Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Денали

2015-08-31T12:49:14Z

Talkavo:

{{Тау
|Түрі=Тау шыңы
|Атауы=Денали тауы
|Шынайы атауы=
|Сурет=Mount McKinley and Denali National Park Road 2048px.jpg
|Сурет ені=
|Сурет атауы=Денали тауының Денали ұлттық саябағы жағынан көрінісі
|lat_dir=N|lat_deg=63|lat_min=04|lat_sec=10|lon_dir=W|lon_deg=151|lon_min=00|lon_sec=26
|region =USA
|CoordScal=
|Орналасуы={{USA}}
|Тау жүйесі =[[Аляска жотасы|Аляска]] таулы үстірті
|Пайда болған кезеңі=
|Аумағы=
|Ұзындығы=
|Ені=
|Ең биік шыңы=
|Биіктігі = 6193
|Карта=
|Позициялық карта 1=АҚШ Аляска
|ПозКарта 1 ені=
|crosses180=
|Позициялық карта 2=
|ПозКарта 2 ені=
|Ортаққордағы санаты=
}}

'''Денали''' — [[Солтүстік Америка]]дағы ең биік шың (6193 м).

== Географиялық орны ==
[[Аляска жотасы|Аляска]] таулы үстіртінде орналасқан.

== Геологиясы, жер бедері ==
[[Сурет:Denali high camp.jpg|thumb|left|120px|Мак-Кинлидегі биік таулы лагерь (2001 ж.)]]
[[Гранит]]ті жыныстан тұрады. Шыңды мәңгі қар мен мұздық басып жатыр. Мұнда Денали ұлттық саябағы орналасқан. Ол 1896 жылдан бастап 2015 жылға дейін ресми түрде Мак-Кинли, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Уильям Мак-Кинли]]дің есімімен аталып келді. 2015 жылдың 30 тамызында Ақ Үй шешімімен тарихи атауы қайтарылды. Атабаск тілінде денали биік, асқар деген мағынаны білдіреді.

== Тауды алғашқы бағындырғандар ==
[[Сурет:HudsonStuck.jpg|thumb|left|120px|Хадсон Стак (1913 ж.)]]
* Полярлық зерттеушi Фредерик Кук [[1906 жыл|1906]] жылы қыркүйекте Деналиді бiрiншi болып бағындырды. Ол өз шығуы туралы есептеу нәтижесiн қалдырды. Оның аты бiрақ Роберто Пиримен дискредитациялаған.
* Ресми болып бiрiншi шығу [[1913 жыл|1913]] жылдағы қасиеттi Хадсон Стактiң экспедициясының қатысушысы Уолтер Харпердікі есептеледi.
* Ресейлiк [[альпинист]] [[Олег Банарьлер]], [[Виктор Афанасьев]] және [[Валерий Багов]]ты [[2006 жыл|2006]] жылда [[Руфьлер мұздығы]] бойынша өттi және Кука бiрiншiлiктерiн растады.
* [[1932 жыл|1932]] жылда тауға көтерілуде екi қатысушы апатқа ұшыраған.
* [[2002 жыл|2002]] жылда Деналиге ресейлiк альпинисттерiнiң шығуы [[Матвей Шпаро]]ның басшылығымен болған. Оның қайталанбаушылығы -11 альпинистiң арасында шаңғы қойылған креслолардағы екi мүгедек болатын. <ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Seven Summits}}

[[Санат:Солтүстік Америка таулары]]
[[Санат:Аляска таулары]]

Пуйо қырғыз тілі

2014-11-16T17:00:50Z

Talkavo: қате түзету

{{Тілдер
|түсі = алтай
|аты = Пуйо қырғыз тілі
|өз атауы =
|айтылуы =
|елдер = [[Қытай]]
|аймақтар = [[Хэйлунцзян]]
|ресми тіл =
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны =~600
|рейтинг =
|күйі = Жойылу қаупі бар
|жойылды =
|санаты = [[Еуразия тілдері]]
|классификация =
[[Алтай тілдері]]
:[[Түркі тілдері]]
::[[Солтүстік-шығыс тілдері]]
|жазу = жоқ
|ISO1 =
|ISO2 =
|ISO3 =
}}
'''Пуйо қырғыз тілі''' - [[түркі тілдері]]нің солтүстік-шығыс тобына жататын бір тіл. Қытайда таралған. XVII—XVIII ғ-да Манжурияға жер аударылтқан [[Пуйо қырғыздар]]мен бірге негізгі сөйлеушілердің аймағынан үзіліп кеткен. Қазіргі таңда сөйлеушілер көбіне [[Хэйлунцзян]] аймағының тұрғындары, саны 600-дей адам.

== Жазылуы ==
Қытай тілтанушылары 2000-шы жылдардың соңында Пуйо қырғыз тілінің жазуын латын әліпбиіне негіздеп ('''Č č, Ğ ğ, Ï ï, Ö ö, Š š, Ü ü''' әріптерін қосып) жасаған. Бірақ бұл әліпби кең таралмады.

== Әдебиет ==
* {{Citation | last1 = Hu | first1 = Zhen-hua | last2 = Imart | first2 = Guy | title = Fu-Yü Gïrgïs: A tentative description of the easternmost Turkic language | year = 1987 | publisher = Indiana University Research Institute for Inner Asian Studies | location = Bloomington, Indiana}}
* {{Citation | last1 = Li | first1 = Yongsŏng | last2 = Ölmez | first2 = Mehmet | last3 = Kim | first3 = Juwon | title = Some Newly Identified Words in Fuyu Kirghiz (Part 1) | journal = Ural-Altaische Jahrbücher | publisher = Neue Folge | year = 2007 | volume = 21 | pages = 141–169}}
* Тенишев Э.Р. О языке кыргызов уезда Фуюй //Вопросы языкознания. [[1961]]. № 1. С.88-95.

{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Түркі тілдері]]

Төреші

2014-09-11T10:04:18Z

Talkavo: бұл мақаланы бірнешеге бөлу қажет

'''Төреші ''' - құқықта ұйымдардың, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысатын азаматтардың қатысуымен экономикалық дау-дамайларды шешетін лауазым иесі. [[Делдал]], [[аралық сот]]; кейбір елдерде — кәсіпорындар, ұйымдар мен мекемелер арасындағы шаруашылық дауларды қарастыратын лауазымды тұлға. Төрешінің өкілетті міндеттері мен атқаратын қызметтері тиісті Төреліктің қызметтерін реттейтін заң актілерімен айқындалады. Төреші даулы істерді қарауға басшылық жасайды, тараптардың құқылары мен заңды мүдделерін қорғай отырып, іс бойынша шешімдер қабылдайды немесе шешім қабылдауға қатысады. Төреші заңдылықтың, мемл. тәртіптің бұзылғандығын, шаруашылық қызметінің кемшіліктерін айқындап, оларды жоюға және ескертуге, шара қолдануға міндетті. Өзіне берілген құқылар шеңберінде іс қарауға байланысты арбитрдың қойған талаптарын кәсіпорындардың, мекемелер мен ұйымдардың, сондай-ақ лауазымды адамдардың бәрі орындауға тиіс.
==Төрелік==
1. Сот делдалының көмегімен [[дау]]ларды шешетін аралық сот.
2. Тараптар аралық сотқа жүгінген кездегі, даулы істерді шешу тәсілі.
==Арбитражер==
Тауар, қор, [[валюта]] және ақша рыноктарында, түрлі деңгейдегі валюта бағамдарының айырмашылығынан пайда табуды мақсат етіп, арбитраждық мәмілелерді жүзеге асыратын кредиттік-қаржылық мекемелер, ірі корпорациялар мен фирмалар.
==Төрелік coт==
[[Азаматтық құқық]]тық қатынастардың ([[экономика]]лық даулардың) не болмаса басқару саласындағы құқықтың бұзылуынан, шаруашылық және кәсіпкерлік қызмет үдерісі кезінде туындаған дауларды шешу кезінде өз мәні бойынша сот билігін танытатын орган. Тараптардың өзара келісімі бойынша, төрелік сотқа тәуелді экономикалық даулар, төрелік сот істі өз өндірісіне алып болғанша, Аралық соттың шешім қабылдауына берілуі мүмкін.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}
{{stub:Заң}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]