының бастығы, [[Қазақстан жазушылар одағы]]нының Қызылорда облысы бойынша өкілі қызметтерін атқарған. Өлең, әңгімелері мерзімдік баспасөздерде, жинақтарда жарияланып тұрған. Көркем аудармамен айналысқан.

[[1939]] жылы Айтбаев әскерге алынып, батыс шекарада қызмет атқарды. [[1941]] жылы тұтқынға түседі. “Түркістан ұлттық бірлік комитетіне” мүше болып “[[Жаңа Түркістан]]”, “[[Милла Түркістан]]” газеттерін шығарысқан, “[[Милли әдебиет]]” альманағының бас редакторы болған. [[1943]] жылы [[Берлин]]де “[[Абылайхан өлеңдер жинағы|Абылайхан]]” атты өлеңдер жинағы шықты. Оған екі дастан, үш баллада, төрт ән, 41 өлеңі енген. Шығармаларын ''Қобызшы Қорқыт'' деген бүркеншік атпен жазған. Шерлі ақын шынында да [[Қорқыт ата|Қорқыт]] болып күңіренеді. [[Алтай]]ды, [[Арқа]]ны, Сырды сағынады, [[Тұран]]ды, [[Түркістан]]ды іздейді, туған жерге тәуелсіздік туын тігуді армандайды. Сағынышын сарнаумен шығарып, осы жолда қан төгудің өзі қасиетті деп өзін алдарқатады. Ақынның басқа да жинағы болған деген пікір бар.
“Милли әдебиеттің” [[1944]] жылғы бір саны түгел Айтбаевтың 30 жылдығына арналды. “[[Жырлайын Алтын Алтай баурайында]]” дейтін өлеңінде күйікпен өткен күндеріне өкінеді де, түбі Алтын Алтай баурайында жыр төксем, соның бәрінің орны толады, деп өзін өзі жұбатады.
Айтбаев [[1945]] жылы Дрезденде бомба жарылысынан дүние салды. “Абылайхан” жинағындағы өлеңінің бәрі, “Милли Түркістан”, “Милли әдебиеттен” табылған 30 шақты жыры 1991-95 жылдары Қазақстанда жарияланды. <ref>Қазақ энциклопедиясы, 1-том</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Әдебиет]]

Абылай Хангерейұлы Айдосов

2025-01-17T06:53:02Z

Yessentaikyzy:

{{Ғалым
|Есімі = Абылай Хангерейұлы Айдосов
|Шынайы есімі =
|Туған күні = 12.11.1936
|Туған жері = [[Ресей]] <br /> {{туғанжері|Челябі облысы|Челябі облысында}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ғылыми аясы = [[қазақстан тарихы]]
|Жұмыс орны = [[Қызылорда мемлекеттік университеті]]нің [[қазақстан тарихы]] кафедрасының [[профессор]]ы
|Ғылыми дәрежесі = [[тарих|Тарих ғылымдарының кандидаты]], [[профессор]]
|Сыйлықтары =
|Альма-матер = [[Қызылорда мемлекеттік университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Еңбек ардагері медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}{{!}}{{!}}{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}}
{{!}}}
}}
'''Абылай Хангерейұлы Айдосов''' ([[1936 жыл]]ы [[12 қараша]]да [[Ресей]] [[Челябі облысы]] Полтава ауданында туған) — [[ғалым]], мемлекет қайраткері. [[тарих|Тарих ғылымдарының кандидаты]] ([[1994]]). [[Қызылорда мемлекеттік университеті]]нің [[қазақстан тарихы]] кафедрасының [[профессор]]ы. Қазақстан Республикасының Білім беру саласының құрметті қызметкері. [[Қызылорда]]ның [[құрметті азамат]]ы ([[2000]]).<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref>

== Толығырақ ==
* Абылай Хангерейұлы Айдосов [[1936 жыл]]ы [[12 қараша]]да [[Ресей]] [[Челябі облысы]] Полтава ауданы Георгиевка селосында дүниеге келген.
* Еңбек жолын бастауыш мектептің мұғалімі болып бастады.
* Қызылорда педогогикалық институтын ([[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) бітірді (1959)
* 1960 – 71 ж. институт комсомол комитетінің хатшысы
* [[Қызылорда облысы]] комсомол комитетінің нұсқаушысы
* Тереңөзек аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы
* Оңтүстік Қазақстан өлкелік комсомол комитетінің хатшысы
* Қызылорда облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарды
* 1971 – 73 ж. [[Мәскеу]]дегі Қоғамдық ғылымдар академиясында оқыған
* 1973 – 96 ж. [[Қызылорда]] қалалық партия комитетінің екінші, бірінші хатшысы, облыс әкімшілігінің ішкі саясат бөлімін басқарды
* Халықаралық Қорқыт Ата мұрасын зерттеу орталығын басқарды.[[Қызылорда мемлекеттік университеті]]нің [[қазақстан тарихы]] кафедрасының [[профессор]]ы.

== Қосымша лауазымдар ==
* «ХІ ғасыр және Арал» қоғамдық бірлестігінің және "Тұран" түрік әлемі тарихи және мәдени орталығы" қоғамдық бірлестігінің төрағасы.

== Ғылыми еңбектері ==
* 80-нен астам ғылым еңбектері жарық көрген.

== Марапаттары ==
* КСРОның "Құрмет белгісі" орденімен екі мәрте марапатталған.
* КСРОның бірнеше медалдарымен құрмет грамоталарымен марапатталған.
* [[2000 жыл]]ы - Қызылорданың құрметті азаматы құрметті атағы берілді.
* ҚР Президентінің жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапаты [[Парасат ордені]]мен марапатталған.
* ҚР көптеген мерекелік медалдарымен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:12 қарашада туғандар]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті оқытушылары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]

Дәуірхан Жәлиұлы Айдаров

2025-01-17T04:51:40Z

Yessentaikyzy:

'''Дәуірхан Жәлиұлы Айдаров''' ([[15 шілде]], [[1930 жыл]]ы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]], [[Бекарыстан би]] ауылы) – мемлекеттік қайраткер. Философия ғылымдарының кандидаты (1963).

== Өмірбаяны ==
* Қызылорда мемлекеттік педогогикалық институтын ([[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]) бітірген (1950),
* Еңбек жолын мектепте мұғалім болып бастаған.
* 1950–87 ж. аудан, облыс, комсомол комитетінде, облыстық партия комитетінде, Қазақстан Компартиясы ОК аппаратында жауапты қызметтер атқарды.
* 1987–90 ж. Қазақ КСР "[[Білім қоғамы|Білім]]" қоғамы төралқасы төрағасының бірінші орынбасары
* 1991–96 ж. Қазақ ұлттық университетінде аға оқытушы, доцент
* 1998–2000 ж. Алматы педогогикалық университетінде (қазіргі [[ҚазҰПУ]]-да) доцент.

== Шығармалары ==
* «Жақсы әдет-ғұрып, мерекелердің қалыптасуы»
* «Асыл қазына»
* «Сағынышты жылдар»
* «Ақ ниет», т.б. кітаптар мен ғылым еңбектер жазған.

== Марапаттары ==
* 2 мәрте «Құрмет белгісі»
* Еңбек Қызыл Ту ордендерімен
* медальдармен марапатталған.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:15 шілдеде туғандар]]
[[Санат:1930 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазалы ауданында туғандар]]
[[Санат:Қызылорда мемлекеттік педогогикалық институты түлектері]]
[[Санат:Қазақстан философтары]]
[[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]

Икрам Адырбекұлы Адырбеков

2025-01-15T05:13:52Z

Yessentaikyzy:

[[Сурет:Ikram Adyrbekov (Kazakhstan), Member of Delegation, 2014 Winter Meeting.jpg|нобай|оңға|Адырбеков, 2014 жыл]]
'''Икрам Адырбекұлы Адырбеков''' ([[8 шілде]] [[1950 жыл]], [[Ташкент облысы]], «Қызыл әскер» ауылы) — қазақстандық мемлекет қайраткері және дипломат, 1-дәрежелі Төтенше Өкілетті Елші (2000), [[экономика]] ғылымдарының докторы (1995).

[[Қоңырат]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://zonakz.net/2007/09/20/%d0%b2%d0%be%d0%b7%d0%b3%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d0%b8%d1%82%d1%8c-%d0%ba%d1%8b%d0%b7%d1%8b%d0%bb%d0%be%d1%80%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d1%81%d0%ba%d1%83%d1%8e-%d0%be%d0%b1%d0%bb%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8c-%d0%bf/|title=Возглавить Кызылординскую область проще уроженцу Китая, чем местному алшыну|website=zonakz.net|access-date=2021-12-27}}</ref>

[[Алматы мал дәрігерлік институты]]н (1972), Қазақстан КСР Ғылым Академиясының Эксперименттік биология институтының аспирантурасын (1976), Менеджмент және маркетинг институтын (1995), Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Мемлекет қызмет академиясын (1999) бітірген. 1972 – 79 жылы ҚазКСР Ғылым Академиясы эксперименттік биология институтының өтілгер-зерттеушісі, аспиранты, кіші ғылыми қызметкері, 1979 – 83 жылы Шымкенттегі «Қаракөл» ғылым-өндірістік бірлестігінің аға ғылым қызметкері, зертхана меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 – 85 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Бөген ауданы парткомының ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, осы облыстың «Бөржар» кеңшарында партком хатшысы, 1985 – 88 жылы «Қаракөл» ғылым-өндірістік бірлестігінде бөлім меңгерушісі, 1988 – 89 жылы «Қазқаракөл» республикалық ғылым-өндірістік бірлестігі төрағасының орынбасары, 1990 – 92 жылы «Қазақжабағықаракөл» республикалық өндірістік-коммерцемиялық концернінің президенті, 1992 – 93 ж. «Қазагросыртқысауда» экономика қауымдастығының бас директоры, 1993 – 96 жылы «Агросауда» мемлекет сыртқы сауда акционерлік компаниясының және «Агросауда» акционерлік қоғамының президенті, 1996 – 97 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары – Бас қаржылық-әкімшілік басқармасының бастығы, 1997 – 2002 жылы Қазақстан Республикасының [[Литва]] Республикасындағы, сонымен қатар 1998 – 2004 жылы Қазақстан Республикасының Эстон Республикасындағы, 2002 – 2004 жылы [[Малайзия]] еліндегі, сонымен қатар 2003 – 04 жылы [[Индонезия]], [[Филиппин]], [[Бруней]] мемлекеттеріндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2004-2007 жылы [[Қызылорда облысы]] әкімі. 2007-2011 жылы Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасы, сондай-ақ Вьетнам Социалистік Республикасы және Корей Халықтық-Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2011 жылдың қараша айында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен ҚР Парламенті Сенатының депутаты ретінде тағайындалған. Сенаттың Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің Төрағасы. Бірнеше медальдармен, Литва Республикасының «Великого князя Гедеминаса 3 степени» орденімен марапатталған. Қызылорда облысының [[Құрметті азамат|құрметті азаматы]] (2010).<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}

[[Санат:1950 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Литвадағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Латвиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Филиппиндердегі елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Қытайдағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Вьетнамдағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Солтүстік Кореядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Индонезиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Брунейдегі елшілері]]
[[Санат:Шыназ ауданында туғандар]]

Мемориалдық құрылыстар

2025-01-13T06:01:21Z

Yessentaikyzy: «Тұлғалар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

'''Мемориалдық құрылыстар''' - белгілі бір елдің тарихы мен қалаларының айтулы мерейтойларына, халықтың қатерлі соғыс кезіндегі және бейбіт еңбек жолындағы [[ерлік]]теріне арналып салынған архитектуралық құрылыстар: архитектуралық - [[Ескерткіш|мүсінді ескерткіштер]] ансамблі. Мемориалдық құрылыстар бір немесе бірнеше адамның есімін мәңгілік еске сақтау үшін де салынады. Пошымы мен композициялық құрылымына қарай ежелгі мемориалдық құрылыстары қорғандардан, шикі кірпіштен қаланған, күйдірілген кірпіштен өрілген және табиғи тастардан қиып орнатқан кешендерден тұрады. [[Қазақстан]]ның батыс облыстарында мемориалдық құрылыстар [[архитектура]]лық шағын пошымдардан тұрады. Мемориалдық құрылыстар тас қорымдар түрінде де кездеседі. Кейін [[Қазақстан]]да архитектуралық мүсінді ірі-ірі Мемориалдық құрылыстар салынды. Олар белгілі тарихи оқиғаларға, жауынгерлік ерлікке, еңбек даңқына тағы басқаларға арнап орнатылады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мәдениет]]

Абыла

2024-12-25T04:42:36Z

Yessentaikyzy: /* Халқы */

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Ауыл
|атауы = Абыла
|сурет =
|әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_deg =45 |lat_min = 23|lat_sec = 07
|lon_deg =64|lon_min = 15|lon_sec =43
|CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ
|CoordScale =
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|облысы = Қызылорда облысы
|кестедегі облыс = Қызылорда облысы{{!}}Қызылорда
|ауданы = Қармақшы ауданы
|кестедегі аудан = Қармақшы ауданы{{!}}Қармақшы
|мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені = Қармақшы ауылдық округі{{!}}Қармақшы
|ішкі бөлінісі =
|әкімі =
|құрылған уақыты = 1936
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты =
|тұрғыны =1107
|санақ жылы = 2009
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}

'''Абыла''' — [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]]ндағы ауыл, темір жол бекеті, [[Қармақшы ауылдық округі]] орталығы.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Жосалы (Қызылорда облысы)|Жосалы кенті]]нен оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде, [[Сырдария]]ның оң жағалауында орналасқан.

== Халқы ==
[[1999 жыл]]ы тұрғындар саны 1207 адам (643 ер адам және 564 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 1107 адамды (580 ер адам және 527 әйел адам) құрады.<ref>[http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халық санағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513004943/http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf |date=2013-05-13 }}</ref> [[2023 жыл|2023 жылы]] 1,5 мың адамды құрады.<ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023.</ref>

== Тарихы ==
Іргесі [[1936 жыл]]ы қаланды. [[1956 жыл|1956]]-[[1996 жыл|1996]] жылдары қаракөл қойын өсіретін «Қармақшы» кеңшарының орталығы болған. Кеңшар негізінде Абылада және округке қарасты Анакөл, Қызылтам ауылдарында шаруа қожалықтары құрылған. Абыланың темір жолға таяу тұсында [[1941 жыл]]ы 2-дүниежүзілік соғысқа осы ауылдан аттанған ер-азаматтар салған жел диірмені ескерткіш ретінде сақталған.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref>

Ауылдық округ бойынша мектеп, балабақша, фельдшерлік-акушерлік пункт, клуб, мешіт, пошта байланысы, спорт мектебі, ЖШС, 69 шаруа қожалығы жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қармақшы ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Қармақшы ауданы елді мекендері]]
[[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]]

Маржантөбе

2024-08-28T05:19:38Z

Yessentaikyzy: «Тұлғалар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

'''Маржантөбе''' — [[бекініс]] орны. [[Жамбыл облысы]] [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]] Кішібурыл ауылының солтүстік батысына қарай 3 км жерде. 1936 ж. Жетісу археологиялық экспедиция (жетекші А.Н. [[Бернштам]]) зерттеген. Қазіргі орны биіктігі ''2,5 м'', аумағы '''127 133 м''' тік төртбұрышты төбешік. Мекеннің солтүстік биіктігі ''4,5 м'', аумағы ''60 65 м,'' Солтүстік шығыс жағынан биіктігі ''6 м'', аумағы ''25 35 м'' алаңдар қосылған. Ескерткіштен табылған ([[құм]], [[күбі]], [[құты]], [[көзе]], [[саптаяқ]], т.б.) заттарға қарағанда Маржантөбені тұрғындар '''9 — 12 ғ-ларда''' мекен еткен. Олар '''егін егіп, мал өсірумен''' шұғылданған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

Литота

2024-08-28T05:10:43Z

Yessentaikyzy: «Тұлғалар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

'''Литота''' ({{lang-el|λιτότης}} - қарапайым, қораш), немесе '''кішірейту''' — заттың не құбылыстың қасиетін кішірейте суреттейтін көркемдік [[құрал]]. [[Батырлар жыры|Батырлар жырларында]], өтірік өлеңдерде литота жиі қолданылған. Мысалы, ''"От орнындай тұяқтан, оймақтайы қалыпты"'' ("[[Ер Тарғын]]"). Литотаның мақсаты - тосын әсер туғызу. Мысалы, ''"Қайныма қарға мініп ұрын бардым"'' (өтірік өлең). Қазіргі қазақ әдебиетінде литота өтірік [[өлең]] [[айтыс]]ында қолданылып жүр.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
<poem>
Мысалы:
Етектейін еріннен
Екі елісі қалыпты.
Қиған қамыс құлақтан
Бір тұтамы қалыпты.
Жалбыраған жалынан
Жалғыз қарыс қалыпты.
Күлтеленген құйрықтан
Бір тұтамы қалыпты.
([[Тарғын жыры|«Тарғын» жырынан]])
</poem>

== Литота және әсірелеу ==
Литота — [[әсірелеу]] секілді, бейнелі сөздің бір түрі. Екеуінің айырмасы: әсірелеу бір құбылысты өте үлкейте суреттесе, литота бір құбылысты өте кішірейтіп суреттейді. Литота да, әсірелеу сықылды, автордың не айтайын дегеніне тығыз байланысты. Оқиға, жағдайға, суреттейін деген өмір құбылысына лайықты түрде таңдалынып алынады.
<poem>
Махамбет бір өлеңінде:
Таудай болған талаптың
Назары қайтқан күн болған...
Телегей-теңіз шалқыған
Қоғалы көлдер суалып,
Тізеге жетер-жетпес күн болған.
Жапанға біткен бәйтерек
Жапырағынан айырылып,
Қу түбір болған күн болған.
Алқалаған жер болса,
Азамат басы құралса,
Мәшурат кеңес сұралса,
Мәшурат берер ер едік.
Исатайдан айырылып,
Алқалай келген кеңесте
Дем құрыған күн болған, -
дейді.
</poem>
Бұл - халық көтерілісі жеңіліске ұшырап, Исатай өлгеннен кейін шығарылған өлең. Ханға қарсы көтерілушілердің басындағы ауыр халді айқынырақ етіп суреттеу үшін ақын өмірдің алуан құбылысын өте кішірейтіп көрсетеді. «Көлдер тізеге жетер-жетпес», «Бәйтерек - қу түбір» т.б. Осылардың бәрі де өлеңдегі негізгі ойдың қазығы. «Исатайдан айырылып, дем құрыған күн болған» деген жолдағы пікірді оқушылардың ой-сезіміне әсерлі, күштірек етіп жеткізу үшін қолданылып отыр.

Әсірелеу мен литотаны кейбір әдебиетшілер [[троп]]тың бір түрі деп қарайды. Ал кейбір әдебиетшілер көркем тілдің ерекше бір түрі деп біледі. Шындығында, осы соңғы пікір шындыққа жақын. Өйткені троптың қай түрін алсақ та, сөз өз мағынасында емес, ауыстыру, алмастырып айту мағынасында қолданылады. Әсірелеуде өмір құбылысы, қимыл, іс-әрекет, көрсетпек нәрсе қаншама үлкейтіліп айтылғанмен де, сөз өз мағынасында қолданылады. Зат, іс-амал, құбылыстар не өте үлкейтіледі, не өте кішірейтіледі. Бірақ өзінің бұрынғы мағынасынан ауыстырылмайды.

Әсірелеу де, литота да өмір құбылысын суреттеудегі көркем тілдердің негізгі бір түрі есебінде бұрынғы және соңғы әдебиетімізден де орын алады. Бірақ ауыз әдебиетінде, әсіресе эпостық поэмаларда, көп кездеседі.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Лирикалық шегініс

2024-08-28T05:10:23Z

Yessentaikyzy: «Тұлғалар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

'''Лирикалық шегініс''' - әдеби шығармадағы көркемдік тәсіл. Оқиға желісін кенет үзіп, өзі жайлы немесе оқиғадан тыс жайтты баяндау. Мұның негізгі оқиғаға тікелей қатысы бола қоймайды. Дегенмен бұл әдістің де өзінше ұтымдылық жағы бар. [[Дастан]]дар мен [[өлең]]мен жазылған роман, повестерде кездесетін бұл әдіс шығарма мазмұнын тартымды етіп, құндылығын арттыра түседі. Мысалы, [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкиннің]] '''"Руслан және Людмила"''' поэмасында ескі аңыздың оқиғасын баяндай отырып, ақын арасында бүгінгі өмір немесе тіпті әдеби сын жайлы жеке пікірлерін қыстырып айта кетіп отырады. Осы тәсілді [[Абай]] да қолданған. Ол "Масғұт" поэмасында [[Бағдат]]та ерте заманда болған деп айтылатын бір-екі аңыз-оқиғаны баяндай отырып, арасында: "Ақыл-ой, ар-намыс жоқ еш адамда, Өлген мола, туған жер жібермейді. Әйтпесе, тұрмас едім осы маңда", - деп өскен ортасын, өз көңіл күйін [[сөз]] етіп кетеді.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]
[[pt:Digressão]]

Көз жұмғанша дүниеден...

2024-08-28T05:08:52Z

Yessentaikyzy: «Тұлғалар» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

«Көз жұмғанша дүниеден...» - [[Абай]]дың [[1895]]ж. жазған жоқтау өлеңі. Көлемі тармақ саны әр түрлі 5 шумақтан түратын 40 жол. Алғашқы басылымдарында «Баласы өлген анаға Абай шығарып берген жоқтау» деген атаумен жарияланып келді де, ақын шығармаларының 1961 жылғы бір томдық толық жинағынан бастап «Абайдың баласы Әкімбайды жоқтауы» деп танылды. Әкімбай - ақынның [[Ділдә]]дан туған баласы, 9 жасында ([[1865]]-74) дүние салған. Өлеңнің мазмұны да осы тұжырымды айғақтағандай. ''«Ата-тегі мұндағы - Орта жүздің ұлығы...»'' деген жолдар жарық дүниеден баз кешкен кісінің Құнанбай ұрпағы екенін білдірсе:

''«Ағайынды тойғызбай,''

''Аз күн қоймай ерте алды.. ''

''Көп жасамай, көк орған,''

''Жарасы үлкен жас өлім... ''

''Көп жасамай төз кетіп,''

''Көзімнің жасын ағыздың...»'' –

деген жолдар оның жас бала екенін көрсетеді. Өлең дәстүрлі жоқтау жырларының үлгісінде жазылған. Ақын тіпті:

''«Қызыл балақ қыранның Балапанын дерт алды. ''

''Жеміс ағаш, бәйтерек Балдырғанын ерт алды...»'' -

деген сияқты көне жырға тән теңеулерден де қашпайды. Бірақ [[Абай]] өлеңдеріне тән, жұрек жылатарлық сөзімге толы жолдар да баршылық. Өлең 7-8 буынды шұбыртпалы жыр үлгісінде жазылған. Айтпақ ойына қарай шумақ көлемін әр түрлі құрған:
1-шумақ- 12 тармақ, 2, 3, 4 шумақтар - 8 тармақ, 5-шумақ - 4 тармақ.
Жоқтау алғаш рет ақын шығармаларының [[1933]] жылғы жинағына енгізілді. Кейінгі басылымдарында ешқандай текстологиялық өзгөріс байқалмайды. Өлең қарақалпақ тіліне аударылған.

<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

{{stub}}

Кеңесбай Еңсегенов

2024-08-28T05:05:04Z

Yessentaikyzy: Yessentaikyzy Кеңесбай Еісегенов бетін Кеңесбай Еңсегенов бетіне жылжытты

'''Кеңесбай Еісегенов''' (1925 жылы туған, Ералы кенті) – соғыс және еңбек ардагері. «[[Ералиев]]» кеңшарының ардагер шопаны. Ұзақ жылдар ауыл шаруашылығының түрлі салаларында еңбек еткен. 1981 жылы 100 аналықтан 170 қозы алып, 5 рет чемпион атанды. 3-дәрежелі [[Даңқ]] орденімен, [[КСРО]] ХШЖК-нің күміс медалімен және Құрмет грамотасымен (1961) марапатталған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
</ref>
<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
</ref>
<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Мин Юнги

2024-08-26T11:17:55Z

Yessentaikyzy: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

{{Музыкант
|Есімі = Мин Юнги
|Атауы =
|Сурет = Suga on the Billboard Music Awards red carpet, 1 May 2019 02.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы = 2016 жылдың ақпан айы
|Фон =
|Туылған кездегі есімі =
|Толық аты = 민윤기
|Туған күні = 09.03.1993
|Туған жері = [[Корея Республикасы]], Тэгу қаласы
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{KOR}}
|Мамандығы = рэпер|
|Дауыс түрі =
|Аспабы =
|Жанры = [[K-pop]], [[Rap]], [[Hip-Hop]], R&B
|Лақап аттары =
|Ұжымы = [[BTS]]
|Қызметтес болған =
|Лейблдері = BigHit Entertainment
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Мин Юнги''' ({{lang-ko|민윤기}}; 1993 жылдың 9 наурызында дүниеге келді, Suga ретінде көбірек танымал {{lang-ko| 슈가}}) — оңтүстік кореялық рэпер, композитор және дыбыс продюсері. [[BTS]] бойз-бендінің негізгі рэпері болып табылады. [[2016 жыл|2016]] жылдың тамыз айында өзінің жеке ''«Agust D»'' атты микстейпін '''Agust D''' сахналық есімімен шығарды.

== Өмірбаяны ==
Мин Юнги [[1993 жыл|1993]] жылдың 9 наурызында Тэгу қаласында дүниеге келді. Ағасы Min Geum-jae. Тэджондағы бастауыш мектепте, Кваным орта мектебінде және Апгуджеонг жоғарғы мектебінде оқыды. 13 жасында ән жазып, MIDI-ді үйрене бастады. 17 жасында дыбыс жазу студиясында жартылай жұмыс күнімен жұмыс істеді. Сол уақыттан бастап Юнги музыка жасап, оны аранжировкалаумен, рэп айтумен және жаттығу концерттерімен айналыса бастады. [[Big Hit Entertainment]]-ке түскенге дейін, ол андерграунд рэпер Gloss ретінде танымал болды. D-Town [[хип-хоп]] командасының құрамында, ол 2010 жылы Кванджу көтерілісінің құрметіне арналған «518-062» трегін шығарды.<ref>https://web.archive.org/web/20180509104631/http://tenasia.hankyung.com/archives/298078</ref>

2019 жылдың наурыз айында, «Телерадио және ойын-сауық» мамандығы бойынша Глобалды кибер-университетті бітірген соң, Юнги [[Ханьян Университеті|Ханьян]] кибер-университетіне жарнама және медиа саласындағы іскерлік әкімшілік магистратура бағдарламасына оқуға түсті.<ref>https://web.archive.org/web/20231226111810/https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000298280</ref>

== Әскери қызметі ==
2020 жылдың желтоқсанында әскери қызмет туралы заңға енгізілген өзгерістерден кейін [[BTS]] бойз-бэндінің барлық мүшелеріне 2021 жылы міндетті әскери қызметті кейінге қалдыруға мүмкіндік берілді, бұл мерзім 2022 жылдың соңына дейін ұзартылды. 2023 жылдың 7 тамызында, әлемдік турын аяқтағаннан кейін, Big Hit Music лейблі Weverse қызметі арқылы Юнги кейінге қалдырудан бас тарту туралы өтініш бергенін және әскери міндетін орындауға кірісетінін жариялады.<ref>https://m.entertain.naver.com/now/article/477/0000444552</ref> 22 қыркүйекте ол әскери қызметін әлеуметтік қызметкер ретінде бастады.

== Мас күйінде көлік жүргізуге қатысты айыптар ==
2024 жылдың 6 тамызында түнде Юнги Сеулдің Ханнам-дон ауданында электросамокатпен жүргенде құлап, оны полицей анықтап, оның мас күйінде болғанын байқады.<ref>https://www.nytimes.com/2024/08/07/arts/bts-suga-drunk-electric-scooter.html</ref> Полиция бөлімшесінде алкогольге тексерілген соң, қанындағы алкоголь деңгейі кемінде 0,08% болғандықтан, Юнги айыппұл төлеп, жүргізуші куәлігінен айырылды. Әнші мен оның лейблі [[Big Hit Music]] бұл жағдайға байланысты мәлімдемелер жасап, тамақ ішіп отырған кезде алкоголь ішкенін және Юнги кешірім сұрағанын хабарлады.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cy0rl85rjvyo</ref> Фанаттары Юнгидің кешірімін қабылдап, оны қолдады.

2024 жылдың 8 тамызында полиция Юнгиге қатысты Оңтүстік Кореяның жол қозғалысы туралы заңын бұзды деген айыппен тергеу басталғанын хабарлады.<ref>https://n.news.naver.com/article/025/0003378712?sid=102</ref> Оңтүстік Кореяның әскери еңбек ресурстары басқармасы бұл мәселені бөлек қарастырмайтынын мәлімдеді, өйткені бұл оқиға жұмыс уақытынан тыс уақытта болған жеке іс деп саналды. 16 тамыз күні таңертең Hybe штаб-пәтерінің алдында кейбір [[BTS]] фанаттары қаржыландырған наразылық жүк көліктері пайда болды.<ref>https://www.yesasia.ru/article/1549200</ref> Жүк көліктерінде Юнгидің бойз-бэндтен кетуін талап ететін жазбалар көрсетілді.

24 тамызда Юнги мас күйінде көлік жүргізу оқиғасына байланысты тергеуге шақырылды. Полиция бөлімшесінің алдында әнші БАҚ өкілдеріне қысқаша мәлімдеме жасап, бұл желі қолданушылары арасында реакция тудырды. 15 тамызда «[[Samsung Deutschland]]<nowiki/>» аккаунты [[Twitter|X]] әлеуметтік желісінде Юнги бейнеленген [[Galaxy S24 Ultra]] телефонының суреттері бар жақында жарияланған жазбаларды өшіріп тастады.<ref>https://www.yesasia.ru/article/1550103</ref>

== Мансабы ==
2013 жылы 13 маусымда Мин Юнги BTS тобының мүшесі ретінде «2 Cool 4 Skool» альбомындағы «No More Dream» трекімен сахнаға шыққан болатын. Ол BTS тобының барлық альбомдарындағы бірнеше өлеңнін сөзін және музыкасын жазған.

9 желтоқсан күні 2013 жылы оған [[аппендицит]] диагнозы қойылып, операция жасау үшін Кореяға қайтқан болатын, сол үшін де Шуга көптеген концерттерде қалған мемберлермен бірге бола алмады.

=== Жеке мансабы ===
Мин Юнгидің ең алғашқы жеке микстейпі 2016 жылдың 16 тамызы күні ''Agust D'' сахналық есімімен шықты. '''«Agust D»''' және '''«Give it to Me»''' видеоклиптары [[YouTube]] канылына шығарылған болатын. Бұл видеоклиптер 12 сағаттан аз уақыт ішінде 1 миллионннан астам көрермен жинаған.

== Дискография ==

=== Bangtan Boys ===
=== Синглдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
!№
!Альбом
!Альбом жайлы ақпарат
|-
| colspan="3" |''Корейше''
|-
|1
|2 COOL 4 SKOOL
|
* Шығарылған күні: 12.06.2013
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : 2 Cool 4 Skool<br>(Feat. DJ Friz)
# We Are Bulletproof PT.2
# Skit : Circle Room Talk
# No More Dream
# Interlude
# 좋아요 (I Like It)
# Outro : Circle Room Cypher
}}
|-
| colspan="3" |''Жапонша''
|-
|1
|NO MORE DREAM -Japanese Ver.-
|
* Шығарылған күні: 04.06.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# NO MORE DREAM -Japanese Ver.-
# 進撃の防弾 -Japanese Ver.-
# いいね!
}}
|-
|2
|BOY IN LUV -Japanese Ver.-
|
* Шығарылған күні: 16.07.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# BOY IN LUV -Japanese Ver.-
# N.O -Japanese Ver.-
# JUST ONE DAY -Japanese Ver.-
}}
|-
|3
|DANGER -Japanese Ver.-
|
* Шығарылған күні: 19.11.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# DANGER -Japanese Ver.-
# 進撃の防弾 (SONPUB REMIX)
# MISS RIGHT -Japanese Ver.-
}}
|-
|4
|FOR YOU
|
* Шығарылған күні: 17.06.2015
{{hidden|Трек-парақша|
# FOR YOU
# ホルモン戦争 -Japanese Ver.-
# Let Me Know -Japanese Ver.-
}}
|-
|5
|I NEED U -Japanese Ver.-
|
* Шығарылған күні: 08.12.2015
{{hidden|Трек-парақша|
# I NEED U -Japanese Ver.-
# DOPE-超ヤベー!- -Japanese Ver.-
# フンタン少年団 -Japanese Ver.-
}}
|-
|6
|RUN -Japanese Ver.-
|
* Шығарылған күні: 15.03.2016
|}

=== Мини-альбомдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
!№
!Альбом
!Альбом жайлы ақпарат
|-
|1
|O!RUL8,2?
|
* Шығарылған күні: 11.09.2013
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : O! RUL8, 2?
# N.O
# We On
# Skit : R U Happy Now?
# If I Ruled The World
# Coffee
# BTS Cypher PT.1
# 진격의 방탄 (Attack On Bangtan)
# 팔도강산 (Paldogangsan)
# Outro : Luv In Skool
}}
|-
| rowspan="2" |2
|Skool Luv Affair
|
* Шығарылған күні: 12.02.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : Skool Luv Affair
# 상남자 (Boy In Luv)
# Skit : Soulmate
# 어디에서 왔는지
# 하루만 (Just One Day)
# Tomorrow
# BTS Cypher PT.2: Triptych
# 등골브레이커
# Jump
# Outro : Propose
}}
|-
|Skool Luv Affair Special Addition
|
* Шығарылған күні: 14.05.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# Miss Right
# 좋아요 (Slow Jam Remix)
# Intro : Skool Luv Affair
# 상남자 (Boy In Luv)
# Skit : Soulmate
# 어디에서 왔는지
# 하루만 (Just One Day)
# Tomorrow
# BTS Cypher PT.2: Triptych
# 등골브레이커
# Jump
# Outro : Propose
}}
|-
|3
|花樣年華 pt.1
|
* Шығарылған күні: 29.04.2015
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : 화양연화
# I NEED U
# 잡아줘 (Hold Me Tight)
# SKIT : Expectation!
# '''쩔어'''
# 흥탄소년단
# Converse High
# 이사
# Outro : Love is Not Over
}}
|-
|4
|花樣年華 pt.2
|
* Шығарылған күні: 30.11.2015
{{hidden|Трек-парақша|
# INTRO : Never Mind
# RUN
# Butterfly
# Whalien 52
# Ma City
# 뱁새
# SKIT : One night in a strange city
# 고엽
# OUTRO : House Of Cards
}}
|-
|5
|花樣年華: Young Forever
|
* Шығарылған күні: 02.05.2016
Трек-парақша
|}

=== Толықформатты альбомдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
!№
!Альбом
!Альбом жайлы ақпарат
|-
| colspan="3" |Корейше
|-
|1
|DARK&WILD
|
* Шығарылған күні: 20.08.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : What am I to you
# Danger
# 호르몬전쟁 (War of Hormone)
# 힙합성애자
# Let Me Know
# Rain
# BTS Cypher PT.3: KILLER (feat. Supreme Boi)
# Interlude : 뭐해
# 핸드폰 좀 꺼줄래
# 이불킥
# 24/7＝Heaven
# 여기 봐
# 2학년
# Outro : 그게 말이 돼?
}}
|-
|2
|WINGS
|
* Шығарылған күні: 10.10.2016
{{hidden|Трек-парақша|
# Intro : Boy Meets Evil
# Blood Sweat & Tears
# Begin (Jungkook solo)
# Lie (Jimin solo)
# Stigma (V solo)
# First love (Suga solo)
# MAMA (J-Hope solo)
# Reflection (Rap Monster solo)
# Awake (Jin solo)
# Sypher pt. 4
# Am I Wrong
# 21세기 소녀 (21 Century Girl)
# Lost
# 둘! 셋!
# Interlude: Wings
}}
|-
| colspan="3" |Жапонша
|-
|1
|WAKE UP
|
* Шығарылған күні: 24.12.2014
{{hidden|Трек-парақша|
# INTRO.
# THE STARS
# JUMP -Japanese Ver.-
# Danger -Japanese Ver.-
# BOY IN LUV -Japanese Ver.-
# JUST ONE DAY -Japanese Ver. Extended-
# いいね!
# いいね! Pt.2 ～あの場所で～
# NO MORE DREAM -Japanese Ver.-
# 進撃の防弾 -Japanese Ver.-
# N.O -Japanese Ver.-
# WAKE UP
# OUTRO.
}}
|}

[[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]]