Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Түгел Сәдібек

2017-01-14T17:01:49Z

Yelubay Aidana: /* « ОТАН» */

{{Тұлға
|Есімі = Түгел Сәдібек
|Туған жылы 1955
|Туған күні = 23 ақпан
|Ұлты = Қазақ
}}

'''Түгел Сәдібек''', жазушы (1955). Сәдібек Түгел 1955 жылдың 23-ші ақпанында [[Шығыс-Қазақстан]] облысының Ұлан ауданының Аманкелді ауылында дүниеге келді. ұлттық құндылықтардың ұлықтаушысы, зерттеушісі, Астана қаласының тұңғыш баспасөз хатшысы, Ұлттық Ат спорты Федерациясының президенті, «Ұлы Дала Қырандары» республикалық қоғамдық әлеуметтік-мәдени қозғалысының тең төрағасы, ҚР еңбек сіңірген қайраткері, жазушы.

==Қызметтері==

Сәдібек Түгел 1962 жылы туған ауылындағы Аманкелді бастауыш мектебінің бірінші сыныбына барып, 1966 жылы 4-ші сыныпты бітірді. Шымқора ауылындағы Жамбыл орта мектебін 1972 жылы бітіріп, сол жылы Қазақ Мемлекеттік Университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті. 1980 жылы Әль-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік Университетінен жоғары білімді «журналист» деген мамандық алды.

1973 жылы мамыр айында Совет Армиясы қатарына шақырылды. Әскери міндетін Совет Армиясының Қарулы Күштерінің Германиядағы тобында атқарды. Еңбек жолын қарапайым жұмысшыдан бастады. Екі жыл Алматы қаласындағы мақта-мата иіру фабрикасында слесарь болып жұмыс істеді. 1977-1978 жылдары аудандық «Өркен-Расцвет» газетінде аудармашы, 1979 жылдары Ұлан аудандық атқару комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, 1979-1984 жылдары аудандық комсомол комитетінің 1-ші хатшысы, 1984-1988 жылдары аудандық партия комитетінің ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі болып қызмет істеді.

1988-1990 жылдары Жоғары партия мектебінде екі жыл күндізгі бөлімінде оқып, «политолог», «социолог» деген мамандықтарға ие болды. 1990-1992 жылдары аудандық бақылау комитетінің төрағасы және басқа да жауапты қызметтерде болды. 1992-1994 жылдары «Ұлан Таңы – Уланские Зори» газетінің бас редакторы болып жұмыс істеді.
1994-1998 жылға дейін Алматы қаласында «Қазақстан Телевидениесі мен Радиосы» корпорациясында жауапты қызметтерді атқарды.

1998 жылдың басында Жаңа Елордамыздың тұңғыш баспасөз хатшысы болып тағайындалды.

С. Түгелдің тікелей атсалысуымен жаңа Астананың баспасөзінің негізі қаланып, іргетасы салынды. Көптеген жаңа Бұқаралық Ақпарат Құралдары құрылды, астаналық ақпарат кеңістігі қалыптасты. Сәдібек Түгел Астана қаласының Халықаралық Баспасөз Орталығын ашып, 1000-нан астам баспасөз маслихаттарын, брифингтер, кеңестер және қызықты кездесулер өткізді.

Саясаттанушы ретінде 2001 жылдан 2002 жылға дейін Республикалық Халықтық-патриоттық «Менің Қазақстаным» қозғалысының төрағасы болды. 2002 жылдан 2004 жылға дейін Халықаралық Баспасөз Орталығының басшысы болып жұмыс істеді.

2004 жылдан 2005 жылдар арасында Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының бөлім меңгерушісі болды.

2004 жылдан бері ҚР Ұлттық Спорт Түрлері қауымдастығының 1-ші вице-президенті, Ұлттық Ат Спорты Федерациясының президенті. Ұлы Даланың атақты тұлпары Құлагерге ескерткіш салу идеясының авторы әрі негізгі ұйымдастырушысы. Қазір ол достарымен бірлесіп, дүниежүзінде теңдесі жоқ «Ұлы Дала Даңқы» мұражайын салуда.
Сәдібек Түгел Астанаға арналған «Астана қаһармандары» – «Первопроходцы Астаны» атты жобаның авторы.

Астана радиосы ұйымдастырған үлкен Акцияда «Астананың 10 жылдығының қаһарманы» атағына ие болды. Ол ҚР Жазушылар Одағы, ҚР Журналистер Одағының мүшесі. ҚР Гуманитарлық Ғылымдар Академиясының Академигі. Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Құрметті азаматы. ҚР-ның мәдениет қайраткері, ҚР-ның еңбек сіңірген жаттықтырушысы.

2003–2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының бұқаралық ақпаратпен байланыс бөлімінің меңгерушісі болып қызмет еткен. Қазір ҚР Ұлттықат спорты түрлері федерациясыныңпрезиденті болып қызмет атқарады.

Әңгімелері газет, журналдарда жарияланып тұрады. «Қайдасың, қазағымныңқазанаты» деректі повесінің, «Асыл жиреннің киесі» әңгімелер жинағының авторы.

Шығыс Қазақстан өнер мұражайының негізгі әдеби қорында автордың«Қайдасың, қазағымның қазанаты», «Көк күмбезді Астана» атты кітаптары сақтаулы.

Сәдібек Түгел Ұлттық Спорт саласында да айтарлықтай табыстарға қол жеткізген азамат. Жиырмасыншы ғасырдың 90 жылдары ҚР Ұлттық Ат спорты түрлерінің негізін қалады, алғашқы ережелерді жазды, жұмысын жетілдірді. Сәдібек Түгел бүкіл Қазақстан атбегілерінің 1995 жылы Алматы қаласында өткен тұңғыш құрылтайының инициаторы. Осы құрылтайда ұлттық ат спортының негізі қаланды.

==« ОТАН»==
'''Бүгін мен өзіме-өзім таңмын. Бұрын соңды болмаған алып күш менің денемді кернеп алған. Байқаймын бойымда тау көтеріп, тас сындыратын қайрат бар. Соның дәлелі, мен әп-сәттің ішінде операциядан соң жатқан ауруханадағы нөмірі 219 палатының төбесіне салынған ауыр бетон плиталарды иығыммен итеріп, екі қолыммен көтеріп тұрып ашып, ғимараттың үстіне жеп-жеңіл секіріп шықтым. Сыртта түн. Орыстардың «Ростов-папа» дейтін қаласы қалың ұйқыда жатыр. Далаға шыққан бойы, кеудемді кере таза ауаны аямай жұттымда, сансыз жұлдыздар мен арайлы ай мекен еткен биік аспан төріне қарай құлашымды кеңге жайып, бейне бір алып қырандай ұшып келемін, ұшып келемін. Сөз жоқ, белгісіз бір ғажайып мені алға сүйрейді, сүйемелдейді, қолдайды, қоштайды, шақырады. О тоба, бұл не екен?!'''

'''- Сәдібек, көзіңді аш, біз қасыңда тұрмыз- деген жан-жарым Қайкеннің дауысынан соң наркоздан ояндым. Палата толы ақ халатты абзал жандар, мені емдеуші дәрігерлер мен хирургтер.'''

'''- Вы в рубашке родились, операция прошла удачно. Будете жить- деді, білікті маман, Ресейдің Ростов қаласының атақты хирургі Валерий Викторович.'''

'''- Спасибо, брат! Я Вам, чрезмерно благодарен – деп, ақырын жауап бердім. Есімді тез жидым.'''

'''Дәрігерлер кетіп реанимацияда жалғыз қалғанда, жаңағы наркоз кезінде болған жағдайлардың шешімін табуға ой жүгірттім. Шынында бұл , не нәрсе?! Не күш, мені сүйрелеп, ашық аспанға алып шыққан?!'''

'''- Таптым, таптым - деп, қуаныштан өзіме-өзім күбірледім. Ол- жаратушы иеміз, Аллатағаланың нұрына бөленген, ата-бабаларым қанын, терін төккен, құт қонған құтты мекенім Қазақстаным! Аллатағала сыйлаған жарық дүниедегі ең қымбатты, ең қастерлі құндылық-туған Отан! Оған ештеңе жетпейді! Ештеңе тең келмейді! Мені жетелеген де, сүйемелдеген де жаратушының қолдауы мен туған Отанның ыстық ықыласы, аялы алақаны, Ұлы даласы, ұл-қыздары, достарым, балаларыммен немерелерім, елім-қазағым !'''

'''Мен, Сәдібек Түгел атты қарапайым бір ұлың, бойымда жаным, жүрегімде от барда Отаныма адал қызмет істеуден әсте шаршамаймын, жалықпаймын. Тілейтінім алладан -Отаным сен аман болшы, сен бар болсаң мен бармын, сен тұрғанда мен тірімін!
'''Сәдібек Түгел. 2012 жылдың 4 сәуірі. Аурухана . Ресейдің Ростов қаласы».'''

== Дереккөздер ==
<references/>
* http://old.qamshy.kz/?p=19759
1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА

[[Санат: Мәдениет]]
[[Санат:1955 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ жазушылары]]

Мұқан Иманжанов

2016-12-27T06:37:48Z

Yelubay Aidana:

[[Сурет:Мұқан Иманжанов.png|right|thumb]]
'''Мұқан Иманжанов''' (20.12.1916, [[Қарағанды облысы]], Жезді ауданы – 18.3.1958, [[Алматы]]) – жазушы.

Алматы есеп-санақ техникумында оқыған (1935 – 38). Республикалық радио хабарлар тарату комитетінде (1938 – 41), “Социалистік Қазақстан” газетінде әдеби қызметкер (1942 – 43), бөлім меңгерушісі (1943 – 49), “Пионер” журналында бөлім меңгерушісі (1949 – 58) қызметтерін атқарған. Тұңғыш әңгімелер жинағы “Жастық” 1948 жылы жарық көрді. “Алғашқы айлар” (1950, орыс тілінде – 1955) повесі, “Таныс қыз” (1952, 1972, орыс тілінде – 1953, 1956) романы, “Тыңдағылар” (1955) әңгіме және очерктер жинағы басылды. Иманжанов өз шығармаларында кеңестік дәуірдегі өмір шындығын, адамдардың тыныс-тіршілігі мен еңбегін, адамгершілік қасиеттерін суреттеді. Кейін “Көк белес” (1958) романы, “Өркен” (1980) атты мақалалар, естеліктер кітабы, балаларға арналған “Шаңғышылар” (1983) әңгімелер жинағы жарық көрді. Иманжанов драматургия саласында да жемісті еңбек етті. “Жас өмір” (1948), “Менің махаббатым” (1954) повесі мен пьесалар жинағын, “Сөнген шала” (1957) сатиралық комедиясын жазды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref>

Ұлы Отан соғысының қаһарлы жылары болатын. Бір күні «Социалистік Қазақстан» газетінде «Қош бол, шығысұлы» деген публицистикалық эссе жарық көрді. Ол майданда Отан үшін оққа ұшқан өжет командир, жалынды жас жазушы Баубек Бұлқышев туралы болатын. Соңында автордың «М. Тауұлы» деген бүркеншік аты тұрды. Оны оқығандар ойлы да әсерлі әңгімеге айрықша тебіренді. «Мұны жазған кім болды екен?» - десті. Біреулері: «Ғабит Мүсірепов шығар» - деді. Ал ол шығарманың авторы адал да еңбек сүйгіш өте кішіпейіл, қарапайым азамат, қазақ совет балалар әдебиетінің қалыптасып көркеюіне көп еңбек сіңірген жазушы Мұқан Иманжанов еді.

Мұқанның «Жастық» атты тұңғыш әңгімелер жинағы 1948 ж. жарық көрді. Одан кейін «Таныс қыз», «Алғашқы айлар», «Тыңдағылар», «Азамат мақтанышы» және басқа кітаптары басылып шықты. «Алғашқы айлар» повесі жұрт назарын ерекше аударған шығарма болды. Онда мектеп өмірі, оқу мен еңбекті ұштастыру мәселесі, мұғалімдердің ауыр да абыройлы еңбегі шебер бейнеленеді. Көптеген әңгімелерінде балалардың арман-мақсаты , отан сүйгіштігі, еңбекқорлығы, көпшілдігі, турашыл адалдығы әрі нанымды, әрі тапқырлықпен тартымды суреттеледі.

«Социалистік Қазақстан» газетінде, «Пионер» журналында бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарған жылдарында ізденгіш, білімдар, бауырмал жазушы шебер шығармалары арқылы жас қаламгерге көркемдік ықпал жасады, ондаған талапкерлерге ағалық ақыл, пайдалы кеңесін айтып, тәлім берді. М. Иманжанов «Жас өмір», «Менің махаббатым», «Сөнген шала», пьесаларын жазып, драматургия саласында да еңбек етті.

==Сілтемелер==
<references/>
*http://bilimdiler.kz/akin_zhazushi/13405-imanzhanov-mukan.html
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1916 жылы туғандар]]
[[Санат:1958 жылы қайтыс болғандар]]

{{stub}}

Асқар Оразақын

2016-12-27T06:35:00Z

Yelubay Aidana:

''''''Асқар Оразақын''' (16.5.[[1935]] жылы туған, ҚХР, [[Іле]] аймағы, Мүкей-Қаратас ауылы) — [[ақын]].

Оразақын Асқар 1935 жылы 16 мамырда Шығыс Түркістан өлкесінің Іле аймағына қарасты Мүкей Қаратас деген жерде дүниеге келген. Бастауыш білімді Сарыбұлақ мектебінде алып, Құлжа қаласындағы «Білім жұрты» деп аталатын гимназияда оқыған. 1951 жылы Үрімші қаласында ашылған Ұлттар институтының тіл және әдебиет факультетіне түсіп, оның екінші курсын аяқтағаннан кейін «Шыңжаң газеті» редакциясына қызметке тұрды. Бұл жылдары сол газетке және «Шұғыла» журналына өлеңдері жиі жариялана бастайды.

1955 жылы ата-мекені Қазақстанға көшіп келіп, 1961 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп шығады. 1955 жылы жарық көрген «Қос жүрек» атты жас ақындардың ұжымдық жинағына өлеңдері енген.

Біраз жыл Қазақ КСР Ғылым академиясының Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, этнография және археология институтында кіші ғылыми қызметкер, одан кейін Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында нұсқаушы, республикалық Кітап палатасында бөлім меңгерушісі, «Жалын» баспасында аға редактор болған. Қазақтың қара өлеңін жинап, екі томын бастырды.

Қазір зейнеткер, сонымен бірге «Балауса» баспасында «Әдеби мұра» бағдарламасына орай, «Әлем балалар әдебиетінің» қазақ тіліндегі елу томдығын шығару жұмысына атсалысуда.

1996 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздіктің 10 жылы» медальдарының иегері. Мұқағали атындағы сыйлықтың иегері. Панфилов ауданының Құрметті азаматы.
Дереккөзі: alashainasy. kz

1961 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1961-95 жылдары ҚР ҒА [[Тарих]], этнографиялық және археологиялық институтында, Қазақстан жазушылар одағында, республикалық Мемлекеттік [[кітап]] палатасында, "Жалын" баспасында әр түрлі жауапты қызмет атқарды. "Түңғыш"([[1964]]), "Мейірім" (1969), "Күнгей" ([[1975]]), "Ләйла" ([[1977]]), "Көкорай" ([[1979]]), "Балқарағай" (1981), "Сәулет" (1984), "Таудайбол!" (1984), "Белжайлау" (1985), "Өркеш" (1987), "Керімсал" ([[1991]]), "Баркөрнеу" ([[1992]]), "Орбұлақ" ([[2000]]), "Тәуелсіздік тартулары" ([[2001]]) атты жинақтары жарык көрді. Асқар қазақтың қара өлең түрлерін ұзақ жылдар бойы ел ішінен жинап, жиырма мың жолдық екі кітабын жариялады ("Қара өлең" (1989, 1997).<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>
'''

==Жетістіктері==
1996 жылдан [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының мүшесі. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. «Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздіктің" 10 жылы» медальдарының иегері. [[Мұқағали Мақатаев|Мұқағали]] атындағы сыйлықтың иегері.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Шығармалары==
# Тұңғыш. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ. 1964;
#Мейірім. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
#Күнгей. Өлеңдер мен дастандар. А., «Жазушы», 1975;
#Ләйлә. Өлеңдер. А., «Жалын», 1977;
#Көкорай. Өлеңдер. А., «Жалын», 1979;
#Балқарағай. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1981;
#Сәулет. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1984;
#Таудай бол! Өлеңдер. А., «Жалын», 1984;
#Белжайлау. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жалын», 1985;
#Расти большим. А., «Жалын», 1985;
#Өркеш. Таңдамалы, А., «Жалын», 1987;
#Қара өлең. А., «Жазушы», 1989;
#Баркөрнеу. Таңдамалы, А., «Жалын», 1992;
#Құран хикаялары. Аударма. А., «Жалын», 1992;
#Керімсал. А., «Жазушы», 1994;
#Жарапазан. А., «Балауса», 1995;
#Суретті әліппе. А., «Өнер», 1996;
#Әрі итер әлеміне саяхат. А., «Интерпечать», 1999.
#Орбұлақ. Өлеңдер. А., «Ануар», 2000;
#Тәуелсіздік тартулары. А., «Өнер», 2001;
#Отан деп оянғанда. Өлеңдер мен дастандар. А., «Жалын», 2004;
#Атамекенге оралғанда. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жалын», 2005;
#Ұяда нені көрсең... Өлеңдер. А., «Балауса», 2005;
#Қос қоңырау. Өлеңдер. А., «Балауса», 2005;
#Сүт сыйлықтары. Өлеңдер. А., «Балауса», 2005;
#Ұлттық ойындар. Өлеңдер. А., «Балауса», 2005;
#Жаңа баталар. Өлеңдер. А., «Балауса», 2005;
#Жеткіншек. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Балалар әдебиеті», 2005;
#Әріп - дыбыстық таңбасы. Өлеңдер. А., «Аруна», 2005;
#Дербестік дес бер-генде. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жалын», 2006;
#Мерекелер. Өлеңдер. А., 2007;
#Алтын абдыра. А., «Балауса», 2007;
#Елеулі елу ертегі, жебе дей жетпіс жұмбақ. А., «Ана тілі», 2007;
#Ел ішінде. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жалын», 2008;
#Інжу маржан. Әлем елдерінің халықтық жырлары. Аударма. А., «Балауса», 2008;
#Балаларым - бақытым. Өлеңдер. А., «Алматыкітап», 2008;
#Ақша туралы ақиқат. Өлеңдер. А., «Мектеп», 2008;
#История денег. Стихи. А., «Мектеп», 2008;
#Логопедтік әліппе. Өлеңдер. А., 2008.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
* http://bilimdiler.kz/akin_zhazushi/22649-orazakyn-askar.html
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қытайда туғандар]]
[[Санат:Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегерлері]]

Өтебай Тұрманжанов

2016-12-27T06:10:09Z

Yelubay Aidana:

[[Сурет:Utebay Turmanzhanov.jpg|thumb|right|200px|Өтебай Тұрманжанов]]
'''Өтебай Тұрманжанов''' ([[15 желтоқсан]] [[1905 жыл|1905]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Ордабасы ауданы]], Жалғызағаш ауылы – [[1978 жыл|1978]], [[Алматы]]) – балалар жазушысы, фольклоршысы.

== Өмірбаяны ==
Өтебай Тұрманжанов 1905 жылы 15 желтоқсанда Бөген ауданындағы "Жалғызағаш" ауылында туған. Ташкентте N14 жетім балалар үйінде тәрбиеленді. Мәскеуде Шығыс еңбекшілері Коммунистік университетінде оқып білім алды. Ташкенттегі Орта Азия университетінің оқытушысы, кафедра меңгерушісі болды (1927 - 30 жылдары).
1939 жылы Өзбекстан Жазушылар Одағы жанынан құрылған қазақ секциясын басқарды. 1931 жылы өлкелік партия комитетінің шақыруымен Алматыға ауысады. ҚазПИ - де профессор міндетін атқарады. Кейін Қазақ мемлекеттік баспасында бөлім меңгерушісі, "Қазақ әдебиеті", "Әдебиет майданы", "Жұлдыз" газет - журналдары бас редакторларының орынбасары, бас редакторы (1935 - 37 жылы) болды. Саяси қуғын - сүргінге ұшырап, түрмеде лагерьде айдауда болды. Өмірінің соңғы жылдары "Жазушы" баспасында бөлім меңгерушісі кызметін атқарған.
Тұңғыш жинағы "Таң өлеңдері" (1925 жыл) Мәскеуден шықты. 1937 жылы - "Қошан кедей", 1929 жылы - "Таң сыры" т. б. 40 - тан аса кітаптың авторы.
Таңдамалылары 1959, 1964, 1975 жылдары жарық көрді. Л. Н. Толстойдың балаларға арналған шығармаларын аударды. "Қазақтың мақал - мәтелдері", "Асыл сөздер" атты жинақтарды құрастырды.
Ауыз әдебиетінің белгілі зерттеушісі, көрнекті ақын Ө. Тұрманжанов Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
Ө. Тұрманжанов 1978 жылы Алматы қаласында дүние салды.

* [[Мәскеу]]дегі Шығыс жастарының коммунистік университетін бітірген (1927).
* 1927 – 1978 жылы [[Ташкент]]тегі Орта Азия университетінің оқытушысы, даярлық курстың және қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының меңгерушісі (1927 – 1930)
* Өзбекстан Жазушылар одағы жанындағы қазақ секциясының басшысы (1929)
* ҚазПИ-де (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]]) профессоры
* Қазақ мемлекеттік баспасында бөлім меңгерушісі
* “Қазақ әдебиеті” газетінде редактордың орынбасары.
* “Әдебиет майданы” (қазіргі “Жұлдыз”) журналында редактордың орынбасары, редактор (1935 – 37)
* [[Жазушы баспасы|“Жазушы” баспасында]] бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.

== Шығармашылығы ==
Тұрманжанов шығармалары негізінен балаларға арналған.
=== Кітаптары ===
* Алғашқы өлеңі Ташкентте қазақ тілінде шығып тұрған “Ақ жол” газетінде 1920 жылы жарияланған.
* “Таң өлеңдері” жинағы Мәскеуде жарық көрген (1925).
* 1927 жылы тұңғыш әңгімелер жинағы (“Қошан кедей”)
* 1929 жылы өлең кітабы (“Таң сыры”) басылған.

Тұрманжанов 40-қа жуық еңбектің авторы.
=== Аудармалары ===
Ол [[Толстой|Л.Н.Толстойдың]] балаларға арналған көптеген шығармаларын қазақ тіліне аударған.

=== Басқа тілдерде шыққан кітаптары ===
* “Родные просторы”
* “Орлиное племя”
* “Моя книга”
* “Медовой город”
* “Золотой топор”, т.б. орыс тілінде жарияланды

=== Оқулықтар ===
* Ш.Сарыбаевпен бірге “[[Әліппе]]ні” (“[[Пионер]]”, 1931)
* С.Сейфуллинмен бірлесіп 5-сыныпқа арналған әдебиет оқулығын (1933) жазды
* әдебиет [[хрестоматия]]сы (“[[Еңбек пен мектеп]]”, 1934) авторларының бірі болды.

=== Жинақтаған қазақ ауыз әдебиеті үлгілері ===
* “[[Қазақтың мақал-мәтелдері]]” (1934, 1957, 1959, 1972, 1980)
* Балаларға арналған нақылдарды “[[Асыл сөздер]]”, (1963) құрастырып шығарған.

== Марапаттары ==
* Еңбек Қызыл Ту орденін (1974)
* бірнеше медальдармен марапатталған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
*http://bilimdiler.kz/akin_zhazushi/23051-otebay-turmanzhanovtyn-olenderi-kyskasha-omirbayany.html
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:15 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1905 жылы туғандар]]
[[Санат:Ордабасы ауданында туғандар]]
[[Санат:1978 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО ақындары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Балалар ақындары]]
[[Санат:КСРО фольклоршылары]]
[[Санат:Қазақстан фольклоршылары]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:КСРО-да ақталғандар]]

Сәкен Нұрмақұлы Жүнісов

2016-12-05T15:48:43Z

Yelubay Aidana:

{{Infobox Biography
|subject_name = Жүнісов Сәкен Нұрмақұлы
| image_name =
| image_size =
| image_caption =
| date_of_birth = 01.02.1934
| place_of_birth = [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Уәлиханов ауданы]], [[Кішкенекөл]]
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = [[халық жазушысы]]
| spouse =
}}
'''Сәкен Нұрмақұлы Жүнісов''' (1.2.[[1934 жыл]]ы туған, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Уәлиханов ауданы]], [[Кішкенекөл]]) – Қазақстанның халық жазушысы (1996).

== Өмірбаяны ==
* ҚазҰУ-ін бітірген (1957).
* "Пионер" (қазіргі "Ақжелкен") журналында (1957 - 59)
* [[Қазақ драма театры]]нда (1960 - 64) әдебиет бөлімінің меңгерушісі
* [[Қостанай педагогикалық институты]]нда оқытушы (1964)
* "Қазақ әдебиеті" газетінде бөлім меңгерушісі (1964-68)
* КСРО Әдеби қоры Қазақ бөлімшесінің директоры, Қазақстан жазушылар одағының хатшысы (1988-92) қызметтерін атқарған.

== Шығармалары ==
* “Сонарда” (1958)\
* “Әжем мен емші және дәрігер” (1961)
* “Кімнің мекені жақсы?” (1961)
* “Жапандағы жалғыз үй” романы (1965)
* "Ажар мен ажал" (1967)
* “Өшпейтін іздер” (1968)
* "Тұтқындар" (1972)
* "Жаралы гүлдер" (1973)
* "Қызым, саған айтам" (1973)
* “Ақан сері” романы (1-кітап, 1971; 2-кітап, 1978)
* "Аманай мен Заманай" романы (1987) бойынша "Заманай" атты көркем фильмі түсірілді.

== Пьесалары ==
* "Кроссворд" (1981)
* "Қос анар" (1974)
* "Әр үйдің еркесі" (1975)
* “Қысылғаннан қыз болдық” (1976)
* "Сабалақ Абылай"
* "Сәукеле"
* тағы басқа пьесалары республикалық және облысы театрлар сахналарында қойылған.
* Жүнісов - әдебиет пен театрдың келелі мәселелерін қозғаған жүзге жуық зерттеулер мен сын мақалалардың авторы.
* Л.Толстойдың, П.Федоровтың, В.Кочетовтың, С.Цвейгтің шығармаларын, О.Гончардың "Перекоп", "Көк адыр" романдарын тағы басқа қазақ тіліне аударған. Көптеген шығармалары шет ел тілдеріне аударылған. Қазақстан Мемлекеттік сыйлыған иегері (1986).<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Марапаттары ==
* Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1986).
* Қазақстанның халық жазушысы (1996).<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Сәкен Жүнісов туралы ой==

Белгілі қазақ жазушысы Сәкен Жүнісов жан-жақты, парасатты, өнердің әрбір саласынан өзін танытқан тұлға. Асқан таланты үшін қазақ зиялылары оны Сәкен сері деп атаған. Ол карикатуралар салған, домбыра, пианино, мандолин аспаптарында ойнап, ән айтқан. Сонымен қоса ол қазақша күрес сайыстарына қатысқан. Шығармашылығын өлең жазудан бастап, прозамен жалғастырып, 117 пьеса жазған. Кейін романдар да шықты. 2014 жылы мемлекеттік тапсырыс бойынша қазақ зиялыларының қолдауымен деректі фильм шығарылды. Фильмнің тұсаукесерінде апасы Роза Жүнісова ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы айта отырып, ақын өмірін Ақан Сері тағдырымен теңестірді. Тұсаукесерде С.Жүнісовтың басқа да шығармалары туралы сөз қозғалды: «Жапандағы жалғыз үй», «Аман-ай мен заман-ай». «Жапандағы жалғыз үй» повестінің бас кейіпкері – Көкшетау облысының совхоз директоры, сол кезде еліміздің бас агрономы атағына ие болған Федор Трофимович Моргун. Автор Ф.Моргунның еңбегін жоғары бағалап, нағыз батыр деп атаған. Тың көтеру процессінің қазақ халқының тұрмысына, менталитетіне тигізген әсері туралы баяндап, «ауылдың жоғалуы ма» деп өз күйзелісін білдірген.

==Дереккөздер==
<references/>
* http://www.inform.kz/ru/za-vydayuschiesya-talanty-sakena-zhunusova-nazvali-saken-seri-rezhisser-o-zhunusov_a2710076
{{Суретсіз мақала}}
{{бастама}}

[[Санат:1 ақпанда туғандар]]
[[Санат:1934 жылы туғандар]]
[[Санат:Уәлиханов ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]