Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Әлхамра

2016-09-26T11:26:53Z

Ulan: «Гранада» деген санатты аластады; «Гранада провинциясы» деген санатты қосты (HotCat қ...

{{Infobox World Heritage Site
| WHS = Alhambra, [[Generalife]] and [[Albayzín]], Granada
| Image = [[File:Vista de la Alhambra.jpg|300px|View of Alhambra]]
| Елі = [[Испания]]
| Type = Мәдени
| Criteria = i, iii, iv
| ID = 314bis
| Region = [[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]
| Year = 1984 (Extension: 1994)
| Session =
| Link = http://whc.unesco.org/en/list/314
}}
'''Әлхáмра''' (исп. Alhambra, араб. الحمراء‎ әл-хамра — «қызыл») — оңтүстік [[Испания]]ның [[Гранада]] қаласының шығыс бөлігінде қыратты террассада орналасқан сарай әрі қорған болып келетін сәулеттік ансамбль. 14 ғ-да салынған мұсылман сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. Негізгі даму кезеңі Нәсрид әулетінің (1230-1492) билігіне сәйкес келеді, Гранада [[Пиреней түбегі]]ндегі Гранада әмірлігі астанасы болып, ал Әлхамра - олардың резиденциясы болған (сақталған сарайлар XIV ғасырға жатады). Мұнаралары бар қорғаныс қабырғаларымен қоршалған бұл орасан зор кешен құрылымында мешіт, үйлер, ванналар, балабақша, қоймалар, зират енгізілген. Қазіргі уақытта ол ислам сәулет мұражайы болып табылады.[[File:Ceiling in Alhambra.JPG|thumb|[[Мұқарнас]] төбе әшекейлендіруі]][[File:Ventanas con arabescos en la Alhambra.JPG|thumb|upright|left|Терезе айналасы [[Арабеск]]і]][[File:Atauriques.jpg|thumb|Арабеск детальдары]][[File:Portico and pool Alhambra.jpg|thumb|upright|Portico and pool of the early 14th-century ''Partal'', in the ''Alta Alhambra'' of the complex]]

Кешен ішіндегі есік алдары, өткелдер, [[тоған]]дар мен [[фонтан]]дар керемет үйлесімін тапқан.
Ішкі өткелдері, фонтандар және тоғандар тамаша бір-бірімен үйлеседі. Керамикалық тақтайша, тастан ою және ағаш, күрделі гүлді құрылымдар және арабша жазулар аркаларды, күмбездерді, жуан мұнаралар мен жіңішке бағаналарды, терезелерді керемет безендірген. Көбісі Әлхамраны Батыс Еуропадағы [[мағриб]]тық өнердің ең Жоғарғы жетістігі деп таниды.

[[File:116 Tafel 6 Grenada Alhambra - Plano del Palacio Arabe.jpg|thumb|1889 жылғы Сарай жоспары|left]]
[[Image:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-22-07.jpg|thumb|right|300px|]]
[[File:GranadaAlhambra2010Video.ogg|thumb|Әлхамра (2010)]]

Солт. Африка мұсылмандары — маврлар 8 ғ-да Испанияны жаулап алғаннан кейін мықты бекініс-қамалдар сала бастады. 12-14 ғ-да маврлар мемлекеті христиандар тарапынан үздіксіз шабуылға ұшырады. Ақыры христиандар 13 ғ-да [[Кордова]]ны алғаннан кейін, Гранадаға қашқан маврлар шұғыл әл-Қасиба бекінісін тұрғызды. Бекініс айналасы ұзақ шабуылға төтеп беретіндей қарауыл мұнаралы қорған-қабырғамен қоршалды. Бекіністі арабтар “әл-Хала әл-Хамбара” (“Қызыл қорған”) деп атады. Бірақ тарихта испанша Альгамбра (Әлхамра) деген атауымен қалған. І Жүсіп (1333 — 1353) және ( Мұхаммед (1353 — 1391) корольдердің заманында жасалынған ішкі сұлулығы әлі күнге таң қалдырады. Ішіне 40 мың әскер еркін сиып кететін қамал залдары мен галереялары, фонтандары мен әсем аркалары үйлесімді бояуларымен, әсем ою-өрнектерімен ерекшеленеді. Таяу және Орта Шығыс архит-на тән сталактит өрнектері Әлхамрада үйлесімді қолданылған. Шөлейтті жерлерді мекендеген маврлардың суды жоғары бағалауы қиял шарықтататын фонтандардан көрінеді. Ал орталық фонтанды мәрмәрдан жасалған 12 арыстан көтеріп тұрған “Арыстандар ауласы” Әлхамраның айрықша бөлігін құрайды. Ол бұдан 600 жыл бұрынғы қалпын сол күйінде сақтаған. Араның ұясы тәрізді өрнектелген аркаларды көтеріп тұрған нәзік мәрмәр колонналар, І Жүсіп салдырған Әділет залындағы ортағасырлық мұсылман бейнелеу өнерінің үлгілері, қабырғалардың біріндегі “Дүниеде Гранадада тұрып, соқыр болудан өткен қасірет жоқ” деген жазуға дейін алғашқы қалпын жоғалтпаған. 1492 ж. христиандар маврларды біржолата жеңіп, Әлхамра мұнарасына крест орнатты. 1526 ж. Испания королі ( Карл қамал ішінен итальян мәнеріндегі өз сарайын салғызды. Бірақ Әлхамра маврлардың жер бетінде қолдан жасалған жұмағы, әлемдік мәдениет тарихында мұсылман өнерінің ескерткіші ретінде аты шықты және солай сақталып отыр.

[[Image:Panorámica Alhambra y Sierra Nevada de fondo.jpg|thumb|center|601px|<center>Альгамбраның панорамасы [[Сьерра-Невада (Испания)|Сьерра-Невада]]</center>]]

[[Санат:Гранада провинциясы]]
[[Санат:Ислам сәулет өнері]]

Жүніс Ыбыраев

2016-09-19T11:54:18Z

Ulan: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

#АЙДАУ [[Жүніс Ақатайұлы Ыбыраев]]

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналистика]]
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Жүніс Ақатайұлы Ыбыраев

2016-09-19T11:54:11Z

Ulan: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

{{Тұлға
|Есімі = Ыбыраев Жүніс Ақатайұлы
|Шынайы есімі = Жүніс
|Туған жылы 1928
|Туған күні = 12 қазан
|Ұлты = Қазақ
|Әкесі = Ақатай
}}

'''Ыбыраев Жүніс Ақатайұлы''', жазушы, журналист (1928–2002).

12 [[қазан]]да [[Шығыс Қазақстан]] облысы, Күршім ауданы, Мақпал ауылында туған. 1959 жылы ҚазМУ-дің филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген. Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінде, «Агропромышленный комплекс Казахстана» — «Қазақстан агроөнеркәсібі» журналында жауапты қызметтер атқарған.
«Қазақстан» баспасында бөлім меңгерушісі болған.
Бірқатар көркем очерк кітаптарының авторы, көптеген жинақтар құрастырған. М.Слуцкистің, А.Курчаткиннің роман, әңгімелерін қазақшаға аударып, кітап етіп бастырған.
2002 жылы [[Алматы]] қаласында қайтыс болған.

== Дереккөздер ==
<references/>

1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА

[[Санат: Мәдениет]]
[[Санат:1928 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:2002 жылы қайтыс болғандар]]

Газдық фактор

2016-02-07T11:58:38Z

Ulan: «Қатынастар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''ГАЗДЫҚ ФАКТОР''' - мұнайдың 1 т немесе 1м3-індегі табиғи газ мөлшері (м3 есебімен). Үлкен Газдық фактор мұнайдың 1 тоннасындағы газ көлемі 1000-2000 м3 және одан да артық шамалармен сипатталады Газдық фактор көбінесе 100-200 м3/т шамасында болады.Мұнай шоғырында газ өте аз болғанда Газдық фактор 25-5 м3/т, тіпті одан да аз мөлшерге дейін төмендейді. Жер асты суларының газдық факторы газ көлемінің су көлеміне қатынасымен есептеледі.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет.
ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
</ref>
[[Батыс]]та Газдық фактор cf/bbl, яғни көлем/көлем өлшеммен өлшенеді.

====
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мұнай және газ]]
[[Санат:Қатынастар]]

{{Geology-stub}}

Санат:Бабыл патшалары

2016-02-01T05:41:52Z

Ulan: «Ежелгі әлем» деген санатты аластады; «Билеушілер» деген санатты қосты (HotCat құралының кө...

[[Санат:Ежелгі Бабыл]]
[[Санат:Билеушілер]]

Санат:Теңдеулер

2016-02-01T05:03:49Z

Ulan: «Математика» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{catmain|Теңдеу}}
{{Commonscat|Mathematical equations}}

[[Санат:Теңдіктер]]
[[Санат:Математика]]

Сандық талдау

2016-01-26T10:25:22Z

Ulan: «Сандық талдау» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Сандық анализ''', сандық талдау — [[аналитика]]лық [[химия]]ның зат құрамындағы жеке бөліктердің сандық қатынасын анықтайтын әдістер жөніндегі бір саласы. Зерттелу әдістеріне байланысты Сандық анализ элементтік талдау, функционалдық талдау және молекулалық талдау болып үшке бөлінеді. Олардың әрқайсысы зат құрамындағы хим. элементтердің, функционалдық топтардың, молекулалық қосылыстардың, т.б. сандық мөлшерін анықтайды. Сандық анализ заттың сапалық құрамы белгілі болған жағдайда ғана тиімді әдістерді пайдалану арқылы жүзеге асады. Зерттеуге алынатын заттың мөлшеріне байланысты Сандық анализ: [[макроәдіс]] (сынама массасы 0,1 г-нан көп), [[жартылай микроәдіс]] (0,01 — 0,1 г), [[микроәдіс]] (0,001 — 0,01 г), [[ультрамикроәдіс]] (шамамен 1 мкг) және [[субмикроәдіс]] (шамамен 0,001мкг) деп бөлінеді. Сандық анализ ғыл.-зерт. жұмыстары мен өндірісте жиі қолданылады. Ол арқылы жер қыртысының және [[атмосфера]]ның сандық құрамы зерттеледі. <ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref>
==Пайдаланылған cілтемелер==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қолданбалы математика]]
[[Санат:Есептеу математикасы]]
[[Санат:Сандық талдау]]

Санат:Ықтималдық пен статистика

2015-12-19T08:22:26Z

Ulan: «Өлшеу» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:математика]]
[[Санат:Өлшеу]]

Оптимизм

2015-12-18T17:50:03Z

Ulan: «Терминология» деген санатты аластады; «Адам қасиеттері» деген санатты қосты (HotCat...

'''Оптимизм''' - дүниеге үміт көзімен, сеніммен караушылық,
үмітсіздіктен аулақ болушылык. Дүниеде ізтілік үстем болады,
әділет салганат күрады және барша жүрт бақьттка кенеледі деген
сенімділікке негізделген дүниетану түсінігі пессимизмге карамақайшы. "Оптимизм" [[термин]]і алғаш рет біздің әлем "ықтимал әлемдердің
ең жақсысы" деп пайымдаған философиялық (Г.В. [[Лейбництің]])
ілімді сипаттау үшін қолданылды. Бертін келе Оптимизм даралық не бүқдралық сананың жалпы эмоциялық үндестігін бейнелейтін неғүрлым кең мағына алды. Оптимизм тікелей сезімдік дүниетану түсінігіне
де, түтастай [[дүниетаным]]ға да төн болуы мүмкін. [[Қоғам]] өрлеп,
[[мәдениет]] өркендеген кезеңцерде адамдардың көңіл күйінде үстем
болын, оларды дүниеге және өз тағдырына әрекетшіл, белсенділікпен карауға ынталандырады. Оптимистік ауан [[әлеумет]]тік сілкіністер кезінде де пайда болын, оларды еңсеруге жәрдемдесуі
мүмкін. Оптимизм тұтас алғанда сындарды, адамдарды болмыска көңілі
толушылық сезіміне бөлейді. [[Канағатшылдық]], [[қуаныш]]ы, бақыты
сүйініштерімен ұштасады. Алайда, ол болмысты сыни тұрғыдан
ұғынумен үттаспаса, адамдарды тек жағымды жайттарды ғана қабылдауға бейімдеп, тұлғаның орнықты [[психология]]лық ұстанымы
нысанына айналуы мүмкін. Мұндай жағдайда санада адамдарды
бағдарынан жаңылдыратындай, уақытша дұрыс шешімге келуіне, қоғамдық үрдістерге араласуына кедергі келтіретіндей әртұрлі
жалған үміттер үялайды. Мұндай көңіл күйде қоғамдық сана сезім баскдцай мүдце көздеген адамдардьщ тарапынан бұрмалауға,
өз мақсаттарына пайдалануына оңай беріледі. Кейін бұқараның
бұған көзі жетуі оны қатты түңілдіріп, Оптимизм орнына пессимизм басым болуы мүмкін. Қоғам сындарды өзгерістер жағына іс-жүзіне
ауысқанда ғана адамдардьщ сана-сезімі болмысты неғүрлым жарқын өміршендік ауанда бағамдауға ойысады. Зұлымдық жеңіліп,
ізтілік үстемдік ететін қоғам орнатуға болады дейтін түсініқтер
қиял және осы себепті әлеуметтік тұрғыдан қауіпті болып шығады. Бұл екі категория — [[адамзат]] өмірінің мәңтілік серіқтері және
олардың түптамыры — адамның өзінде.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref>
[[Сурет:Glass-of-water.jpg|thumb|Alt=A|Жартылай толық немесе жартылай бос...]]
'''Оптимизм және пессимизм''' (лат. '''optіmus''' – ''жарқын'', '''pessіmus''' – ''қара түнек'') – болашақ туралы бір-біріне қарама-қарсы көзқарастар жүйесі. ''Оптимизм'' болашаққа жарқын сеніммен, түбінде жамандықты жақсылық, әділетсіздікті әділеттік жеңеді деген сеніммен қараса, ''пессимизм'', керісінше, сары уайымшылдықпен қарайды. Оптимизм мен пессимизмнің екі тұрпаты бар. '''''Біріншісі''''', белгілі бір негізде ашық не жасырын түрде қоршаған дүниені қозғалмайтын, мәңгі қатып қалған құбылыс ретінде қарастырады. '''''Екіншісі''''', жақсылықтың жамандықты түпкілікті жеңіп шығуға немесе керісінше бағытталған күресін тарихи дамуда қарайды. Мұнда тек өмір шындығына ғана емес, оның тарихи даму келешегіне ''“барлығы да жақсылыққа бастап келеді”'' немесе ''“барлығы да құлдырап барады”'' формулалары бойынша баға беріліп отырады. Бірінші тұрпаттағы оптимизм және писсимизм негізінен ежелгі [[грек мифологиясы]] мен соның негізінде дамыған [[антикөзқарастық дәуір философиясына]] тән, онда материялық және әлеуметтік дүниенің өмір сүруі жыл мезгілдерінің ауысуы немесе аспан денелерінің қозғалысы сияқты өзін-өзі мәңгі қайталап отыратын құбылыс деп сипатталады. Бұл [[философия]] өкілдерінің түсінігі бойынша өмірде де, тарихта да ешқандай “мән” жоқ. Алайда грек философиясының тарихында [[Платон]], [[Эпикур]] сияқты оптимистік көзқарастағы ойшылдар болды. Сөйтіп, гректердің көзқарасына ''космолиттік оптимизм'' мен ''тарихи пессимизм'' тән болды. Оптимистік және пессимистік көзқарастар ''Қайта өркендеу'' және ''Ағартушылық дәуірлерінде'' де өзіндік ерекшеліктерімен көрініп, дамып отырды. Болашаққа оптимистік немесе пессимистік көзбен қарау кәдімгі санаға негізделген халықтың дүниеге көзқарасында да үнемі көрініс тапты. Оптимизм тұтас алғанда, сындарлы, адамдарды болмысқа көңілі толушылық сезіміне бөлейді. Алайда ол болмысты сыни тұрғыдан ұғынумен астаспаса, адамдарды тек жағымды жайттарды ғана қабылдауға бейімдеп, адамның санасында әр түрлі жалған үміттер ұялатады. Мұндай көңіл-күй ауанында жеке басының мүддесін көздеген адамдар қоғамдық сана-сезімді бұрмалап, өз мақсаттарына пайдалануға тырысады. Бұқараның бұған көзі жетуі оны қатты түңілдіріп, оптимизмнің орнына пессимизм дендеуі мүмкін. Қоғам сындарлы өзгерістер жағына іс жүзінде аяқ басқанда ғана адамдардың сана-сезімі болмысты неғұрлым жарқын өміршеңдік ауанда бағамдауға ойысады. Бұл екі категория адамзат өмірінің мәңгілік серіктері және олардың түп тамыры адамның өзінде. Дүниеге, тарихқа және адамға қатысты байыпты, реалистік көзқарас қана адамдардың сенімді болашағын қамтамасыз етеді.
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Әлеуметтану]]
[[Санат:Адам қасиеттері]]
[[Санат:Позитивті психика]]

Пессимизм

2015-12-18T17:46:34Z

Ulan: «Саясат» деген санатты аластады; «Адам қасиеттері» деген санатты қосты (HotCat құралының кө...

[[File:Glass-of-water.jpg|thumb|right|200px|Ыдыстағы су '''жартылый толық''' па әлде '''жартылай толық емес''' пе? Пессимисттер жауабы: "жартылай толық емес", оптимисттер жауабы: "жартылый толық"]]
'''Пессимизм''' - ({{lang-la|''pessimus''}} - ең жаманы) - жағымсыз, күмәнді тұрғыда дүниені қабылдау түрі<ref>Қазіргі заман ұғымдарымен терминдерінің қысқаша түсіндірме сөздігі. Алматы: "Сөздік-Словарь", 2001.ISBN 5-7667-8676-Х</ref>; [[оптимизм]]ге қарама-қарсы. Қарапайым түсінікте - жабыққан көңіл-күй, шынайылықтың тек жағымсыз жақтарын көруге бейімділік, шарасыздық күйі, өмірдің мәнсіздігін сезіну, сәтсіздіктерді тым ауыр, күйзеліспен қабылдау. Философиялық түсінікте пессимистік дүниетаным әлемде қайғы-қасіреттің басымдығына, әділетсіздік үстемдігіне, тарихи процестің мақсатсыздығына меңзейді.

[[Жаһандану процестері]] "жалпыадамзаттық құндылықтардың" ұлттық мәдениет құндылықтарымен шиеленісіне әкеп соқтырды. Осылайша, XX ғ. аса көрнекті ойшылдары (А. Швейцер, А.Тойнби, Э.Фромм, Н.А. Бердяев) либералды құндылықтардың, олардың өмір мәнін түсінуде ресмилігін, әлемдік тәртіпті жетекші державалардың пайдасына шешіп беруде. Батыстық басым көңіл-күйді [[социологиялық талдау]] адамдардың болашаққа сенімсіздікпен қарайтынын көрсетті. Экологиялық апат, милитаризмнің қайта үдеуі, өмір сүру қажеттіліктерінің қымбаттауы, бірнеше есе қарқындауы қоғамның тұрақты дамуына еш септігін тигізбеуде. Қазіргі қоғамдық-саяси ойда оптимистік пиғыл тек жаһандануды жақтаушы доктриналарда басым, ал дәстүрлі мәдени құндылықтарға сүйенетін философия әлемнің күйзелісін болжауда. XXI ғ. жаһандану алдындағы үрей ең пессимистік дәлел болуда.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Адам қасиеттері]]
[[Санат:Сөздік]]

{{Stub}}

Математикалық оптимизация

2015-12-16T11:04:50Z

Ulan: «Математикалық оптимизация» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[File:MaximumParaboloid.png|right|thumb|Парабалойд графы f(''x'',''y'') = -(''x''²+''y''²)+4. (0,0,4) нүксесіндегі глобалды максимум қызыл нүктемен белгілеулі.]]
'''Математикалық оптимизация''' (өзге атаулары '''оптимизация''' немесе '''математикалық бағдарламалау''') — [[математика]]лық пән. [[Сызықтық шектеу|Сызықтық]] және [[сызықтық емес шектеу]]лер бойынша ([[теңдеу]]лермен және [[теңсіздік]]термен) анықталған жиындардағы көп [[айнымалы]]дан [[тәуелді функция]]лардың [[экстремум]]дарын табу жолының [[теория]]сы мен әдістерін оқытады.''' М. б. ғылым ретінде 20 ғ-дың 50 — 70-ж. қалыптасты.'''

==Мысал ретінде есеп==
Математикалық оптимизация есебін жалпы түрде: <big>'''gі(x1, ..., xn)0, і=1, ..., m, (x1, ..., xn)'''</big>, (мұндағы Х — Rn-нің кез келген ішкі жиыны) жүйесімен берілген мүмкін болатын G жиынында f(x1, ..., xn) мақсат функциясын максимумға келтіру түрінде жазуға болады. М. б-дың әр түрлі есептер кластары f мақсат функциясына қойылатын шартқа және мүмкін болатын G облысына қойылған шектеулерге байланысты алынады. 
Егер <big>'''X=Rn'''</big>, f — сызықты, gі —[[аффинді]] болса, онда ''сызықтық бағдарламалау есебі'' алынады; ал осы функциялардың барлығы немесе біреуі сызықтық емес болатын есептермен ''сызықтық емес бағдарламалау'' айналысады; f пен мүмкін болатын жиын G дөңес болса ''дөңес бағдарламалау'' шығады; егер G облысы саны шектелген нүктелерден тұрса, онда ''дискретті бағдарламалау есептері'' шығады; f және (немесе) gі параметрлерінен тәуелді болғандағы есептерде ''параметрлік бағдарламалауға'' айналады; f және (немесе) gі кездейсоқ факторлардан тәуелділігі ескерілсе, ''стохастикалық бағдарламалау'' шығады; ''динамикалық бағдарламалауда'' тиімді шешім алу (f пен gі-дің нақты түрлерінен тәуелсіз) көп дымды процесс түрінде келтіріледі. Мақсаттық функция векторлы болатын есептерде М. б-ға жақындатылады. Ондай жағдайда оның экстремумын табу емес, тиімділігі жағын қарастыру керек. М. б-да экономиканы басқару, өндірістік процестерді автоматтандыру, жобалау, перспективалық жоспарлау, т.б. қарастырылады. М. б. есептерінде ЭЕМ кеңінен пайдаланылады. ''Ә. Қазанғапов''

<ref name="test">Қазақ Энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 6 том
==Сілтемелер==
<references />

{{wikify}}

{{Математика}}

[[Санат:Математика]]
[[Санат:Математикалық оптимизация]]

Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі

2015-12-16T06:46:07Z

Ulan:

'''Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі''' ({{lang-fr|'''S'''ystème '''I'''nternational d'unités, SI}}) — өлшемдердің халықаралық қалыпы, метрикалық жүйесінің заманауи нұсқасы.

SI күнделікті өмірмен қатар [[ғылым]] және [[техника]]да әлемдегі ең көп пайдаланатын бірліктер жүйесі болып табылады. Қазіргі кезде әлемнің көп елдерінде SI заңды түрдегі бірліктер жүйесі ретінде қабылданған және тіпті күнделікті өмірде дәстүрлі бірліктерді қолданатын елдердің өзі осы жүйе бірліктерін ғылымда әрқашан дерлік пайдаланады. Осы аздаған елдер (мысалы, [[АҚШ]]) дәстүрлі бірліктердің өзін SI бірліктерне ауыстырған.

Бұл жүйе мына өлшемдерге негізделінеді: [[ұзындық]], [[жол]] және [[орын ауыстыру]] үшін — [[метр]], масса үшін — [[килограмм]], [[уақыт]] үшін — [[секунд]].

'''Бірліктердің Халықаралық Жүйесі''' (SІ; СИ) — [[Өлшем]] мен [[салмақ]] жөніндегі 11-Бас конференцияда (1960) қабылданған физикалық шамалар бірліктерінің жүйесі. Кейін ол Өлшем мен салмақ жөніндегі 12 — 18-Бас конференцияларда дәлдене түсті. Оны [[КСРО]]-да қолдану 1963 жылдан басталды (ГОСТ 9867 — 61), ал 1982 жылдан ол міндетті түрде қолданыла бастады. Бірліктердің Халықаралық Жүйесінің артықшылығы — оның ғылым мен техниканың барлық саласын қамтитын әмбебаптығы және пропорционалдық коэффициенттері болмайтын теңдеулер негізінде құрылатын туынды бірліктерінің бір-бірімен үйлесімділігі. Сондықтан есептеу кезінде егер барлық шамалардың мәнін Бірліктердің Халықаралық Жүйесінің бірліктері арқылы өрнектейтін болсақ, онда формулаға бірлік таңдауға тәуелді емес коэффициeнттерді ендірудің қажеті болмайды. Берілген кестеде Бірліктердің Халықаралық Жүйесінің негізгі, қосымша және кейбір туынды бірліктерінің аталуы мен белгіленуі келтірілген. Алғашқы үш негізгі бірлік (метр, килограмм, секунд) механикалық табиғаты бар барлық шамалардың үйлесімді туынды бірліктерін құрастыруға мүмкіндік береді. Ал қалған төрт негізгі бірлік (ампер, кельвин, кандела, моль) механикалық табиғаты болмайтын шамалардың үйлесімді туынды бірліктерін құрастыру үшін қосылған (мысалы, [[ампер]] — [[электр]]лік және [[магнит]]тік, [[кельвин]] — [[жылулық]], [[кандела]] — [[жарық]], [[моль]] — [[молекула]]лық [[физика]] мен [[химия]] саласындағы шамалар үшін). Ондық еселік бірліктер мен үлестік бірліктердің аталуы арнаулы қосымша жалғаулардың көмегімен құрастырылады.

Халықаралық бірлік жүйесі (International Sistem Units) — 1960 жылы Парижде өткен мөлшер мен салмақ туралы XI Генералдық конференцияда барлық ғылыми, техникалық, халықшаруашылығы салаларға және білім жүйесіне арналып, қабылдаған физикалық шамалардың әмбебап бірлік жүйесі.
<ref name = "source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>

{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto"
|+'''Кесте 1 — SI негізгі бірліктері'''<ref name=sp330>{{cite book |author=Barry N. Taylor, Ed. |title= The International System of Units (SI)|origyear= 2001 |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |accessdate=2007-10-30|publisher=National Institute of Standards and Technology|location= Gaithersburg, MD|pages=9}}</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>

|-
!Атауы
!Халықаралық белгілеуі
!Өлшемі
|-
![[метр]]
|'''m'''
|[[ұзындық]]
|-
![[килограм]]
|'''kg'''
|[[масса]]
|-
![[секунд]]
|'''s'''
|[[уақыт]]
|-
![[Ампер (өлшем бірлік)|ампер]]
|'''A'''
|[[ток күші]]
|-
![[келвин]]
|'''K'''
|[[термодинамикалық температура]]
|-
![[моль]]
|'''mol'''
|[[зат мөлшері]]
|-
![[кандела]]
|'''cd'''
|[[жарық қарқыны]]
|-
|}

Метр, килограм, секунд бірі-бірімен үйлестіріліп қолдануы мүмкін. Бұл әртүрлі өлшемдер жасайды. Мысалы, [[көлем]], [[қуат]], [[қысым]], [[жылдамдық]] дегендер үшін.

Кей уақытта үлкендеу мен кішілеу өлшеу мағыналарын айтқанда, өлшем атаулары алдына арнайы префикс қосылады. Мысалы, ''кило'' — «1000», ''милли'' — «0,001». Сонда [[километр]] — 1000 метр болады, [[миллиграм]] — 1/1000 [[грам]] бөлшегі. Осы арнайы префикстер үшін төменгі кестені қараңыз.

{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto"
|+'''Кесте 2 — SI префикстері'''
|- align="center"
! Атауы
! [[йотта-]]
! [[зетта-]]
! [[екса-]]
! [[пета-]]
! [[тера-]]
! [[гига-]]
! [[мега-]]
! [[кило-]]
! [[һекто-]]
! [[дека-]]
|- align="center"
! Халықаралық белгілеуі
| Y
| Z
| E
| P
| T
| G
| M
| k
| h
| da
|--
! Еселігі
| 1024
| 1021
| 1018
| 1015
| 1012
| 109
| 106
| 103
| 102
| 101
|- align="center" style="border-top: 2px solid #000; "
! Атауы
! [[деси-]]
! [[сенти-]]
! [[милли-]]
! [[микро-]]
! [[нано-]]
! [[пико-]]
! [[фемто-]]
! [[атто-]]
! [[зепто-]]
! [[йокто-]]
|- align="center"
! Халықаралық белгілеуі
| d
| c
| m
| µ
| n
| p
| f
| a
| z
| y
|--
! Еселігі
| 10−1
| 10−2
| 10−3
| 10−6
| 10−9
| 10−12
| 10−15
| 10−18
| 10−21
| 10−24
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Стандарттар]]
[[Санат:Өлшем бірліктері]]
[[Санат:Физика]]

{{Stub}}

Жинақылық

2015-12-15T06:53:10Z

Ulan:

'''Жинақылық''' — адамның ерік-[[жігер]] сапаларының ұнамды бір түрі. Жинақылық алдымен [[кісі]]нің жеке басының, жұмыс орнының, тұрағының реттілігі мен тазалығынан көрінеді. Жинақы адам өзінің [[уақыт]]ын ғана емес, өзгенің де уақытын қадірлей біледі. Мұндай адам белгілі [[режим]]мен өмір сүреді. Уәдесіне берік, [[салақтық]], [[жалқаулық]], [[енжарлық]], [[бойкүйездік]] секілді келеңсіз мінезден аулақ жүреді. Үйде де, түзде де өзін бір қалыпты ұстайды. Жинақы адамның эстетикалық талғамы да жоғары болады. Ол мінез-құлық мәдениетіне жетік, оны іс жүзінде үнемі орындап отыратын жайсаң жанды, өнегелі [[тұлға]].<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref>

Жинақылық — [[әскер]]лердің (күштердің) ұрыс қимылдарының алдында және барысында әр түрлі жағдайларда шапшаң жылжу (қозғалу), сондай-ақ ұрыстық ретке жайылу (жазылу) қабілеті. Әскерлер (күштер) козғалысының жылдамдығымен және олардың жазылу уақытымен сипатталады. Әскерлердің маневрі мен қайта топталуын тез жүзеге асыру мүмкіндігі факторларының бірі болып табылады. Әскерлердің (күштердің) жоғары жинакылығы олардың [[жауынгерлік күш]]ін шабуылда жауды (қарсыласты) талкандау үшін және қорғаныста қарсы соққы беру кезінде тиімді пайдалануға жол береді, сонымен қатар өз шығындарын азайтуға әсерін тигізеді. Жинақылық термині кейде әскери техниканың жылжымалылығын білдіру үшін де қолданылады. Жинақылықты арттыруға (жоғарылатуға) [[бөлім]]дер мен [[құрама]]лардың құрамында танк, ЖҮМ, БТР, автомобиль санын көбейту, әскерлерді өздігінен жүретін артиллериямен жабдықтау, ұрыстық, көліктік және арнайы машиналардың өнімділігін, арттыру аркылы қол жеткізіледі. Көптеген (біркатар) шетел армияларында жинақылықты арттыру (жоғарылату) жолдарып іздестіруге үлкен мән берілген және берілуде. [[1960]] жылдардың басында [[АҚШ]] армиясында авиация мен тікүшақтарды ұрыс даласына жаяу әскер бөлімшелері мен бөлімдерін жылдам түсіру үшін пайдалануды қарастыратын әуе жинақылығының тұжырымдамасын әзірлеу басталды. Стратегиялық жинақылық деп әскерлерді қысқа мерзімде бір әскери қимылдар театрынан екіншісіне тасымалдау авиациясымен және [[теңіз флоты]]мен түсіру мүмкіндігі айтылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ , 2001 жыл</ref>

==Дереккөздер:==
<references/>
{{stub:Әскери іс}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Адам қасиеттері]]
[[Санат:Әскери іс]]

Жақша

2015-12-15T06:38:52Z

Ulan: «Математикалық белгілер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Тыныс белгілері|()}}
''' Жақша ()''' — жұптанып қолданылатын тыныс белгісі. Жақшаның ''дөңгелек жақша'' [()], ''тік'' ([ ]), ''пішінді жақша'' ({}), ''сынық жақша'' (< >) деп аталатын түрлері бар. Олар сөзге, сөз тіркесіне немесе сөйлемге қосымша мән-мағына жүктеу, белгілі бір ойды анықтау, автордың ой-пікірін, көзқарасын аңғарта түсу үшін қолданылады. Жақша ішіндегі сөздің немесе сөйлемнің, яғни ойдың басталған жерінен ашылып, ойдың аяқталған жерінен жабылады. Оның төрт түрі де ғылымның барлық саласында дерлік қолданыла береді. Жақша жазуда пайдалынатын [[тыныс белгілері]]нің бірі. Жақша, негізінен, мағынаға байланысты қойылатын тыныс белгі. Жақшаға алынатын сөздер мен сөйлемдер жақшаға алынбаған сөздермен грамматикалық байланыспайды. Жақшаға алынған сөздер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] баяндалып отырған ойды анықтай түсу үшін, кейде оның жеке мүшелерін түсіндіру үшін, оған ескерту жасау үшін, ойдын қайдан алынғандығын көрсету үшін қолданылады. Демек, жақшаға алынатын сөздер мен сөз тіркестері басы артық нәрселер емес, сөйлем ішіндегі бір ойды немесе жеке бір сөзді дәлірек түсіндіретін, аутордың белгілі бір нәрсе жайында көзқарасын аңғаратын - керекті сөздер.

== Қойылу жағдайлары ==
Жақша мынадай орындарда қойылады:
# Өзінен бұрынғы сөздің немесе сөз тіркесінің мағынасын айқындау мақсатында қолданылған түсіндірме мәнді қыстырма сөздер жақшаға алынады.
# Сөйлемдегі бір ойдың мағынасын ашып көрсететін немесе оған аутордың көзқарасын білдіретін түсіндірме мәнді қыстырма сөйлемдер сөйлем ортасында келсе де, жақшаға алынады.
# Белгілі сөздерді түсіндіру үшін оның аудармасы, синонимі, екінші бір тілдегі баламасы беріледі де, жақшаға алынады.
# Алынған дәйексөз, мысал кімдікі екендігін және қайдан алғандығын көрсету үшін, соңынан жазылған кітаптың аты, ауторы т. б. жақшаға алынады.
# Бір сөйлемнің ішінде әрі қыстырма сөз, әрі түсіндірме мәнді қыстырма сөйлем өзара тіркесіп келетін болса, бұлар түгелдей жақшаға алынады да, қыстырма сөз қыстырма мәнді сөйлемнен үтірмен ажыратылады.
# Драммалық шығармалардағы аутордың түсініктемелері, кейіпкерлердің мінез-құлқын, қимыл-әрекетін т. б. білдіретін сөздері жақшаға алынады.
==Сілтемелер==
Қазақ энциклопедиясы
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақ тілі]]
[[Санат:Грамматика]]
[[Санат:Тыныс белгілері]]
[[Санат:Математикалық белгілер]]

Маклорен қатары

2015-12-14T17:06:22Z

Ulan: «Математика» деген санатты аластады; «Есептеу математикасы» деген санатты қосты ([[УП:HOT...

'''Маклорен қатары''', [[f(z) функциясы]] үшін Маклорен қатары — түріндегі [[дәрежелік қатар]]. 1742 жылы [[Колен Маклорен]] (1698 — 1746) қарастырған. Егер f(z) функциясы [[аналитикалық нөл]]де дәрежелік қатарға жіктелетін болса, онда ол қатар маклорен қатарымен сәйкес келеді. Егер функция m айнымалысынан тәуелді болса, онда маклорен қатары [[еселідәрежелік қатар]]ға жіктеледі: мұндағы, k=(k1, k2, ..., km), k — теріс емес бүтін сан. Маклорен қатары [[Тейлор қатары]]ның дербес жағдайы.

==Дереккөздер==
[[Қазақ энциклопедиясы]]

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Есептеу математикасы]]

{{stub}}

[[pl:Wzór Taylora#Szereg Taylora]]

Санат:Аңыздардағы тіршілік иелері

2015-12-09T06:35:24Z

Ulan: Жаңа бетте: санат:мифология

[[санат:мифология]]

Алыптар

2015-12-09T06:26:45Z

Ulan: «Алыптар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Алыптар''' (көне грекше Τιτᾶνες) — ежелгі грек мифологиясында, екінші буынның құдайлары, Уранның ( Аспан) және Геяның ( Жер) балалары. Олардың 6 бауырлары мен 6 қыздар, өзара неке қиып, Құдайлардың жаңа буынын туды.

== Этимологиясы ==
Бұл сөзде этимология жоқ. Бұл сөз грекшеге, Азиялық қайнардан кірген деген болжаулар кездесіп жатады. Гесиодтың мазмұны бойынша, бұл сөз кө грекше τιταίνω — «тартамын» деген сөзден шыққан деп айтады, бірақ бұл тек халық этимологиясы.

== 6 бауырлар ==
Гесиод бойынша, Уранның 6 баласы (жасына қарай);
* [[Океан]] — гректердің ойлағандай, құрлықты қоршап тұратын, дүниежүзілік ағымда билік ететіді.
* Кей (Кой) — Феба алыпының жұбайы, Летаның әкесі, Аполлон мен Артемида егіздерінің атасы.
* Криос (Крий)
* Гиперион
* Иапет (Япет)
* [[Кронос]] (Крон)

== 6 алып қыздар ==
Гесиод бойынша, Уран мен Геяның 6 қыздары:
* Тейя
* Тефида (Тефия)
* Рея
* [[Фемида]]
* Мнемосина
* Феба
Өтірік Аполлодор бойынша, олар жеті болу керек (Дионаны қосқанда)
Орфиктар бойынша да, олар жеті болу керек (қайтадан Дионаны қосқанда)

Диодор бойынша, олар Кносста мекен етті, олар бесеу болды – Рея, Фемида, Мнемосина, Феба және Тефия.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]]
[[Санат:Аңыздық гуманоидтар]]
[[Санат:Алыптар]]

Селена

2015-12-09T06:22:20Z

Ulan: «Құдайлар» деген санатты аластады; «Алыптар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[File:Altar Selene Louvre Ma508.jpg|thumb|[[Геспер]], Селена және Фосфор ([[Лувр]], [[Париж]])]]
'''Селена''' ({{lang-el|Σελήνη}}, {{lang-la|Luna}}) немесе '''Мена''' ('''Мене''') есімімен танымал — [[ежелгі грек мифологиясы]]ндағы [[Құдай-алыптар]]дың бірі<ref>[[Мифы народов мира (энциклопедия)|Мифы народов мира]]. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.424, [[Любкер, Фридрих|Любкер Ф.]] [[Реальный словарь классических древностей]]. М., 2001. В 3 т. Т.3. С.269; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 6, 1; 7, 5</ref>. Алып, [[Гиперион]] мен [[Тейя]] алыптарының қызы<ref>Гесиод. Теогония 371; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 2, 2</ref>, [[Гелиос]] пен [[Эос|Эостың]] әпкесі. Жарық айдың Құдайы<ref>Гомер. Одиссея IX 144 </ref>. Аркадяндарға сүйенсек, олар ай шықпай тұрып туылды<ref> Лукиан. Астрология туралы 26</ref>. Селенаға римдік Диана сәйкес келеді.

Аспанда оның ғашығы [[Зевс|Зевстің]] өзі болды; Зевстен, Селена [[Афина|Афинада]] көктемгі күн мен түн теңелетін күнде құрмет тұтатын [[Пандия|Пандияны]] туды; Тау Аркадиясында оның досы [[Пан (мифология)|Пан]] болды. Айтулар бойынша, Пан Айды жақсы көріп, ақ қойға айланып, оны орманға әкеледі.

Әңгімеде айтылғандай, ат үстінде отырып келе жатқан Селена, Олимпияда бейнеленген. [[Кавказ Албаниясы|Кавказдық албандардың]] Селенаны құрмет тұтатыны туралы [[Страбон]] айтқын.

Ақындар, бірде оны «жарқырап тұрған түннің көзі» деп атайды (Пиндар, Эсхил), бірде аспандағы, қолында шамы бар, өз артынан [[жұлдыз|жұлдыздарды]] алып жүрген сұлу және әсем әйел деп ойлайды, ол күміс жалтырымен ай толуында шыққанда (Салфо). Селена – Гиперионның қызы, Гелиостың әпкесі, яғни күннің; ол әсем ақ қанат пен жұмсақ шамы бүкіл жер мен аспанды жаулап тұрған басындағы күміс түсті шірдің иегері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алыптар]]
[[Санат:Ежелгі грек құдайлары]]
[[Санат:Грек құдай әйелдері]]

Санат:Готик сәулеті

2015-12-08T11:30:21Z

Ulan: Жаңа бетте: Санат:Сәулет өнері

[[Санат:Сәулет өнері]]

Готика

2015-12-08T11:29:29Z

Ulan: «Готик сәулеті» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Сурет:Готика стилі.jpeg|424 × 306px|нобай|оңға|Готика стилі]]
'''Готика''' ({{lang-el|γοτθικο}}) — [[Еуропа]] (әсіресе, Батыс Еуропа) елдерінің сәулет өнерінде 12 ғ-дың 2-жартысында пайда болып, 16 ғ-да кең өріс алған стиль.

Шартты түрде герман тайпалары - готтардың есімімен аталып кеткен. Готиканы орта ғасырлардағы қалалық және сарайлық мәдениет тудырады. Ол роман стилінің орнын басты. Готика [[Стиль|стилі]] шіркеу сәулет өнерінде кең қолданылды. Сондай-ақ, [[ақсүйектер]] қауымы құрылыстарын (ратушалар, сауда орындары), қамалдар, тұрғын үйлер салуда да маңызды орын алды. Готика стилінде салынған ғимараттар зәулім биіктігімен, әсем нақыш, асқан сән-салтанатымен көз тартады. Олар бағана қатарына иек артқан сүйір арқалы, ғимараттың ішкі төбесін шатырлауда (күмбездеуде) үлкен үйлесім тапқан айқыш уықта ([[нервюра]]) болып келеді. Бүйір қабырғаларға жанастыра салынған тұғыр бағаналар ([[контрфорс]]) шатырмен жартылай арқа ([[аркбутан]]) арқылы байланысады.

Бұл конструқция жаңа әдіс ғимараттың әрі еңселі, әрі бүйірлі бола түсуіне жол ашып, тұғыр бағаналардың арасын түгелдей шынылауға мүмкіндік туғызды. Түрлі-түсті шыныларды әсем қиоластыра отырып өрнек салу готика стиліндегі өнерле кең өріс алды. Сән өнері ([[витраждау]], сан алуан ескертқіштер тұрғызу) және қосалқы өнер (тас қашау, сүйек қырнау, темір қақтау, т.б.) де биік сатыға қөтерілді. Өнердің бұл түрлері, әсіресе, ғибадатханалар салуда кең қолданады. Оларға діни нышандар тын және ойып жасалатын нұсқа болып екіге бөлінеді: бедерлі нұсқала бояу сурет бетіне жағылады ([[ксилография]], [[линогравюра]]). Ойма нұсқала бояу ойылған сурет сызықтарына толтырылады ([[офорт]], [[акватинта]], [[мещотинто]], [[лавис]], т.б.). Готиканың жасалуы бірнеше қезеңнен тұрады: алдымен қағазға салынған эскиз тақтаның бетіне көшіріледі.

Содан соң арнаулы металл аспаптармен ([[штихель]], [[қашау]], [[гравирлейтін инелер]], [[арнаулы пышақтар]]) немесе хим. әдістермен ([[қышқыл]]мен [[күйдіру]], т.б.) бұл сусын өзгеріссіз, айнытпай шығаруға болатындығы - Готиканың ерекшелігі.

Қондырғылы Готикамен (эстамптар) қатар кітап Готикасы да кең тараған. Алғашқы Г. 6 - 7 ғ-ларда 868 ж. [[Қытай]]да жасалғаны анықталған. Готика өнері 14-15 ғ-да Бат. [[Еуропа]]да, 17- 18 ғ-дар да ағаштағы Готика- ксилография [[Жапония]]да дамыды. [[Ресей]]де 16 ғ-дан белгілі. 18 - 19 ғ-ларда Готика кең таралды. Қазақстанның бейнелеу өнерінде Готика өнердің өркендеген түрлерінің біріне айналды. Республиканың жетекші графикашылары В.И.Антощенко-Оленев, мен пропорц. шарттылық тән, сондай-ақ әмірге деген құштарлық, асқақ рух та аңғарылып тұрады. Г. Францияда ([[Париж]]дегі, [[Реймс]]тегі, Аменъедегі ғибадатханалар), [[Германия]]да, [[Нидерланд]]та, [[Англия]] мен [[Испания]]да, [[Скандинавия]] елдерінде, [[Италия]]да дамыды.

Бірқатар Готикалық маңызды есқерткіштер [[Чехия]]да, [[Словакия]]да, [[Польша]]да, [[Венгрия]] мен [[Хорватия]]да, [[Словения]]да, т.б. жерлерде сақталған. 15 - 16 ғ-ларда Бат. Еуропа елдерінің көпшілігінде Готиканы Қайта әркендеу дәуірінің өнері ығыстырыл шығарды. гравюра (франц. дгауиге - бедер сурет) - графика өнерінің бір түрі; тақтаға бедерлен салған суреттің қағазға түсірілген көшірмесі (эстамп) Готика деп аталады.

Өңдеу әдісіне байланысты Готика бедерленіп жасаларет тактаның бетіне әйылып немесе бедерленіп түсіріледі. Одан кейін тақтаның бетіне бояу жағылып, қолмен немесе арнаулы станокпен қағазға басылады. Готикалар бедерлену әдісіне қарай бірнеше түрге бөлінеді: мысқа ойылып жасалатын Готика, ағаштағы Готика - ксилография, линолеумдегі Готика - линогравюра, офорт, меццотинто, т.б. Г. жасалатын негізгі заттар: металл (мыс, мырыш, болат), ағаш (шамшат, пальма, алмұрт ағашы), линолеум, т.б. Г. көбінесе ақ және қара болып келеді. Алайда әрқайсысына әр түсті бояу жағылған бірнеше тақталан басылатын түрлі-түсті Готика да кездеседі. Готика график, өнерге тән сан түрлі бейнелеу құралдарын пайдаланады. Қаттылығы әр түрлі нөрселерден жасалуына орай қалыптасқан стильдік өзгешелік, авторлық бір нүсқаның көп дана.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Сәулет өнері]]
[[Санат:Готик сәулеті]]

Әуесқой бокстан Азия чемпионаты

2015-09-05T11:20:18Z

Ulan: /* Ерлер */

'''Әуесқой бокстан Азия чемпионаты''' Азия елдерінің бокс әуесқойлары үшін аса маңызды жарыс болып табылады. Алғашқы чемпионат 1963 жылы [[Тайланд]]тағы [[Бангкок]]та өтті.
== Әуесқой бокстан Азия чемпионатының тарихы ==
=== Ерлер ===
{|class="wikitable sortable"
! Жыл !! Чемпионат !! Қабылдаушы ел !! Алтың медальдардың ең үлкен саны
|-
|align="center"|[[1963]]
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1963|I]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|Japan}} [[Жапония]] (3 А)
|-
|align="center"|1965
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1965|II]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Сеул]], [[Оңтүстік Корея]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (8 А)
|-
|align="center"|1967
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1967|III]]
|{{Flagicon|Sri Lanka}} [[Коломбо ]], [[Шри-Ланка]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (4 А)
|-
|align="center"|1970
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1970|IV]]
|{{Flagicon|Philippines}} [[Манила]], [[Филиппин]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (4 А)
|-
|align="center"|1971
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1971|V]]
|{{Flagicon|Iran|1964}} [[Тегеран]], [[Иран]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (4 А)
|-
|align="center"|1973
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1973|VI]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Тайланд]] (5 А)
|-
|align="center"|1975
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1975|VII]]
|{{Flagicon|Japan}} [[Иокогама]], [[Жапония]]
|{{Flagicon|Japan}} [[Жапония]] (6 А)
|-
|align="center"|1977
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1977|VIII]]
|{{Flagicon|Indonesia}} [[Джакарта]], [[Индонезия]]
|{{Flagicon|Iran|1964}} [[Иран]] (4 А)
|-
|align="center"|1980
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1980|IX]]
|{{Flagicon|India}} [[Бомбей]], [[Үндістан]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (3 А)
|-
|align="center"|1982
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1982|X]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Сеул]], [[Оңтүстік Корея]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (7 А)
|-
|align="center"|1983
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1983|XI]]
|{{Flagicon|Japan}} [[Окинава (город)|Окинава]], [[Жапония]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (6 А)
|-
|align="center"|1985
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1985|XII]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (7 А)
|-
|align="center"|1987
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1987|XIII]]
|{{Flagicon|Kuwait}} [[Кувейт (город)|Кувейт]], [[Кувейт]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (8 А)
|-
|align="center"|1989
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1989|XIV]]
|{{Flagicon|China}} [[Пекин]], [[Қытай]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (8 А)
|-
|align="center"|1991
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1991|XV]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Тайланд]] (6 А)
|-
|align="center"|1992
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1992|XVI]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (6 А)
|-
|align="center"|1994
|[[Бокстан Азия чемпионаты1994|XVII]]
|{{Flagicon|Iran}} [[Тегеран]], [[Иран]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] (5 А)
|-
|align="center"|1995
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1995|XVIII]]
|{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Ташкент]], [[Өзбекстан]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] (6 А)
|-
|align="center"|1997
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1997|XIX]]
|{{Flagicon|Malaysia}} [[Куала-Лумпур]], [[Малайзия]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Тайланд]] (4 А)
|-
|align="center"|1999
|[[Бокстан Азия чемпионаты 1997|XX]]
|{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Ташкент]], [[Өзбекстан]]
|{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Өзбекстан]] (7 А)
|-
|align="center"|2002
|[[Чемпионат Азии по боксу 2002|XXI]]
|{{Flagicon|Malaysia}} [[Серембан]], [[Малайзия]]
|{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Өзбекстан]] (5 А)
|-
|align="center"|2004
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2004|XXII]]
|{{Flagicon|Philippines}} [[Пуэрто-Принцесса]], [[Филиппин]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] (3 А)
|-
|align="center"|2005
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2005|XXIII]]
|{{Flagicon|Vietnam}} [[Хошимин]], [[Вьетнам]]
|{{Flagicon|Pakistan}} [[Пәкістан]] (3 А)
|-
|align="center"|2007
|[[Бокстан Азия чемпионаты2007|XXIV]]
|{{Flagicon|Mongolia}} [[Ұланбатыр]], [[Моңғолия]]
|{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Өзбекстан]] (3 А)
|-
|align="center"|2009
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2009|XXV]]
|{{Flagicon|China}} [[Чжухай]], [[Қытай]]
|{{Flagicon|China}} [[Қытай]] (3 А)
|-
|align="center"|2011
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2011|XXVI]]
|{{Flagicon|South Korea}} [[Инчхон]], [[Оңтүстік Корея]]
|{{Flagicon|China}} [[Қытай]] {{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] {{Flagicon|South Korea}} [[Оңтүстік Корея]] (2 А)
|-
|align="center"|2013
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2013|XXVI]]
|{{Flagicon|Jordan}} [[Амман]], [[Йордания]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] (7 А)
|-
|align="center"|2015
|[[Бокстан Азия чемпионаты 2015|XXVII]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]], [[Тайланд]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан]] (5 А)
|}

=== Әйелдер ===
{|class="wikitable sortable"
! Жыл !! Чемпионат !! Қабылдаушы ел !! Алтың медальдардың ең үлкен саны
|-
|align="center"|2001
|[[Бокстан Азия чемпионаты(әйелдер арасында) 2001|I]]
|{{Flagicon|Thailand}} [[Бангкок]]
|
|-
|align="center"|2003
|[[Бокстан Азия чемпионаты(әйелдер арасында) 2003|II]]
|{{Flagicon|India}} [[Хисар (округ)|Хисар]]
|
|-
|align="center"|2005
|[[Бокстан Азия чемпионаты(әйелдер арасында) 2005|III]]
|{{Flagicon|Taiwan}} [[Гаосюн]]
|
|-
|align="center"|2008
|[[Бокстан Азия чемпионаты(әйелдер арасында) 2008|IV]]
|{{Flagicon|India}} [[Гувахати]]
|
|-
|align="center"|2010
|[[Бокстан Азия чемпионаты(әйелдер арасында) 2010|V]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Астана]]
|
|}

[[Санат:Азия чемпионаттары]]
[[Санат:Әуесқой бокстан Азия чемпионаты|*]]
[[Санат:Бокс]]

Өзін-өзі өлтіру

2015-07-29T09:50:58Z

Ulan:

{{wiki}}
'''Өзін-өзі өлтіру''' — өзін өмірден қасақана айыру (суицид). Өзін-өзі өлтірудің себептері әр түрлі. Көп жағдайда өзін-өзі өлтіруге себеп болатын нәрсе [[өмір]] жағдайының шынайы қиындылығы және өмір оңалмайды деп есептеу. Депрессивті жағдайлар «жиналып» соның салдарынан өзін-өзі өлтіру болуы мүмкін. Өзін-өзі өлтіру қарттарға, [[нашақорлар]]ға, жазылмайтын аурумен ауыратындарға, [[қылмыскер]]лерге тән әрекет. Балалардың өзін-өзі өлтіруі ашық қарсылық білдіру түрінде, көбінесе ата-аналарына қатысты жасалады. [[Криминалистика]]да өзін-өзі өлтіру әр түрлі негіздер бойынша сараналады. Мысалы:
# Қорытынды өзін-өзі өлтіру (өзін-өзі өлтірер алдында өз әрекетеріне есеп беретін, бірақ кінәсыз қиын жағдайдаға түскен, ойлану нәтижесінде болашақтың жоқтығына көзі жеткен адамдардың өзін-өзі өлтіруі, қаржының жоқтығы, жазылмайтын ауру және т.б.);
# Ашық қарсыласу түріндегі өзін-өзі өлтіру (бақытсыз [[махаббат]], ажырасу т.б. себеп болатын жан күйзеліс әрекет);
# Аяқ астынан өзін-өзі өлтіру (жаман хабар алғаннан кейін, [[отбасы]]ндағы не жұмыстағы ойда жоқта пайда болған қиыншылықтан кейін өзін-өзі өлтіруге аяқ астынан бел буу);
# [[Психика]]лық ауырған кезде өзін-өзі өлтіру.<ref>[[Қазақ тілі]] [[термин]]дерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі (топтама); [[Заңтану]] топтамасы. - [[Алматы]] "[[Мектеп]]" [[2002 жыл]]"</ref>

БӘДСҰ (''Бүкіл әлемдік денсаулықты сақтау ұйымы'') берген мәлімет бойынша дүние жүзінде жыл бойы 500 мың адамдар өз өмірлерін қияды. Ең жоғарғы суицид көрсеткіші ол [[Германия|ФРГ]], [[Германия|ГДР]], [[Австралия]], [[Швецария]], [[Венгрия]], [[Чехославакия]]да болса, ең төменгі көрсеткіш ол [[Болгария]]да, [[Ирландия]]да және [[Үндістан]]да. [[АҚШ|АҚШ-та]] өзін-өзі өлтіру деңгейі 100 мың адамға орташа алғанда 25-29 адамнан келсе, [[КСРО|КСРО-да]] шамамен 23-24 адамнан келеді.

Қазақстан 2014 жыл бойынша жасөспімірдер арасында өзінөзі өлтіру деңгейі бойынша әлемде 100 мың адамға шаққанда 25.6 жас өліп 4-ші орын алған.<ref>http://www.therichest.com/rich-list/the-biggest/10-countries-with-the-highest-suicide-rates-in-the-world/?view=all</ref>

XXI ғасырда дүние жүзінің ғалымдарын толғандыратын мәселе ол қазіргі кезде [[жасөспірімдер]] арасында жиі кездесетін-суицид. БӘДСҰ-ның соңғы мәліметтері бойынша 15-24 жас аралығындағы жасөспірімдер арасында өзін-өзі өлтіру екі есе артып кетті. Ол мемлекеттегі экономикалық жағдайларға байланысты. Мәселем Францияда соңғы 10 жылда суицидттен өлген балалар саны үш есе артқан. Енді бұл өлімдер жол апатынан қайтыс болған адамдар санымен теңеліп отыр. АҚШ-та 15-19 жас аралығындағы өзін- өзі өлтіру саны 1 жылда 5000-ға дейін көтерілді. Қазіргі кезде АҚШ-та ең маңызды өлімдердің арасында суицид 10-шы орында тұр. Онда 1978 жылда 15-19 жас аралығындағы жасөспірімдер арасында 29000 суицид тіркелген. Бұнда соңғы 30 жылда суицид 15-19 жас аралығындағы қыздар арасында 200%, ал бозбалалар арасында 300%-ға дейін көтерілген.

Суицид термині итальян психологы Г. Дэзен 1947 жылы енгізіп, оны “өзін-өзі өлтіруге әрекет ету” - деп түсіндіреді.

Қазіргі кезде Суицидалогия деп аталатын үлкен бір ғылыми бағытты бар, ол социология, психология, медицина, демография, психиатрия тоғысында пайда болып осындай әрекетке баратын тұлғалардың ерекшелігін, әрекетін, себептерін зерттеуге тырысты.

Суицидалды мінез-құлық – адамның саналы түрде өзін-өзі өлтіргісі келетін тұлғаның мінез-құлқының бір түрі деп есептеді.

Адамзат тарихында өзін-өзі өлтіру әрекеті әртүрлі бағаланады. Европа халқында өзін-өзі өлтіретін адамдар - вампирға айналады деген. Ал көне Грекия, Спарта, Афинада өзін-өзі өлтірген адамдардың мәйітін өртеп жіберген.

Орта ғасырда Австрия, Пруссия, Францияда өзін- өзі өлтіруші адамдарды діни көзқарас бойынша – қылмыскерлер деп санаған.

Суицидальді мінез құлықтың белгілі бір формасы, тәсілі, даму стадиясы, тәуекел факторлары болады. Суицидальді мінез-құлыққа адамның жас ерекшелігі, жынысы, кәсіби ерекшелігі, өмірлік жолының ерекшелігі де әсер етеді.

Әр бір жас кезеңдеріне сай суицидальді белсенділік тән болады.

- Балалық шақ – 12 жасқа дейін;

- Жеткіншектік кезең – 12-17 жас;

- Жастар арасы - 17-29 жас;

- Ересектер арасы – 30-35 жас;

- Қарттық кезең – 55-70 жас.

5 жасқа дейінгі балаларда өзін-өзі өлтіру әрекетіне бару өте сирек кездеседі. Жанұялық қақтығыстарға байланысты 9 жасқа дейін 2,5%, ал 9 жастан кейін 80% өзін-өзі өлтіру әрекетіне барады екен. Жеткіншек кезеңінде суицидалды әрекеттің себебі болып ата-анасымен мұғалімдерімен қақтығысқа бару салдары болып табылады. Жастар арасында әсіресе қыздар арасында әсіресе қыздарда өздерінің жігітеріне байланысты суицидальді әрекеттерге баратыны анықталды.

Суицидтың ең жиі кездесетін кезі 15-24 жас аралығы. Өзін-өзі өлтіруге бармас бұрын, суициденттердің көбі дайындық кезеңі – суицидалды кезеңінен өтеді, ол адамның бейімделу қабілетінің төмендеуімен сипатталады. Ол қызығушылық деңгейінің төмендеуі, қарым-қатынастың шектелуі, мазасызданғыш, эмоционалды тұрақсыз болуы т.б.

Японияда тек 1986 жылы ғана 25524 жағдай тіркелген. Швейцарияда әскер қатарына шақырылған боз балаларды психологиялық тексеруден өткізген кезде олардың 2% өзін- өзі өлтіруге барған, ал 24%- де суицидальді ойлар айқын көрінгені мәлім болған.

Польшада соңғы 10 жыл ішінде 12-20 жас арасындағы суицидтен өлген балалар саны 4 есеге көтерілген, ал оның 21% қыздар алса, қалған 79% ұлдар құрайды.

Дюркгейімнің суицид теориясына байланысты адам бір проблемаға тірелген кезде немесе ол бейімделген орта немесе әлеуметтік топ одан бас тартқан кезде ол өзін- өзі өлтіруге барады деген. Әлеуметтік байланыстардың ерекшеліктерін ескере отырып ол келесі суицид түрлерін бөліп көрсетті: эгойсттік және альтруисттік. Тағы да психопаталогиялық жағдай негізінен балалармен жас өспірімдердің социолизация деңгейімен қоғамда алатын орнына байланысты да болады. Психоанализдік зерттеулер барысында суицид ол жеке тұлғаның сексуалды бұзылысына байланысты деген тұжырымдарға келді.

Өзін-өзі өлтіру оның ішкі қақтығыстарын өткізу жағдайларындағы әлеуметтік психология дезадаптация салдары деп Бачериков қарастырады. Суицидогенді жағдайлар тұлғаның ерекшелігіне, оның өмірлік тәжірибесіне, интелектісі және мінез- құлығымен анықталады. Суицидогенді қақтығыс шынайы себептер арқылы жүзеге асады. Ол тіпті сау адамда кездесуі мүмкін. Қақтығыс себептері субьект үшін ылғи да шынайы болады, сондықтан ол субъектіні ауыр уайым – қайғымен депрессияға ұшыратады. Сол проблемалардың шешілмеуіне байланысты адамдар өз- өздеріне қол жұмсауы мүмкін.

А.Г. Амбрумова суицидальді мінез-құлқы бар 770 балалармен жасөспірімдерді зерттей келе пубертантты жасқа дейінгі балалар арасында (13 жасқа дейін) - 14,4%, пубертанты жастағы балалар арасында (13-16) - 51%, пубертантты жастан асқандар арасында (17-18) - 33,8% кездеседі. Суицидке барған көптеген қыздар дәрі ішіп уланып өлсе, ұлдар асылып немесе тамырларын кесіп өледі. 13 жастағы қыздардың өзін-өзі өлтіру себептері ол көбінесе аяқтарының ауыр болып қалуына байланысты. Осы жасқа байланысты Железова бұл балалардың көбінің мінез- құлқында ауытқулары бар және олардың 70% шизофрениямен ауыратын балалар құрайды деген.

А.Г. Абрумова және В.А. Тихоненко суицидалды әрекеттің екі негізгі типін көрсетеді: шынайы әрекет және демонстративті-шантажды.

Демонстративті-шантажды әрекетте - өміріне сондай қауіпті емес әрекеттерге барады; денеде ірі веналар жоқ жерлерді кескілеу, онша қауіпті емес дәрілерді ішеді. А.Е. Личко мен А.А. Александров 14-18 жастағы жас өспірімдерді зерттей келе олардағы суицид мінезі көбінесе аффект жағдайында және ол балалардың осы жаста өте сезімтал болатындығына байланысты жиі кездеседі деген тұжырымдарға келді. Бірақ көбінесе бұл кезде балалар арасында кездесетін суицид ол демонсративті әрекет түрінде болады.

Шынайы суицидальді мінез- құлық деп тұлғаға деген шынайы немесе қиын проблемалары шешілмеген кезде өзін- өзі өлтіруін айтамыз. Ал жалған шантажды мінез-құлық деп ол адам өзі ойлаған ойын жүзеге асыру үшін, оны қоршаған адамдарға қысым көрсеткен кезде және басқалардың сезімін манипуляциялаған кезде бұл әдісті қолданады. Ол көбінесе оны ренжіткен адамның алдында жасалады. Бұнда олар өздерін өлтірмейді тек, өзінің өлгісі келетіндігін демонстрациялайды. Шантажды мінез- құлық көбінесе бала кезден пайда болады. Мысалы, Лилияны алатын болсақ ол кішкентай кезінен бастап барлығына да истерика арқылы қол жеткізетін. Ол төрт жасынан бастап- ақ дүкеннен ұнаған нәрсесін алмай кетпейтін. 13 жасында ол мен ешқашан мектепке бармаймын деп әке- шешесін қорқытқан ол музыкалық орталық саттырып алады. 15 жасында әке-шешесі оны туған күнге жібермеген үшін ол терезеге шығып өлемін деп шошытқан. Шошыған әке-шешесі оны туған күнге жіберіп қана қоймай оның қолына ақша да ұстатқан. Уақыт өткен сайын Лилияда шантажды мінез-құлық пайда болған. Өзіне қолайлы жағдайда ол өзін өлтірем деп барлық адамдарды манипуляциялау арқылы өз мақсатына қол жеткізген. Алайда, бұл «өзін-өзі өлтіру ойыны» көбінесе қайғылы болып аяқталады өйткені өліммен ойнамайды.

Қазіргі кездегі жастардың суицидке бару себебі, олардың өмір тәжірибелерінің болмауына, олардың алдарына қойған мақсаттарына жете алмау себептеріне байланысты және өмір қиындықтарына шыдамауына байланысты болады.

И.П. Павлов өзін-өзі өлтіруді «мақсат рефлексін» жоғалту деп түсіндірген. Осыған байланысты ол: «Мақсат рефлексі әр адамның өмір мәні және энергия көзі. Өмір қызығы бір мақсатқа жетуге талпыну, егер сол мақсатқа жете алмаса басқа мақсатты көздеп соған қол жеткізу, қызығу, ұмтылу. Соған байланысты біздің өміріміз гүлденеді және мәндене түседі. Егер адамның өмірінде мақсат жоғалса оның өмірі мәнсіз болады. Сол себепке байланысты біз өлген адамдар артынан қалған қағаздардан, олардың өмірлерінің мәні жоғалғанына байланысты олар өз- өздерін өлтіруге мәжбүр болғандарын ұғынамыз. Бірақ адам өміріндегі мақсаттар саны шексіз...» Тек И.П. Павлов суицидке барған адамдардың ешқайсысында психикалық ауытқуы жоқ деген.

Суицидальді мінез- құлықтың 5 типі бар:

1) Протест.

2) Жанашырлыққа шақыру.

3) Қайғыдан қашу.

4) Өзін-өзі жазалау.

5) Өмірден бас тарту.

Суицидалды мінез-құлық соматикалық, психикалық ауытқуы бар, тіпті сау адамдарда да кездеседі. Сондықтан өзін- өзі өлтіретін адамдардың барлығының психикасында ауытқуы бар деуге болмайды. Медициналық статистикаға байланысты адамдардың бір жартысын ақыл- ойы кеміс адамдар, бірін жүйке-жүйесі тозған адамдар, бірін мазасыз адамдар десе, енді бірін өз эмоцияларын басқара алмайтын адамдар құраса, қалған бөлігін ешқандай психикалық ауытқуы жоқ адамдар құрайды екен.

Суицидальді мінез-құлық тағыда балалар үйінде және толыққанды емес отбасында өскен балалар арасында жиі кездеседі. Сонымен қатар отбасы аралық қақтығыс, әке-шешесінің айырылысуына да байланысты болады.

Көктем, жаз жыл мезгілдерінде сейсенбі күні суицид жасалу күні жоғары болады. Күз, қыс мезгілдерінде сәрсенбі, бейсенбі күндері суицидтің жасалуы төмен болады деп қарастырады.

Суицидальді мінез-құлық көбінесе депрессия кезінде, алкогольдік токсикомания, психопатия және аффект кезінде жиі кездеседі. Өзін-өзі өлтіруге көбінесе индивидуалды проблемалар итермелейді. Қазіргі кезде жастар өздерінің өмірлерін бағалай алмайды. Егер бір проблеманы шеше алмай жатса, олар өз өмірлерін қиюға даяр болады, өйткені олардың ойларынша олар тек осылай ғана тыныштық, уайым-қайғысыз өмір және махаббат табатын сияқты. Көбінесе жасөспірімдер мен балалар жерлеу рәсімін көз алдарына елестетіп, ата- аналарының жылағандарын елестетіп, олардан өш алмақ болады.

Адам өліміне әлеуметтік жағдайлар, жалғыздық та үлкен әсерін тигізеді. Бірақ кей біреулер ұрсысып өзін- өзі өлтіретін болса, енді біреулері түрмеде отырып бостандықты аңсайды. Сондықтан қоғамда өмір нашарлаған сайын суицидте көбейе түседі.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Өзін-өзі өлтіру]]

Санат:Грек құдай әйелдері

2015-02-25T15:23:20Z

Ulan: Жаңа бетте: Санат:Ежелгі грек мифологиясы

[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]]

Артемида

2015-02-25T15:21:45Z

Ulan: «Грек құдай әйелдері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Сурет:Artemis Louvre.jpg|thumb]]
'''Артемида''' - мәңгілік қыз. Үйлену тойының алдында құдайға кешірім үшін құрбандық шалады. Аңыздардың көбісінде Артемида кекшіл және қатал көрінеді: Актеонды, Ниобаның балаларын өлтіріп, [[Агамемнон|Агамемнонға]] өз қызын Ифгенияны құрбандыққа шалсын деп бұйрық береді.

== Мифологоия мен табынушылық ==
Артемиданың жоятын қыры оның ескі өткенімен байланысты - [[Крит|Криттаға]] жануарлардың билеушісі. Ең көне тұрғыда аңшы.

Бұндай Артемида, құрбандық шалуда, ежелгі құдай-аналарға жақын. Мысалы, Кибеле мен Иштар; құдайдың шұрайлығын танытатын, оригиалық табынушылық элементтерін осыдан көруге болады. Онымен Илифия, босанған әйелдердің көмекшісі, Геката - түнектің құдайы, сиқыршылардың қорғаушысы, Селена - айдың шын түрі; Артемида, әйелдер мен балаларды қорғап, өліп жатқандардың азабын жеңілдетеді, ол туылу мен өлумен бірге ұқсастырады.
Артемиданың аюмен байланысы қызық, бірақ түсініксіз. Брауронда, шығыс жағажайда қазылған Артемида Брауронии деген ғибадатхана бар. Бір жағынан, бұл ғибадатханаға туып жатқан кезде өлген әйелдерді киімі арналған: бұл Артемиданың босанатын әйелдердің жәрдемімен байланысты және өзінде ешқандай күтпегендік ұстамайды. Бірақ, бұл ғибадатханамен әдеттен тыс дәстүрлер байланысты: афиналық қыздар 5 жастан 10 жасқа дейін осы ғибадатханада тұрып, "аюлар" деп аталған және төрт жылда бір тойланатын Браурони мерекесінің уақытында, бәйшешекпен боялған киімдерді киген адамдар Артемидаға арналған мерекелерді іске асыратын. Бұл дәстүрмен, Артемиданың серігі [[Каллисто]] туралы мифті теңестіреді. Бұл мифте Артемида Каллистоны аюға айналдырады.

Котте бойынша, үш Артемида болған: [[Зевс]] пен Перфесоның қызы, Герместен қанатты Эротты туды; үшінші Зевстің қызы; Упис деп атайтын, Упис пен Главканың қызы.

Египеттің аңызы бойынша, Артемида - Деметраның қызы. Құдайлар Египетке қашқанда, ол мысыққа айналып кетті.

Артемида табынушылары барлық жерге тарады және оның [[Кіші Азия|Кіші Азиядағы]] [[Эфесе ғибадатханасы|Эфесе ғибадатхана]] ерекше танымал болды.

== Артемида ашуының құрбан боғандар: ==
Агаменон. Артемида, Агамемнонға қызын Ифигенияны құрабандыққа шалдырсын деп талап етеді.

Адонис. Адонисқа жабайы шошқаны жіберді.

Актеон. Бұғыға айналдырып жіберді.

Алоады. Артемида бұғыға айналып, екеуі бір-бірін өлтірді.

Алфей. Артемиданы жақсы көріп қалды.

Амфион және оның қыздыры. Садақпен өлтірілген

Аталанта мен Гиппомен. Арыстандарға айналдырылды

Бротей. Отқа құлады.

Аркадиядағы Буфаг. Садақпен өлтірілді.

== Әдебиет пен өнерде ==
Артемидаға Гомердің IX пен XXVII әнұрандары арналды, Каллимаханың III әнұраны.

== Дереккөз ==
# '''↑''' Цицерон. О природе богов III 58
# '''↑''' Геродот. История II 156; Павсаний. Описание Эллады VIII 37, 6
# [[File:Artemis Gabii Louvre Ma529 n1.jpg|thumb]]'''↑''' Овидий. Метаморфозы V 330
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады I 19, 6
# '''↑''' Плутарх. Об Эроте 14
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады VIII 23, 6-7
# ↑ Перейти к:'''''1''''' '''''2''''' Климент. Протрептик 38, 3
# ↑ Перейти к:'''''1''''' '''''2''''' Павсаний. Описание Эллады I 29, 2
# ↑ Перейти к:'''''1''''' '''''2''''' Павсаний. Описание Эллады I 23, 7
# '''↑''' Аристофан. Лисистрата 643
# '''↑''' Орфические гимны XXXVI 2
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады VIII 37, 1
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады VIII 47, 6
# '''↑''' Орфика, фр.188 Керн
# '''↑''' Нонн. Деяния Диониса V 491
# '''↑''' Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.311
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады III 24, 9
# '''↑''' Стаций. Фиваида II 243
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады VIII 41, 5
# '''↑''' Павсаний. Описание Эллады VIII 35, 8
# '''↑''' Орозий. История против язычников I 7, 1 комм.
# '''↑''' Лукиан. О пляске 10
# '''↑''' Стаций. Фиваида I 577

[[Санат:Мифология]]
[[Санат:Грек құдай әйелдері]]

Африкалық жабайы ит

2015-02-23T17:57:32Z

Ulan: «Иттер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{clear}}
[[Африка]]лық жабайы ит - етпен қоректәнеді. Оны сондай-ақ «қорқау қасқыр тәрізді ит» деп атайды. Орташа денелі африкалық жабайы иттін| салмағы 30-40 келі, дене тұрқы 50 - 60 см болады. Африкалық жабайы ит 10 жылға дейін [[өмір]] сүреді. Ұлттық қорықтар мен саябақтарда 2000 - 5000 бас африкалық жабайы ит бар. Африкалық жабайы [[ит]]тің латынша атауы «Lycaon pictus» ол «боялған қасқыр тәрізді [[жануар]]» деген мағына береді. Африкалық жабайы иттің қүлақтары жарғанаттікі тәрізді,[[аяқ]]тары - [[үзын]], жақ сүйектері мықты болады. Түсі қоңыр, сонымен қатар қара және ақшыл түстер араласып алабажақ болып көрінеді.Тік құлақтары - үлкең дөңгелек пішінді. [[Көз]]дерінің айналасында қара қоңыр түсті дақтары болады. Африкалық жабайы иттердің өздеріне ғана тән иісі бар. Осы иісі арқылы олар топтан бөлініп қалған үяласын тауып алады. [[Африка]]лық жабайы ит тек [[Сахара]] шөлінің оңтүстігінде тіршілік етеді.

== Дереккөздер ==
Ж 24 Жануарлар. – Алматы: “Aруна” баспасы. – 208 бет. – Сер.: “1100 қызықты деректер”.
ISBN 978-9965-26-546-4

[[Санат:Африка сүтқоректілері]]
[[Санат:Иттер]]

Санат:Техникалық спорт

2015-02-23T17:36:23Z

Ulan: «Спорт түрлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Техника]]
[[Санат:Спорт түрлері]]

Автоспорт

2015-02-23T17:33:49Z

Ulan: «Техникалық спорт» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Сурет:2012_WTCC_Race_of_Japan_(Race_1)_opening_lap.jpg|thumb|right|400px|]]
'''Автоспорт''' ({{lang-en|autosport}}) — техникалық спорттардың бірі, арнайы спортсериялық көліктермен жарысу.

Алғашқы автомобилдік жарыстар 1894 жылы Францияда Париж — Руан — Париж маршрут бойынша өткізілген. Жарыста көліктің мықтылығына, айдау жеңілдігіне, айдау қауыпсіздік ережелерін сақтауына және бензин жаратылуына баға берілген.

== Жарыс түрлері ==
* Асфальттанған жолдағы жарыс
* Төзімділікке жарыс
* Ралли
* Трофи-рейддер
* Дрифт
* Автокросс
* Автослалом
* Автотриал
* Дрэг-рейсинг
* Картинг және т.б.

== Галерея ==
<gallery>
Audi_R18_e-tron_quattro_at_2013_Le_Mans.jpg
Nascar_Green_Flag_and_Sonoma_Raceway_2_photo_D_Ramey_Logan.jpg
2012_NASCAR_Sprint_Cup_Series_FedEx_400_at_Dover_International_Speedway.jpg
Andreas_Mikkelsen_-_WRC_Portugal_2013_(8647047945).jpg
Tarlton-Drag_racing-004.jpg
Stockmini.jpg
AtwaterSat394.jpg
</gallery>

[[Санат:спорт]]
[[Санат:Техникалық спорт]]

Санат:Бал араларының аурулары

2014-08-21T16:52:31Z

Ulan: «Бал аралары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Жануарлар аурулары]]
[[Санат:Бал аралары]]

Санат:Елдер бойынша теңіз-саяхатшылар

2014-08-02T07:00:52Z

Ulan: «География» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Жиһанкездер]]
[[Санат:География]]

БҰҰ мыңжылдық декларациясы

2014-08-01T19:26:33Z

Ulan: «Ресми құжаттар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

2000 жылдың 6-8 қыркүйек аралығында болып өткен саммитте, Бірікккен Ұлтттар Ұйымының штаб-пәтерінде, әлемдік көшбасшылар "Мыңжылдық Декларациясын" қабылдаған болатын және осы құжатты қабылдауға әлемнің 189 елі қол қойған. Мыңжылдық Декларациясының нақты 8 мақсаты бекітілген, бірақ ең маңызды мақсат, ол әлемдегі кедейшілікті жою болып табылады.

Декларацияның мақсаттары:
# Шегіне жеткен кедейшілік пен аштықты болдырмау
# Жапрай бастауыш білімді қамтамасыздандыру
# Ерлер мен әйелдер арсындағы теңдікке қол жеткізу
# Балалар өлімін азайту
# Аналардың денсаулығын жақсарту
# ЖИТС, АИВ және де басқа да аурулармен күресу
# Экологияны жақсарту
# Мемлекеттер арсындағы қарым-қатынасты дамыту 
 
Осы мақсаттардың орындалуы жөнінде, БҰҰ бас хатшысы, Кофи Аннан әр жылға есеп өткізіп отырады.
 
1990-2002 жылдар аралығында орташа табыс көлемі шамамен 21% көтерілген болатын. Кедейшілікте өмір сүріп отырған адамдар саны да біршама азайған болатын. Бір жылда балалар өлімі 1000 жағдайда 103 жағдай кездессе, қазіргі таңда ол жағдай 88 дейін азайған. Ал орташа өмір сүру ұзатығы 63 жастан 65 жасқа дейін ұзарған.

 
Ұйымның бас хатшысы К.Аннанның баяндамасында, үш ірі міндет аталды, олардың шешілуі әлемді болашақта жарқын өзгерістерге жетелейді: кедейшіліктен немесе мұқтаждылықтан құтылу және адамды қоршаған табиғатты аман сақтап қалу. Бұл принциптерді іске асыру бүкіл халықаралық қоғамдастықтың күш-жігерін біріктіруді талап етеді.

[[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
[[Санат:Ресми құжаттар]]

Санат:Ресми құжаттар

2014-08-01T17:32:16Z

Ulan: «Мемлекет» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Құжаттар]]
[[Санат:Мемлекет]]

Санат:Конституциялар

2014-08-01T17:30:19Z

Ulan: «Ресми құжаттар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{cat main|Конституция}}
{{Commonscat|Constitutions}}

[[Санат:Конституциялық құқық]]
[[Санат:Заң]]
[[Санат:Ресми құжаттар]]

Санат:Келісім-шарттар

2014-08-01T17:28:56Z

Ulan: «Ресми құжаттар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Дипломатия]]
[[Санат:Халықаралық құқық]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]
[[Санат:Ресми құжаттар]]

Санат:Бейбітшілік

2014-08-01T17:23:40Z

Ulan: «Қауіпсіздік» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Саясат]]
[[Санат:Қауіпсіздік]]

Қарусыздандыру

2014-08-01T17:20:20Z

Ulan: «Қауіпсіздік» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Қарусыздандыру''' – мемлекеттің немесе оның белгілі бір аумағының қару-жарағын толық немесе белгілі мөлшерде шектеу. Қарусыздандыру [[халықаралық]] [[келісім]]дермен белгіленеді. Онда мемлекеттің қарулы күштері, [[әскери бекініс]]тері мен [[база]]лары, әскери өндірісі, т.б. болуына толық немесе ішінара [[тыйым]] салынады.
<ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Бейбітшілік]]
[[Санат:Қауіпсіздік]]

{{stub}}

Санат:Бітімгершілік келісімдер

2014-08-01T17:16:07Z

Ulan: «Бейбітшілік» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Келісім-шарттар]]
[[Санат:Бейбітшілік]]

Санат:Халықаралық келісімдер

2014-08-01T17:15:38Z

Ulan: «Келісім-шарттар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Commonscat|Treaties}}

[[Санат:Дипломатия]]
[[Санат:Саясат]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]
[[Санат:Келісім-шарттар]]

Бітімгершілік келісім

2014-08-01T17:03:09Z

Ulan: «Экономика» деген санатты аластады; «Бітімгершілік келісімдер» деген санатты қосты...

'''Бітімгершілік келісім /Бәтуалы келісім''' — [[төлеу мерзімі]]н ұзарту, бөліп төлеу, [[борышқор]] мен [[несиегер]] арасында жеңілдік туралы жасасылған [[шарт]] нысанындағы сотқа дейінгі келісім немесе талаптарды заңдарға қайшы келмейтін өзге тәсілмен қанағаттандыру.<ref>Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2</ref><ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Бітімгершілік келісімдер]]
[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]

{{Economy-stub}}

Санат:Ұлттар Лигасы

2014-08-01T16:57:11Z

Ulan: Жаңа бетте: Санат:Халықаралық ұйымдар

[[Санат:Халықаралық ұйымдар]]

Санат:Қытайдың сыртқы саясаты

2014-08-01T12:38:48Z

Ulan: «Елдер бойынша сыртқы саясат» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Қытай]]
[[Санат:Елдер бойынша сыртқы саясат]]

Құлжа шарты

2014-08-01T12:28:13Z

Ulan: «Қазақстан тарихы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Құлжа Шарты'''<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, VI-том</ref> – [[Ресей]] мен [[Қытай]] арасындағы сауда келісім-шарты. 1851 жылы 25 шілдеде [[Құлжа]]да қол қойылған. [[Ресей империясы]]ның қазақ даласындағы 18 ғасыр және 19 ғасырдың 1-жартысында жүргізген отарлық әрекеттеріне байланысты Ресей мен Қытайдың [[Орталық Азия]]дағы шекаралары жақындай түсті. Ресей шикізат көздері мен тауар өткізу рыногін іздеу мақсатында шеткері аймақтармен қоса Орталық Азия арқылы Қытаймен сауданы дамытуды қолға ала бастады. [[Цин империясы]] [[Шыңжаң]] халқының [[Азия]] халықтарымен дәстүрлі сауда байланыстарына қатаң бақылау орнатып, бұл өлкеге Ресейдің сауда байланыстарын орнатуына тыйым салған еді. Ресейліктер Шыңжаңдағы саудасын Орта Азиялық көпестер мен қазақ би-сұлтандарын делдал ретінде пайдаланып, құпия жағдайда жүргізіп келді. Орыс өкіметі бұл өлкеде ресми түрде сауда байланыстарын орнату үшін Қытаймен 18 ғасырдан бері келіссөздер жүргізуге ұмтылды. Бірақ Қытай Орталық Азиядағы жағдайының қауіпсіздігіне алаңдай отырып, орыс үкіметінің талабына құлақ аспай келді.
* 1845 жылы Ресей Шәуешек пен Құлжаға, Қашқарға апаратын сауда жолдарын зерттеп қайту мақсатымен Азиялық департаменттің вице-директоры Н.И. Любимовты арнайы сапарға аттандырды. Осы сапардың нәтижесінде Н.И. Любимов керуенді Семейден гөрі Жетісу арқылы жүргізудің әлдеқайда тиімді әрі төте жол екендігін мәлімдеді;
* 1851 жылы 15 маусымда [[Ковалевский|Е.П. Ковалевский]] бастаған елшілік қазақ даласы арқылы Құлжаға аттанып, ұзаққа созылған келіссөздерден кейін орыс-қытай сауда байланысы туралы келісімге қол қойды. Осы шарт бойынша, орыстар [[Құлжа]] мен [[Шәуешек]] қалаларында ғана сауда байланыстарын жүргізуге рұқсат алды, ал Қашғарияны қытайлықтар жабық қала деп санап, сауда жасауға рұқсат бермеді. Құлжа шарты Ресейдің қазақ жеріндегі, әсіресе, Жетісудағы ықпалының одан әрі күшейе түсуіне жол ашты;
* 1854 жылы Ресей “Қытайға баратын орыс керуендерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету” деген сылтаумен [[Талғар]] өз-нің Ілеге құяр тұсында Іле бекінісін;
* 1854 жылы Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің маңында Верный бекінісін салды;
* 1855 жылы [[Көксу өзені]] жағасында, Шыңжаңға қарай асатын тау асуындағы Іле аңғарында Көксу бекінісін салды;
Құлжа шарты орыс-қытай сауда қатынастарының дамуындағы жаңа кезеңді қалыптастырып қана қоймай, сонымен қатар, [[Ресей]]дің қазақ және қырғыз жерлеріне тереңдей еніп, патша өкіметінің [[Орталық Азия]] шептеріндегі ықпалының одан әрі күшеюіне әкелді.
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қытайдың халықаралық келісімдері]]
[[Санат:Ресей империясының халықаралық келісімдері]]
[[Санат:1851 жыл]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]

{{stub}}

Үштік одақ

2014-08-01T10:04:17Z

Ulan: «Халықаралық келісімдер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Image:Triple Alliance.png|thumb|325px|]]
'''Үштік одақ''' — 1882 ж. құрылған [[Германия]], [[Австро-Венгрия]] және [[Италия]] мемлекеттерінің әскери-саяси одағы. 1879 ж. [[Германия]] [[Австрия]] — [[Венгрия|Венгриямен]] өзара одақтасу туралы шарт жасасты. 1882 ж. бұл одаққа [[Италия]] қосылды. [[Германия]] дүниежүзілік үстемдікке ұмтылса, Италия жаңа жерлерді отарлау жолындағы күресте [[Франция|Франциямен]] бақталас болды. Үштік одақ шарты төрт рет жаңартылды: 1887, 1891, 1902 және 1912. Үштік одақ елдерінің саясаты герман империализмінің өсіп келе жатқан басқыншылығын, оның отар жерлерін кеңейтуге, тауар өткізетін жаңа рыноктар мен шикізат көздерін басып алуға ұмтылатындығын көрсетті. Осы саясатты жүзеге асыруда [[Германия|Германияның]] [[Ұлыбритания|Ұлыбританиямен]] бетпе-бет келуіне тура келді, өйткені оның қолында орасан зор отар жерлер бар еді. 1904 — 1907 ж. Үштік одаққа қарсы Ұлыбритания, Франция, Ресей одағы құрылды. Сонымен [[Еуропа]] қарулы күштері екі лагерьге бөлінді, мұның өзі 1-дүниежүзілік соғыстың ашылуына себепкер болды. 1-дүниежүзілік соғыс басталғанда, [[Италия]] өзінің бейтараптығын жариялады. 1915 ж. мамырда [[Италия]] [[Антанта]] мемлекеттерімен шарт жасасып, өзінің одақтастары [[Австрия]] — [[Венгрия]] мен [[Германия|Германияға]] қарамақарсы соғысты. Сөйтіп, Үштік одақ. жойылды.

==Сілтемелер==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат:Италия сыртқы саясаты]]
[[Санат:Германияның сыртқы саясаты]]
[[Санат:Әскери-саяси одақтар]]
[[Санат:Германия-Италия қатынасы]]
[[Санат:Халықаралық келісімдер]]

{{wikify}}

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс келісімдері

2014-08-01T06:20:39Z

Ulan: «Екінші дүниежүзілік соғыс» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Халықаралық келісімдер]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]]

Сабын операсы

2014-07-24T17:02:33Z

Ulan: Ulan Мыльная опера бетін Сабын операсы бетіне жылжытты

'''Мыльная опера''' (soap opera) — құрамында тұрақты актерлері бар, сюжеттік желісі жалғасқан, кейіпкерлердің өзара қарым-қатынасы шиеленіскен, [[радио]]дан немесе [[теледидар]]дан берілетін [[драмалық хикая]], [[мелодрама]]лық немесе [[сентименталды стиль]]де баяндалады. <ref> Britanica настольная энциоклопедия.Том І «АСТ-Астрель» Москва, 2006. ISBN 978-5-17-08532-4 (T.1) (ACT), ISBN 978-5-271-1512-0 (T.1) (Aстрель)</ref>.

Термин сабын және жуу құралдарын өндірушілердің арқасында пайда болды, олар бастапқыда радиодағы осы тектес бағдарламаларды қаржылдандырды. Мыльные оперы [[1930 жылдар]]ы пайда болды, алғашында бұл радиодан берілетін 15 минуттық хикая болса, [[1950 жылдар]]дың басында теледидардан жарты сағаттан, кейін сағаттап берілетін болды.

Әдетте, Мыльные оперы күндізгі уақытта үй шаруасындағы әйелдердің бағдарыны қарай беріледі. Бастапқыда онда орта топты адамдардың өмірі баяндалса, [[1970 жылдар]]ға таман олардың мазмұны кеңейген, кейіпкерлер мен қақтығыстардың көп бөлігін қамти бастады, сондай-ақ сексуалды еркіндіктің жоғарғы деңгейіне қол жеткізді.

[[1980 жыл]]дары мыльные оперы кешкі уақытта беріле (мысалы, [[Даллас және Династия]]) бастады. Сондай-ақ қараң.: К. Морс; И.Филлипс.

==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Өнер]]
[[Санат: Театр]]
[[Санат: Тарих]]

Санат:Қытай мәдениеті

2014-05-23T14:03:57Z

Ulan: «Қытай» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Елдер бойынша мәдениет]]
[[Санат:Қытай]]

Санат:Математикалық сайыстар

2014-02-25T03:53:35Z

Ulan: «Жарыстар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Математика]]
[[Санат:Жарыстар]]

Санат:Гипотезалар

2014-02-20T16:31:18Z

Ulan: Жаңа бетте: "Санат:Ғылым"

[[Санат:Ғылым]]

Санат:Математикалық гипотезалар

2014-02-20T16:29:43Z

Ulan: «Математика» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Гипотезалар]]
[[Санат:Математика]]

0 (сан)

2014-02-15T14:43:29Z

Ulan: «Сандар» деген санатты аластады; «Бүтін сандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{| class="infobox" style="width: 20em;"
|-
! colspan="2" align="center" style="font: 10em times; background:#ccc;" | 0
|-
| colspan="2" |<center> [[0 (сан)|0]] | [[1 (сан)|1]] | [[2 (сан)|2]] | [[3 (сан)|3]] | [[4 (сан)|4]] | [[5 (сан)|5]] | [[6 (сан)|6]] | [[7 (сан)|7]] | [[8 (сан)|8]] | [[9 (сан)|9]] </center>
|-
| [[Сан]]
| 0 Ноль
|-
| Реттік саны
| 0. 
|-
| Сөздерде
|
|-
|
| 0
|}
'''0''' '''(ноль)''' - [[теріс сандар]] менен [[оң сандар]] арасындағы, және оларды тең бөлуші сан. '''НӨЛ''' ({{lang-la|nullus}} – ешқандай) – сандар осін терс және оң сандарға бөлетін бүтін сан. Кез келген нақты санға нөлді қосқанда сол санды өзгертпейтін қасиеті бар сан. Ол [[0]] символымен беріледі. Кез келген санның Н -ге көбейтіндісі Н-ге тең: a * 0=0 * a=0. Егер екі санның көбейтіндісі Н-ге тең болса, онда екі көбейткіштің ең болмағанда біреуі немесе екеуі де Н-ге тең. Санды Н-ге бөлу анықталмаған. Н. топ, сақина, өріс, т.б-дың элементі ретінде де қолданылады.
0 саны математикада өте маңызды рөл атқарады, сондай ақ ақпараттық жүйеде де өте маңызды сан.
== Қолданылуы ==

===Математикада ===
* Нөлдік [[Фибоначчи саны|Фибоначчи саны]], нөлдік [[Мерсенн саны]], нөлдік [[үшбұрыштық саны]] және т.б.
* 0[[Факториал|!]] (ноль [[факториал]]) 1-ге тең.
* [[Ноль функциясы]]
* Нөл - [[кері сан]]ы жоқ жалғыз ғана сан

=== Физикада===
[[Абсолюттік нөлдік температура]].

=== Басқа салалардан ===
* [[ASCII]] <code>NUL</code> символының басқару коды
* [[0 жыл|Нөлдік жыл]] [[Юлиан календары|юлиан]] және [[Григориан календары|григориан]] календарында жоқ.
* [[Нөлдік километр]].
===Компьютер пернетақтасында орналасуы===

{{Компьютер пернетақтасы}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Zero.html Ноль тарихы] {{ref-en}}
* [http://home.ubalt.edu/ntsbarsh/zero/ZERO.HTM «Ноль в четырёх измерениях»] {{ref-en}}
* [http://www.neo-tech.com/zero/part6.html Нөлдің ашылуы] {{ref-en}}
* [http://www.ucs.louisiana.edu/~sxw8045/history.htm Алгебра тарихы] {{ref-en}}
* [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/ewd08xx/EWD831.PDF Санау неліктен нөлден басталады?] {{ref-en}}
* [http://bikubik.com/ru/?c=000000 Свойства числа ноль] {{ref-ru}}

[[Санат:Бүтін сандар]]

Санат:Сандық талдау

2014-02-15T11:23:25Z

Ulan: «Математикалық талдау» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Алгоритмдер]]
[[Санат:Есептеу математикасы]]
[[Санат:Қолданбалы математика]]
[[Санат:Математикалық талдау]]