Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Жұмагүл Орынбайқызы Сарина

2025-02-07T16:39:08Z

Ternera: (GR) File:100 lenin rib.png → File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg png --> svg

{{Ғалым
|Есімі = Жұмагүл Орынбайқызы Сарина
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|туған күні = 1.1.1938
|туған жері = [[Форт-Шевченко]], [[Түпқараған ауданы]], [[Маңғыстау облысы]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1938-91)
|Ғылыми аясы = [[медицина]]
|Жұмыс орны = Маңғыстау облыстық сәбилер үйінің бас дәрігері
|Ғылыми дәрежесі =
|Ғылыми атағы =
|Альма-матер =
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі =
|Марапаттары = [[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|50px]]<br>КСРО-ның үздік дәрігері
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Жұмагүл Сарина Орынбайқызы''' (1938 жылы туған, [[Форт-Шевченко]] қаласы) – педиатр-дәрігер. КСРО-ның үздік дәрігері (1967).

==Өмірбаяны==

Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық медицина университеті]]) бітірген (1961).

[[1961]] – [[1963 жыл]]дары [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау аудандық]] аурухананың балалар дәрігері болды.

[[1963]] – [[1965 жыл]]дары [[Шымкент]] қалалық денсаулық мекемесінде бас маман болды.

[[1965]] – [[1973 жыл]]дары [[Ақтау|Шевченко]] қалалық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары, бас дәрігері болды.

[[1973]] – [[2001 жыл]]дары [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстық аурухананың, балалар ауруханасының, сауықтыру орталығының, қалалық сәбилер үйінің бас дәрігері болды.

==Марапаттары==

*«В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» (1970) медалі.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref><ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Форт-Шевченкода туғандар]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:КСРО денсаулық сақтау ісінің үздіктері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]

{{Stub}}

Рахмет Өтесінұлы Өтесінов

2025-02-07T16:39:07Z

Ternera: (GR) File:100 lenin rib.png → File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg png --> svg

{{merge|Рахмет Өтесінұлы}}
{{Тұлға
|Есімі = Рахмет Өтесінұлы Өтесінов
|Шынайы есімі =
|Сурет = Размет Өтесінов.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 15.1.1927
|Туған жері = [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атаырау облысы|Гурьев облысы]]
|Мансабы = [[мұнай]]шы<br>[[жазушы]]<br>[[қоғам]] қайраткері
|Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1927-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 8.1.2011
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Әкесі = Өтесін
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|Еңбек ардагері медалі]]
{{!}}}

|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Рахмет Өтесінұлы Өтесінов''' ([[15 қаңтар]] [[1927 жыл]]ы [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]] [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]] - [[8 қаңтар]] [[2011 жыл]]ы [[Алматы]]) – даңқты мұнайшы, [[жазушы]], КСРО Мұнай өнер кәсібінің Құрметті мұайшысы, Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген мұнайшысы. [[Ақтау қаласы]]ның және [[Жаңаөзен]]нің [[Құрметті азамат]]ы. ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Құрмет ордені]]» мен марапатталған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref>

== Өмірбаяны ==
[[Байұлы]] тайпасының [[Есентемір]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://qamba.codeo.kz/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/content_34.xhtml/|title=Кітап - Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы|website=qamba.codeo.kz|access-date=2021-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://qamba.codeo.kz/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/toc.ncx/|title=Кітап - Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы|website=qamba.codeo.kz|access-date=2021-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elarna.net/kitap_kk.php?id=3758&oku=24407|title=МҰХТАР БАҚТЫГЕРЕЕВ::::Т.Білалулы. Ы.Суйінулы. Есентемір Байулы::Т.Біләлұлы, Ы.Сүйінұлы. Есентемір Байұлы - elarna.net :: Kitaphana|website=www.elarna.net|access-date=2021-04-12}}</ref>
Мәскеудегі мұнай институтын бітірген (1951).

1951 – 1959 жж. Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде мастер, цех бастығы, бас инженер, директоры болды.

1959 – 1961 ж. [[Жылыой ауданы|Жылыой аудандық]] партия комитетінің 1-хатшысы жұмысын атқарды.

1961 – 1962 ж. Гурьев (қазіргі Атырау) облыстық партия комитетінің өндіріс-көлік бөлімінің меңгерушісі болды.

1962 – 1963 ж. Қандыағаш аймақтық өндірістік партия комитетінің хатшысы жұмысын атқарды.

1963 – 1964 ж. «Маңғыстаумұнайбарлау» тресінің партком хатшысы болды.

1964 – 1970 ж. «Өзен мұнай өндіру» басқармасының бастығы болды.

== Шығармалары ==
1970 жылдардан бастап әдеби шығармашылықпен айналыса бастады.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

«Ожившая река» (1974), «Айтылмаған ән» (1978), [[«Алыптың ашылуы»]] (1982), [[«Даладағы алау»]] (1983), [[«Песчаная коса»]] (1989), [[«Пасмурные дни»]] (1997), «Жолдар мен жолдастар» (2002), «Соңғы аялдама» (2005) кітаптарының авторы.

==Марапаттары==
* КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені;
* КСРОның «Еңбек Қызыл Ту» Ордені;
* КСРОның бірнеше мерекелік медалдар мен құрметті төсбелгілерімен марапатталған.
* 1962 жылы «КСРОның Құрметті мұнайшысы» құрметті атағы;
* «Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген мұнайшысы» құрметті атағы;
* «Қазақстан мұнайына сіңірген еңбегі үшін» медалі;
* ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Құрмет ордені]]» мен марапатталған.
* ҚР «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалінің иегері.
* [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасының иегері.
* Ақтау, Жаңаөзен және т.б көптеген аудандардың Құрметті азаматы атағы берілді.
* «Еңбек ардагері» құрметті медалінің иегері.

== Қызықты ақпарат ==
* Өтесінов «Сынақ» телефильмінің бас кейіпкері болып саналады.<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:КСРО мұнай өндіру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]

Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин

2025-02-07T16:38:22Z

Ternera: (GR) File:100 lenin rib.png → File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg png --> svg

{{Кинематограф
|есімі = Нұрмұхан Сейітахметұлы Жантөрин
|шынайы есімі =
|сурет =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 22.04.1928
|туған жері = [[Атырау облысы]], {{туғанжері|Махамбет ауданы|Махамбет ауданында}}
|қайтыс болған күні = 02.05.1990
|қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|мамандығы = {{актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}, {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}
|азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}
|белсенді жылдары = [[1948]] - [[1990]]
|бағыты =
|ұжымы =
|марапаттары =
{{{!}}
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Халықтар Достығы ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]
{{!}}}
{{{!}}
{{!}} [[Сурет:KazSSR Premium.png|23px|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегері]]
{{!}}}
|сайты =
}}
'''Жантөрин Нұрмұхан Сейітахметұлы''' ([[22 сәуір]] [[1928 жыл]] [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]] - [[2 мамыр]], [[1990 жыл|1990]] [[Алматы]]) — [[актер]], [[режиссер]]. [[Қазақстанның халық әртісі|Қазақ КСРнің Халық артисі]] (1966). [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСРның Мемлекеттік сыйлығының иегері]].

==Толығырақ==
* Мектепті бітіріп Алматыға жол тартқан Н.Жантөрин киномеханиктер дайындайтын мектепке түскен, осы кезде тағдырдың өзі оның бойындағы әртістік қасиетін көре білген ұстаздарға жолықтырып, Алматының актерлер дайындайтын мектебінің студенті болады.
* Кешікпей [[Ташкент]] театр өнері институтының актерлік факультетінің 3-ші курсына қабылданып, 1952 ж. бітіріп шығады.
* 1952—1967 жж. және 1988 ж. өмірінің соңына дейін қазақ драма театрының сахнасында өнер көрсетті.
* 1967—1988 жж. "[[Қазақфильм]]" киностудиясында актер болды.

== Рольдері ==
Осы жылдар аралығында театр мен экранда сомдаған ондаған рөлдері, айшықты актерлік шеберлігі оны Қазақстан мәдениетіндегі аңызға айналдырды. Оның тұлға бойындағы жұмсақтық пен қызбалық, қайсарлық, баладай аңғалдық, жәбірленгіш мінезі оның қайталанбас рөлдеріндегі кейіпкерлерінің бойынан да көрініс тауып тұратын. Алғашқы рөлі "Аласталған Алитет" фильміндегі чукча жігіт Туматуге бейнесі. Тағдырдың сыйы шығар, ол ұмытылмас рөлдерді: Қодар, Кебек, Керім, Сырым, Яго, Мольер, Сальери, Барон және Дон Жуанды ойнап, үздік актерлік шеберлігін танытты. Ол эрудициясы кең суреткер, әсіресе "Еңлік—Кебектегі" Абыздың Н.Жантөрин жасаған философиялық бейнесі — сахнада сирек кездесетін құбылыс. Ол қандай рөлді ойнаса да ой мен әрекет тұтастығын таба білді, кейіпкерінің бойына өзінше жан бітіруге талпынды. М. Бегалиннің "Оның уақыты келеді" (1957 ж.) фильмінде [[Шоқан Уәлиханов]] образымен өнер күмбезіне жүлдыздай жарқырап шықты. В. Мажурин қойған [[Булгаков|М.А.Булгаковтың]] "[[Мольер]]" қойылымы Жантөриннің асқан шеберлікпен ойнауы арқасында Мәскеу театр сүйер қауымын дүр сілкіндірді, — деп еске алады актриса Лейло Бекназар-Ханинга.

Режиссер Б.Мансұров қойған "[[Сұлтан Бейбарыс]]" (1989 ж.) фильміндегі Бейбарыс бейнесі — тек Жантөриннің емес, қазақ киносының ірі табысы болды. Бұл образ актер шеберлігінің шырқау шыңына айналды. Ол осы рөлі үшін кеңес киносы актерлерінің бүкілодақтық "Созвездие — 90" фестивалінде "Актер мамандығына қосқан аса зор үлесі үшін" сыйлығын жеңіп алып, арнайы дипломмен марапатталды. Бүкілодақтық фестиваль күндері Тверь қаласы көшелерінде Нұрмұхан Жантөринді халық "Сұл-тан Бей-барс!.. Сұл-тан Бей-барс!.." деп қошеметтеп, қолпаштап тұрып алған. Фильмнің дыбысын жазу сәтінде атақты режиссер [[Сергей Бондарчук]]: "Не деген актер, не деген керемет тұлға! Оның үнін жазудың өзі бір ғанибет қой!" — деп тамсанған екен.

== Режиссерлігі ==
Режиссер ретінде Цой Гук Инмен бірлесіп “Орман балладасы” (1972), Н.Жайнақовпен бірге “Медальдың үшінші жағы” (1976) фильмдерін қойды.

== Есте қалдыру ==
[[Сурет:Atyrau filarmonia(dom radio).jpg|500px|нобай|оңға|[[Атырау]] қаласындағы Жантөрин атындағы филармония]]
Нүрмұхан Жантөриннің артында оны ұмытпайтын туыстары, достары, шәкірттері, өнеріне төнті болған көрермендері бар. Атырау облыстық филормониясына және Атырау қаласының бір көшесіне Н. Жантөриннің есімі берілген. Алматы қаласында да [[Жантөрин атындағы көше (Алматы)|Жантөрин атындағы көше]] бар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

Манғыстау облысының орталығы Ақтау қаласында Н.Жантөрин атындағы облыстық музыкалық драма театр бар.

==Марапаттары==
* 1959 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі|Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген артисі]] (құрметті атағы);
* 1959 жылы КСРОның Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
* 1966 жылы [[Қазақстанның халық әртісі|Қазақ КСРнің Халық артисі]] (құрметті атағы);
* 1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл» құрмет белгісі (медалі);
* 1978 жылы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің Құрмет грамотасы.
* 1988 жылы КСРОның Халықтар Достығы Орденінің иегері атанды.
* КСРОның Еңбек Қызыл Ту орденін екінші мәрте алған.
* КСРО және Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:22 сәуірде туғандар]]
[[Санат:2 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақфильм актерлері]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]
[[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]]
[[Санат:Қазақстан театр және кино қайраткерлері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

{{Bio-stub}}

Портал:Интернет

2025-02-07T16:37:25Z

Ternera: (GR) File:Plume pen w.png → File:Plume pen w.svg png --> svg

<span id="coordinates"> '''[[Интернет]] [[портал]]ына қош келдіңіз! Жобада {{Мақала саны}} бар (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Портал:Интернет|action=purge}} Ж]</span>)'''</span>
{{Портал:Интернет/Сыртқы бөлімдер}}
[[Сурет:The Internet Portal.png|center|750px]]
<div style="width:100%";>

{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Интернет</font>
|logo=Crystal browser.png
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Интернет
}}</div>


<div style="width:49%;float:left;">

{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Таңдаулы мақала</font>
|logo=Emblem-star.svg
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Таңдаулы мақала
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Таңдаулы сайт</font>
|logo=Emblem-star.svg
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Таңдаулы сайт
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Жаңалықтар</font>
|logo=Nuvola apps khexedit.png
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Жаңалықтар тізімі
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Жаңа мақалалар</font>
|logo=Plume pen w.svg
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Жаңа мақалалар
}}
</div>


<div style="width:50%;float:right;">

{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Үздік сурет</font>
|logo=HSBild.svg
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Үздік сурет
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Таңдаулы тұлға</font>
|logo=User.svg
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Таңдаулы тұлға
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Санаттар</font>
|logo=
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Порталдағы санаттар
}}


{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Көмек көрсету</font>
|logo=
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Көмек көрсету
}}
</div>


<div style="clear:both; width:100%">

{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Мақалалар</font>
|logo=
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Мақалалар тізімі
}}
</div>


<div style="clear:both; width:100%">
{{3D бөлім
|tailletour=0.5px
|fondext=LightskyBlue
|tourext=LightskyBlue
|fondint=#696969
|tourint=LightskyBlue
|titre=<font color="#FFFFFF">Уикимедиа жобалары</font>
|logo=
|contenu=Портал:{{PAGENAME}}/Уикимедиа жобалары
}}
</div>
{{Clear}}

[[Санат:Порталдар|Интернет]]
[[Санат:Интернет]]

Асылбек Сүйеуханұлы Айдаров

2025-02-07T16:37:18Z

Ternera: (GR) File:100 lenin rib.png → File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg png --> svg

{{Тұлға
|Есімі = Асылбек Сүйеуханұлы Айдаров
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Туған күні = 1940
|Туған жері = [[Маңғыстау облысы]] {{туғанжері|Қарақия ауданы|Қарақия ауданында}}
|Мансабы = [[журналист]] <br /> [[қоғам|қоғам қайраткері]] <br /> педагогика қызыметкері
|Ғылыми атағы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}
|Ұлты = Қазақ
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|41px|Құрмет белгісі ордені]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|Ленин 100 жыл]]{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|40px|КСРО Еңбек ардагері медалі]]
{{!}}}
}}
'''Асылбек Сүйеуханұлы Айдаров''' ([[1940 жыл]]ы [[Маңғыстау облысы]] [[Құрық (ауыл)|Құрық]] ауылында туған) — [[журналист]], мұғалім. ҚР Білім беру ісінің Үздігі. [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі (1972 жылдан). Жаңаөзен қаласының құрметті азаматы (2000). Қазақстанның Құрметті журналисті.

==Толығырақ==
* Айдаров Сүйеуханұлы [[1940 жыл]]ы [[Маңғыстау облысы]] [[Құрық (ауыл)|Құрық]] (Ералиев) кентінде балықшылар отбасында дүниеге келген.
* 1964 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің (бұрынғы Киров атындағы мемлекеттік университет) филология факультетін бітірген.
* Марксизм-ленинизм университетін бітірген.
* 1964 - 1970 жылдары Ералиев (Құрық) ауданында мектеп мұғалімі және директоры;
* 1970 - 1976 жылдары «Жаңарған Маңғыстау» газетінде редактордың орынбасары, қалалық халыққа білім беру бөлімінде инспектор, «Коммунистік жол» газетінде тілші,
* 1976 - 1990 жылдары Қызылсай ауылындағы мектепте директор, Жаңаөзен қалалық партия комитетітінің үгіт-насихат бөлімінің және қалалық халыққа білім беру бөлімінің меңгерушісі.
* 1990 - 2010 жылдары «Жаңаөзен» газетінің бас редакторы.
* 2010 жылы еңбек демалысына шыққан.
* Жаңаөзен қаласы әкімі жанындағы қалалық Ардагерлер Кеңесінің төрағасы.
* Құрық, [[Жаңаөзен]] қалалық Кеңесі мен Маңғыстау облыстық Мәслихатының депутаттығына сайланған.
* «Ауылға Сүгір келді деп...» және «Мен Есенғали Шайырың» атты кітаптарды құрастырушы, «Жаңаөзен –мұнайшылар астанасы», «Жаңарған Жаңаөзен», «Өткен күннің белгілері», «Қарашаңырақ Қызылсай», « Қуанғали Сарбөпеұлы» атты кітаптардың авторы.

==Марапаттары==
* КСРОның жоғарғы мемлекеттік марапаты "Құрмет белігісі" Орденімен марапатталған.
* КСРОның "Еңбек ардагері", "Ерен еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл" және "КСРО халыққа білім беру ісінің үздігі" медалдарымен марапатталған.
* 2000 жылы Жаңаөзен қаласының Құрметті азаматы (атағы);
* 2001 жылы "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі
* 2005 жылы "Қазақстан Республикасының конститутциясына 10 жыл" медалі
* 2008 жылы "Астанаға 10 жыл" медалі
* Елбасының жарлығымен "[[Ерен еңбегі үшін медалі]]" мен марапатталған.
* Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті - елбасының жеке алғыс хатымен екі мәрте марапатталған.
* [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]]нің құрмет грамотасы;
* [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі (2003-2004)|Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі]]нің құрмет грамотасы;
* Қазақстанның Құрметті журналисті атағының иегері.
* "Жаңаөзен мұнайына 40 жыл" медалі;
* [[Қазақстан журналистер одағы]]ның дипломанты.
* Маңғыстау облысы және Жаңаөзен қаласы әкімдігінің Құрмет Грамоталары мен Алғыс хаттарының иегері.

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Қазақстанның құрметті журналисттері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Өмірзақ Озғанбайұлы Озғанбаев

2025-02-07T16:37:12Z

Ternera: (GR) File:100 lenin rib.png → File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg png --> svg

{{Ғалым
|Есімі = Өмірзақ Озғанбайұлы Озғанбаев
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Туған күні = 09.06.1941
|Туған жері = [[Маңғыстау облысы]], {{туғанжері|Қарақия ауданы|Қарақия ауданында}}, [[Құрық (ауыл)|Құрық]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы ={{USSR}}<br /> {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}
|Ғылыми аясы =
|Жұмыс орны = [[Ардагерлер ұйымы|«Ардагерлер ұйымы» Республикалық қоғамдық бірлестігі орталығының төрағасы]]
|Ғылыми дәрежесі =[[Жоғары мектеп|ҚР Жоғарғы мектебі Ғылыми Академиясының]] [[Академик|Академигі]] <br /> [[Педагогика|Педагогика ғылымдарының кандидаты]] <br /> [[Тарих|Тарих ғылымдарының докторы]], [[профессор]]
|Сыйлықтары =
|Альма-матер = [[Қызылорда мемлекеттік университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}[[Сурет:VeteranLaborRibbon.png|41px|КСРО Еңбек ардагері медалі]]{{!}}{{!}}[[Сурет:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|41px|Ленин 100 жыл]]
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Сурет: The honourable worker of education.jpg|21px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]]
{{!}}}
}}
'''Өмірзақ Озғанбайұлы Озғанбаев''' ([[9 маусым]], [[1941 жыл]]ы [[Маңғыстау облысы]], [[Қарақия ауданы]], [[Құрық (ауыл)|Құрық]] кентінде туған) — [[ғалым]], мемлекет және қоғам қайраткері. ҚР Ұлттық ғылым Академиясының құрметті академигі, Педагогикалық білім беру Халықаралық, Қазақстан Педагогикалық, Ресей Педагогикалық Академияларының академигі, [[Педагогика|Педагогика ғылымдарының кандидаты]], [[Тарих|Тарих ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қызметкері]]. ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстанның тұңғыш сенаторы, Парламент Сенаты комитетінің төрағасы, ҚР Ұлттық Білім академиясының Президенті, [[Ардагерлер ұйымы|«Ардагерлер ұйымы» Республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасы]], төрағаның бірінші орынбасары.

АҚШ (Техас штатының), [[Құрметті азамат|Маңғыстау облысының, Ақтау қаласының, Қарақия және Түпқараған аудандарының «Құрметті азаматы»]].

==Толығырақ==
* Өмірзақ Озғанбайұлы [[1941 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[Маңғыстау облысы]], [[Қарақия ауданы]], [[Құрық (ауыл)|Құрық]] кентінде дүниеге келген.
* 1966 жылы [[Қызылорда мемлекеттік университеті|Қызылорда педагогикалық институтын]] бітірген;
* Өмірзақ Озғанбайұлы Қазақстан Республикасындағы жаңа типтік оқу орындарының ұйымдастырушысы.

==Еңбек жолы==
* 1959 – 1971 жылдары мектепте аға пионер тәлімгері, оқытушы, мектеп басшысы, мектеп инспекторы лауазымдарын абыроймен атқарды.
* 1971 – 1980 жылдары Аудандық және қалалық партия комитеттерінің бөлім басшысы, облыстық «Білім» қоғамының басшысы;
* 1980 – 1988 жылдары Маңғыстау облыстық кәсіптік-техникалық білім беру басқармасының бастығы, облыстық мұғалімдер білімін жетілдіру институтының директоры;
* 1988 – 1990 жылдары Қазақ КСР Білім министрлігінің оқу-методикалық орталығының директоры;
* 1990 – 1994 жылдары Маңғыстау облысы Білім департаментінің бастығы;
* 1994 - 1995 жылдары ҚР Жоғарғы кеңесінің депутаты;
* 1995 - 1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|ҚР Парламенті Сенатының депутаты]], Аймақтық даму және жергілікті басқару комитетінің төрағасы;
* 1999 – 2001 жылдары Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім беру академиясының президенті;
* 2002 – 2004 жылдары Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің проректоры;
* 2004 – 2007 жылдары «Қазақ Мұнай Газ барлау өндіру» басқармасының бас директорының кеңесшісі; «Рауан Медиа Групп» АҚ бас директорының кеңесшісі;
* 2007 – 2013 жылдары Маңғыстау облыстық ардагерлер ұйымының төрағасы, облыс әкімінің кеңесшісі;
* 2013 – 2016 жылдары Республикалық [[Ардагерлер ұйымы|«Ардагерлер ұйымы» Республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасы]] ;
* 2016 жылдың маусым айынан бастап [[Ардагерлер ұйымы|«Ардагерлер ұйымы» Республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасының бірінші орынбасары]] лауазымында.<ref name="KazEncycl">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Ғылыми атақтары==
* 1982 жылы [[Педагогика|Педагогика ғылымдарының кандидаты]] (ғылыми атағы);
* 1998 жылы [[Тарих|Тарих ғылымдарының докторы]] (ғылыми атағы); диссертация тақырыбы: «ХХ-шы ғасырдың басындағы Ресей Мемлекеттік Думасының саясаты (нақты тарихи талдау)»
* [[профессор]] (ғылыми атағы);
* 2002 жылдан [[Жоғары мектеп|ҚР Жоғарғы мектебі Ғылыми Академиясының]] [[Академик|Академигі]];
* Ресейдің педагогика академиясының академигі;
* Халықаралық Педагогика академиясының академигі;

==Марапаттары==
* 1970 жылы КСРОның «Ерен Еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл» медалі;
* 1987 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесінің шешімімен «Ветеран труда» медалі;
* 1996 жылы Елбасының жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қызметкері]]» құрметті атағы.
* 1998 жылы «Астана» медалі;
* 2006 жылы «[[Құрмет ордені]]».
* 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі;
* 2012 жылы Елбасының жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат «[[Парасат ордені|Парасат» ордені]];
* «[[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин атындағы құрмет белгісі]]» медалі;
* ҚР Білім министрлігінің «[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі|Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалі]];
* «[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|Қазақстан Білім Беру ісінің Құрметті қызметкері]]» атағының иегері.
* [[Құрметті азамат|Маңғыстау облысының Құрметті азаматы]].
* Ақтау қаласының Құрметті азаматы;
* [[Құрметті азамат|Қарақия және Түпқараған аудандарының Құрметті азаматы]].
* «Қазақ хандығына 550 жыл» мерекелік құрметті медалі;
* «[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Елбасының арнайы айрықша белгідегі «Алтын Барыс» омырау белгісі]]».
* 2016 жылы [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|ҚР Парламенті Сенатының Құрмет грамотасы]].
* 2018 жылы Елбасының жарлығымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|«Барыс]]» ордені;
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық қазақ творчестволық бірлестігінің «Алтын Қыран» медалі;
* ТМД елдерінің «Содружество[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|<nowiki/>]]» ордені;
* Дүниежүзілік халықаралық қауымдастығының «Элита нации[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|<nowiki/>]]» құрметті атағы;
* «Елбасының [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|арнайы жеке алғыс хатттары]]».

==Еңбектері==
ҚР нарықтық экономикаға өту кезеңінде оның заңдық негізін салуға қатысты. 300-дей ғылыми танымдық мақалалардың, 59 кітаптың авторы. Негізгі еңбектері:
* «Ресей мемлекеттік Думасы және Қазақстан», 5 том
* «Жарығы өшпейтін жұлдыз»,
* «Дорога в будущее»,
* «Көкжиек»,
* «Тоғысқан тағдырлар түбегі»,
* «Рух күрескері»,
* «Духоборец»,
* «Жантануға кіріспе»,
* «Келбет», т.б.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Ыбырай Алтынсарин төсбелгісімен марапатталғандар]]
[[Санат:Маңғыстау облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]

{{bio-stub}}