Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Әулиебастау

2017-02-24T21:24:52Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''ӘУЛИЕБАСТАУ''' көне қала орны. [[Тараз]] қаласынан батысқа қарай 25 км жерде. Алғаш археологтар [[Е.И. Агеева]] мен [[Г.И. Пацевич]] зерттеген. Қаланың қазіргі сақталған орны тік төртбұрышты, ұзындығы батыстан шығысқа қарай 400 м, ені солтүстіктен оңтүстіке қарай 140 м, биіктігі 9 м. Үстінде жұмыртқа тәрізді екі төбе бар. Оның біріншісі [[батыс]]жағында, көлемі [[105х87]] м, екіншісі [[шығыс]] жағында, көлемі [[100х120]] м. Құрылыс сырты [[топырақ]] дуалмен қоршалған, ортасында аумағы 20 м2 үйдің орны сақталған. [[Шығыс]] жағындағы орталық қорған ірі тастардан қаланған. Қаланың [[Оңтүстік-батыс]] жағындағы жарылған жартастың астынан бұлақ ағып жатыр. Бұлақ суынан [[қала]] түбінде аумағы 100 м2 көлшік пайда болған. [[Ақсу]] өз. осы көлден бастау алады. Жергілікті [[халық]] бұлақты '''Әулиебастау''' деп атайды. Қала жұртынан жинастырылған қыш ыдыстардың жасалуына қарап, ғалымдар қала Қарахан әулеті заманында (10 — 12 ғасыр) болған деп тұжырымдайды.
<ref>Агеева Е.И., Пацевич Г.И., Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана. Тр. института истории, археологии и этнологии АН КазССР, т. 5, 1958.</ref>
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

{{stub}}

Әулие аңғары

2017-02-24T21:24:51Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әулие аңғары'''-9–12 ғасылардан сақталған көне [[қала]] орның [[Жамбыл облысы]] [[Тұрар Рысқұлов ауданы]]нда орналасқан. [[1938]] жылы [[Жетісу археологикалық экспедициясы]] (жетекшісі [[А.Н.Бернштам]]) зерттеген.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Қала жұрты екі алаңды алып жатыр. Биіктігі 8–9 [[метр]] [[Батыс]] алаңның ұзындығы 105 м. [[Шығыс]] алаң батыстан шығысқа қарай 100 метр, солтүстен оңтүстіке қарай 120 метр аумақты алып жатыр. [[Батыс]] алаңның айнала шетінде топырақ дуалдың сілемі сақталған. Ортада шағын дөңгелек төбе бар, аумағы 20 метр<sup>2</sup>-ге жуық. [[Шығыс]] алаң түгелімен тастан үйілген. Шет жағында ірі тастардан қаланған дуалдар кездеседі. Алаңның ортасында [[су]] шайып кеткен шағын төбелер бар.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданы географиясы]]

{{stub}}

Әуезов үйі

2017-02-24T21:24:45Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

[[Сурет:Auesov.jpg|thumb|Әуезов]]
'''Әуезов Үйі''', ғылыми-мәдени орталығы — ұлы [[Жазушы]] Мұхтар Әуезовтің өмірі мен шығарм. мұрасын көпшілікке таныстыру, насихаттау, зерттеу жұмыстарымен айналысатын ғылым-мәдени мекеме. [[Алматы]] қаласында [[Жазушы]]ның өзі тұрған ([[1951 — 1961]]) үйде ([[Төлебаев көшесі]], 135-үй) орналасқан. Бұл үйді мұражайға айналдыру туралы [[Қазақстан]] үкіметінің қаулысы [[1961]] жылы 10 тамызда қабылданды. [[Жазушы]]ның әдеби мұрасы, өзі көзі тірісінде тұтынған заттары, үй жиһаздары, қолжазбалары жүйеге келтіріліп, тақырыптық көрмелер жасалып, [[1963]] жылы 28 қарашада мұражай ресми түрде ашылды. [[Қазақстан]] үкіметінің “[[М.О. Әуезовтің туғанына 100 жыл толуы мерейтойына дайындық және оны өткізу туралы]]” [[1993]] жылы 19 шілдедегі (ғ 810) қаулысына сәйкес, [[1996]] жылы 1 [[маусым]] күні мұражай “[[Әуезов үйі]]” ғылыми-мәдени орталығы болып қайта құрылды.

==Орталық Бағыттары==
Орталық негізінен үш бағытта жұмыс жүргізеді:
*Бірінші бағыты — [[Жазушы]]ның өмірі мен шығармалар мұрасын жинақтау, оны [[ғылым]] жүйеге түсіріп саралау, [[жариялау]] және [[Әуезовтану]] саласы бойынша жарық көрген еңбектерді жинау.
*Екінші бағыты — мұражайдағы [[қолжазба]]лар мен экспонаттарды, [[кино]], [[фото]], [[дыбыс]] қорларындағы мұраларды [[ғылым]] жүйеге түсіру, көрме ұйымдастыру. [[қолжазба]] қорында 72 мыңнан астам мұрағаттар, сирек кездесетін [[кітап]]тар, [[жазушы]]ның күнделіктері мен жолжазбалары, архивтерден жинаған құнды деректері, жеке басы құжаттары, т.б. бар.
*Үшінші бағыты—М. Әуезовтің [[азаматтық]], шығарм. құқығын қорғау.
==Үй құрылысы==
Орталық орналасқан мұражай үйі екі қабаттан тұрады, онда 8 бөлме бар. Бірінші қабаттағы кіреберіс дәліз қабырғаларының жоғары жиектері [[ұлттық]] ою-өрнекпен безендірілген. Одан көне түркілердің сегіз бұрышты, көк түсті оюларын байқауға болады. Бұрышта киім ілгіш тұр. Сол жақтағы бірінші бөлме [[жазушы]]ның көзі тірісінде “[[демалыс бөлмесі]]” деп аталған. Онда күйсандық, теледидар, жұмсақ орынтақтар мен журнал үстелі қойылған. Төрде [[О. Таңсықбаев]]тың “[[Көктөбе]]”,[[Б. Орманшын]]ың “[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]”, [[А. Черкасский]]дің “[[Раушан]]” кескіндемелері ілінген. [[Мұражай]] үйіндегі ең үлкен бөлме — [[қонақ бөлмесі]]. Ортадағы үлкен үстел мен орындықтар, жиїаздар Ә-тің арнайы тапсырысы бойынша [[Мәскеу]]де жасалған. Еденге парсы кілемі төселген. Қабырғаларға [[А. Риттих]]тың “[[Дастарқандағы алма]]”, [[Таңсықбаев]]тың “[[Бозқараған]]”, Шығыс [[Түркістан]] дағы [[Қазақ]] [[жазушы]]лары сыйлаған “[[Тау көрінісі]]” суреттері ілінген. Әйнекті абажа мен кебежелердің ішінде қымбат бағалы, күміспен зерленген ыдыс-аяқтар сақталған. Ұлы [[жазушы]] ғұмырының соңғы он жылындағы шығарм. қуанышы мен азабының куәсі болған қастерлі ой отауы — оның жұмыс бөлмесі. Бөлмедегі [[кітап]] сөрелері дөңгелене қаланған қабырғ[[аға]] кіріктіріле орнатылған. Жазу үстелінің үстіндегі қолжазбалар, қаламсап пен қарындаштар, көзілдірік пен [[кітап]], бүркіттің мүсіні сол күйі сақталған. Бұрышта — жазу мәшеңкесі. [[жазушы]] кешке жақын ұзақ уақыт шам жақпай, алакеуім көлеңкеде, қолына домбырасын алып, терезе алдындағы диванда отырып [[күй]] тартуды өте ұнатқан. [[Мұражай]] үйінің бірінші қабатындағы төртінші бөлме — [[жазушы]]ның қарындасы [[Үміш]]тің ([[Үмия]]ның) бөлмесі. Бұл бөлме өзгелерден ерекше, [[Қазақ]] халқының дәстүрлі тұрмысы үлгісінде жиїаздалған. Бұрышта — [[сандық]]. Терезе алдында [[Жазушы]]ның ертеректе пайдаланған шағын үстелі тұр. Төрге ағайын-туыстарының суреті ілінген. Екінші қабаттағы үш бөлменің ең үлкені — ұйықтайтын бөлме. [[Жазушы]] бөлмедегі жиїаздарды [[Рига]]дан алдырған. [[Киім]] шкафында [[Жазушы]] киген киімдер ілулі тұр.
[[Жазушы]]ның қызы Ләйләнің бөлмесі шағын, қарапайым ғана жиїазбен жабдықталған. Төрде Орманшының сыйға тартқан суреті ілулі тұр. [[Жазушы]]ның ұлы Ернардың бөлмесіндегі ерекше құнды [[экспонат]] — ескі жазу үстелі. Бұл үстелді [[Жазушы]] [[1932]] жылы сатып алған. [[1951]] жылға дейінгі шығармалары, соның ішінде “[[Абай жолы]]ның” алғашқы екі кітабы осы үстелде жазылған.
[[1997]] жылы құрылысы біткен жаңа көрме ғимаратының негізгі бөлігі бұрынғы мұражай үйінің еңсесін баспас үшін жерге сіңіріле салынған. Көрмеге баспалдақпен түседі. Бұл — Әуезовтің көркемдік әлеміне тізеңді бүгіп, тағзым етіп кіру рәсімі үшін әдейі жасалған [[Сәулет өнері|сәулет]]тік шешім. Көрменің іші — жалпы түркі әлеміне ортақ көк түспен көмкерілген. Көрменің негізгі мақсаты — ұлы тұлға ғұмырына қатысты [[зат]]тар, [[құжат]]тар,[[сурет]]тер арқылы [[жазушы]]ның тағдырын, шығарм. мұратын терең де әсерлі ұғынуға жәрдемдесу. Онда қойылған экспонаттар М. Әуезовтің туған, өскен ортасы, [[жазушы]]лық жолы, қоғамдық қызметі, “[[Алаш]]” қозғалысы, кеңестік жазалау саясаты тұсындағы көрсетілген қысымдар мен [[1930—1932]] жылы түрмедегі өмірі, шет ел сапарлары туралы жан-жақты мағлұмат береді. Салтанат ғимаратында [[Жазушы]]ның өзі туралы деректі фильмдермен қоса, оның шығармалары бойынша түсірілген “[[Абай әндері]]”, “[[Райхан]]”, “[[Асудағы атыс]]”, “[[Көксерек]]” көркемсуретті фильмдері, замандастарының [[жазушы]] туралы айтқан естеліктерінің бейнетаспалары көрсетіледі. [[жазушы]]ның өзінің дауысы жазылған таспалар мен күйтабақтар бар. [[Алматы]] қалалық [[халық]] университетінің дәстүрлі сабағы да айына екі рет, жұма күндері осында өткізіліп тұрады. Орталықта мекемелер мен жоғары оқу орындарына, мектептерге апарып таныстыруға арналған тақырыптық көшпелі көрме жұмыс істейді. Қайта қалпына келтіру шеберханасы мен [[ғылым]] жұмыспен айналысушыларға қызмет көрсететін компьютерлік бөлім бар.<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

==Сыртқы сілтемелер==
[http://www.kondor-tour.kz/ex_almaty_auez_kz]

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Әдебиет]]

Әуезов шыңы

2017-02-24T21:24:44Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әуезов шыңы''' , [[Алматы облысы]] [[Талғар ауданы]], [[Іле Алатауы]] жоталарының тоғысқан жерлерінде орналасқан.Абсолют биіктігі 4200 м. Шыңның солтүстік-батысқа қарай созылып жатқан сілемі [[Ақсай]] мен [[Мыңжылқы өзені|Мыңжылқы өзендерінің]] аңғарларын бөліп тұр. [[Шың]]ға алғаш рет [[1949]] жылы [[В.Н. Колодяж]] бастаған альпинистер тобы көтерілген.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әдебиет]]

{{stub}}

Әнуар Ғафурұлы Ақшорин

2017-02-24T21:24:37Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әнуар Ғафурұлы Ақшорин(Акчурин)''' (28.4.1944 ж.т., [[Батыс Қазақстан облысы]], қазіргі [[Ақжайық ауданы]], [[Бітік ауылы]]) – техника ғылымының докторы ([[1976]]), профессор (1982). [[Саратов]] механикаландыру және электрлендіру институтының механика факультетін бітірген ([[1965]]). 1972 ж. аға ғылыми қызметкер. [[Ленин]] комсомолы сыйлығының лауреаты ([[1976]]), [[КСРО]] өнертапқышы (1983), Қазақстанның құрметті жолшысы ([[1983]]), КСРО Жоғары мектебінің үздігі ([[1989]]), ҚР ҒМ–ғылым академиясының үздік оқытушысы ([[2007]]), Халықаралық шығармашылық академиясының академигі ([[1994]]), Еуразия халықаралық экономия академиясының академигі ([[1997]]). 300-ден астам ғылыми еңбектің, патенттердің, т.б. авторы.

==Шығармалар==
Машиналардың техникалық диагностикасы, А., 1981; Өнімнің сапалығын компьютерлі басқару, А., 1992; Автокөліктік техникалардың бәсекелестікке қабілеттілігі, А., 2007.<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1944 жылы туғандар]]

{{stub}}

Әдебиет энциклопедиялары

2017-02-24T21:24:00Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әдебиет энциклопедиялары''' -[[ақын]]-жазушылар, [[әдебиеттану]]шы ғалымдар, сыншы-зерттеушілер туралы библиографиялық очерктер мен [[әдебиет]] тарихы, теориясы, [[методология]]сы, [[әдебиеттану]] терминдері мен ұғымдарын [[алфавит]]ті-пәндік ретпен жүйелеп беретін ғылыми-анықтамалық басылымдар. [[Әдебиет]] энциклопедияларында [[ауыз әдебиеті]]нен бастап қазіргі заманғы әдебиетке дейінгі [[кезең]], жалпы әдеби процесс толық қамтылады. Бұнымен қатар, әдеби [[музей]]лер, ірі тұлғалардың мұражайлары, [[портрет]]тері, әдебиетке қатысты иллюстрациялар, библиогр. мәліметтер де беріледі.

[[Әдебиет]] энциклопедиялары — [[әлем]] халықтарының көбінде бар, дәстүрлі басылымдардың бірі. Оның басқа энциклопедиялардан өзгешелігі берілетін мақалалар деректер мен мәліметтерге ғана сүйенбей, еркін стильмен жазылады. [[Әдебиет]] энциклопедияларының әмбебап, ғұмырнамалық, библиографиялық, анықтамалық т.б. түрлері бар. [[Целиноград]] ауыл шаруашылық институтын ([[1975]], қазіргі [[Қазақ мемлекеттік агротехнологикалық университеті]]) бітірген. Еңбек жолын [[Павлодар облысы]]на қарасты Шідерті а-нда инженер-контролер болып бастады ([[1976]]).[[Қазақ]] мемлекеттік агротехнологикалық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, қызметтерін атқарды ([[1977]]). Қазіргі күндері осы университте [[кафедра]] меңгерушісі. Ол 1 оқулықтың және 4 оқу құралының авторы. Әдебиеттің [[ТМД]] елдері мен [[Ресей]], [[Қазақстан]]да 97-ден астам ғылым мақаласы жарық көрген. [[2006]] жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Білім]] және [[ғылым]] министрилігінің «[[ЖОО|ЖОО-дағы]] ең үздік оқытушы» грантын иеленді. Ә [[Германия]], [[Түркия]] және [[Украина]] мемлекеттеріндегі халықаралық семинарларға қатысты. Қазақ мемлекеттік агротехеникалық университетінің ғылыми кеңесінің мүшесі.
==Әдебиет энциклопедияларының ішіндегі іргелілері==
“Әлем халықтарының мифтері” (1 — 2 т., М., 1980 — 1982)

“Әлем әдебиеті мен өнерінің үлкен сөздігі” (Сеул, Корея 1962)

“Әлем әдебиетінің энциклопедиясы” (Токио, Жапония, 1973)

“Қазақстан жазушылары. 1917 — 1967.” (құраст.: Н. Греховодов, В. Данилюк, П. Косенко. А., “Жазушы”, 1969)

“Қазақстан жазушылары: Анықтама” (құраст. М. Әуезов, К. Жорабеков. Р. Жанғожин. А., “Жазушы”, 1982)

“Советтік Қазақстан жазушылары” (Био-библиогр. анықтамалық”. Құраст. С. Ахметов, Д. Еркішев. — А., “Жазушы”, 1987)
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әдебиет]]

{{stub}}

Әдебиет шежіресі

2017-02-24T21:23:59Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әдебиет Шежіресі'''– [[әдебиеттану]]дың бір саласы, [[деректану]] ғылымының құрамдас бөлігі. [[Әдеби]] ортадағы, [[әдебиет]] тарихындағы үлкенді-кішілі оқиғаларды болған уақытымен нақтылы көрсетіп отырады. [[Әдебиет]] шежіресі барлық халықтардың әдебиетінде бар. Шежіренің сипаты мен мән-мәнері үнемі өзгеріп отырды. [[Әдебиет]] шежіресі 2 үлкен салаға жіктеледі. 1-әдеби [[өмір]]дің жалпы шежіресі. 2-жеке [[ақын]], жазушылардың [[өмір]]і мен шығармашылығына арналған [[шежіре]]. [[Қазақ]] әдебиеттану ғылымында [[әдеби өмір]] шежіресін жасау 20 ғасырлырдың 60 жылдарынан басталды.
Ол [[қазақ]] әдебиетінің тарихына арналған ғылыми кітаптарға өз алдына жеке тарау ретінде енді.[[Жазушы]] [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.О.Әуезовтің]] туған күнінен бастап қайтыс болғанға дейінгі аралықтағы ([[1897–1961]]) кезеңге байланысты [[Әдебиет]] шежірелері жеке-жеке [[кітап]] болып басылды ([[1997]]).
==Шығармалары: ==
* [[Вопросы казахской советской литературы]], т. 2, А.-А., 1960;
* [[Очерки истории казахской советской литературы]], М., [[1960]], стр. 601–659;
* [[Қазақ әдебиетінің тарихы]], 3-т., 1-кіт., А., [[1967]], 554–642-б.;
* [[Қазақ әдебиетінің тарихы]], 3-т., 2-кіт., А., [[1967]], 578–662-б.;
* [[История казахской литературы]], т. 3, А.-А., [[1971]], стр. 668–751;
* [[40–50 және 60-жылдардағы қазақ әдебиеті]], А., [[1968]], 330–398-б.;
* «[[Қазақстан жазушылар одағына 60 жыл]]» ([[1964]])
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://irbis.pushkinlibrary.kz/cgi-bin/irbis64r_01/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KNKAZ&P21DBN=KNKAZ&S21STN=1&S21REF=5&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=10&S21P01=0&S21P02=0&S21LOG=1&S21P03=K=&S21STR=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%20%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әбді Бошанұлы Тұрсынбаев

2017-02-24T21:23:07Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Тұрсынбаев Әбді Бошанұлы''' (20 Тамыз [[1910]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Түркістан]] қаласы – 4 Сәуір [[1999]], [[Алматы]] қаласы) – тарих ғылымының докторы (1957), [[профессор]] (1958). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген қайраткері (1970).

==Қысқаша өмірбаяны:==
1928–1931 жылдары Алматы малдәрігерлік техникумында; <br/>
1931–1932 жылдары [[Ташкент]] жоспарлау-экономикалық институтында оқыған. <br/>
1937 жылы Мәскеу мемлекеттік экономикалық институтын бітірген; <br/>
1937–1943 жылдары Семей педогогикалық институтында проректор, қазіргі Атырау мұғалімдер институтында ректор, орта мектепте директор;<br/>
1945–1948 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педогогикалық институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педогогикалық университеті) [[кафедра]] меңгерушісі;<br/>
1948–1954 жылдары [[Алматы заң институты]]нда кафедра меңгерушісі; <br/>
1956–1967 жылдары [[ҚазҰУ]]-да кафедра меңгерушісі; <br/>
1967–1977 жылдары Қазақ КСР-і ''«Білім»'' қоғамы басқармасының төрағасы қызметтерін атқарған.

1957 жылы ''«Қазақстанда колхоз құрылысының жеңуі»'' тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 2 рет ''Еңбек Қызыл Ту'', Қазан революциясы ордендерімен марапатталған.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер:==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:1910 жылы туғандар]]
[[Санат:Оңтүстік Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:1999 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]

{{stub}}

Төменгі Тунгуска

2017-02-24T21:21:46Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

<table border="0">
<tr>
<td>
'''Төменгі Тунгуска''' – Ресейдің [[Иркутск]] облысы мен [[Эвенк]] автономиялы округіндегі өзен, [[Енисей]]дің оң саласы. Ұзындығы 2989 км, су жиналатын алабы 473 мың км<sup>2</sup>. [[Ангара бұйраты]]нан басталып, [[Орта Сібір]] таулы үстіртіндегі тау аңғарлары арқылы ағады.

== Жоғарғы ағысы ==
Жоғарғы ағысында ([[Илимпея]] өзенінің сағасына дейін) кең жазықпен ағады; арнасында қайраңдар көп.
== Төменгі ағысы ==
Төменгі ағысында көлдер түріндегі, кеңейген (20 – 25 км-ге дейін) жерлері бар. Траптарды кесіп өтерде шоңғалды шатқалмен су құламаларын жасап ағады.
== Салалары ==
Негізгі салалары: [[Кочечум]], [[Непа]], [[Таймура]]. Қар суымен толығады. Төменгі ағысындағы орташа су ағымы 3420 м<sup>3</sup>/с. Қазан айында қатып, мамырда мұзы ериді. Суы мамыр – шілдеде тасиды. Су таситын уақытта [[Тура кенті]]нен кеме жүзеді. Сағасында [[Туруханск кемежайы]] орналасқан.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>
</td>
<td width="1" bgcolor="#BBB9B8"></td>
<td>
<table>
[[Сурет:Severnaya River (tributary of Nizhnyaya Tunguska).jpg|thumb|Төменгі Тунгуска]]
<br /> [[Сурет:Yeniseirivermap.png|thumb|Орналасқан жері]]
<br /><tr><td>'''Ұзындығы'''</td> <td>2989 км</td></tr>
<tr><td>'''Бассейн ауданы'''</td> <td>473 000 км<sup>2</sup></td></tr>
<tr><td>'''Бассейн'''</td> <td>Солтүстік Мұзды Мұхиты</td></tr>
<tr><td>'''Бассейн өзені'''</td> <td>Енисей</td></tr>
<tr><td>'''Су шығыны'''</td> <td>3 680 м<sup>2</sup>/с</td></tr>

</table>
</td>
</tr>
</table>

== Сілтеме ==
<references />

{{wikify}}

[[Санат:География]]

{{stub}}

Әбдімәлік Манапұлы Әшімов

2017-02-24T19:14:21Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әбдімәлік Манапұлы Әшімов'''([[1944]] жылы туған, [[Өзбекстан Республикасы]], [[Ташкент]] қаласы) – [[техника]] ғылымның докторы ([[1993]]), [[профессор]] ([[1995]]). [[Мәскеу]] [[химика]]-технологикалық институтын ([[1967]]) бітірген. [[1967–1981]] жылы [[Қазақ химия-технологикалық институты]]нда [[инженер]], аға ғылыми қызметкер, [[1981– 1988]] жылы [[лаборатория]] меңгерушісі, [[физика]] және коллойдтық [[химия]] кафедрасының доценті болды. [[1993]] жылдан [[Халықаралық қазақ-түрік]] университетінің [[Шымкент]] бөлімшесінің [[физика]] және коллойдтық [[химия]] кафедрасының профессоры, [[институт]] проректоры, жаратылыстану-математика пәндері бойынша оқыту ғылым кешенінің директоры, [[химия-биология]] факультетінің деканы, вице-президенті, ректоры қызметтерін атқарды. 140-тан астам ғылыми еңбектің авторы.
==Сыртқы сілтемелер==
* [http://www.sirdariya.narod.ru/main/rectorat/Ashirov.html]
* [https://archive.is/20121225043041/www.sirdariya.narod.ru/main/History.html]
* [https://archive.is/20121225044937/sirdariya.narod.ru/main/Gilim/Kenes.html]
* [http://www.alashainasy.kz/person/277/]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қуантай Әубәкіров

2017-02-24T19:14:20Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қуантай Әубәкіров'''(3.1.[[1942]] жылы туған, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Жамбыл ауданы]] [[Амангелді]] ауылы) – [[агроном]], ауыл шаруашылық ғылымның докторы ([[2005]]). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын ([[1965]], қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрный университеті]]) және [[Қазақ]] егіншілік ғылыми-зертеу институтының аспирантурасын ([[1971]]) бітірген. [[Қазақ]] шабындық және жайылым [[ғылым-зертеу]] институтында кіші, аға ғылыми қызметкер ([[1971–1979]]), бөлім меңгерушісі ([[1979–1994]]), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының [[Генетика]], [[физиология]] және [[өсімдік]] биоинженериясы ғылыми-зертеу институтында жетекші ғылыми қызметкер ([[1994–2002]]), [[Қазақ ұлттық аграрный университеті]]нде доцент ([[2002]]), [[профессор]] ([[2006]]) қызметтерін атқарады. Оның ғылыми жұмыстары негізінен мал азығын өндіру мәселелеріне арналған. Әубәкіров 110-ға жуық ғылыми еңбектің авторы.
==Шығармалары:==
* [[Луговое кормопроизводство]], А., [[1980]];
* [[Рекомендации по системе удобрения сенокосов и пастбищ по зонам страны]], М., [[1984]];
* [[Пойменные и лиманные луги Казахстана]], А., [[2002]];
* [[Жаңа және аз тараған мал азықтық өсімдіктер]], А., [[2007]];
* [[Мал азығын өндіруді интенсивтендірудің өзекті мәселелері]], А., [[2008]].
==Сыртқы сілтемелер==
* [http://kaz.newsfactory.kz/9567.html]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қанат Әбдіқұлов

2017-02-24T19:14:12Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қанат Әбдіқұлов ''' (22.6.[[1952]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Түлкібас]] ауданы Рысқұлов аулы – [[2002]], [[Алматы]] қаласы) – медициналық ғылым докторы ([[1992]]),[[профессор]] [[Алматы]] мемлекеттік медицина институтын ([[1975]], қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті)]] бітірген. [[1975]]–[[1983]] жылы [[Тараз|Жамбыл]] қалалық тез жәрдем ауруханасында, Қазақстан ғылым академиясының Хирургия институтында [[хирург]], [[Онкология]] және радиология институтында аға ғылыми қызметкер, [[1983]]–[[1992]] жылы [[Мәскеу]]дегі Орталық дәрігерлер білімін жетілдіру институты мен Бүкілодақтық онколгия ғылыми орталықта қызметтер атқарды. [[1992]] жылы [[Қазақ ұлттық медицина унверситеті]]нде[[профессор]],[[1995]]–[[2000]] жылы [[Алматы облысы]] клиникалық ауруханасында хирургия бөлімінің меңгерушісі, бас [[хирург]],[[2000]] жылдан [[Алматы]] көп салалы клиникалық ауруханасында [[директор]]. Ол 120-дан аса ғылыми жұмыстың, 4 монографияның, 5 өнертапқыштық және 4 рационализаторлық ұсыныстың авторы. «[[Құрмет]]». орденімен марапатталған.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қайқы қылыш

2017-02-24T19:14:11Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

[[Сурет:Curved-Tegha-Sword.jpg|thumb|right|200px|Қайқы қылыш]]
'''Қайқы қылыш''' – қару. Басының [[қайқылық|қайқылығына]] орай бірнеше түрге бөлінеді: 1) қайқылығы аз жатаған [[қылыш]]; 2) қайқылығы орташа [[қылыш]]; 3) бастары өте қайқы қылыш немесе кескір қылыш. Жалпы қылыш басы неғұрлым қайқы болса, оның [[кескіштік қасиет]]і күшті болады; Қайқы [[Қылыш]].

<ref name=source1>Қ. Ахметжан мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қарулар]]
[[Санат:Қылыштар]]

{{stub}}

Қайызғақ

2017-02-24T19:14:06Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

[[Сурет:Bearddandruff.JPG|thumb|right|200px|ҚАЙЫЗҒАҚ]]
'''ҚАЙЫЗҒАҚ''' – бастың [[шаш]]ты бөлігінде эпидермистің беткі қабатынан бозғылт ақ қабыршақ түрінде түлеп түскен клеткалардың жиналып қалуынан болатын тері ауруы; тері бездері қызметінің күшеюінен не нашарлауынан пайда болады. Ұсақ, кебектеніп қабыршақтанған құрғақ қайызғақ, көбінесе, бастың төбе бөлігіндегі шаш арасына түседі немесе жеке ошақ түрінде (маңдай, құлақ қалқанының сыртында, т.б.) байқалады. [[Тері]] құрғақ болса, қайызғақ түсіп, қышытады. Мұндайда шаш қиылғыш келеді, көп түседі. қайызғақ түсуінің негізгі себебі – организмде [[витаминдер]]дің жетіспеуі (А, В топтары), [[ішкі секреция бездері]] жұмысының өзгеруі, жүйке аурулары, теріні және шашты дұрыс күтпеу. Сондай-ақ, қайызғақ [[инфекция]] арқылы да жұғуы мүмкін. қайызғақтың пайда болуына, бас терісінің қабынуына, шаштың қиылып түсе беруіне тері аурулары да ([[микроспория]], [[псориаз]], [[экзема]], т.б.) себеп болады. қайызғақтың майлы түрі де кездеседі. Бұл жағдайда теріден [[май]] шамадан тыс бөлінеді де (қ. Себорея), адамның терісі (шашы) майланып, жылтырап, қайызғақтар бір-бірімен жабысып, шаш шайырланады. қайызғақ түскен шаштың емі: егер шаш майлы болса, арнайы сабын, [[шампунь]]мен (су сабын) жуу, ал шаш құрғақ болса, майлы дәрілер жағу керек.

<ref name=source1>М. Шәкіров мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]

{{stub}}

Қайум

2017-02-24T19:14:05Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''ҚАЙУМ''' – шиит қағидасы. Қайум [[Мұхаммед бин әл-Ханафия]] (700 ж.) есімімен байланысты 8 ғ-да пайда болған атау. [[Ислам ілімі]] оны былай түсіндіреді: ғайып болған Қайум (ғ. с.) [[Алла]] тағаланың бұйрығымен жерге қайта оралады, әуелі [[Мекке]]ге келіп, одан Куфаға орнығып, бүкіл әлемді билейді, мұсылмандар арасында әділеттік орнатады. Бұл идеяны алғаш таратушы – мүбәракшылар ағымының имамы [[Мұхаммед бин Ислам бин Жафар]] болатын. Қайум идеясы шииттер арасында кең тарады, Қайум мен оның туыстарынан өзгелердің мемлекетті билеуі заңсыз деп саналды. Кейбір діни ағымдағылар Мұхаммед бин әл-Ханафияны Әли әулетінен, Дариға палуаннан туған [[Мәһди]] деп есептейді. [[Сүннит]] жолындағылар “Иса пайғамбар жерге түсіп, Мәһди оның орынбасары болады” деп санаса, шиит жолындағылар Мәһдиге “құдайдың құдіретімен қойылған билеуші әкім” ретінде қарайды. Сондай-ақ, мұсылмандық құқықта Қайум үкімет тарапынан тағайындалатын қамқорлық деген ұғымды да білдіреді.

<ref name=source1>Н. Өсерұлы мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Дін]]
[[Санат:Ислам философиясы]]

{{stub}}

Қайыржан Әбисатов

2017-02-24T19:13:23Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

{{Infobox Biography
| subject_name = '''Қайыржа Әбисатов'''
| image_caption =
| date_of_birth = [[1937]] ж. [[ақпан 21|ақпанның 21-інде]]
| place_of_birth = [[Атырау]]
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = медицина ғылымның докторы
| spouse =
}}
'''Қайыржан Әбисатов''' (21.2. [[1937]] жылы туған, [[Атырау облысы]] [[Индер ауданы]] [[Мәмбет]] ауылы) – медицина ғылымның докторы ([[1984]]), [[профессор]]([[1989]]). [[Алматы]] мемлекеттік медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) және Мәскеудегі [[КСРО Медицина ғылым академиясы]]ның эксперименттік және клиникалық [[онкология]] институтының аспирантурасын ([[1963]]) бітірген. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зертеу институтының [[Гурьев]] (қазіргі [[Атырау]]) қаласындағы бөлімшесінде кіші, аға ғылымкер қызметкер, бөлім меңгерушісі ([[1963–1985]]), [[1985]] жылдан [[Алматы мемлекеттік медицина институты]]нда кафедра меңгерушісі болды. Оның [[қазақ тілі]]нде жазылған алғашқы [[ғылым-зертеу]] жұмыстары өңеш қатерлі ісігінің пайда болу себептерін анықтау,[[ісік]] алды науқастарын емдеу және [[өкпе]], [[асқазан]], ішек рагына қарсы қолданылатын ем тәсілдерін жетілдіру, емнің жаңа жолдарын іздестіруге арналған. Әбисатов 130-ға тарта ғылыми-зертеу жарияланымның, оның ішінде 1 монография, оқулық (екі томдық «[[Онкология]]»), 7 оқу-әдістемелік құралдары мен сөздіктің («[[Қазақша-орысша медициналық сөздік]]») авторы. [[Еңбек Қызыл Ту орден]]імен марапатталған.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қайтымды реакция

2017-02-24T19:13:12Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

ҚАЙТЫМДЫ РЕАКЦИЯ – әрекеттесуші жүйеде қарама-қарсы екі бағытта өтетін, [[жылдамдық]]тары тең, химиялық тепе-теңдік күйдегі реакция. Реакцияның қайтымдылығын көрсету үшін теңдік белгісінің орнына қарама-қарсы бағытталған екі тілше (стрелка) қойылады. Солдан оңға қарай жүретін реакцияны тура, ал оңнан солға қарай жүретін реакцияны кері реакция деп атайды. Мыс.: 3H2+N22NH3; H2+І22HІ; Cl2+H2OHCl+ +HClO, т.б. Реакцияның қайтымды немесе қайтымсыз екендігін анықтау үшін тепе-теңдікке жеткен жүйенің құрамына сапалық талдау жасайды. Егер жүйеден [[өнім]]дермен қатар бастапқы [[реагент]]тер де табылатын болса, онда реакцияның қайтымды болғаны. Қайтымды реакция соңына дейін, яғни, реагенттер түгел таусылатындай жағдайға жетіп үлгермейді. Реакция өнімдерінің [[концентрация]]сы артқан сайын әрекеттесуші массалар заңы бойынша кері реакцияның жылдамдығы жоғарылай бастайды. Бір кезде тура реакция мен кері реакцияның жылдамдықтары теңеліп, жүйеде жылжымалы тепе-теңдік орнайды. Әрекеттесуші заттардың концентрацияларын, қысымды немесе темп-раны өзгерту арқылы жүйеде орнаған тепе-теңдікті қалаған жаққа ығыстыруға болады.

== Дереккөздер==
<references/>
Әдеб.: Надиров Н.К., Химическое равновесие и принципы его смещения, А., 1986.

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Химия]]

{{stub}}

Қайталама қазу

2017-02-24T19:13:05Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''ҚАЙТАЛАМА ҚАЗУ''', қайталап [[кен қазу]] – кен орындарын игеру кезінде жер қойнауында кентіректер түрінде қалдырылған баланстық қорларды қазып алу. [[Жер]] қойнауының байлығын кешенді игеру, қалдықсыз әрі ысырапсыз пайдалану мәселелері және экономиканың металға, оның ішінде түсті, сирек металдарға деген мұқтаждығының артуы, сондай-ақ, кендердің тереңнен қазылуы себепті оның шығынының артуы Қайталама қазу әдісін қолдануға мәжбүр етеді. 20 ғ-дың бірінші жартысында, Қазақстанда кен қазу өндірісі жаңа дамып келе жатқан шақта, жер қойнауынан толық алынбаған пайдалы қазбаларды сарқып алу Қайталама қазудың негізгі бағыттарының бірі болды. 1960 ж. Қазақстан ғылым академиясының Тау-кен ісі институтында пайдалы қазбаларды Қайталама қазу [[лаборотория]]сы ұйымдастырылды. Институт ғалымдарының ұсыныстары Жезқазған кен-металлургия комбинатында тәжірибелік-өндірістік сынақтан өтті. Бұл комбинатта Қайталама қазу үшін бетоннан және бетон блоктарынан жасалған діңгектер пайдаланылды. Мұндай кен орнын игеру кезінде минералды шикізаттың шығыны азаяды. 50 м-лік тереңдікке дейін жатқан кендерді ашық әдіспен, ал бұдан тереңдегілерін құлату немесе кен алынған қуысты бітеу тәсілімен өндіріледі. Мысалы, [[Мырғалымсай]] кеніші үшін тірек діңгектерді ішінара қазып алу әдісі қолданылды, бұл мақсат үшін қашықтан басқарылып, өздігінен жүретін құралдар пайдаланылды, көрші [[камера]]лар толтырылып, бітелген соң таспалы діңгектер қопарылыс гидроәдісімен қазылды. Кен орнын игеру барысында шоғырлардың жиектеріндегі қалыңдығы жұқа, уатылмаған кен де Қайталама қазу нысаны саналады. Олар шағын өлшемді құрал-жабдықтармен өндірілуі мүмкін. Кеніштерде кен орнын игеру барысында тиісті технологиялар мен арнайы [[құрал-жабдықтар]]дың болмау себебінен қазып алуы тиімсіз шоғырлар мен олардың бөліктері ғана қалдырылады. Мұндай нысандар [[техника]] мен технологияның дамуына байланысты болашақ Қайталама қазудың шикізаттық базасы бола алады. Қазу барысында қалдырылған кендерді Қайталама қазу [[Ащысай]], [[Зырян]], [[Жезқазған]], [[Лениногор]], т.б. кеніштерде кеңінен қолданылды.

<ref name=source1>Т. Қалыбеков мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]

{{stub}}

Қайталама сүзек

2017-02-24T19:13:04Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

ҚАЙТАЛАМА СҮЗЕК (typhus recurrens) – жедел басталатын [[жұқпалы ауру]]. Ауру қоздырғышы – ирек пішінді [[спирохета]] [[бактерия|бактериялары]]. Алғаш рет Қайталама сүзек қоздырғышын 1868 ж. неміс ғалымы [[О.Обермейер]] науқас адамның қанынан тапқан. Аурудың бит арқылы жұғатынын орыс ғалымдары Г.Н.Минх 1874 ж. және И.И.Мечников 1881 ж. өздеріне жұқтыру тәжірибесін жасау арқылы дәлелдеген. Бұл індет кенелердің кейбір түрлері арқылы жұғатыны анықталған (Д.Ливингстон, 1857; Ф.Росс, 1904; Дж. Десттон, 1905). Қайталама сүзектің бит арқылы жұғатын түрін эпидемиялық не еуропалық, ал кене арқылы тарайтынын – эндемиялық не ортаазиялық, парсылық Қайталама сүзек деп атайды. Ауру адамды шаққанда спирохеталар биттің организміне еніп, онда өсіп-өнеді де, 6 күннен 40 күнге дейін мұндай [[бит|биттер]] ауру жұқтыру қаупін сақтайды. Осындай биттер сау адамды шаққанда спирохеталар адамның қан тамырлары арқылы ретикулды-эндотелиальды органдар жүйесінде өсіп-өніп, қанға көптеп түседі де ауру қоздырады. Кенелер жануарлардың өзіне спирохеталар жұқтырады да, адамдарды шаққанда эндемиялық Қайталама сүзек қоздыруға себепкер болады. Қоздырғыш жұққаннан ауру белгісі басталғанға дейінгі жасырын кезеңі 3 – 14 күн, көпшілік жағдайда 7 – 8 күндей болады. Қайталама сүзектің екі түрінде де ауру белгілері бірдей. [[Ауру]] жедел басталады, науқас қалтырайды, дене қызуы 40 – 41С-қа дейін көтеріледі. [[Науқас|Науқастың]] басы ауырады, белі, бұлшық еттері, әсіресе балтыры сырқырайды, әлсізденеді, құсады, мұрны қанайды, сол жақ бүйірі шаншып, бауыры мен тамағы ісінеді, көзінің ағы және денесі сарғыштанады. Мұндай жағдай 6 – 8 күнге созылады, бұдан кейін дене қызуы қалыпты температураға дейін күрт төмендейді, 6 – 7 күннен кейін дене қызуы тағы да бірден көтеріліп ауру қайталанады. Осылайша 3 – 4 рет, кейде одан да көбірек қайталануы мүмкін. Қайталама сүзектің халық арасында таралуына әлеуметтік жағдайлар әсер етеді. Аурудың клиникалық белгілеріне, эпидемиологиялық мәліметтерге қарап және науқастың қанын тексеру арқылы диагноз қойылады.
Аурудан алдын ала сақтану үшін тазалық сақтау, кене шағудан сақтану, ауырған адамды дер кезінде диагнозын анықтап, [[аурухана|ауруханаға]] жатқызу, т.б. керек.

<ref name=source1>Қ. Құдайбергенұлы мақаласы</ref>

== Пайдаланған әдебиет==
<references/>

{{stub}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Медицина]]

Қайнау

2017-02-24T19:12:23Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

[[Сурет:Boiling water.jpg|thumb|right|300px|ҚАЙНАУ ]]
ҚАЙНАУ – сұйықтықтың тұтас көлемінде бу көпіршіктерінің пайда болып, олардың сұйық бетіне шығып буға айналуы (1-текті фазалық ауысу). Сұйықтықты қыздырған кезде оның ішіндегі көпіршіктерінің көлемі ұлғайып, біртіндеп жоғары қалқып шығып жарылады да, ол сұйық бетіндегі [[бу]] фазасына айналады. Сұйықтық бетіндегі будың қысымы сыртқы [[қысым|қысымға]] теңелгенде қайнау процесі басталады. Сұйықтықтың үнемі қайнап тұруы үшін оған қажетті жылу берілуі тиіс, ол бу фазасы көлемінің ұлғаюы кезінде – бу түзілуі мен будың сыртқы қысымға қарсы жұмысына жұмсалады. Тұрақты қысым жағдайындағы сұйықтықтың қайнауы жүретін [[температура]] – қайнау температурасы (Тқ) деп аталады. Қысымның артуымен Тқ жоғарылайды (қ. [[Клапейрон–Клаузиус теңдеуі]]). Қайнаудың [[шектік температура|шектік температурасы]] заттың [[кризистік температура|кризистік температурасы]] болып табылады. Химиялық таза заттың [[атмосфералық қысым|атмосфералық қысымдағы]] қайнау температурасы – оның негізгі физикалық-химиялық сипаттамаларының бірі. Сұйықтық құрамындағы әр түрлі өте майда қатты бөлшектер немесе газ көпіршіктері қайнау орталығы деп аталады. Қайнау орталығы (ұрығы) жоқ, яғни алдын-ала бөгде қоспалардан және еріген газ бөлшектерінен мұқият тазартылған сұйықтықты қатты қыздырмай, яғни қайнатпай-ақ оның температурасын Тқ-нан арттыруға болады. Қатты қыздырылған сұйықтық қайнаған кезде қайнау процесі қауырт өтіп, жарылысқа ұқсас дыбыс шығарады да, оның темп-расы өзімен тепе-теңдікте тұрған қаныққан будың темп-расына дейін суынады. Сұйықтықта пайда болған көпіршік көлемінің артуы үшін оның ішіндегі будың қысымы сыртқы қысым (көпіршіктен жоғары орналасқан сұйық қабаттарының қысымы мен көпіршік бетінің қисықтығына тәуелді болатын капиллярлық қысымның) қосындысынан артық болуы тиіс. Бұл шарт бу мен жылулық тепе-теңдікте тұрған сұйықтықтың темп-расы Тқ-нан артық болғанда ғана жүзеге асады. Күнделікті тұрмыста жиі кездесетін қайнаудың бұл түрін [[көпіршікті қайнау]] деп атайды. Мұндай қайнау кезінде қыздырылған беттің темп-расы қайнау темп-расынан аздап жоғары (Т=Т–Тқ) болады да, қыздырылған беттің темп-расын арттырғанда (Т-ны өсіргенде) бу түзілу орталықтары күрт өседі; олардан бөлініп шыққан көпіршіктер сұйықтық бетіне қалқып шығады да, сұйықтық қабаттары қауырт араласа бастайды. Бұл кезде қыздырылған беттен қайнайтын сұйықтыққа қарай бағытталған жылу ағыны едәуір артады. [[Жылу]] бергіштік коэфф. q/ арқылы өрнектеледі, мұндағы q – қыздырылған беттегі жылу ағынының тығыздығы (суретті қ.). Жылу ағынының (q-дың) шамасы ең үлкен (кризистік) мәніне жеткенде (Т–Тқ25–30С кезіндегі қайнап жатқан су үшін 1500 кВт/м2) Қайнаудың екінші кезеңі – ауыспалы қайнау басталады. Бұл кезде бу көпіршіктерінің бір-бірімен қауырт бірігуі нәтижесінде, қыздырылған беттің біраз бөлігі құрғақ дақтармен жабылады. Сұйықтыққа қарағанда будың жылу өткізгіштігі аз болғандықтан, буланудың жылдамдығы мен жылу бергіштігі (q мен ) күрт азайып, кризистік қайнау басталады. Қыздырылған бет жұқа бу қабыршағымен түгел қапталғанда үшінші – қабыршақты қайнау кезеңіне өтеді. Бұл кезде жылу қатты қызған беттен сұйықтыққа осы бу қабыршағы арқылы ([[жылу өткізгіштік]] және [[сәуле шығару]] жолымен) беріледі. қайнау бір кезеңнен екінші кезеңге ауысқандағы, q-дің өзгеру сипаты суретте көрсетілген. Қайнаудың осы үш кезеңін де кері бағытта байқауға болады; мысалы, қатты қызған металл шомбал денені суға салып шынықтыру кезінде: алдымен су қайнайды, бұл кезде дене баяу суынады (қабыршақты қайнау), онан кейін суыну жылдамдығы арта бастайды (ауыспалы қайнау) да, соңғы суыну сатысында көпіршікті қайнау ең үлкен мәніне жетеді. Көпіршікті қайнау кезінде жылу бөліп алу, суытудың ең тиімді тәсілі болып саналады. Бұл тәсіл [[атомдық реактор|атомдық реакторлар]] мен реактивтік қозғалтқыштарды салқындатуда қолданылады. Қайнау процестері химиялық технологияда, тамақ өнеркәсібінде, сұйытылған газдарды өндіруде, электрондық құралдардың тетіктерін салқындатуда, т.б. ғылым мен өнеркәсіп салаларында кеңінен пайдаланылады.

<ref name=source1>С.Асанов мақалысы</ref>

== Пайдаланған әдебиет==
<references/>

{{stub}}

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]

Қайнатпа

2017-02-24T19:12:22Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''ҚАЙНАТПА''', медицинада – [[дәрі-дәрмек]]тің сұйық түрі. Оларды дәрілік өсімдік шикізатынан алынған концентратты суда еріту немесе су моншасымен қыздыра отырып сумен [[экстракциялау]] арқылы алады. Қайнатпаны сұйық дәрі ретінде ішеді ([[жүрек]], [[бауыр]], [[бүйрек]], т.б. ауырғанда) және денеге шыққан жараны жуып, шаю үшін пайдаланады. Қайнатпаны дайындау үшін өсімдіктердің [[жапырақ]]тары мен, гүлдерінің ірілігі 5 мм, сабағы, қабығы, [[тамыр]]ы мен тамыршаларын 3 мм, жемістері мен тұқымдарын 0,5 мм-дей, ал қабаты қалың өсімдік жапырақтарын 1 мм-ден артық болмайтындай етіп ұсақтайды. Ұсақталған өсімдік шикізатын [[фарфор]], [[эмаль]] немесе тотықпайтын металдан жасалған ыдысқа салып, үстіне салқын (бөлме темп-расындағы) су құйып, ыдыстың қақпағын жауып, оны қайнап тұрған су моншасында 30 мин қыздырады. Алынған қайнатпа суығаннан кейін (10 мин-тай) сүзіліп, ыдыста қалған өсімдік шикізаты арнайы [[түтікше]] үстінде (воронка) сығылады. Сұйықтықтың көлемі рецептте көрсетілген көлемге жеткенше таза қайнаған су қосады. Қайнатпаны [[экстракт]] концентратты еріту арқылы дайындайтын болса, онда экстракт [[концентрат]] мөлшерін рецептте көрсетілген өсімдік шикізатының мөлшеріне тең етіп алады. Егер рецептте дәрілік шикізат мөлшері көрсетілмесе, онда өсімдік шикізатының 10 салмақ бөлігінен 100 көлем бөлік қайнатпа дайындалады. Күшті әсер ететін дәрілік өсімдік шикізаттарынан қайнатпаны тек дәрігер жасаған рецепт бойынша дайындайды. [[Жанаргүл]], [[меруертгүл]], [[мекет]], [[шүйгін шөп]], т.б. өсімдіктер тамыры мен тамыршасынан Қайнатпаны 1:30 қатысында дайындайды. Сироптар, тұндырмалар және сұйық экстракттар алдын ала дайындалған Қ-ға қосылады. Құрамында алколоидтар болатын өсімдік шикізатынан Қайнатпаны дайындағанда, оған [[лимон]], шарап немесе [[сутек хлор қышқылы]]н қосады. Қышқыл мөлшері өсімдік шикізатының құрамындағы алколоидтың салмақ мөлшеріне байланысты қосылады. Емдік мақсатта жаңа дайындалған Қайнатпаны пайдаланады. Оны қолданар алдында шайқайды және салқын жерде сақтайды.

<ref name=source1>Д. Қияшев мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Медицина]]

{{stub}}

Қайдақ

2017-02-24T19:12:14Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

ҚАЙДАҚ – [[Каспий]] теңізінің шығыс жағалауында, [[Бозащы түбегі]] мен [[Үстірт]] (қ. Батыс Үстірт кемері) аралығындағы сор. [[Өлі Қолтық шығанағы]]ның оңтүстігінде. [[1978]] жылдан бастап Каспий теңізі суының көтерілуіне байланысты (2 м-ден 2,7 м-ге дейін) қазір Қайдақ сорының басым бөлігін су басқан. Ұзындығы 135 км, ені 20 км. Сор табаны Каспий теңізі деңгейінен –28–34 м төмен жатыр. Қайдақтың оңтүстігімен [[Шетпе – Сайөтеш тай жотасы]] өтеді.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:География]]

{{stub}}

Қайжамал Бақышқызы

2017-02-24T19:12:14Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

ҚАЙЖАМАЛ Бақышқызы (19.1924 жылытуған, Баян-Өлгий аймағы) – қазақ актрисасы. МХР-дің еңбек сіңірген артисі (1960). [[Улан-Батор]]дың әсемдік өнер училищесін бітірген (1941). 1953 – 59 жылы аймақ әйелдері ұйымының нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі болды. [[Баян-Өлгий]] аймақтық клубында (қазіргі Аймақтық Баян-Өлгий театры, 1966 жылдан осы театрдың директоры) қызмет етті. [[Сэрэн]] (Э.Оюун. “Жаңа адам”), [[Жабай]] (Б.Ақтан. “Ырмалай”), [[Күлән]] (М.Құрманхан. “Жасыл дөң”), [[Қыз Жібек]] (Ғ.Мүсірепов. “Қыз Жібек”), [[Толғанай]] (Ш.Айтматов. “Ана – Жер ана”) рөлдерін ойнады. МХР Ұлы хуралының депутаты (1966). МХРП 12-съезі мен Дүниежүзілік әйелдері ұйымының [[Вена]] қаласында өткен конгресіне (1958) қатысқан.

<ref name=source1>Ж. Ахметова мақаласы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қазынашы

2017-02-24T19:11:59Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''ҚАЗЫНАШЫ''' – 1) қазынаны басқарушы [[сарай қызметшісі]]; 2) мемлекеттік кірістердің түсуін, бюджеттен төлемдер төленуін ұйымдастырушы, осы операциялардың есебін жүргізуші және оның барысын бақылаушы [[лауазым]]ды адам; 3) ірі компанияның айналымға түспейтін бос қаражатын басқарумен, өзара қарыз алысумен, бағалы қағаздар рыногін қолдаумен, есеп-қисапты бақылаумен айналысатын [[қызметкер]].
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Лауазымдар]]

{{stub}}

Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби

2017-02-24T16:55:42Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби'''(туған жылы белгісіз — [[951]] ж.ш.) — [[қазақ]] даласынан шыққан ғұламалардың бірі, әдебиетші, [[тіл]] маманы, [[ұстаз]]. [[әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фарабидің]] замандасы. Қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]ның жеріндегі көне [[Фараби]] ([[Отырар]]) қаласында туған. Жас кезінде сонда оқып, кейін білім іздеп араб елдеріне аттанған. Біраз [[уақыт]] ерте кезден оқу, білім, [[ғылым]] орталығы болумен аты шыққан [[Иемен]]дегі [[Забид]] қаласында тұрған<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>. Көп жылдар [[Шығыс]] елдерінде өмір кешіп, өзінің ғылыми еңбектерін жазған. Кейінен Отанына оралып, ұстаздық етіп, туған шаһарында дүниеден қайтқан.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

'''Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби''' есімі [[Арабтар|араб]] әлеміне ертеден белгілі. Оның құнды зерттеулері, қолжазбалары [[Веймар]], [[Париж]], [[Лондон]], [[Фес]], [[Каир]] т.б. ірі қалалардағы кітапханаларда сақтаулы. Ішіндегі ең ірісі, әрі қазірде белгілісі — “[[Диуан әл-адаб]]” (“[[Әдеби жинақ]]”). [[Ғалым]] бұл еңбегінде [[әдебиет]] пен тіл мәселелерін жан-жақты зерттеп, жүйелеген. Бұл еңбекті белгілі араб ғалымдары [[Ахмад Мұхтар Умар]] мен [[Ибраһим Анис Каирд]]е 4 том етіп (1-т., 481 б., [[1974]]; 2-т. 501 б., [[1975]]; 3-т. 470 б., [[1986]]; 4-т. 259 б. [[1978]];) бастырып шығарған. Ғылыми еңбектерін алғаш тауып, зерттеген неміс шығыстанушысы К. Брокельман (1868 — 1959).<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Дін]]
[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Тарих]]

{{Islam-stub}}
{{stub}}

Әуелбаев Сөтекбай Шаңбайұлы

2017-02-24T16:55:24Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Сөтекбай Шаңбайұлы Әуелбаев''' ([[1952]] жылы туған, [[Жамбыл облысы]] [[Талас ауданы]] [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық]] ауылы) – [[экономика]] ғылымның докторы ([[2000]]), Қазақстан Республикасының [[Білім]] беру ісінің құрметті қызметкері. Жамбыл технологиялық институтын ([[1976]]), [[Мәскеу]] қаржы институты аспирантурасын ([[1987]]) бітірген. Жамбыл ауыл шаруашылықтың бірлестігінде есептеуші, ауданы оқу бөлімінде [[бухгалтер]], облысы тұрғын үйлер мен коммуналды шаруашылықтар жүйесінде ревизор-инспектор, бас [[бухгалтер]] болған. [[1981–1997]] жылы [[Жамбыл технологикалық институты]]нда [[ассистент]], кафедра меңгерушісі, [[Тараз мемлекеттік университеті]]нде [[проректор]], кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. [[1997]] жылдан осы университте кафедра меңгерушісі. Көптеген ғылыми еңбектердің авторы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әуезова Ләйлә Мұхтарқызы

2017-02-24T16:55:23Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Ләйлә Мұхтарқызы Әуезова''' (30.7.[[1929]], [[Ташкент]] — 24.5. [[1993]], [[Алматы]]) — [[ғалым]], [[тарих]] [[ғылым]] докторы ([[1975]]). [[Мәскеу]] [[мемлекет]]тік университетін бітірген ([[1952]]). Осы университеттің аспиранты ([[1952 — 1956]]), [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның [[Тарих]], [[археология]]лық және [[этнография]] институтынының [[ғылым]] қызметкері ([[1956 — 1962]]), [[1963]] жылдан өмірінің соңына дейін [[Әуезов]] үйінің директоры болды. [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезов]] шығармаларына арқау болған оқиғалардың тарихи негіздерін зерттеуге арналған [[ғылым]] еңбектері үшін оған Қазақстан Ғылым Академиясының Ш. [[Уәлиханов]] атындағы сыйлығы берілген ([[1979]]).
==Шығармалыры:==
* [[М.О. Әуезов творчествосындағы Қазақстан тарихы проблемалары]], А., [[1977]];
* [[Мухтар Ауэзов и современная литература]], А., [[1989]] (құрастырушы).
==Сыртқы сілтемелер==
* [http://ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=KAZST&P21DBN=KAZST&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullw&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=3&S21P02=0&S21COLORTERMS=0&S21P03=S=&S21STR=%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99%20%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B]
* [http://www.abai.kz/content/abai-mykhtar-zhene-maidan-basylymy]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әженов Матиполла Салахаденұлы

2017-02-24T13:53:43Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

(15.11.[[1932]] жылы туған, [[Атырау облысы]] қазіргі [[Исатай ауданы]]) – философия ғылымның докторы ([[1974]]), [[профессор]] ([[1976]]). [[ҚазМУ|ҚазМУ-ды]] ([[1955]], қазіргі [[ҚазҰУ]]) бітірген. [[1955–1960]] жылы [[Атырау педагогикалық институты]]ның (қазіргі [[Атырау мемлкеттік университеті]]) оқытушысы, [[1963–1978]] жылы [[Астрахан]], [[Атырау]] педагогикалық институттарының аға оқытушысы, [[доцент]]і, кафедра меңгерушісі, [[1978–1983]] жылы [[ҚазМУ|ҚазМУ-дың]] жанындағы қоғамдық ғылымдар оқытушыларының біліктілігін жетілдіру институтында кафедра меңгерушісі, [[1983–1985]] жылы [[ҚазМУ|ҚазМУ-дың]] философия-экономика факультетінің деканы, [[1985]] жылдан осы университеттің проректоры. Негізгі ғылыми-зертеу саласы – қоғамның әлеум. құрылымы. «[[Құрмет Белгісі]]» орденімен марапатталған.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әлібек Жанпейісұлы Әбдірахманов

2017-02-24T13:53:42Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

{{мағына|Әбдірахманов}}
'''Әлібек Жанпейісұлы Әбдірахманов''' ([[1943]] жылы туған, [[Қарағанды облысы]] [[Қарқаралы қаласы]]) – [[медицина ғылым докторы]] ([[1988]]), [[профессор]] ([[1989]]), Қазақстан Республикасынын Жаратылыстану ғылыми академиясының академикі, [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-інің]] еңбек сіңірген дәрігері. [[Қарағанды]] мемлекет медицина институтын ([[1966]], қазіргі [[Қарағанды мемлекет медицина академиясы]]) бітірген. [[Целиноград]] (қазіргі Астана) қаласындағы темир жол ауруханасында хирург,[[№2-қалалық аурухана]]да [[ортопед-травматолог]], [[травматология]] пунктінің меңгерушісі ([[1966–1969]]), Целиноград медицина институтында (қазіргі Астана медицина академиясы) [[ассистент]] ([[1972–1975]]), деканның орынбасары ([[1975–1977]]), ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры ([[1978–1993]]), ал [[1993]] жылдан [[кафедра]] меңгерушісі және «[[Тамыр–ЛТД]]» медицина орталығының директоры қызметтерін атқарады. Әбдірахманов 176 ғылым жарияланымның авторы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әлеуметтік ғылымдар академиясы

2017-02-24T13:53:34Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әлеуметтік ғылымдар академиясы''',[[Қазақстанның Әлеуметтік ғылымдар академиясы]] – [[мемлекеттік]] емес ғылыми [[мекеме]]. [[1995]] жылы 30 [[наурыз]]да құрылған. Алғашқы құрамында барлығы 18 мүше (оның ішінде 10 [[академик]], 8 корресподент мүше) болды. [[Академия]]ның негізгі мақсаттары: [[Қазақстан]]да нарықтық қатынасқа көшу жағдайын, [[әлеуметтік-экономика]], [[экология]], [[саяси]] және [[мәдени]] даму процестерін, құқықтық [[мемлекет]] құру кезіндегі [[демократия]] дамуын, этносаралық және мемлекетар. қатынастарда орын алып отырған үрдістерді, [[еуразия]]лық кеңістікті қамтитын [[интеграция]]лау мүмкіндіктерін, диаспорол. мәселелерін зерттеу, сол негізде ғылыми ізденістеріне [[бағыт]] беру, халықаралық байланыстар орнату, [[білім беру]] жүйесін жетілдіру, жаңа оқу бағдарламалары мен [[жоспар]]ларын жасау, [[конференция]]лар, «[[дөңгелек үстелдер]]» ұйымдастыру, [[кітап]]тар, жаңа типтес [[оқулық]]тар шығару және т.б.
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.e-atyrau.kz/kaz/index.php?name=News&op=article&sid=158]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]

{{stub}}

Әуезов Мұханбетжан Таңатарұлы

2017-02-24T13:53:33Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Мұханбетжан Таңатарұлы Әуезов'''([[1949–2006]]) – [[техника]] ғылымның докторы ([[2001]]), [[профессор]] ([[2003]]). Қазақ политехнологикалық институтын ([[1972]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық университеті]]) бітірген. [[1972–2000]] жылы «[[Уралруда]]» бірлестігінде кен шебері, техникалық жетекшісі, бас [[инженер]], [[карьер]], шахта бастығы, [[Жезқазған]] педагогикалық институтында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, [[Қарағанды политехнологикалық институты]]нда аға оқытушы, доцент, сырттай оқыту факультетінің деканы болды. [[2000]] жылдан [[Жезқазған]] университетінің жанындағы Тау-кен инженер институтының директоры. 50-ге жуық ғылым жарияланымның авторы. [[Жезқазған]] қаласының құрметті азаматы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әбдіразақ Пернебайұлы Әуешов

2017-02-24T13:53:19Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әбдіразақ Пернебайұлы Әуешов''' (24.5.[[1956]] жылы туған, [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Сарыағаш ауданы]] [[Дербісек]] ауылы) – [[техника]] ғылымның докторы ([[2004]]), [[профессор]] ([[2006]]). [[ҚазМУ|ҚазМУ-ды]] ([[1978]], қазіргі [[ҚазҰУ]]) және [[Қазақ химия-технологикалық институты]]ның аспирантурасын ([[1984]]) бітірген. [[1978]] жылы Қазақ химика-технологикалық институтының [[физика]] [[химия]] кафедрасында [[лаборант]], [[1979–1980]] жылы [[Химия-фармацевтика]] з-тында аға аппаратшы, [[1987–1997]] жылы [[Оңтүстік Қазақстан]] мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарды. [[1997]] жылы осы университеттің докторантурасында оқып, кейін [[лаборатория]] меңгерушісі болды. [[Қызылорда облысы]] әкімдігінің біліктілікті арттыру және кадрларды қайта даярлау институты директорының орынбасары, «[[Таза технологиялар жасау]]» [[ЖШС|ЖШС-нің]] директоры қызметтерін ([[2001–2003]]) атқарды. «Поли(цикло)фосфаттар мен әр түрлі тотықсыздандырғыш реагенттердің жоғары температурада өзара әрекеттесуі және фосфидтер мен фосфорлы құймаларды алу технологиясын жасау» атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. [[2004]] жылдан Халықаралық [[қазақ-түрік университеті]]нің [[Шымкент]] институтында жалпы бейорганикалық және аналитикалық [[химия]] кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарады.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әшімбаева Бағила Өмірбайқызы

2017-02-24T13:53:03Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Бағила Өмірбайқызы Әшімбаева''' (25.3.[[1944]] жылы туған, [[Қырғыз Республикасы]], [[Киров ауданы]] [[Буденный]] ауылы) — [[ғалым]], физика-математика [[ғылым]] кандидаты ([[1985]]). [[Қазақстан]] Мемлекеттік Университетін бітірген ([[1966]]). [[1967 — 1992]] жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның Ядрорық [[физика]] институтынында [[ғалым]], [[аға]] [[ғылым]] қызметкер болды. [[1992]] жылдан Физика-техникалық институтынында [[аға]] [[ғылым]] қызметкер. Негізгі [[ғылым]] еңбектері электрондық [[спектроскопия]]ға арналған. Ол [[заряд]]талған бөлшектер шоғының [[энергия]] және [[масса]] талдамасын жасауға арналған сезгіштігі жоғары электр статикалық айналы талдауыштарды құрастыруға қатысты. Мұндай талдауыштар іргелі және қолданбалы [[физика]] мәселелерін шешуде кеңінен пайдаланылады. [[Қазақстан]] [[мемлекет]]тік сыйлығының лауреаты ([[1992]]).
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әбу-Л-Хайр Фазлаллаһ Ибн Рузбехан

2017-02-24T13:53:01Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әбу-Л-Хайр Фазлаллаһ Ибн Рузбехан''', ''Әбу-л-Хайр Фазлаллаһ ибн Рузбехан әл-Хунджи әл-Исфаһани әл-Амини'' (шамамен [[1457]]/[[1458]], [[Иран]], [[Хунджа]] қаласыңда — [[1521]]/[[1524]]) — тарихшы, әдебиетші. Әкесі [[Жамал әд-Дин Рузбехан]] ғұлама [[ғалым]] болған. Балалық шағы [[Шираз]] бен [[Исфахан]]да өткен. [[Хиджаз]] бен [[Мысыр]]да [[білім]] алған. [[Әзербайжан]]дағы [[Сұлтан Якуб Аққойлы]] сарайында ([[1478 —1990]]), кейін [[Темір әулеті]]нің өкілі [[Сұлтан Хұсайын]] мырзаның қол астында ([[1496 — 1506]]) қызмет еткен. [[1504]] жылы [[Кашанға Исмаил Сефеви]] [[әскер]]і басып кіргенде, ол [[Иран]]ды тастап, [[Мауераннахр]]дағы [[Мұхаммед Шайбани хан]]ның сарайына келеді. Әбу-Л-Хайр Фазлаллаһ Ибн Рузбехан [[“Михман наме-йи-Бұхара”]] (“[[Бұхара мейманының жазбасы]]”) аталатын еңбегімен танымал. Шығарма [[Мұхаммед Шайбани]] ханның [[1508]]/[[1509]] жылы қазақтарға қарсы жорығына арналған. Мұнда 15 — 16 ғасырлардағы қазақтардың тұрмысы, шаруашылығы, этникалық құрамы, [[Сырдария]] бойындағы қалалар, [[Орта Азия]] мен Қазақстанның экономикалық байланысы, [[Қазақ хандығы]] мен [[Шайбани әулеті]] билеушілерінің саяси [[қарым-қатынас]]ы туралы құнды [[мәліметтер]] берілген.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қайып Зиядаұлы Әлжанов

2017-02-24T13:23:50Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қайып Зиядаұлы Әлжанов''' ([[1937]] жылы туған, [[Қарағанды]] қаласы) – [[физика]]-математикалық ғылыми докторы ([[1998]]), [[профессор]] ([[2000]]). [[Қарағанды]] мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1960]], қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік университеті]]) бітірген. [[1973–2005]] жылы осы университте аға оқытушы, [[доцент]], дайындық бөлімінің меңгерушісі, факультет деканы, кафедра меңгерушісі, [[профессор]] қызметтерін атқарды. Әлжанов 100-ден аса ғылыми еңбектің, 1 монографияның авторы.
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mektepint.narod.ru/tulek/tulek.html]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қайыртай Хамитұлы Әлмағанбетов

2017-02-24T13:22:43Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қайыртай Хамитұлы Әлмағанбетов'''([[1950]] жылы туған, [[Ақмола облысы]] [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)|Есіл ауданы]] [[Есіл қаласы]]ның) – [[медицина]] ғылымның докторы ([[1992]]), [[профессор]] ([[1996]]). [[Ақмола]] мемлекеттік институтын бітірген ([[1974]], қазіргі [[Астана мемлекеттік университеті]]). [[1974–1977]] жылы [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)|Есіл ауданың]] емханасында [[хирург]], кафедрааралық лабораториясының аға лаборанты ([[1978–1981]]), [[Қазақ ұлттық медициналық университеті]]нде ассистент, аға оқытушы, [[доцент]], проректор болып қызмет істеді ([[1981]]). Әлмағанбетов 60-тан астам ғылыми еңбектің авторы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}
[[Санат:1950 жылы туғандар]]

Қайыржан Нәукебайұлы Әділов

2017-02-24T13:22:32Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қайыржан Нәукебайұлы Әділов''' 24.5.[[1936]] жылы туған, [[Қарағанды облысы]] [[Бұқар жырау ауданы]] [[Пушкин]] аулы — 2014) – [[техника]] ғылымның докторы ([[1980]]), [[профессор]] ([[1982]]), [[Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның академигі ([[2003]]). [[Қарағанды политехнологикалық институты]]н ([[1958]], қазіргі [[Қарағанды]] мемлекеттік техникалық унверситеті) бітірген. [[1958–1961]] жылы Қарағанды [[көмір]] комбинатында кен шебері, [[Қарағанды]] көмір-химикалық ғылыми-зертеу институтында ғылым қызметкер ([[1961–1965]]), [[Мәскеу]] тау-кен институтының аспиранты ([[1965–1968]]), [[1968–1983]] және [[1986–1987]] жылы [[Қарағанды]] политехнологикалық институтында оқытушы, [[доцент]], [[профессор]] болды. [[1983–1986]] жылы [[Кабул политехнологикалық институты]]нда ([[Ауғанстан]]) дәріс берді. [[1987–1994]] жылы Қазақ ұлттық технологикалық университетінің кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. [[1994]] жылдан [[Қарағанды]] Жер қойнауын кешенді игеру институтының лаборатория меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері көмір кендерінің өндірістік [[технология]]сын жетілдіруге арналған. Әділов жер астынан кен өндірудің ағынды [[технология]]сын жобалау теориясын жасады, кен өндіру процестері мен жүйелерінің беріктігін және қарқындылығын зерттеді, шахталар мен кеніштерді күкіртті газдардан арылту технологиясының [[физика-химика]]лық өлшемдерін анықтады, жер асты кен жұмыстарының экология қауіпсіздігін негіздеді. Әділов 10 монографияның авторы.
== Шығармалар ==
* [[Совершенствование технологии подземной разработки пластовых месторождений]], М., [[1979]];
* [[Поточная технология угледобычи на шахтах]], М., [[1991]].
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Төлепберген Әбенұлы Тобағабыл

2017-02-24T13:21:16Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Тобағабыл Төлепберген Әбенұлы''' (''20.5.[[1936]] ж. т., Сырдария ауданы Аламесек ауылы'') – жазушы. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. [[ҚазМУ]]-дың ([[ҚазҰУ]]) [[журналистика]] факультеттін бітірген ([[1963]]). [[1957]] – [[1962]] ж. Тереңөзек ауданы (қазіргі [[Сырдария ауданы|Сырдария]]) «[[Еңбек майданы]]» газетінде әдеби қызметкер, жауапты хатшы, [[1962]] – [[1963]] ж. «[[Қазақстан пионері]]» («[[Ұлан]]») газетінде бөлім меңгерушісі, [[1963]] – [[1967]] ж. [[Қазақ]] радиосында аға [[редактор]], [[1967]] – [[1970]] ж. [[Қазақ КСР]] [[Телевизия]] және [[радиохабар]] жөніндегі мемлекеттік комитетінде бас редактор, [[1973]] – [[1992]] ж. [[Қазақ радиосы]]нда бас редактор, [[1992]] – [[1994]] ж. халықаралық [[Тұран]] радиосында бас редактор, [[1994]] – [[1996]] ж. [[Қазақ КСР]] Министрлер Кабинеті жанындағы Тіл комитетінде бөлім бастығы болды. «[[Баспалдақ]]» атты алғашқы өлеңі [[1955]] ж. облысы «[[Ленин жолы]]» газетінде жарияланған. Кейін «Жаңылтпаштар» ([[1963]]), «[[Сағадат Нұрмағамбетов]]» ([[1966]]), «Өкініш» (1966), «Өңшең мықты» ([[1968]]), «Тағдыр» ([[1970]]), «Жазира» ([[1971]]), «Тағы бір күз» ([[1975]]), «Түсінсең еді мені» ([[1978]]), «[[Время жить]]», ([[1980]]), «Жүрегім соғып тұрғанда» ([[1982]]) атты өлең, повесть, әңгімелер жинақтары жарық көрген. «Көктемнің ең ұзақ күні», «Құзар» атты деректі телефильмдер сценарийлерінің авторы. «[[КСРО]] телевизиясы мен радиосының үздігі» белгісімен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен, 3 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том</ref>
==Дереккөздер==
<references />
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Түлкібас (қалашық)

2017-02-24T13:18:26Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Түлкібас''' – орта ғасырдағы елді мекен. [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Түлкібас ауданы]] Түлкібас станциясының маңында орналасқан. [[1940]] жылы Жамбыл [[археология]]лық пункті (жетекшісі [[Г.И.Пацевич]]) зерттеп, сегіз жерден тұрақты мекен-жайлардың орнын тапқан. Оның көрінісі: биіктігі 3 м-ден 10–15 м-ге дейін, аумағы 45×36 м, 56×56 м, 103×177 м т.б. мөлшердегі әр түрлі төбешіктер. Зерттеу кезінде мекен үстінен көптеген [[көзе]] сынықтары табылған, сондай-ақ кейбір қорғаныс жүйелері, [[гранит]] тастардан қаланған іргетастар сақталған. Құрылыс жүйелеріне, зат қалдықтарына қарағанда Түлкібас 8–12 ғасырларда өмір сүрген. Тұрғындары жартылай [[егіншілік]]пен және [[мал шаруашылығы]]мен айналысқан.<ref name="source1">Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер:==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

{{stub}}

Түймебай Әшімбаев

2017-02-24T13:18:25Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Түймебай Әшімбаев''' (20. 5.[[1918]], [[Жамбыл облысы]] [[Шу ауданы]] [[Балуан Шолақ]] ауылы — 15.3. [[1995]], [[Алматы]]) — [[ғалым]], экономикалық [[ғылым]] докторы ([[1967]]), [[профессор]] ([[1970]]), [[Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның академия ([[1983]]), [[Қазақстан]]ның еңбегі сіңірген [[ғылым]] қайраткері ([[1978]]). [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан ([[1941 — 1945]]). [[Соғыс]] аяқталған жылы “[[ұлтшыл]]” деген жалған айыппен тұтқынға алынып, алты жыл ([[1945 — 1951]]) саяси қуғын-сүргіннің азабын тартқан. [[Қазақстан Мемлекеттік Университеті]]н бітірген ([[1957]]). [[1958]] жылдан [[Экономика]] институтынында [[ғылым]] қызметкер, [[ғылым]] хатшы, сектор меңгерушісі қызметтерін атқарды. [[1973]] жылдан өмірінің соңына дейін осы институттың директоры болды. Әшімбаевтың [[ғылым]] еңбектері [[Қазақстан]]дағы негізгі өндірістік қорларды тиімді пайдалану, өндіріс қарқынын жеделдету және оның экономикалық тиімділігін арттыру, [[инвестиция]] мен негізгі қордың ұдайы өндірісі, еңбек өнімділігін арттыру, қор қайтарымы және қор сиымдылығы мәселелеріне арналған. Оның өндірістік мүдде, ынталандыру және экономиканы басқару жөніндегі зерттеулерінде нарықтық экономикаға көшу, [[республика]] өндіргіш күштерінің жағдайы, даму барысы проблемаларына баса назар аударылған. Әшімбаев — 350-ден астам [[ғылым]] еңбектің авторы, олардың 17-сі монография.
==Шығармалыры:==
* [[Совершенствование экономического механизма стимулирования производительности труда]], А.-А., [[1988]];
* [[Экономический потенциал и эффективность его использования]], А.-А., [[1990]];
* [[Экономика Казахстана на пути к рынку]], А., [[1994]].
<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references />

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Түзелбай Байжанов

2017-02-24T13:17:44Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

{{Infobox Settlement
|official_name =Түлкібас ауданы
|image_map = Tulkibas District Kazakhstan.png
|mapsize = 250px
|mapsize1 = 150px
|subdivision_type = [[Countries of the world|Country]]
|subdivision_name = {{KAZ}}
|subdivision_type1 = [[Қазақстан облысы]]
|subdivision_name1 = [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]
|leader_title1 = 
|unit_pref =Imperial
| timezone = East
| utc_offset = +6

}}

'''Түзелбай Байжанов''' (17.1. [[1939]] жылы туған, [[Түлкібас ауданы]]) – [[тіл]] білімі маманы, [[филология]] ғылямдарының докторы (1993), [[проффесор]] [[Шымкент]]<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> педагогика институтын бітірген ([[1962]]). [[Арқалық]] педагогика институтының [[орыс тілі]] кафедрасының меңгерушісі болды. Қазір Жамбыл педагогика институтында оқытушы. ''«[[Қазақ тіліндегі әскери лексиканың тарихы]]»'' деген тақырыпты докторлық диссертация қорғады ([[1993]]). ''[[Әскери лексиканың этимологиясы сөздігін]]'' құрастырумен айналысып жүр. Бірнеше ғылыми еңбектердің авторы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>
<ref>Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref>
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ тілі]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Тоғанас

2017-02-24T13:16:54Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Тоғанас Бәйтікұлы''' ([[1812]] – [[1864]]) – [[батыр]], [[би]]. [[Сырдария]]ның төменгі ағысы бойында туып-өскен. [[Кіші жүз]] құрамындағы [[Шөмекей]] руынан шыққан. [[Хиуа]] және [[Қоқан]] хандықтарының жергілікті халыққа жасаған озбырлық әрекеттеріне қарсы тұрған. Тоғанас [[қарақалпақ]], [[түрікмен]] бектерімен де соғысып, олардың [[Сыр]] бойынан ауа көшуіне ықпал еткен. Хиуалықтармен бірнеше рет [[Қуаңдария]] бойындағы [[Аққыр]] тауы маңындағы «Қарақ» деген жерде айқасып, [[Қожанияз]] бекті ойсырата жеңіп, «Қожанияз – қамал бекінісін» жойып жіберді. [[Кенесары Қасымұлы]] басқарған [[ұлт-азаттық қозғалыс]]қа қатысып, [[Шөмекей]] жасағын басқарды. [[1845]] – [[1852]] ж. қоқандықтар мен хиуалықтардың бірнеше шабуылдарын тойтарып, барымталанған малдарды қайтарды. Тоғанастың өзінің арнайы мөрі, әкесі [[Бәйтік]] батырдан қалған ақ туы болған. Тоғанас ерліктері ауызша, жазбаша деректерде, тарихшылар Е.Бекмаханов пен Ж. Қасымбаевтың еңбектерінде, зерттеушілер Қ.Бердәулетовтің «Бұқарбай батыр» ([[1992]]), Тоғанас Дайрабайдың «Тоғанас батыр» ([[1992]]) кітаптарында және «[[Келмембет]] батыр» ([[1998]]) жинағында көрініс тапқан.
<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том</ref>

==Дереккөздер==
<references />

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Тиын

2017-02-24T13:15:29Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Тиын''' – [[Қазақстан]]ның ұсақ ақша өлшемі. Ұлттық валюта – [[теңге]]нің жүзден бір бөлігіне тең. 1993 жылдың 15 қарашасынан 1, 2, 3, 5, 10, 20, 50 тиындық ұсақ ақша түрінде айналысқа енгізілді. Кейін бұл тиындар айналыстан шығып қалды.
== Банкноталар ==
{|class="wikitable" style="font-size: 90%"
|-
!colspan="2"| Сурет !!rowspan="2"| Номинал !!rowspan="2"|
|-
! Аверс !! Реверс
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.01-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.01-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>1 тиын
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.02-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.02-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>2 тиын
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.05-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.05-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>5 тиын
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.10-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.10-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>10 тиын
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.20-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.20-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>20 тиын
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.50-Obverse.jpg|200px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-0.50-Reverse.jpg|200px]]
| <center><big>50 тиын
|}

== Ақшалар ==
{| class="wikitable"
|- style="text-align: center"
! colspan="5" | Ақшалар
|- style="text-align: center"
|[[Сурет:KAZ-2ty.jpg|160px]]
|[[Сурет:KAZ-5ty.JPG|160px]]
|[[Сурет:KAZ-10ty.JPG|160px]]
|[[Сурет:KAZ-20ty.JPG|160px]]
|[[Сурет:KAZ-50ty.JPG|160px]]
|- style="text-align: center"
|2 тиын
|5 тиын
|10 тиын
|20 тиын
|50 тиын
|}
<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том</ref>
==Дереккөздер==
<references />

{{wikify}}

[[Санат:Ақша]]

{{stub}}

Алтай Алтын адамы

2017-02-24T08:26:37Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Алтайдың Алтын Адамы '''– [[Сақ мәдениеті|сақ дәуірінен]] сақталған ескерткіш. [[1997]] ж. Қазақстанмен шекаралас [[Алтай]] өңірінің Локоть ауданы аумағынан [[Ресей]] ҒА [[Сібір]] бөлімшесінің қызметкері [[Шульга|П.Шульга]] тапты. Алтайдың алтын адамы [[Есік обасы]]нан табылған Алтын адамға ұқсас, киімі алтын тоғаларға толы. Алтын әшекей бұйымдар саны 1800-ден астам, салмағы 1 кг-ға жуық. Мүрде үстіне жабылған [[киіз]] жапқыштардан да алтын қиыршықтары табылды. Археологиялық зерттеулер бұл адамның б.з.б. 5–4 ғасырларда өмір сүрген сақ тайпасының өкілі екенін дәлелдеді.<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

==Ішкі сілтемелер==
*[[Есік Алтын адамы]]
*[[Есік обасы]]

==Сыртқы сілтемелер==
*[http://ru.wikipedia.org/wiki/Иссыкский_золотой_человек Иссыкский золотой человек] {{ru icon}}
*[http://www.zhensovet.kz/content/gold-man-altyin-adam-zolotoy-chelovek Алтын адам (Золотой человек, Gold man)- национальный символ Казахстана] {{ru icon}}

== Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Археология]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Тарих]]

Антракоз

2017-02-24T08:25:24Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Антракоз''' - [[таскөмір]] тозаңының мүше мен тіндерде шөгуі.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref>

{{Infobox disease |
Name = Антракоз|
ICD10 = {{ICD10|J|60||j|60}} |
ICD9 = {{ICD9|500}} |
ICDO = |
Image = Coal anthracite.jpg |
Caption = [[Coal]] |
OMIM = |
MedlinePlus = 000130 |
eMedicineSubj = med |
eMedicineTopic = 398 |
DiseasesDB = 10145 |
MeshID = D011009 |
}}
==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]

{{Stub}}

Азат Әбдірахманов

2017-02-24T08:24:40Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

{{мағына|Әбдірахманов}}
'''Азат Әбдірахманов''' ([[1949]] жылы туған, [[Алматы облысы]] [[Райымбек ауданы]] [[Жалаңаш аул]]ы) – медицина ғылым докторы ([[1992]]), [[профессор]] ([[1996]]). [[Алматы мемлекеттік медицина институты]] ([[1973]], қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) мен аспирантурасын ([[1977]]) бітірген соң осы институтта деканның орынбасары ([[1977–1979]]), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-і]] Денсаулық сақтау министрлігінде басқарма бастығының орынбасары ([[1979–1980]]), ғылыми-зертеу мекемелерінде, «[[Арасан]]» өндірістік бірлестігінде ([[1985–1991]]) жауапты қызметтер атқарды. Бұдан кейін мамандандырылған аймақтық ғылыми-тәжірибелік орталық пен Қазақстан Республикасының [[Денсаулық]] сақтау министрилігінің басқармасын және «[[Медстандарт]]» мекемесін ([[1991–1995]]) басқарды. Әбдірахмановтың 80-нен астам ғылыми еңбегі («[[Контроль качества и безопасности продуктов питания]]», [[1997]], т.б.) бар.
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]

{{stub}}

Азат Ілиясқызы Шибанова

2017-02-24T08:24:38Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Шибанова Азат Ілиясқызы''' ([[1933]] жылы туған, [[Өзбекстан]], [[Ташкент]] қаласы) – [[медицина]] ғылымының [[доктор]]ы ([[1981]]), [[профессор]] ([[1990]]). Халықаралық [[цитолог]]тар [[академия]]сының мүшесі ([[1993]]). [[Алматы мемлекеттік медицина институты]]н ([[1957]], қазіргі [[Қазақ ұлттық медициналық университеті]]) және [[аспирантура]]сын ([[1960]]) бітірген. [[1960]] жылдан Қазақ [[онкология]] және [[радиология]] ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі қызметтерін атқарды. 200-ден астам [[ғылыми жарияланым]]ның авторы. «[[Құрмет Белгісі]]» орденімен марапатталған.<ref name="source1">Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер:==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]

{{stub}}

Әбдіманап Әбдікәрімұлы Әбдіраманов

2017-02-24T08:24:03Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Әбдіманап Әбдікәрімұлы Әбдіраманов'''([[1940]] жылы туған, [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Қазығұрт ауданы]]) – техника ғылым докторы ([[1989]]), [[профессор]] ([[1990]]). [[Қазақстан Республикасы]]ның Жаратылыстану ғылыми академиясының академигі ([[1990]]). Шымкент педагогикалік институтын бітірген ([[1964]]). [[1964–1976]] жылы Қазақ су шаруашылығының ғылыми-зертеу институтында, Жамбыл педагогикалық институтында аға оқытушы, [[1976–1996]] жылы [[Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институты]]нда кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. Әбдіраманов 121 ғылыми еңбектің, 9 монографияның авторы.
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

==Сыртқы сілтемелер==

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Толқын Құдайбергенқызы Әуелғазина

2017-02-24T08:24:02Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Толқын Құдайбергенқызы Әуелғазина''' (20.9.[[1971]] жылы туған, қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Аягөз]] ауданы) – [[тарих]] ғылымның докторы ([[2007]]), [[профессор]] ([[2008]]). [[ҚазПИ|ҚазПИ-дің]] тарих факультетін ([[1994]], қазіргі [[ҚазҰПУ]]) және аспирантурасын ([[1997]]) бітірген соң осы университте оқытушы ([[1998–1999]]), аға оқытушы ([[1999–2000]]), [[доцент]] ([[2002–2003]]), [[профессор]] ([[2008]]) қызметтерін атқарды. Оның негізгі ғылым-зертеу жұмыстарының бағыты – қазақстандықтардың саяси әлеуметтенуі мен қоғамды демократияландыру және 20 ғасырдың бас кезіндегі қазақ зиялыларының саяси-қоғамдық қызметінің өзекті мәселелері. «[[Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғаның саяси әлеуметтенуі]]» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әуелғазина 50-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның («[[Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғаның саяси әлеуметтену ерекшеліктері]]») авторы.
==Сыртқы сілтемелер==
* [http://kaznpu.kz/library/?lid=1&mod=&search=%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83&keyword=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD&page=4]
* [http://www.nomad.su/?a=17-200801230223]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қырықбай Мазанұлы Алдабергенов

2017-02-24T08:23:41Z

WOSlinker: fix invalid self-closed HTML tags as per :Санат:Pages using invalid self-closed HTML tags

'''Қырықбай Мазанұлы Алдабергенов''' (18.7.1952 ж.т., [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл ауданы]], [[Жосалы ауылы]]) – тарих ғылымының докторы ([[2000]]), профессор (2001). ҚазМУ-дың [[журналистика]] факультетін бітірген ([[1983]]). Осы университетте оқытушы, [[доцент]], профессор (1983–98) болды. [[2002]] жылдан [[Павлодар]] мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. «Ресейдің Қазақстандағы отарлау саясатының бағыттары мен нәтижелері. 1860–1918 ж. (мерзімді басылымдар материалдары бойынша)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ол бірқатар [[монография]], оқулық пен оқу құралдарының авторы.<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1952 жылы туғандар]]

{{stub}}