Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Мәриям Айымбетова

2026-05-28T19:13:34Z

TalgatSnow: TalgatSnow Айымбетова Мәриям бетін Мәриям Айымбетова бетіне жылжытты

'''Айымбетова Мәриям''' (26.7.[[1941]]. [[Ақтөбе облысы]] [[Ембі ауданы]]) – [[теледиктор]]. <ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5</ref>

Еңбек жолын [[Батыс Қазақстан]] аймақтық (Ақтөбе облысы) теледидарында [[диктор]] болып бастады ([[1960]]). Қазақ КСР Мемлекеттік теле және радиохабарларын тарату комитетінде диктор болып ([[1966]]-94) қызмет істеді.

[[Эфир]]де жүргізген хабарлары мен оқыған жаңалықтары көрермен жүрегіне жақын, сөздері құбыла ойнап, көңілге нәр құйып, құлақ құрышыңды қандыра, жан тебірентер сезімге бөлеп, жанрдың өн бойындағы кескіндерінің сыр-астарын ашып беретін өзгеше мақамымен миллиондаған көрермендер жүрегінде сақталып қалды. Диктор мәтін жолдарына жүрегінің лүпілін, көңілінің сарасын қатарластыра парлай жегіп, көпшілік аудиториясына алуан реңкке толы әсем үннің сыршылдығын ұғындырды. Телеэкранда өз соқпағын қалап, өз жолын салды. [[Экран]]ның сүйіктісіне, сұлулықтың символына, бөлшектің бүтініне айналды.

[[Алматы қаласы]] Совет ауданы Халық депутаттары Кеңесіне екі мәрте депутат болып сайланды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, [[КСРО]], Қазақ КСР Телерадио Комитетінің Құрмет грамоталары және дипломдарымен марапатталған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:1941 жылы туғандар]]
[[Санат:ембі ауданында туғандар]]

Айымбетов Мәди

2026-05-28T19:12:18Z

TalgatSnow:

{{жедел жойылсын|[[Мәди Айымбетов]] және [[Мәди Айтбенбетұлы Айымбет]] дубликаты}}
'''Айымбетов Мәди''' (14.11. [[1946]]. [[Торғай облысы]], [[Амангелді ауданы]], Амангелді ауылы) – [[журналист]], қаламгер, қоғам қайраткері. <ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5</ref>

ҚазМУ-ді бітірген ([[1972]]).

Еңбек жолын [[1965 жыл]]ы кеңшарда жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін [[«Қазақстан пионері» газеті]]нде кіші, аға әдеби қызметкер, жауапты хатшы, бөлім меңгерушісі ([[1972]]-77), [[«Пионер» журналы]]ның аға [[редактор]]ы ([[1977]]-85), [[«Қазақстан коммунисі» журналы]]ның аға әдеби қызметкері ([[1985]]-86), Қазақ КСР-інің [[Баспа ісі]], [[полиграфия]] және кітап саудасы жөніндегі Мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, жоғары санатты редакторы ([[1986]]-90), [[«Ғылым» баспасы]]ның бас редакторы ([[1990]]-93), ҚР Жоғарғы Кеңесі Аппараты, Мәжіліс Аппараты, Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Парламент Сенаты Аппаратының [[аударма]], [[лингвистика]]лық талдау және актілер басылымы бөлімі бастығының орынбасары, бастығы ([[2000]]-[[2004]]), [[2004 жыл]]дың қыркүйегінен бастап ҚР Парламент Сенаты Аппаратының редакциялық-баспа бөлімінің меңгерушісі.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, ҚР Құрмет грамотасымен марапатталған.

«Шілденің күні» ([[1976]]), «Ертегіден келген бала» ([[1978]]), «Көгілдір соқпақ» ([[1980]]), «Көлге шомылған ай» ([[1984]]), «Плато голубых цветов» ([[1985]]), «Шыққа тұнған нұр» ([[1989]]), «Ол дәурен бір көрген тус» ([[1995]]), «Чаша печали» ([[1997]]), «Тылсым» ([[2001]]), «Құмөзек хикаялары» ([[2007]]) атты кітаптардың және газет-журналдағы әлденеше жүздеген әңгімелердің авторы.

[[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның, [[Қазақстан Журналистер одағы]]ның мүшесі.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]

Нығмет Айымбетов

2026-05-28T19:09:16Z

TalgatSnow: TalgatSnow Айымбетов Нығмет бетін Нығмет Айымбетов бетіне жылжытты

'''Айымбетов Нығмет''' (28.9.[[1933]]. [[Ақтөбе облысы]], [[Байғанин ауданы]], [[Жарқамыс ауылы]] - 13.11. [[2008]]. [[Алматы)]] - [[журналист]]. <ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б.ISBN 978-601-03-0070-5</ref>

ҚазМУ-ді бітірген ([[1956]]).

Шығармашылық қызметін [[«Лениншіл жас» газеті]]нің [[Батыс Қазақстан облысы]]ндағы меншікті тілшісі қызметінен бастады. Бұдан соң [[Гурьев облысы]] [[«Социалистік құрылыс» газеті]]нде [[тілші]], бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды.

[[1960 жыл]]ы Ақтөбе облысы [[телерадио]] комитетінде қызмет істеді. Республиканың батыс өңіріндегі жаңа сала - тележурналистиканың негізін салуға атсалысқандардың бірі.

[[1970 жыл]]ы Гурьев облысының радио комитетінде, кейін Байғанин ауданындағы [[«Ленин туы» газеті]]нде, [[Жамбыл облысы]]ндағы [[«Еңбек туы» газеті]]нде, республикалық [[«Мектеп» баспасы]]нда редакторлық қызметтер атқарды.

[[Қазақстан Журналистер одағы]]ның мүшесі.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]

Адольф Альфонсович Арцишевский

2026-05-28T18:20:57Z

TalgatSnow: TalgatSnow Адольф Арцишевский бетін Адольф Альфонсович Арцишевский бетіне жылжытты

'''Адольф Арцишевский''' (7.1.1938. РКФСР. [[Кемер облысы]], [[Прокопьевск қаласы]]) - журналист, қаламгер, сценарийст.<ref>"Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5</ref>. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]- ді және [[КСРО Жазушылар одағы жанындағы Жоғары әдебиет курсы]]н бітіргеннен кейін [["Красноярский рабочий" газеті]]нің тілшісі, [[Краснояр өлкесі]] аудандық газеттерінде бөлім меңгерушісі, Қазақстан салалық [[журнал]]дарында, [[радио]]да, "Жазушы" баспасында және [["Простор" журналы]]нда қызмет жасады.

[[Алматы қаласы]]ндағы жасөспірімдер театрында, [[М.Лермонтов атындағы академиялық орыс драма театры]]нда әдебиет бөлімінің меңгерушісі, [["Қазақфильм" студиясы]]нда "Тоғысқан тағдырлар" атты телехикаяның бас редакторы, "Новая эра" журналының бас редакторы болып қызмет еткен. Қазір "Central Asia Monitor" газетінде қызмет жасайды. І.Есенберлин, К.Ыскақов, Ә.Тарази, Б.Мұқай, Д.Исабеков, Ш.Құсайынов шығармаларын орыс тіліне аударған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]

Виктор Робертович Цой

2026-05-25T18:47:38Z

TalgatSnow:

{{Музыкант
|Есімі = Виктор Цой
|Атауы =
|Сурет = Victor Tsoi 1986 cropped.jpg
|Сурет ені = 250px
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туылған кездегі есімі =
|Толық аты = Виктор Робертович Цой
|Туылған күні =
|Туылған жері = [[Ленинград]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Қайтыс болған күні = 15.08.1990
|Қайтыс болған жері = 35-ші км [[Слока]]—[[Талси]] шоссесі, [[Латвия]]
|Белсенділік жылдары = [[1978]] - [[1990]]
|Мемлекет = {{USSR}}
|Мамандықтары = [[әнші]], [[актер]], [[сазгер]], суретші, [[ақын]], кочегар
|Жанрлары = [[Рок-музыка|рок]]
|Ұжымдары = * Палата № 6
* Гарин и гиперболоиды
* Автоматические удовлетворители
* [[Кино (топ)|Кино]]
|Қызметтес болған = Юрий Айзеншпис
|Лейблдері = АнТроп, Мелодия
|Туған күні=21.06.1962|Туған жері=[[Ленинград]], [[РСФСР]], [[КСРО]]}}
'''Ви́ктор Ро́бертович Цой''' (21 [[маусым]] 1962 жыл, [[Ленинград]], [[КСРО]]—15 [[тамыз]] 1990 жыл, 35-ші км [[Слока]]—[[Талси]] шоссесі, [[Латвия]]) – кеңестік рок-музыкант, [[әнші]], [[сазгер]], «[[Кино (топ)|Кино]]» тобының жетекшісі.

== Өмірбаяны ==
Виктор Цой 1962 жылы 21 маусымда Ленинградтың [[Мәскеу]] ауданында туған. Анасы – Валентина Васильевна Цой, денешынықтыру пәнінің мұғалімі (1937 жылы 8 қаңтар – 2009 жылы 28 қараша) және әкесі ─ Роберт Максимович Цой, инженер. Отбасындағы жалғыз ұл. 1974-1977 жылдары көркем орта мектебіне барады. Осында Максим Пашков басқарған «Палата №6» тобы құрылған болатын. Жас кезінде Михаил Боярский мен Владимер Высоцкийдің [[жанкүйер]]і болады, кейінірек Брюс Лидің бейнесіне еліктей бастады.
== Өнері ==
1970 жылдың аяғы мен 1980 жылдардың
басында әуесқой «Пилигрим» тобындағы Алексей Рыбин мен «Палата №6» тобының бас-гитарашысы Виктор Цой тығыз қарым-қатынаста болады. 1981 жылы Виктор Цой, Алексей Рыбин және Олег Валинский «Гарин және Гиперболоиды» тобын құрды. Бұл топ сол жылы күзде Ленинград рок-тобының мүшелігіне кірді. Валинский әскер қатарына кеткеннен кейін топ өзінің атын «Кино» деп өзгертеді. Виктор «Игла», «Конец каникул», «Асса», «Яхха», «Рок» фильмдерінде түскен. 1990 жылы 24 маусымда Мәскеуде [[Үлкен спорт аренасы]]нда «Кино» тобының ең соңғы концерті өтеді.
== Қайтыс болуы ==

1990 жылы 15 тамызда Виктор Цой көлік апатынан қайтыс болады. 19 тамызда Виктор Цой Богослов зиратына жерленді.

== Өзі туралы ==
Цой жүзден көп өлең жазған. Виктор Цой жапонның дәстүрлі мүсіндерін ойып жасаған. Виктор Цой өзі жазған «Дети минут» әні бірнеше жылдан кейін ғана Вячеслав Бутусовтың көмегімен «Игла Remix» арнайы киносында орындалды.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:1990 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО әншілері]]
[[Санат:21 маусымда туғандар]]

{{stub}}

Бүртікше (анатомия)

2026-05-20T17:58:24Z

TalgatSnow:

[[Image:Mammillaria marksiana.jpg|right|250px|thumb|''Mammillaria marksiana'' кактусы, оның айқын бүртікшелері бар, әр бүртікшелер ұшынан шыбықшалар өскен.]]
'''Бүртікше''' ({{lang-en|tubercle}} - мағынасы 'кішкентай бүртік', латын тілінде 'кертпек') — [[анатомия]] бойынша, өсімдіктер мен жануарлардың ішкі-сыртқы [[Мүше (биология)|орган]]дарында кездесетін домалақ бұдыр, ұсақ бүртік, немесе қожырмақ өспе.

==Өсімдіктерде==
Бүртікше негізінен қожыр секілді бұдыр болғанымен, бірақ ол өсімдіктер мен жануарлардың қай тұқымына қаратылғанына қарай біраз өзгеше мағынаға ие болады.

Белгілі [[орхидея]]лар мен [[кактус]]тар туралы болғанда, ол [[Ерінше (ботаника)|еріншеде]] (Labellum) орналасқан дөңгелек түйін, кішкентай бүртік немесе қожырмақ өспені білдіреді. Олар сондай-ақ [[Подера]] ретінде белгілі. Бұршақ тұқымдасының кей мүшелері туралы сөз болғанда, тамырларда кездесетін қожырмақ асқынулары (the wart-like excrescences) айтылады.

==Саңырауқұлақтарда==
[[Микология]]да бүтікше [[саңырауқұлақтар|саңырауқұлақ]]ты қалыптастырған топты [[гифа]]ны (hyphae) көрсетеді.

==Хайуанаттарда==
[[File:Phyllidia.jpg|thumb|right|Нудибранк ''[[Теңіз лимоны]]'', арқасындағы сары бүртікшелер анық көрінген]]
Егер бүртікше [[Теңіз лимоны]] (Peltodoris nobilis) секілді белгілі бір [[нудибранк]]ке (nudibranch) қатысты қолданылса, онда ол жануардың арқасындағы бүртікшелерді білдіреді. Нудибранктердегі бүртікшелер әртүрлі көрінеді: әр бүртікше дара, домалақ, конусты немесе бұрышты формада болады, , немесе 2 не одан көп қабаттардың құрама формасында болады, бүртікшелер қосылып шоғырлы бүртікшелер қалыптастырады, тб.

Бүртікше [[өркешті кит]]тің басы мен алдыңғы қапталынан байқалатын бүртікшелер сұйықтық динамикасындағы бүртікшелер әсерін көрсетіп, ескекшелері (flipper) бетіндегі сұйықтық ағынын жақсартуға көмектеседі.<ref>[http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a511517.pdf Leading-edge tubercles delay stall on humpback whale (Megaptera novaeangliae) flippers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224004053/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a511517.pdf |date=2017-02-24 }}, DS Miklosovic, MM Murray, LE Howle, FE Fish, Physics of Fluids (1994-present) 16 (5), L39-L42, 2004</ref>
[[File:Edmontosaurusskin.jpg|thumb|right|[[Үйректұмсық динозаврлар|Үйректұмсық]] Edmontosaurus annectens [[динозаврлар|динозавр]]ының қарын терісіндегі бүртікшелі қабыршақтар]]

[[Динозаврлар]]да бүртікшелер тері қабыршақтарына қаратылатын жалпылық термин. Мысалы, [[үйректұмсық динозаврлар]]да бүртікшелердің негізгі үш түрі байқалады: анық тәртібі жоқ ұсақ бүртікшелер (таған бүртікшелері); диаметрі 1см дейін баратын үлкенірек [[полигон]]ды бүртікшелер (төсеніш бүртікшелері), олар таған бүртікшелері бойынша бөлініп, кластерлерге топтасады; және үшіншісі [[жарғақ]] (limpet) тәрізді конус [[қабыршақ]]тар (scutes).<ref name=LW42>{{cite book |last=Lull |first=Richard Swann |authorlink=Richard Swann Lull |author2=Wright, Nelda E. |title=Hadrosaurian Dinosaurs of North America |year=1942 |publisher=Geological Society of America |series=Geological Society of America Special Paper '''40''' |pages=111–112 }}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Адам анатомиясы]]
[[Санат:Жануарлар анатомиясы]]
[[Санат:Өсімдіктер анатомиясы]]

Қазақ халқының антропологиялық деректер бойынша қалыптасуы

2026-05-20T17:43:39Z

TalgatSnow: /* Антропология деген не? */

===Антропология деген не?===
{{main|Антропология}}
Халықтың шығу тегін зерттеуде [[антропология]]лық деректердің мөні зор. Антропология — [[адам]] [[ағза]]сының белгілі бір географиялық ортада, белгілі бір уақыт шеңберінде езгеруін, осы өзгерістердің неден, қалай болатыны заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Зерттеу [[объект]]ісі биологиялық түрлердің бірі адам болғандықтан және зерттеу әдістері биологиялық төсілдерге сүйенетіндіктен, антропология [[биология]] ғылымына жатады.

Адам баласы жанды тіршілік иелері ішіндегі [[тарих]]ты жасаушы [[әлеумет]]тік белсенді [[организм]] болғандықтан, антропологияның ''тарихи антропология'' деп аталатын саласы биология және тарих ғылымдарының әдіс-төсілдерін пайдаланады, ал зерттеу нәтижесі кәбінесе тарихқа қатысты болады.

Антропология ғылымын үш сатыға бөлу қалыптасқан:
# Адам [[морфология]]сы;
# Адам баласының шығу тегін зерттейтін сала ([[антропогенез]]);
# [[Нәсіл]]дерді зерттейтін сала ([[расогенез]]).

Халықтың арғы шығу тегін зерттеуде антропологияның нәсілдік ұқсастықтарды, өзгешеліктерді зерттейтін салаларының маңызы зор.

Адамдардың белгілі бір географиялық аймаққа бейімделуімен, шығу тегіндегі белгілі бір ортақтастығымен қалыптасатын ұқсастықты нәсіл немесе ''антропологиялық түр-сипат'' деп атайды. Антропологиялық түр-сипат халық боп бірігу барысында қалыптасады.

===Қазақстан жерін қола дәуірінде мекендеген адамдардың түр-сипаты===
{{main|Қола дәуірі}}
[[Сурет:Indo-Iranian origins.png|200px|right|thumb]]
[[Қазақстан]] жерін қола дәуірінде (б. з. д. 2—1 -мыңжылдықтар аралығы) [[Андронов мәдениеті|Андронов тарихи-мәдени]] бірлестігіне жататын [[тайпа]]лар мекендеді. Андрондықтардың сүйектері [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік]], Орталық және [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] жерлерінен көп табылып, зерттелді. Олардың антропологиялық түр-сипатын ''андрондық тұрпат'' деп атайды. Бұл тұрпат еуроиеоидтіктердің арғы тегінің нәсіліне ұқсас. Олардың бас сүйегі мезокранды (үлкен), бетінің тұрқы дөңгеленіңкіреп келген, мұрны дөңестеу. [[Хакасия]] жеріндегі [[Минусин ойпаты]]нан табылған бас сүйектерге ұқсас.

Кейінгі жылдары Ойжайлау қорымынан ([[Жамбыл облысы]]) табылған бас сүйектердің біразының беті сопақша, маңдайы шығыңқы, ал Зевакино қорымынан (Шығыс Қазақстан) сопақ басты, ат жақты, көз шарасы ұялы, мұрны қусырыңқы бас сүйектер табылды. Бұл антропологиялық материалдар Қазақстан жерін қола дәуірінің соңына қарай мекендеген тайпалардың [[Орталық Азия]] тұрғындарымен жақындығын көрсетеді. Қола дәуірінің Алексеевское қонысынан ([[Қостанай]]) табылған әйелдің бас сүйегі [[Мәскеу]]дегі [[Михаил Михайлович Герасимов|М.М.Герасимов]] атындағы зертханада қалпына келтірілген. Бұл бейнеден андрондық тұрпатты көруге болады.

===Ерте темір дәуірінде Қазақстан жерін мекендеген тайпалардың антропологиясы===
{{main|Темір дәуірі}}
Ерте темір дәуірінде Қазақстан жерін сақ, ғұн, сармат, т.б. тайпалар мекендеген. Сақтардың бас сүйегі шағын, ми қауашағы кішірек, беті жалпақтау, көзі ұялы, қабақ сүйегі шығыңқы, мұрны дәңестеу болған. Жалпы, сақтардың бет-пішінінде андрондық тұрпат белгілері бар екендігі байқалады.

Дегенмен де сақтардың бет әлпетінде еуропеоидтік тұрпаттың көмескілене бастағаны мынадай белгілерден байқалады: бас сүйектің тұрқы қысқарады, беті жалпақтана түседі, маңдайы тайкыланады, көз ұясы шығыңқы бола
бастайды.

Монғолоидтік белгі Солтүстік, Шығыс Қазақстан сақтарында Орталық Қазақстанды жайлаған сақтарға қарағанда басым болған. Сонымен қатар Қазақстанның оңтүстік өңірлері сақтарында да монғолоидтік сипаттар біршама мол, ал Арал маңын мекендеген сақтарда бұл көрсеткіштер аздау. Б.з.д. [[5 ғ.|V]]—[[3 ғ.|III ғасырларда]] Батыс Қазақстанда өмір сүрген [[савроматтар]]дың кейбір бас сүйектері [[Жетісу]] [[сақтар]]ынікіне ұқсас, оларда да монғолоидтік сипат бар.

Сақтардың бет-пішінінде монғолоидтік нышандар пайда болғанымен, еуропеоидтік нәсілдің белгілері әлі де басым. Ғалымдардың есептеуінше, сақтардың бет пішінінде монғолоидтік нышандар басым болды. Сонымен қатар мына мәселеге назар аудару қажет. Өткен ғасырдың 40—50-жылдарында Қазақстан мен Орталық Азияға монғолоидтік нәсіл тек [[ғұндар]]дың осы өңірлерге енуімен байланыстырылған, ал XX ғасырдың 60-жылдарынан бастап [[Георгий Францевич Дебец|Г.Ф.Дебецтің]], [[Татьяна Алексеевна Трофимова|Т.А.Трофимованың]], [[Оразақ Смағұлұлы|О.Исмағұловтардың]] деректері бұл өңірдің антропологиялық жағынан монғолдануы ғұндар заманынан бұрын басталғанын көрсетті.

Монғолоидтік нәсілді Қазақстан жеріне әкелушілер Орталық Азиядан батысқа қарай қоныс аударған монғол тектес, түркі-монғол тілдес тайпалар еді.
Б.з.д. III ғасыр мен б.з. III ғасырлары аралығында Оңтүстік-шығыс және Шығыс Қазақстан жерінде көне үйсін тайпалары өмір сүрді. Жетісу жерінде Сарытоғай, Таңбалытас қорымдарынан табылған кейбір бас сүйектер нәсілдік тегі жағынан таза монғолоидтерге ұқсайды. Үйсін дәуіріне жататын Орталық, Солтүстік, Шығыс Қазақстан жерінен табылған антропологиялық материалдар да монғолоидтік нәсілдің бұрынғыдан да көбейе түскендігін көрсетеді.

Тағы бір айта кететін мәселе, монғолоидтік белгілер ер адамдар бас сүйегінде кездеседі. Орталық Азиядан Қазақстан жеріне осы кезеңде келгендер жаулап алушылар болса керек.

Ғүндардың араласуы нәтижесінде жергілікті сақ-үйсін [[этнос]]тың топтардың антропологиясында монғолоидтік нәсіл белгілері күшейе түсті. Сонымен ғұн-үйсін заманында қазақ жерін жайлаған этностық топтардың антропологиялық бет пішінінің мөлшермен 1/4 бөлігі монғолоидтік болды.

Жалпы ғұндар Қазақстанның ежелгі тайпаларының антропологиялық тұрпатына ғана емес, сонымен қатар тілінің түркіленуіне де қатты әсер етті. Өкінішке орай, Қазақстан жерінде ғұндардың [[археологиялық ескерткіштер]]і аз анықталып, нашар зерттелген. Сондықтан антропологиялық материалдар да жоқтың қасы.

===Түрік дәуірінің антропологиясы===
{{main|Түркітектес халықтардың антропологиялық құрамы}}
[[Қазақстан]] жерінен табылған түрік заманының антропологиялық материалы бұл заман адамдарының тұрпатында еуропеоидтік және монғолоидтік нәсіл белгілері аралас екендігін көрсетті. Аймақтар бойынша салыстырсақ, Шығыс
Қазақстанды мекендеген түріктерге қарағанда, [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] жерін мекендеген түріктерде монғолоидтік нышандар көбірек байқалады. Жетісудан табылған түрік заманының бас сүйектері де еуропеоидтік және монғолоидтік нәсілдердің буданы іспеттес, олар қазіргі қазақтардың тұрпатына жақын. Басқа аймақтардағы сияқты [[Жетісу]] [[антропология]]лық материалдарының ішінде аса таза еуропеоидтік немесе монғолоидтік түрлер де кездеседі.

Түрік заманында Қазақстан жерін мекендеген халық өзінің алақұлалығымен ерекшеленеді. Бұрын-соңды Қазақстан жерінде антропологиялық бет-әлпетінің осыншама ала-құлалығы кездеспеген. Ерте орта ғасырларда да шығыстан батысқа қарай қоныс аударған тайпалардың Қазақстан жеріне соқпай кеткені кемде-кем. Дегенмен де түрік заманындағы жерімізді жайлаған халықтың бет әлпетінде сақ, үйсін адамдарының заңды жалғастығының бар екенін баса айту керек.

Сырттан келіп қосылған халыктар сонау сақ дәуірінен бері үздіксіз қалыптасып келе жатқан жергілікті антропологиялық тұрпатты күрт өзгерткен жоқ, тек аздап монғолдандырды. Антрополог О.Исмағұловтың есептеуі бойынша, түрік дәуірінде Қазақстанды мекендеупгі тайпалардың антропологиялық тұрпаты 20%-ға монғолданды. Сонымен түркі заманында Қазақстан жерінде тұрандық-оңтүстік сібірлік нәсілдік тұрпат қалыптаса бастады.

Монғолдар шапқыншылығы дәуірінде жерімізге азиялық антропологиялық элемент соңғы рет үлкен толқынмен енді. Монғолдар басып алған ғасырларда қазақ халқының бет тшінінде монғолоидтік белгілер айқын байқалған.<ref>Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т. б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Археология]]
[[Санат:Антропология]]
[[Санат:Ғылым тарихы]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{Kz-hist-stub}}

Қазақтелефильм

2026-05-20T11:26:18Z

TalgatSnow:

'''Қазақтелефильм''' – экрандық-шығармашылық ұжым. Кезінде Қазақстан мемлекеттік телерадио комитетіне қараған киностудия. Деректі хроникалық, көркем суретті, ғылыми-көпшілік, мультфильмдер мен музыкалық киноконцерттер түсірілімен айналысқан. Шығармашылық кәсіпорын 1967–1992 жылдар аралығында екі мыңнан астам өнімін телеэкранға шығарған.

== Тарихы ==
1967 жылы Қазақ телевизиясының әдеби-драмалық хабарлар бас редакциясы жанынан телефильм жасайтын бөлім ретінде ашылған, кейін осының негізінде «Қазақтелефильм» болып құрылды. Ресми түрде 1969 жылы негізі қаланды (1994 жылдан бастап [[Қазақстан (телерадиокорпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясы]] құрамында).

Студия 1967 – 1992 жылдары екі мыңнан аса телефильм түсіріп, экранға шығарды.

1993 жылы «Қазақтелефильм» студиясын мемлекеттік қаржыландыру тоқталғаннан кейін, кинотаспаға фильм түсіру ісі тоқтатылды. Студияға бейнетехнологиялық құралдарды (видео) пайдаланып, фильм жасау міндеті қойылды. Осы кезеңнен бастап '''«Қазақтелебейнефильм»''' деп аталған студия «19 ғасыр басшысы» деген айдармен 10 деректі фильм-портреттер сериясын жасады. «Күлпаш» атты көркемсуретті фильм түсірді және әр түрлі тақырыпта 12 бейнефильмді экранға шығарды. Сонымен қатар, басқа студиялар түсірген 14 [[мультипликация|мультфильмді]] қазақ тіліне аударды.

2002 жылы [[Қазақфильм|Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясында]] «Телефильм» шығармашылық бірлестігі ашылды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Құрылымы мен бағыттары ==
«Қазақтелефильм» студиясының құрылымында екі шығармашылық бірлестік болды:
* '''«Хроника» шығармашылық бірлестігі''' — телевизияның барлық редакцияларына 16 мм кинотаспаға күнделікті кинотүсірілімдер жасаумен айналысты;
* '''«Шығармашы» өндірістік бірлестігі''' — кино мен концерттік бағдарламалар түсірумен айналысты.

Студия төрт шығармашылық сала бойынша кинотуындылар жасады:
# Деректі телефильм;
# Көркем және анимациялық фильмдер;
# Театрды экрандау;
# Киноконцерттік бағдарламалар жасау.

== Шығармашылық ұжымы ==
Фильм жасау ісіне белгілі отандық режиссерлер тартылды:
* [[Болат Ілиясұлы Ғабитов-Жансүгіров|Болат Ғабитов-Жансүгіров]]
* [[Ораз Дүйімбаев]]
* [[Борис Ефимович Теткин|Борис Теткин]]
* [[Тұраш Ыбыраев]]
* [[Қанат Мұғынұлы Ахметов|Қанат Ахметов]]
* [[Қалила Нематұлы Омаров|Қалила Умаров]]

Студияның бас операторы [[Еркін Тынышбаев]] болды. Сондай-ақ жұмысқа [[Георгий Смирнов]], [[Алексей Федулов]], [[Юрий Дубровин]] секілді мамандар шақырылды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Жетістіктері ==
«Қазақтелефильмнің» шығарған кинотаспалары телевизиялық фильмдердің Бүкілодақтық фестивальдерінде әлденеше рет жүлделі орындарға ие болды:
* «Мұғалім» (сценарийі [[Петр Бортников]], режиссері [[Нұрмұхан Әлпиев]], 1982 жыл);
* «Домбыра шегі» (сценарийі [[Сергей Александрович Морозов|Сергей Морозов]], 1983 жыл).
* «Сынақ» фильмінің авторлары — сценарийші [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғадильбек Шалахметов]] пен режиссер [[Марина Евсеевна Голдовская|Марина Голдовская]] [[Ленин комсомолы сыйлығы|Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығының]] лауреаты атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{ҚҰЭ}}
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:Қазақтелефильм]]

Моншақ (тайшы)

2026-05-19T18:22:58Z

TalgatSnow: TalgatSnow Моншақ, Буншақ, Пунчак бетін Моншақ (тайшы) бетіне жылжытты

'''Моншақ''', '''Буншақ, Пунчак''' (туған жылы белгісіз – 1669) – [[Еділ]] [[қалмақ]]тарының билеушісі (1664 – 69), Қалмақ хандығының негізін салушы. Өзін [[Ресей]] патшасының боданымын деп есептеді. Ресейдің көмегіне сүйене отырып, башқұрттарға, [[солтүстік кавказ]] халықтарына, қазақтарға жиі-жиі жорық жасап тұрды;<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Масао Мори

2026-05-19T18:11:08Z

TalgatSnow: TalgatSnow Мори бетін Масао Мори бетіне жылжытты

'''Мори''' (1921 жылы туған) — жапондық түркітанушы ғалым. [[Токио]] университетін бітірген (1945). [[Хоккайдо]] (1952), Токио университеттерінде [[профессор]]лық қызмет атқарды (1965). Түркі халықтарының тарихы туралы зерттеу еңбектері үшін докторлық ғылыми дәрежесін алған. Оның “''Орта Азия мен Моңғолияға саяхат''” естелігі (1965), “''Көне түркі халықтары тарихынан зерттеулер''” (1967), “''Ат жалындағы халықтың тарихы – тарихтағы солтүстік дилер туралы шежіре''” (1972), “''Ерте заман көшпелілер империясы''” (1976), “''Орта Азия тарихы''” (1986), т.б. еңбектері қазақ халқының тарихын зерттеушілер үшін құнды дүниелер.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Моне Клод Оскар

2026-05-19T17:53:05Z

TalgatSnow:

{{Біріктірілсін|[[Клод Моне]]}}
[[File:Claude Monet 1899 Nadar crop.jpg|thumb|<center>'''Моне Клод Оскар'''</center> (14.2. 1840, Париж – 6.12.1926, Нормандия, Живерни]]
'''Моне Клод Оскар''' (14.2. 1840, [[Париж]] – 6.12.1926, [[Нормандия]],[[Живерни]]) — [[француз]] кескіндемесіші, импрессионизмнің негізін салушылардың бірі. [[Гаврда Э.Буден]]нен (1858 – 59) білім алып, Парижде [[Сюис]] академиясы (1859 – 60) мен [[Ш. Гейлер]] шеберханасында (1862 – 63) оқыды. 1860 жылдан бастап бірыңғай табиғат көрінісін салумен шұғылданды. Моненің [[пейзаж]]дық картиналарында адам негізгі орын алды. Ол бояуды теңбілдеп жағу арқылы түрлі түстердің өзіне тән қасиетін үлкен шеберлікпен ерекшелендіре білді. Оның пейзаждары үздіксіз өзгеріп жатқан өмірдің бүкіл болмысы мен тынысынан бөлініп алынған табиғаттың жанды бөлшегі немесе мәңгі жас тіршіліктің ықшамдалған шынайы көрінісі секілді (“Париждегі Капуционк бульвары”, 1873, “Бель-Ильдегі құз”, 1886). 90-жылдары суретші нақтылы табиғаттың әр қилы жағдайдағы көрінісін және сол жердегі ауа райының өзгерген сәттеріндегі әуеннің ойнақы құбылыстарын дәл тауып бейнелеген “Мая шөп” (1890 – 91), “Руан соборы” (1893 – 95) атты картиналарын салды. Моненің кейінгі шығармалары нақты өмірдің материалдық жағын қиялдан туындаған ортада кескіндеуімен (“Лондондағы тұман”, 1903) және шартты түрде әсемдеуге айрықша ден қоюымен (“Кішкене көзелер” сериялы панносы (1914 – 22) ерекшеленеді. 70-жылдардағы картиналары кескіндеме жанрының жаңашылдығын танытып (“Аржантей көпірі”, 1874; “Сенлазар вокзалы”, 1877), жаңа заманның хабаршысы болды. 80-жылдары салынған “Фекана жартастары” (1881), “Дьеппедегі айырылысу” (1882,), “Жағадағы серуен” (1882) атты туындыларында өмірдің қуанышы мен үйлесімділігі орнына драмалық тайталас, буырқанған күш-қуат басым көрінді. Бұл кезеңдегі картиналарынан “Этретадағы Манипор дарбазасы” атты туындысының шоқтығы биік (1883). Қайтыс болар алдында Париж мұражайына өзінің “Нимфей” сериясын сыйға тартқан.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
 Письма, (пер. с франц., Н.В. Яворской), в кн.: Мастера искусства об искусстве, т. 5, кн. 1, М., 1969. 
 Рейтерсверд О., Клод Моне, (пер. со швед.), М., 1965; 
 К.Моне. Альбом репродукций (Авт. текста и сост. И.Сапего), Л., 1969; Богемская К.Г., Клод Моне, М.,

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Монтень Мишель де

2026-05-19T17:48:08Z

TalgatSnow:

{{жедел жойылсын|[[Мишель де Монтень]] дубликаты}}
'''Монтень Мишель де''' (1533 – 1592) — француз [[философ]]ы, [[жазушы]], Қайта өркендеу дәуірінің көрнекті ойшылы. Негізгі еңбегі – “''Тәжірибелер''” (1580). [[Сократ]]тың ізімен адамгершілік ұстаным заңдылықтарын ақиқатпен, өмірдің даму жүйесімен ұштастыруға ұмтылды. Ежелгі дәуір философиясының іс-тәжірибелік жағына басым назар аударды. Монтень философиясында негізгі принцип – [[скептицизм]]. Оның пікірі бойынша, адам күмәндануға құқылы. Оның скептицизмі теол. және [[метафизика]], көзқарастарды, ортағасырлық [[схоластика]] мен [[католик]] дінінің қасаң қағидаларын сынауға бағытталған. Монтень өзінің скептицизмін адамгершілік ұстанымдарға негіздеді. Ол адамдар өзгеріп-жаңарып отырады, сонымен бірге оның сана-сезімі де, ой-пікірі де жаңарды. Себебі ол адамның жеке басына тән қасиет дейді. Монтень жанның өлмейтіндігі туралы діни ілімді жоққа шығарып, сананы материяның ерекше қасиеті деп білді. Монтеньнің ой-пікірлері француздық қайта өркендеу философиясына, жаңа заманның тәжірибелі әдіснамасының қалыптасуына әсер етті.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Сергей Александрович Морозов

2026-05-19T17:46:45Z

TalgatSnow: TalgatSnow Морозов Сергей Александрович бетін Сергей Александрович Морозов бетіне жылжытты

'''Морозов Сергей Александрович''' (2.8.1905, [[Семей]] қаласын – 1983, [[Мәскеу]]) — [[Қазақстан]] [[фотоөнер]]інің дамуына елеулі үлес қосқан фотосуретші. 1930 жылы Мәскеуде Жоғарғы әдеби курсты бітіріп, [[журналис]]тік қызметпен айналысқан. 1947 жылы [[Т.Бигелдинов]] жайлы өмірбаяндық кітапшасын жариялады. Баспасөзді фотосуреттермен безендіру жайлы зерттеу жұмыстарын жүргізді. “''Орыстың бірінші фотограф суретшілері''” (1952), “''Кеңестік көркем фотосурет''” (1958), “''Шығармашылық фотосуреттер''” (1985) атты [[монография]]лары жарық көрді. Морозов еңбектерінде Қазақстан тарихына, тарихи ескерткіштеріне байланысты фотосуреттер, Қазақ фотоөнеріне байланысты мол мағлұматтар жинақталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Александр Иванович Москалев

2026-05-19T17:45:32Z

TalgatSnow: TalgatSnow Москалев Александр Иванович бетін Александр Иванович Москалев бетіне жылжытты

'''Москалев Александр Иванович''' (2.8.1940, [[Ресей]], [[Новосибирск]] облысы) — әскери қайраткер, генерал-майор (1994). 1959 жылдан әскер қатарында болды. Алматыдағы Жоғарғы командалық шекара [[уч-щес]]ін (1966), [[Мәскеу]]дегі [[М.В. Фрунзе]] атындағы Әскери академияны (1973) бітірген. Қатардағы шекарашыдан [[ҚР]] Шекара әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары, [[штаб]] бастығы дәрежесіне дейін өсті. [[Қызыл Жұлдыз]] орденімен, көптеген [[медаль]]дармен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Брендон Ури

2026-05-07T07:59:55Z

TalgatSnow:

{{Музыкант
|Есімі = Брендон Ури
|Шынайы есімі = {{lang-en|Brendon Urie}}
|Сурет = Brendon Urie MTV 1 (cropped).jpg
|Сурет ені = 250px
|Сурет тақырыбы = Брендон Ури, 2016 жыл
|Фон = solo_singer
|Туған кездегі есімі = Брендон Бойд Ури
|Толық аты = {{lang-en|Brendon Boyd Urie}}
|Туған күні = 12.4.1987
|Туған жері = [[Сент-Джордж (Юта)|Сент-Джордж]], [[Юта]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары = 2004 — қазіргі уақыт
|Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}}
|Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}},
|Дауыс түрі = [[тенор]]
|Аспаптары = вокал, [[гитара]], [[фортепиано]], барабан
|Жанрлары = [[поп-рок]], [[поп-панк]], [[альтернативті рок]], барокко-поп
|Лақап аттары = Beebo
|Ұжымдары = [[Panic! At The Disco]]
|Қызметтес болған = [[Тейлор Свифт]], [[Fall Out Boy]], [[Диллон Фрэнсис]]
|Лейблдері = [[Fueled by Ramen]], [[DCD2 Records|DCD2]]
|Марапаттары =
|Сайты = [https://panicatthedisco.com/ Ресми сайты]
|Commons = Brendon Urie
}}
'''Брендон Бойд Ури''' ({{lang-en|Brendon Boyd Urie}}; {{Туғанкүні|12|4|1987}}, [[Сент-Джордж]], [[Юта]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[әнші]], [[музыкант]] және әндердің авторы. Ол көбіне [[Panic! At the Disco]] тобының вокалисті ретінде танымал.

== Балалық шағы ==
Ури [[Юта]] штатындағы [[Сент-Джордж (Юта)|Сент-Джордж]] қаласында дүниеге келген. Брендон екі жасқа толғанда, оның отбасы [[Лас-Вегас]]қа көшіп барады.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/brendonurie/status/551980112141230080|title="I do. Born in St. George, UT. Family moved me to Vegas when I was 2".|author=Urie, Brendon|website=[[Twitter]]|date=2015-01-05|publisher=|lang=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514060914/https://twitter.com/brendonurie/status/551980112141230080|url-status=live}}</ref> Ол Грейс пен Бойд Ури отбасындағы бесінші әрі ең кенже бала<ref name=":0">{{Cite news|title=Growing up is hard to do|author=Simpson, Dave|url=https://www.theguardian.com/culture/2008/jun/20/filmandmusic1.filmandmusic8|work=[[The Guardian]]|date=2008-06-20|language=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2019-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501015523/https://www.theguardian.com/culture/2008/jun/20/filmandmusic1.filmandmusic8}}</ref> Ол [[Мормонизм|мормондар]] отбасында тәрбиеленген,<ref name=":0" /> бірақ 17 жасқа толғанда бұл сенімнен бас тартқан.<ref>{{Cite news|title=Panic! At The Disco’s frontman Brendon Urie on being a Mormon, Sinatra and his one-man band|author=Mclean, Craig|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/panic-at-the-disco-s-frontman-brandon-urie-on-enthusiasm-being-a-mormon-sinatra-and-his-one-man-band-a6911286.html|work=[[The Independent]]|date=2016-03-04|language=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317151907/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/panic-at-the-disco-s-frontman-brandon-urie-on-enthusiasm-being-a-mormon-sinatra-and-his-one-man-band-a6911286.html}}</ref><ref>{{Cite news|title=Brendon Urie on Sexuality, Drugs, Mormon Parents and Broadway Debut|author=Nelson, Jeff|url=https://people.com/music/brendon-urie-sexuality-drugs-mormon-parents-kinky-boots-stardom/|work=[[People]]|date=2017-07-05|language=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503150106/https://people.com/music/brendon-urie-sexuality-drugs-mormon-parents-kinky-boots-stardom/}}</ref> Ури «Пало-Верде» жоғары мектебінде оқып, онда [[Panic! At the Disco]] тобының бұрынғы мүшесі Брент Уилсонмен гитара класында танысады. Уилсон сол уақытта топқа гитарист қажет болғандықтан, Уриге олармен бірге өнер көрсетуге ұсыныс тастайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/panic%21-at-the-disco-mn0000318085/biography|title=Panic! at the Disco Biography|author=|website=|date=|publisher=|lang=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707011323/https://www.allmusic.com/artist/panic%21-at-the-disco-mn0000318085/biography|url-status=live}}</ref>

Ури өзін жоғары мектепте «бейшара» сезінгенін, мектепте үнемі бір оқушының келемежіне ұшырағанын айтады.<ref name=":1">{{Cite news|title=Panic! At The Disco Frontman Moves Forward|author=Nome, Valerie|url=http://www.okmagazine.com/2011/03/panic-at-the-disco-frontman-moves-forward/|work=OK!|date=2011-03-22|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110324125448/http://www.okmagazine.com/2011/03/panic-at-the-disco-frontman-moves-forward/|archive-date=2011-03-24}}</ref> Топтың дайындыққа жалдаған пәтерақысын төлеу үшін Ури «Tropical Smoothie Cafe» мейрамханасында жұмыс істейді. Кафеде ол жиі келушілерге ән айтып беретін. Ол былай деп еске алады: «Мен сол кезде өзім тыңдап жүрген әндердің бәрін шырқайтынмын, бірақ тапсырыстар да түсетін. Scorpions, W.A.S.P. топтарының әндерін айтқаным есімде. 80-ші жылдардың хиттері жақсы шайпұл әкелетін. Таңдау ауқымы өте кең еді... Біреулерге ұнайтын, біреулерге ұнамайтын. Өзгелердің талғамын құрметтеуге тура келді, бірақ арнайы менің ән айтқанымды тыңдап, шайпұл қалдыру үшін келетін адамдар да болды. Бұл қызық кезең еді».<ref name=":1" />

== Мансабы ==
Оның музыкалық мансабы гитара класында бірге оқыған Брент Уилсонмен танысудан басталды. Сол кезде топқа гитарист іздеп жүрген Уилсон Уриге [[Panic! At the Disco]] ұжымына қосылуға ұсыныс тастайды. Алғашында Ури негізгі вокалист болған жоқ; бұл орында Райан Росс өнер көрсететін. Алайда, Райан Росс ауырып қалған кезде топ мүшелері Уридің ән айтқанын естіп, оның вокалдық қабілетіне тәнті болады. Содан кейін олар бір ауыздан Уриді топтың әншісі етуге шешім қабылдайды.<ref>{{cite web |first=MIKE |publisher=REVIEW-JOURNAL |title=Panic! Attack |url=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2005/Oct-28-Fri-2005/weekly/3981296.html |access-date=2006-08-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/68VMsyRzs?url=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2005/Oct-28-Fri-2005/weekly/3981296.html |archive-date=2012-06-18 |url-status=live}}</ref>

Осыдан кейін [[Panic! At the Disco]] Уридің вокалымен бес альбом шығарды. 2005 жылы — ''[[A Fever You Can't Sweat Out]]'', 2008 жылы — ''[[Pretty. Odd.]]'', 2011 жылы — ''[[Vices & Virtues]]'', 2013 жылы — ''[[Too Weird To Live, Too Rare To Die!]]'', ал 2016 жылы ''[[Death of a Bachelor]]'' жарық көрді. ''[[Pretty. Odd.]]'' альбомындағы «I Have Friends in Holy Spaces» және «Folkin' Around» әндерін Ури өзі жазып, өзі орындады. 2009 жылы ол «[[Дженнифер денесі (фильм)|Дженнифер денесі]]» фильміне саундтрек ретінде «New Perspective» атты жаңа синглін жазды.

== Басқа жобалары ==
Брендон Ури көптеген клиптерге түсіп, өзге де жобаларда ән шырқаған. Ол [[Патрик Стамп]]пен бірге The Cab тобының Whisper War дебюттік альбомындағы «One of Those Nights» әнінің жазбасына қатысты.<ref>{{Cite web |url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/07/03/buzzworthy-obsession-the-cab-one-of-those-nights/ |title=Buzzworthy Obsession: The Cab, 'One of Those Nights' " MTV Buzzworthy Blog |access-date=2010-06-17 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225035317/http://buzzworthy.mtv.com/2008/07/03/buzzworthy-obsession-the-cab-one-of-those-nights/ |url-status=live}}</ref>

Ури сонымен қатар [[Fall Out Boy]] тобының туындыларына да үлес қосты. Оның дауысын «What a Catch, Donnie», «20 Dollar Nose Bleed» және «7 Minutes in Heaven» композицияларындағы бэк-вокалдан естуге болады.<ref>[[:en:What a Catch, Donnie]]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lyriczz.com/lyrics/fall-out-boy/22616-7-minutes-in-heaven-(atavan-halen) |title=Fall Out Boy — 7 Minutes in Heaven (atavan Halen) lyrics |access-date=2010-06-17 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709222622/http://www.lyriczz.com/lyrics/fall-out-boy/22616-7-minutes-in-heaven-%28atavan-halen%29/ |url-status=live}}</ref> Бэк-вокалист ретінде ол Black Gold тобының «Plans and Reveries» әнінде де бой көрсетті.

2008 жылы Ури Бутч Уокер жазған [[Кока-кола|Coca-Cola]] компаниясының «Open Happiness» әніне қатысты. 2009 жылдың 16 шілдесінде жарық көрген клипте Брендон Ури репортердің рөлін сомдайды.<ref>{{Cite web |url=http://www.myspace.com/openhappiness |title=Open Happiness на MySpace Music — бесплатные MP3, Фото и Музыкальные клипы |access-date=2010-06-17 |archive-date=2010-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100713215444/http://www.myspace.com/openhappiness |url-status=live}}</ref>

Сондай-ақ 2008 жылы Forgive Durden тобының «Razia’s Shadow: A Musical» альбомының жазбасына қатысып, басты кейіпкердің ағасы — Паллистің рөлін орындады. Уридің вокалын «The Exit» және «The End and the Beginning» әндерінен естуге болады.

Ури [[Fall Out Boy]] тобының «A Little Less Sixteen Candles, a Little More Touch Me», «What a Catch, Donnie», «Young And Menace», «Uma Thurman» және «Headfirst Slide into Cooperstown on a Bad Bet» клиптеріне түскен. Сонымен қатар ол [[Gym Class Heroes]] тобының «Clothes Off!!» бейнебаянында көрінді.

2019 жылдың 26 сәуірінде оның [[Тейлор Свифт]]пен бірлесіп орындаған «[[Me! (Тейлор Свифт әні)|Me!]]» синглі жарық көрді.<ref name="Tennessean">{{cite web |url=https://www.tennessean.com/story/entertainment/music/2019/04/25/taylor-swift-announcement-2019-nashville-gulch-mural/3572564002/ |title=Is Taylor Swift's announcement linked to activity in Nashville's Gulch? Fans are there for it |work=The Tennessean |date=2019-04-25 |access-date=2019-04-26 |archive-date=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216165208/https://www.tennessean.com/story/entertainment/music/2019/04/25/taylor-swift-announcement-2019-nashville-gulch-mural/3572564002/ |url-status=live}}</ref>

== Жеке өмірі ==
Брендон Ури 2011 жылы өзінің бұрыннан бергі құрбысы Сара Ожечовскиймен некеге тұрды.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/brendonboydurie/status/328593841156415489|title="Best day of my life. Meet Mrs. Urie"|author=Urie, Brandon|website=[[Twitter]]|date=2013-04-28|publisher=|lang=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2020-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116083657/https://twitter.com/brendonurie/status/328593841156415489|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Sarah Urie, Brendon’s Wife: 5 Fast Facts You Need to Know|author=|url=https://heavy.com/entertainment/2016/10/sarah-urie-brendon-wife-who-is-married-to-panic-at-the-disco-good-morning-america-bio-new-music/|work=|date=|language=en|access-date=2018-07-06|archive-date=2019-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102145717/https://heavy.com/entertainment/2016/10/sarah-urie-brendon-wife-who-is-married-to-panic-at-the-disco-good-morning-america-bio-new-music/}}</ref> Бұл жұп 2013 жылы 27 сәуірде үйленді.
<ref>
1. ↑ Panic! Attack. REVIEW-JOURNAL. 2006 жылы 27 тамызда тексерілген.
2. ↑ Buzzworthy Obsession: The Cab, 'One of Those Nights' " MTV Buzzworthy Blog
3. ↑ en:What a Catch, Donnie
4. ↑ Fall Out Boy — 7 Minutes in Heaven (atavan Halen) lyrics
5. ↑ Open Happiness на MySpace Music — тегін MP3, фото және бейнебаяндар </ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

Габриэль Гарсиа Маркес

2026-05-04T13:36:34Z

TalgatSnow:

{{Жазушы
| Есімі = Габриэль Гарсиа Маркес
| Шынайы есімі = {{lang-es|Gabriel García Márquez}}
| Суреті = Gabriel Garcia Marquez.jpg
| Ені = 250px
| Суреттің аты = Габриэль Гарсиа Маркес
| Туған кездегі есімі = Габриэль Хосе де ла Конкордия «Габо» Гарсиа Маркес
| Лақап аты = Габо
| Туған күні = 6.3.1927
| Туған жері = [[Аракатака]], [[Магдалена (департамент)|Магдалена]], [[Колумбия]]
| Қайтыс болған күні = 17.4.2014
| Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мехико|Мехикода}}, [[Мексика]]
| Азаматтығы = {{Байрақ|Колумбия}} {{Байрақ|Мексика}}
| Ұлты = колумбиялық
| Білімі = Колумбия ұлттық университеті
| Мансабы = [[прозаик]], [[журналист]], баспагер, саяси қайраткер
| Шығармашылық жылдары = 1947—2010
| Бағыты = [[Магиялық реализм]]
| Жанры = [[роман]], [[повесть]], [[әңгіме]]
| Шығармалардың тілі = [[Испан тілі|испан]]
| Дебюті = «Үшінші көну» (La tercera resignación)
| Марапаттары =
{{қатар
| {{Құрмет легионы орденінің ұлы офицері}}
| {{Құрмет ордені (Ресей)|2012}}
}}
| Сыйлықтары = {{Нобель медалі|1982}} [[Әдебиеттен Нобель сыйлығы]] (1982)
| Қолтаңбасы = Gabriel Marquez Signature.png
| Сайты =
| Commons = Gabriel García Márquez
}}
'''Габриэль Гарсиа Маркес''' <ref>Габриэль — аты, Гарсиа Маркес — тегі</ref> ({{lang-es|Gabriel José de la Concordia «Gabo» García Márquez}} {{IPA|[ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes]}}; [[6 наурыз]] [[1928 жыл|1928]]<ref name="БСЭ">[http://slovari.yandex.ru/Гарсиа%20Маркес/БСЭ/Гарсиа%20Маркес%20Габриель/ Гарсиа Маркес Габриель — БСЭ. — 1969—1978] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902144636/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%20%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%8C/ |date=2014-09-02 }}
[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/4430 ГАРСИА МАРКЕС Габриэль — Энциклопедия Кольера]</ref>, [[Аракатака]] — [[17 сәуір]] [[2014 жыл]], [[Мехико]]<ref>{{cite news|url=http://риановости.рф/world/20140418/1004385640.html|title=Габриэль Гарсиа Маркес скончался в Мексике|date=17 сәуір 2014|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2014-04-17}}</ref>) — жазушы, [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] (1982). Алғашқы шығармалары [[1947]] жылдан бастап жарияланған. Туған жері Аракатаға ұқсайтын Маконда қ. бейнеленген “Үзілген жапырақтар” (1951) повесінен бастап, жалғыздық сарыны М. шығарм-ның басты тақырыбына айналды. Автордың “Полковникке ешкім жазбайды” (1956) аталатын повесінде [[Хемингуэй]] шығарм-ның әсері байқалды.[[Латын Америкасы]] әр түрлі газеттерде тілші қызметін атқарған ол көптеген [[Еуропа елдері]]н аралады. [[1961]] ж. [[Мексика]]ға барып, алғаш [[Испания]]да, толық нұсқасы 1966 ж. Мексикада жарық көрген “Қайырымсыз мезет” романын аяқтады. Шығарм. сабақтастық негізінде мұнда да Маконда бейнесі, Аурелиано Буэндла, Ребена бейнелері орын алды. 1962 ж. “Үлкен шешені жерлеу” атты шығармасы, [[1967]] ж. “Жүз жылдық жалғыздық” романы жарыққа шықты. ''Жарты млн.'' данамен таралған соңғы аталған романында Буэндиа ұрпағының өсіп-өркендеуі арқылы Лат. Америкасының тарихы мен өркениеті, адамзаттың сана-сезімдік эволюциясы көрсетілді. М-тің “Әміршінің ақыры” (1975), “Алдын ала білген бір өлімнің тарихы” (1981), “Оба дерті кезіндегі махаббат” (1985), “Перілер және махаббат” (1994) атты шығармалары филос. тереңдігімен ерекшеленді. “Өз лабиринтіндегі генерал” (1989) романында [[Колумбия]]ның ұлттық батыры Симон Боливарды бас кейіпкер ретінде суреттелді. “Менің әйелдер туралы мұңлы ойларым” деген жаңа романы [[испан тілі]]нде жарық көрді (2004). М-тің “Жүз жылдық жалғыздық” романы қазақ тіліне аударылған (К.Юсупов). ''А. Бабашов''<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 6 том</ref>.

{{бастама}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000}}

[[Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Колумбия жазушылары]]
[[Санат:Колумбия журналистері]]
[[Санат:Пневмониядан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Колумбия социалистері]]

Бинг Кросби

2026-05-01T11:45:37Z

TalgatSnow:

{{Музыкант
|Есімі = Бинг Кросби
|Шынайы есімі = {{lang-en|Bing Crosby}}
|Сурет = Bing Crosby Paramount Pictures.jpg
|Сурет ені = 250px
|Сурет тақырыбы = Кросби, {{Шамамен|1940}}
|Фон = solo_singer
|Туған кездегі есімі = Гарри Лиллис Кросби (кіші)
|Толық аты = {{lang-en|Harry Lillis Crosby Jr.}}
|Туған күні = 3.5.1903
|Туған жері = {{туғанжері|Такома|Такомада}}, [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|Қайтыс болған күні = 14.10.1977
|Қайтыс болған жері = [[Алькобендас]], [[Испания]]
|Белсенділік жылдары = 1923–1977
|Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}}
|Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, {{актер|АҚШ}}
|Дауыс түрі = [[баритон]]
|Аспаптары = вокал, барабан
|Жанрлары = [[дәстүрлі поп]], [[джаз]]
|Лақап аттары = Bing Crosby және Bingsy
|Ұжымдары = The Rhythm Boys
|Қызметтес болған =
|Лейблдері = Decca, Columbia, RCA Victor, Brunswick, Reprise, Capitol, Verve, United Artists
|Марапаттары = [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] (1944)
|Сайты = [https://bingcrosby.com/ Ресми сайты]
|Commons = Bing Crosby
}}
'''Гарри Лиллис «Бинг» Кросби''' ({{lang-en|Harry Lillis «Bing» Crosby}}; {{Туғанкүні|3|5|1903}}, [[Такома]], [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] — {{Қайтысболғанкүні|14|10|1977}}, [[Алькобендас]], [[Испания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[әнші]] және [[актёр]]. Ол АҚШ тарихындағы ең табысты орындаушылардың бірі болып саналады.

Бинг Кросби — мультимедиа саласындағы алғашқы жұлдыздардың бірі және ХХ ғасырдағы әлем бойынша ең танымал әрі ықпалды музыка өнерпаздарының қатарына жатады.<ref>{{cite book | last=Communications |first=Museum of Broadcast |url=https://books.google.com/books?id=IG7bAAAAMAAJ&q=bing+Crosby+was+one+of+the+most+popular+and+influential+musical+artists+of+the+20th+century. |title=The Museum of Broadcast Communications Encyclopedia of Radio |date=2004 |publisher=Fitzroy Dearborn |isbn=978-1-57958-431-3}}</ref> 1926–1977 жылдар аралығында ол үнтаспа саудасы, радиорейтингтер және кинокассалық түсімдер бойынша көш бастап, әлемдік деңгейдегі алғашқы мәдени иконалардың біріне айналды.<ref>{{Cite book |last1=Prigozy |first1=Ruth |url=https://books.google.com/books?id=jDUAhnqZ-UwC&dq=bing+crosby+was+the+first+cultural+icon&pg=PA131 |title=Going My Way: Bing Crosby and American Culture |last2=Raubicheck |first2=Walter |date=2007 |publisher=University Rochester Press |isbn=978-1-58046-261-7}}</ref> Кросби 70-тен астам толықметражды фильмге түсіп, 1600-ден астам ән жаздырған.<ref name="Giddins2001">{{cite book | last=Giddins |first=Gary |title=Bing Crosby: A Pocketful of Dreams |publisher=Little, Brown |isbn=0-316-88188-0 |pages=[https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 30–31] |edition=1 |date=2001 |url=https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30}}</ref><ref>{{cite web | url=https://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/bing-crosby/ | title=Bing Crosby – Hollywood Star Walk | newspaper=[[Los Angeles Times]] | access-date=October 13, 2025 | archive-date=October 7, 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007180522/https://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/bing-crosby/ | url-status=live }}</ref><ref name=bicrdha>{{cite news | url=https://books.google.com/books?id=SvNLAAAAIBAJ&pg=5677%2C5832980 |newspaper=Spokesman-Review |last=Young |first=Larry |title=Bing Crosby dies of heart attack |date=October 15, 1977 |page=1}}</ref>

Ол «Өз жолыңмен жүру» (Going My Way) (1944) фильміндегі рөлі үшін «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын иеленді. Ол осы туындының жалғасы — «Әулие Мария қоңыраулары» (1945) фильмінде [[Ингрид Бергман]]мен бірге ойнап, тағы да сол номинацияға ұсынылды. Осылайша, ол кино тарихында бір кейіпкерді екі рет сомдағаны үшін номинация алған алғашқы актер атанды.

1944–1948 жылдар аралығында Кросби бес жыл қатарынан ең жоғары кассалық түсім әкелетін жұлдыздар тізімінде көш бастады. Оның танымалдылығы шарықтау шегіне жеткен 1946 жылы жылдың ең табысты бес фильмінің үшеуі («Әулие Мария қоңыраулары», «Көгілдір аспан» және «Утопияға жол») Кросбидің қатысуымен шықты.

1963 жылы ол алғашқы болып «[[Грэмми]]дің» «Global Achievement Award» арнайы сыйлығымен марапатталды. Кросби — «[[Голливуд Даңқ аллеясы]]нда» бірден үш жұлдызы бар (кино, радио және дыбыс жазу салалары бойынша) санаулы тұлғаның бірі. Оның орындауындағы «[[White Christmas]]» [[Рождество]] мерекесіне арналған әні, әлемдегі ең көп сатылған сингл ретінде [[Гиннесс рекордтар кітабы]]на енген.<ref name="Giddins20012">{{cite book |last=Giddins |first=Gary |url=https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 |title=Bing Crosby: A Pocketful of Dreams |date=2001 |publisher=Little, Brown |isbn=0-316-88188-0 |edition=1 |pages=[https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 30–31]}}</ref>

Әртүрлі дереккөздерге сүйенсек, Кросбидің таспаларының сатылым көрсеткіші 300 миллионнан<ref name="LLC1992">{{cite book|title=SPIN|url=https://books.google.com/books?id=BIp60FGwMK4C&pg=PP57|date=April 1992 |pages=57–|issn=0886-3032}}</ref> 500 миллионға<ref>{{cite web|title=On the Record: How did Bing Crosby get his nickname? |work=Bristol Herald Courier |date=March 1, 2020|url=https://heraldcourier.com/community/on-the-record-how-did-bing-crosby-get-his-nickname/article_75ed01ce-4d9e-59ae-a769-9e5c1e4f4046.html|first1=Bradford|last1=Brady|last2=Maron|first2=John|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417045241/https://heraldcourier.com/community/on-the-record-how-did-bing-crosby-get-his-nickname/article_75ed01ce-4d9e-59ae-a769-9e5c1e4f4046.html|archive-date=April 17, 2021|url-status=live}}</ref> дейін жетеді, тіпті кейбір мәліметтерде 1 миллиардтан асатыны айтылады.<ref>The New York Times. (1993). «Review Bing Crosby's 2 Lives: In Public and in Private».</ref><ref>''America in the 20th Century'' . Cavendish.</ref> Бұл оны бүкіл музыка тарихындағы туындылары ең көп сатылған әншілердің біріне айналдырды. 1930-1940 жылдары Америкада сауда айналымын есептейтін бірыңғай рейтинг жүйесі болмағандықтан (әрі чарт құрастырушылардың есептеу әдістері жиі өзгеріп отырғандықтан), оның ұлттық хит-парадтарда көш бастаған әндерінің нақты санын анықтау да оңай емес (көбіне 38 туындысы туралы айтылады). Қалай болғанда да 1930-1940 жылдары ([[Фрэнк Синатра]]ның жұлдызы жанғанға дейін) Кросби танымалдылығы мен жетістіктері жағынан америкалық басқа музыканттардың бәрінен де жоғары тұрды.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=UvfkDwAAQBAJ&pg=PA35 |title=Interpreting Popular Music: With a new preface by the author - David Brackett - Google Books |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230224626/https://books.google.com/books?id=UvfkDwAAQBAJ&pg=PA35 |url-status=live }}</ref><ref>Don Tyler. ''Music of the Postwar Era''. New York: ABC-CLIO, 2008. ISBN 9780313341915. P. 209.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{Үздік актер үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері]]
[[Санат:Сесиль Б. Де Милль сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Гиннесстің рекордтар кітабының рекордсмендері]]
[[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]]

Жамала

2026-04-24T05:29:15Z

TalgatSnow:

{{Музыкант
|Есімі = Жамала
|Шынайы есімі =
|Сурет = ESC2016 winner's press conference 01.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы = Жамала [[Eurovision ән байқауы 2016|Eurovision 2016 ән байқауында]]
|Фон =
|Туған кездегі есімі = Сусана Алимовна Жамаладинова
|Туған күні = 27.08.1983
|Туған жері = {{туғанжері|Ош|Ошта}}, [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары = 2001—қазіргі күн
|Мемлекет = {{Байрақ|Украина}}
|Мамандықтары = {{әнші|Украина}}, әндер авторы
|Дауыс түрі = [[сопрано]]
|Аспаптары = [[фортепиано]]
|Жанрлары = {{hlist|[[Электрондық музыка|Электрондық]]|[[Минимализм (музыка)|минимализм]]|[[уорлдбит]]|[[соул]]|[[хип-хоп]]|[[Поп-музыка|поп]]}}
|Лақап аттары = Jamala (Жамала)
|Лейблдері = {{hlist|Moon Records Ukraine|Enjoy! Records|[[Universal Music Group]]}}
|Марапаттары = «[[YUNA]]» (2016)
|Сайты = {{URL|jamala.ua}}
|Commons = Jamala
}}
'''Сусана Алимовна Жамаладинова''' ({{lang-uk|Сусана Алімівна Джамаладінова}}, {{lang-crh|Susana Alim qızı Camaladinova}}; '''Жамала''' немесе '''Jamala''' лақап аттарымен танымал, [[27 тамыз]] [[1983 жыл|1983]], [[Ош]], [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қырым татарлары|қырымтатардан]] шыққан украиналық опера және джаз әншісі, композитор, әндердің авторы және актриса,<ref name=Narodna>{{cite web|url=http://www.president.gov.ua/news/ti-zrobila-shaslivimi-velicheznu-kilkist-lyudej-prezident-zu-37110|title=Ти зробила щасливими величезну кількість людей - Президент зустрівся зі співачкою Джамалою|date=2016-05-16 | website=president.gov.ua |publisher=Administracija Predsjednika Ukrajine |language=uk |accessdate=2016-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160517035333/http://www.president.gov.ua/news/ti-zrobila-shaslivimi-velicheznu-kilkist-lyudej-prezident-zu-37110 |archivedate=2016-05-17}}</ref> «[[Украина халық әртісі]]» (2016), Украинаның ұлттық музыка академиясын бітірді. [[Джаз]], [[соул]], фанкалық, фолкалық, [[Поп-музыка|поп]] және [[Электрондық музыка|электронды]] жанрларына қатысты, опералық спектакльдер мен шоуларға қатысты.<ref name="JamalaMojaPravda">{{cite web|url=http://pravda.stb.ua/ua/episode/dzhamala-vpervye-eksklyuzivno-rasskazala-o-pervoj-lyubvi-moya-pravda-chast-2-iz-2/|title=Джамала впервые эксклюзивно рассказала о первой любви|data=2016-05-07|publisher=''СТБ''|accessdate=2016-05-09|lang=uk|archiveurl=https://www.webcitation.org/6iDCYXWtk?url=http://pravda.stb.ua/ua/episode/dzhamala-vpervye-eksklyuzivno-rasskazala-o-pervoj-lyubvi-moya-pravda-chast-2-iz-2/|archivedate=2016-06-12}}</ref><ref name=Bondiana>{{cite web |url=http://www.umoloda.kiev.ua/print/84/45/80174/ |title=Стовідсоткова Джамала |date= |website=umoloda.kiev.ua |publisher=Україна молода |language=uk |accessdate=2016-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509034046/http://www.umoloda.kiev.ua/print/84/45/80174/ |archivedate=2016-05-09}}</ref><ref name=ZirkiVOperi>{{cite web|url=http://mediananny.com/raznoe/18232/ |title=Звезды в опере: Пономарев и Джамала разделили победу|date=2012-03-04 |website=mediananny.com |publisher=Медианяня |language=ru |accessdate=2016-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221054059/http://mediananny.com/raznoe/18232 |archivedate=2014-02-21}}</ref>

2009 жылғы сегізінше халықаралық «Жаңа толқын» байқауының жеңімпазы. 2016 жылы «[[Eurovision ән байқауы 2016|Eurovision 2016]]» ән байқауында «[[1944 (ән)|1944]]» әнімен байқаудың жеңімпазы атанды. Осы байқауда жеңіске жеткеннен кейін [[Украина президенті|Украинаның бұрынғы президенті]] [[Пётр Алексеевич Порошенко|Петр Порошенко]] оған «[[Украина халық әртісі]]» марапатын табыс етті.

Бүгінгі күнге дейін өзінің шығармашылық мансабында бес студия, екі ұлттық, бір концерт және екі шағын альбом жазып шығарды, сонымен қатар, ағылшын, украин, орыс және қырым татар тілдерінде әндер жазылған бір максингль. Ол украиналық режиссер Олес Саниннің «Бұрғы» фильмінде басты рөлді сомдады. Ол «[[YUNA]]» украин музыкалық сыйлығының жеті мүсінін, «ELLE Style Award» екі марапатын, сондай-ақ, «Жыл адамы», «Үздік сән марапаттары», «Қызыл алма марапаттары», «Евростори марапаттары», «Марсель Безенчон сыйлығы» және т.б. «Космополиттік марапаттар».

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{singer-stub}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Eurovision ән байқауының жеңімпаздары}}

[[Санат:Eurovision ән байқауы 2016 қатысушылары]]
[[Санат:Eurovision ән байқауындағы Украина өкілдері]]
[[Санат:Eurovision ән байқауының жеңімпаздары]]

Дима Билан

2026-04-24T05:24:36Z

TalgatSnow:

'''Дима Николайұлы Билан''' - ресейлік әнші. 1981 жылы, 24-желтоқсанда, [[Усть-Джегута|Усть-Джегутада]], Московский ауылында дүниеге келген. Азан шақырып қойған аты - Виктор Николайұлы Белан. 2008 жылы ол атын Дима Билан деп өзгертіп алған еді, алайда, 2012 жылы өз атын қайта алды.
{{Тұлға
|Есімі = Дима Николайұлы Билан
|Шынайы есімі = Виктор Николайұлы Белан
|Сурет = Dima Bilan 2008 Eurovision 2.jpg
|Сурет ені =200
|Сурет атауы = Дима Билан
|Туған кездегі есімі = Виктор Николайұлы Белан
|Туған күні = 24.12.1981
|Туған жері = Московский ауылы, Усть-Джегута қаласы, [[Қарашай-Черкес автономиялы облысы]], Ставрополь өлкесі, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[КСРО]]
|Мансабы =[[әнші]], [[композитор]], [[актер]]
|Азаматтығы =[[РФ|Ресей]]
|Ұлты =[[орыстар|орыс]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты = {{URL|1=http://bilandima.ru/|2=bilandima.ru}}
|Басқалары =
|Commons =
}}

==Ерте жылдары==
1981 жылы, [[Карачаево-Черкессия]] республикасында, Усть-Джегутада, Московский ауылында дүниеге келді. Бір жылдан соң отбасы Набержные Челны қаласына, кейін Май қаласына (Кабардино-Балкария республикасы) көшіп кетті. Май қаласында Витя 9 сынып бітіреді.
Бесінші сыпта ол музыкалық мектепте оқып, оның аккордеон сыныбын бітіреді. Көптеген музыкалық фестивальдар мен сайыстарға қатыса бастайды. 1999 жылы "[[Чунга-чанга]]" атты балалар шығармашылығына және Юрий Энтин менен Давид Тухмановтың ортақ әрекетшілігіне арналған фестивальға қатысу үшін Мәскеуге көшіп келеді. Кішкентай Витя дипломды [[Йосиф Кобзон|Йосиф Кобзонның]] өзінің қолынын алады.

==Музыкалық білімі==
2000-2003 - [[Гнесиндер]] атындағы мемлекеттік музыкалық училище. Мамандығы - классикалық вокал. 2001-2002 жылдары "Фестос" фестивалінің лауреаты болды.
2003-2005 - Ресейлік театр өнері университеті

==Мансабының басталуы==
2000 жылы Диманың алғашқы бейне клипы жарық көреді. Ол бейнеклип әншінің алғашқы продюсері - Елена Канның қаражатына түсірілді. Түсірілімдер Фин шығанағында өткен еді.
Бейне клип "Күз" әніне арналып жазылды.
Студенттік шағында Дима өзінің болашақ продюсері - [[Юрий Айзеншпис|Юрий Айзеншписпен]] танысты. Юрий оның өнеріне қызығып, онымен жұмыс жасай бастайды. Әнші 2002 жылы Юрмалада өткен "[[Новая волна]]" фестивалінде өзінің "Бум" атты әнін алғаш орындап, 4-орынды иеленді. Бұл фестивальдан кейін Дима "Бум", "Я ночной хулиган","Ты, только ты", "Я ошибся, я попал" жобаларына бейне клип түсірген еді.
2003 жылдың қазан айында алғашқы "Я ночной хулиган" атты альбомы жарық көрді. Ал, 2004 жылы бұл альбом өңделіп, әрі оған жаңа жобалар қосылып "Ночной хулиган+" деген атпен қайта шығарылды.
2004 жылы Виктордың "На берегу неба" атты екінші альбомы жарық көрді.
2005 жылдың соңында 3 тректен ("Новый год с новой строчки", "Between the sky and heaven" және "Новый год с новой строчки" әніне жазылған ремикс) тұратын сингл шықты.

2005 жылдың 20-қыркүйегінде Дима Биланның продюсері - Юрий Айзеншпис қайтыс болады. Көп ұзамай Дима "Үздік Ресейлік әнші" атағын иеленді. Юрий қайтыс болғаннан кейін Димаға бірлесіп жұмыс жасауға көптеген ұсыныстар келіп жатты. Ал Юрийдің орнына оның әйелі - Елена Львовна Ковригина отырған еді. Дима Билан Айзеншпистің компаниясымен контрактты бұзып, Яна Рудковская бастаған командаға қосылады. Осыдан кейін Айзеншпистің компаниясы әншіден "Дима Билан" лақап атын өзгертуді талап етті, себебі, бұл лақап ат компанияға тиесілі еді. Бұл мәселені Дима 2008 жылы "Дима Билан" лақап атын өзінің ресми атына өзгерту арқылы шеше елды.
2005 жылдың желтоқсанында Дима Билан "Ты должна быть рядом" әні үшін екі мәрте "Золотой Граммофон" сыйлығының иегері атанды (Санкт-Петербург, Алматы). Сол жылы Дима Билан "[[Rambler]]" зерттеу жүйесінің хабарлауы бойынша, жыл адамы болды. Дәл сол жылы, "Я тебя помню" атты лирикалык композицияға арналып ботаникалық бақта бейне клип түсірілген болатын.
2006 жылы "Золотая шарманка", [[Киев]] қаласында өткен "Халықаралық музыкалық марапаттауларға" қатысып, "Жыл әншісі" атағын иеленді. Оның кеңінен танылған "Never let you go" әні де осында алғаш рет шырқалған еді.

==Марапаттаулары==
2007 - "Үздік альбом" (1-маусым, "Муз-ТВ" ), "Үздік композиция" (1-маусым, "Муз-ТВ" ), "Үздік орындаушы" (1-маусым, "Муз-ТВ" ), "Үздік композиция" ("MTV Russia Music Awards"), "Үздік орындаушы" ("MTV Russia Music Awards"), "Жыл әртісі" ("MTV Russia Music Awards");

2008 - екінші орын (31-желтоқсан, "Звездный лед");

2009 - "Жыл әртісі" (31 желтоқсан, "ZD Awards 2008"), "Үздік ән", "Үздік бейне" (5-маусым, "Муз-ТВ 2009"), "Үздік халықаралық альбом" (24-қыркүйек, "TOP Glossy"), "Best Russian Act" ("MTV Europe Music Awards"), "Best European Act" (екінші орын, MTV Europe Music Awards);

2010 - "Жыл әншісі" ( "ZD Awards 2009"), "Жыл альбомы" ("ZD Awards 2009"), "Үздік орындаушы" ("Муз-ТВ 2010")

==Альбомдары==

2003 — Я ночной хулиган (Компакт-диск, Компакт-кассета)

2004 — На берегу неба (Компакт-диск, кассета)

2006 — Время-река (Компакт-диск, Компакт-кассета)

2008 — Против правил (Компакт-диск, CD+DVD)

2009 — Believe (Компакт-диск, CD+DVD, MicroSD)

2011 — Мечтатель (Компакт-диск, CD+DVD, Грампластинка)

==Синглдері==

2005 — Я тебя помню

2005 — Ты должна рядом быть (Not that simple)

2005 — Так устроен этот мир (Never let you go)

2006 — Это была любовь

2007 — Number one fan

2008 — Всё в твоих руках (Believe)

2008 — Тоска (Lonely)

2009 — Со мною (Dancing lady)

2009 — Lady

2009 — Больно (Changes)

2010 — По парам

2010 — Safety (совместно с Anastacia)

2010 — Я просто люблю тебя

2011 — Мечтатели

2011 — Задыхаюсь

2012 — Так не бывает

2013 — Дотянись

==Дуеттері==

«Ты мне спой» ([[Лариса Долина|Лариса Долинамен]])

«Тоска» ([[Лена Кулецкая|Лена Кулецкаямен]])

«Can you get to heaven» ([[Нелли Фуртадо|Нелли Фуртадомен]])

«Number one fan» (Sebastian remix) ([[Sebastian]])

«Anything for love» ([[D.O.E]].)

«Это была любовь» (R’n’B версиясы) ([[Amar]])

«Билаз» ([[Сергей Лазарев|Сергей Лазаревпен]])

«Если у Вас нету тёти» ([[Людмила Гурченко|Людмила Гурченкомен]])

«Песня о тревожной молодости» ([[Иосиф Кобзон|Иосиф Кобзонмен]])

«Safety» ([[Анастэйша|Анастэйшамен]])

«Слепая любовь» ([[Юлия Крылова|Юлия Крыловамен]])

«Звезда» (апасы [[Аня]]мен)

«Кто выдумал любовь?» ([[Анита Цой|Анита Цоймен]])

«Без тебя я не смогу» ([[Дарина|Даринамен]])

«Обними меня», «Come Into My World» ([[Нигяр Джамал|Нигяр Джамалмен]])

==Дереккөздер==
<references/>[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%BD,_%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Википедия]

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Eurovision ән байқауының жеңімпаздары}}

[[Санат:1981 жылы туғандар]]
[[Санат:Ресей әншілері]]

Генри Томас Бокль

2026-04-20T06:50:13Z

TalgatSnow:

[[Сурет:Henry Thomas Buckle (1857).jpg|thumb|right|200px|]]
'''Бокль Генри Томас''' (24.11.1821, [[Лондон]] - 29.05.1862, [[Дамаск]]) - ағылшын тарихшысы.

Оның негізгі еңбегі «[[Ағылшын өркениетінің тарихы]]» [[1861]] ж. орыс тіліне аударылған. [[Семей облыстық кітапханасы]]ндағы данасын [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] оқығаны туралы А. А. Леонтьевтың американ жазушысы Дж. Кеннанға айтқан әңгімесінен белгілі. Бокльдің «Ағылшын өркениетінің тарихы» атты монографиясы 19-ғасырдың 2-жартысында зиялы қауымның ортасында ерекше ықылас аударды. Ондағы ағылшын қоғамының дамуы мен отарлау жүйесінің қалыптасуы, оның тарихи себептері, ғылым мен техникалық орны, өндірістік қарым-қатынастар мен танымдық көзқарас туралы пікірлері барынша пайымды тұжырым ретінде бағаланды. Абай бұл кітапты оқып, орыс достарымен пікір бөліскен, өзінің «Қара сөзінде» Бокльдің [[индукция]] мен [[дедукция]] туралы ойын баяндап берген. [[Әуезов]] Абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған мақалалары мен монографияларында [[Джон Кеннан]]ның, А. Леонтьевтің, [[Көкбай]] мен [[Тұрағұл]]дың пікірлеріне сүйене отырып, Бокльдің зерттеуімен Абайдың таныс болғанын үнемі ескертіп отырады. «[[Абай жолы]]» роман-эпопеясында да Бокльдің қоғам туралы пікірін Абайдың сөзімен жеткізген.<ref>[[Абай Құнанбайұлы|Абай]]. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Commons|Category:Henry Thomas Buckle}}

[[Санат:Абай Құнанбайұлы жобасының мақалалары|Абай]]
[[Санат:24 қарашада туғандар]]
[[Санат:1821 жылы туғандар]]
[[Санат:Лондонда туғандар]]
[[Санат:Кентте туғандар]]
[[Санат:29 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1862 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Дамаскіде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлыбритания тарихшылары]]
[[Санат:XIX ғасыр тарихшылары]]
[[Санат:Ұлыбритания шахматшылары]]
[[Санат:Афористер]]

Шер

2026-04-10T10:31:40Z

TalgatSnow:

{{Музыкант
|Есімі = Шер
|Атауы = Cher
|Сурет = Cher by Ian Smith.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы = Шер 2010 жылы
|Фон = solo_singer
|Туған кездегі есімі = Шерилин Саркисян
|Толық аты =
|Туған күні = 20.05.1946
|Туған жері = Эль Сентро, Калифорния, [[АҚШ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары = 1964 — осы уақытқа шейін
|Мемлекет = {{USA}}
|Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, {{актриса|АҚШ}}
|Дауыс түрі =
|Аспаптары =
|Жанрлары = [[поп-музыка]], [[Рок-музыка|рок]], [[Би музыкасы|дэнс]]
|Лақап аттары =
|Ұжымы = Сонни және Шер
|Қызметтес болған = [[Фил Спектор]] [[Bon Jovi]] [[Эрос Рамаццотти]]
|Лейблдері = [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] [[Imperial Records|Imperial]], [[Atco Records|Atco]], [[MCA Records|MCA]], [[Casablanca Records|Casablanca]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Geffen Records|Geffen]]
|Марапаттары =
|Сайты = [http://www.cher.com/ cher.com]
}}
'''Шер''' ({{lang-en| Cher, шын аты Шерилин Саркисян Лапьер Боно Оллмэн}}, {{lang-en|Cherilyn Sarkissian LaPiere Bono Allman}}; 20 мамыр 1946 жыл, Эль-Сентро, Калифорния) – [[армян]] тегінен шыққан американдық [[поп]] әнші, әндер авторы, актриса, [[режиссер]] және музыкалық [[продюссер]]. <ref>Шер YouTube сайтында</ref>.

[[Кино]]-, [[музыка]] және [[теледидар]] өндірісіндегі жұмыстары үшін '''«Оскар»''', '''«Грэмми»''', '''«Эмми»''' және үш '''«Алтын глобус» сыйлық'''тарын ие болған аздаған адамдардың қатарына қосылған.
Мансабын 18 жасында бастаған.

Алғаш рет [[1965 жыл]]ы Сонни мен Шер дуэтінің құрамында ''«I Got You Babe»'' әнін шығарып, жетістіктерге жеткен. Кейін жеке орындаушы ретінде шыға бастайды. Сонымен қатар «The Sonny and Cher Comedy Hour» шоуының жүргізушісі болып, «Алтын глобус» сыйлығын иеленеді.

[[1984 жыл]]ы «Силквуд» картинасындағы рөлі үшін екінші пландағы ең үздік әйел рөлі номинациясы бойынша [[«Оскар» сыйлығы]]н алған. Келесі түскен фильмдері үшін ол бірқатар сыйлықтарға ие болған. Өзінің 50 жылдық мансабында поп мәдениет иконасына айналған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{stub}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]

Қазақстан басшыларының тізімі

2026-03-31T11:10:53Z

TalgatSnow: /* Іс жүзіндегі басшылар */

{{Қазақстан саясаты}}
Тізімде Қазақстанның ұлттық-әкімшілік [[Алаш Орда]] {{Өту|#Алаш автономиясы (1917—1920)|1}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Кеңестік Қазақстан]] ({{Өту|#Кеңестік Қазақстан|1}}) және [[Қазақстан|тәуелсіз мемлекеттің]] ({{Өту|#Қазақстан Республикасының Президенттері|1}}) басшыларын қоса алғанда, ұлттық мемлекеттілігін даму процесінде өкілеттіктерін жүзеге асырған мемлекеттік билік басшылары келтірілген.

Қазіргі уақытта Мемлекет басшысы [[Қазақстан Республикасының Президенті]] болып табылады.

== [[Алаш автономиясы]] (1917—1920) ==
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|style="background:#7FFFD4|1
|[[Сурет:Bukeykhanov.jpg|100px]]
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|13 желтоқсан 1917
|5 наурыз 1920
|[[Алаш партиясы|Алаш]] [[Сурет:Qazaq newspaper logo.svg|40px]]
|Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы
|<ref>{{Cite web|url=http://www.nklibrary.freenet.kz/elib/collect/statyii/life_death.htm|title=Жизнь и смерть лидера Алаш-орды|author=Аккулы, Султан-Хан|publisher=Северо-Казахстанская областная библиотека им. С. Муканова|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928010508/http://www.nklibrary.freenet.kz/elib/collect/statyii/life_death.htm|archivedate=2008-11-16|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.baiterek.kz/index.php?journal=5&page=177|title=Алихан всего алаша|author=Койгельдиев, Мамбет|publisher=Байтерек|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929141216/http://www.baiterek.kz/index.php?journal=5&page=177|archivedate=2020-12-04|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/alikhan_bokeykhan_alash_/2326582.html|title=Алихану Букейхану, лидеру движения «Алаш», исполнилось 145 лет|author=Аккулы, Султан-Хан|publisher=Радио Азаттык|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205051042/https://rus.azattyq.org/a/alikhan_bokeykhan_alash_/2326582.html|archivedate=2020-12-05|deadlink=no}}</ref>
|}

== Кеңестік Қазақстан ==
Төменде Кеңестік Қазақстанды [[де-юре]] және [[де-факто]] басқарған басшыларының – мемлекет және партия жетекшілерінің тізімі берілген.

=== Іс жүзіндегі басшылар ===
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
!style="background:#CC0000| 1
| [[Сурет:Stanisław_Pestkowski.jpg|100px]]
| [[Станислав Станиславович Пестковский]] (1882—1937)
| 30 сәуір 1920
| қыркүйек 1920
|rowspan="8"| [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)]]
|rowspan="3"| РК(б)П ОК Қырғыз (Қазақ) облыстық бюросының хатшысы
|-
!style="background:#CC0000| 2
| [[Сурет:Akulov ia.jpg|100px]]
| [[Иван Алексеевич Акулов]]
| қыркүйек 1920
| қаңтар 1921
|-
!rowspan=2 style="background:#CC0000| 3
|rowspan=2| [[Сурет:Мырзағалиев.tif|100px]]
|rowspan=2| [[Мұхамед-Хафиз Мырзағалиев]]
| 27 қаңтар 1921
| маусым 1921
|-
|маусым 1921
|шілде 1921
|rowspan=4|РК(б)П Қазақ облыстық комитеттінің жауапты хатшысы
|-
!style="background:#CC0000| 4
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Мария Михайловна Костеловская]]
| шілде 1921
| тамыз 1921
|-
!style="background:#CC0000| 5
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Георгий Алексеевич Коростелев]]
| қыркүйек 1921
| 4 қазан 1924
|-
!rowspan=2 style="background:#CC0000| 6
|rowspan=2| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|rowspan=2| [[Виктор Иванович Нанейшвили]]
| қазан 1924
| 19 ақпан 1925
|-
|19 ақпан 1925
|маусым 1925
|rowspan=3|БК(б)П Қазақстан ӨК бірінші хатшысы
|-
!style="background:#CC0000| 7
| [[Сурет:Filipp Isayevich Goloshchekin.jpg|100px]]
| [[Филипп Исаевич Голощёкин]]
| маусым 1925
| қаңтар 1933
|rowspan="6"|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Бүкілодақтық Коммунистік партия (большевиктер)]]
|-
!rowspan=2 style="background:#CC0000| 8
|rowspan=2| [[Сурет:Levon Mirzoyan.jpg|100px]]
|rowspan=2| [[Левон Исаевич Мирзоян]]
| қаңтар 1933
| сәуір 1937
|-
|9 маусым 1937
|15 мамыр 1938
|rowspan=14|Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы
|-
!style="background:#CC0000| 9
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Николай Александрович Скворцов]]
| 15 мамыр 1938
| шілде 1945
|-
!style="background:#CC0000| 10
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Геннадий Андреевич Борков]]
| 13 шілде 1945
| 22 маусым 1946
|-
!style="background:#CC0000| 11
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]
| 22 маусым 1946
| 6 ақпан 1954
|-
!style="background:#CC0000| 12
| [[Сурет:Anefo 910-7476 Ponomanrenko,.jpg|100px]]
| [[Пантелеймон Кондратьевич Пономаренко]]
| 6 ақпан 1954
| тамыз 1955
|rowspan="9"|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан Коммунистік партиясы]]
|-
!style="background:#CC0000| 13
| [[Сурет:Leonid Brezjnev, leider van de Sovjet-Unie, Bestanddeelnr 925-6564.jpg|100px]]
| [[Леонид Ильич Брежнев]]
| 6 тамыз 1955
| 6 наурыз 1956
|-
!style="background:#CC0000| 14
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Иван Дмитриевич Яковлев]]
| 6 наурыз 1956
| 26 желтоқсан 1957
|-
!style="background:#CC0000| 15
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Николай Ильич Беляев]]
| 26 желтоқсан 1957
| 19 қаңтар 1960
|-
!style="background:#CC0000| 16
| [[Сурет:Kunaev.jpg|100px]]
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| 19 қаңтар 1960
| 26 желтоқсан 1962
|-
!style="background:#CC0000| 17
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Ысмайыл Әбдірасулұлы Юсупов]]
| 26 желтоқсан 1962
| 7 желтоқсан 1964
|-
!style="background:#CC0000| 18
| [[Сурет:Kunaev.jpg|100px]]
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| 7 желтоқсан 1964
| 16 желтоқсан 1986
|-
!style="background:#CC0000| 19
| [[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
| [[Геннадий Васильевич Колбин]]
| 16 желтоқсан 1986
| 22 маусым 1989
|-
!style="background:#CC0000| 20
| [[Сурет:Nazarbayev Inauguration 1991 (cropped).jpg|100px]]
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| 22 маусым 1989
| 28 тамыз 1991
|-
|}

=== Формалды басшылар ===
==== [[Қырғыз өлкесі]] (1919—1920) ====
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|style="background:#CC0000|1
|[[Сурет:Stanisław Pestkowski.jpg|100px]]
|[[Станислав Станиславович Пестковский]] (1882—1937)
|10 шілде 1919
|''26 тамыз 1920''<ref>Қырғыз АКСР құрылуы.</ref>
|rowspan="2"|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)]] [[Сурет:Red Army flag (Fictitious).svg|80px]]
|rowspan="2"|Қырғыз өлкесінің революциялық комитетінің төрағасы
|<ref name="Pestkowski">{{Cite web|url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-pestkowski|title=Stanisław Pestkowski|author=Kochański, Aleksander|publisher=Wydawcą Polskiego Słownika Biograficznego jest Instytut Historii PAN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309123440/https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-pestkowski|archivedate=2021-03-09|deadlink=no}}{{ref-pl}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Сақыпкерей Жармаұлы Арғыншиев]] (1887—1938)
|style="background:#D8D8D8|''тамыз 1920''
|style="background:#D8D8D8|''26 тамыз 1920''
|<ref name="Argynshaev">{{Cite web|url=http://alash.semeylib.kz/?page_id=238&lang=ru|title=Аргыншиев Сакыпкерей (1887—1938)|publisher=Восточно-Казахстанская областная универсальная библиотека имени Абая|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309124409/http://alash.semeylib.kz/?page_id=238&lang=ru|archivedate=2021-03-09|deadlink=no}}</ref>
|}

==== [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] (1920—1925) ====
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|style="background:#CC0000|(1)<ref>Пестяковскийдің өкілеттіктерін жалғастыру.</ref>
|[[Сурет:Stanisław Pestkowski.jpg|100px]]
|[[Станислав Станиславович Пестковский]] (1882—1937) {{lang-pl|Stanisław Pestkowski}}
|''26 тамыз 1920''
|15 қыркүйек 1920
|rowspan="6"|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)]] [[Сурет:Red Army flag (Fictitious).svg|80px]]
|rowspan="3"|Қырғыз өлкесінің революциялық комитетінің төрағасы
|<ref name="Pestkowski"/>
|-
|style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Сақыпкерей Жармаұлы Арғыншиев]]
|style="background:#D8D8D8|''26 тамыз 1920'
|style="background:#D8D8D8|''қыркүйек 1920''
|<ref name="Argynshaev"/>
|-
|style="background:#CC0000|2
|[[Сурет:Radus-zenkovich.jpg|100px]]
|[[Виктор Алексеевич Радус-Зенькович]] (1878—1967)
|15 қыркүйек 1920
|13 қазан 1920
|<ref>{{Cite web|url=https://бмэ.орг/index.php/РАДУС-ЗЕНЬКОВИЧ_Виктор_Алексеевич|title=Радус-Зенькович Виктор Алексеевич|publisher=Большая Медицинская Энциклопедия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309144848/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/РАДУС-ЗЕНЬКОВИЧ_Виктор_Алексеевич|archivedate=2021-03-09|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://saratovregion.ucoz.ru/people/politics/radus-zenkovich.htm|title=Радус-Зенькович Виктор Алексеевич|publisher=Большая Саратовская Энциклопедия|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309145119/http://saratovregion.ucoz.ru/people/politics/radus-zenkovich.htm|archivedate=2021-03-09|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|3
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Сейітқали Меңдешұлы Меңдешев]]
|13 қазан 1920
|19 сәуір 1925
|rowspan="2"|Қырғыз Орталық Атқару Комитетінің Төрағасы
|<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/mendeshev-seitkali_a2182953|title=Мендешев Саиткали|publisher=Казинформ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403182138/https://www.inform.kz/ru/mendeshev-seitkali_a2182953|archivedate=2021-04-03|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/news/show/4330/|title=Долгая борьба Сейткали Мендешева|author=Даулетбаева, Алтынзер|publisher=Qazaqstan Tarihy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403182143/https://e-history.kz/ru/news/show/4330/|archivedate=2021-04-03|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|4
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Жалау Мыңбаев]] (1892—1929)
|19 сәуір 1925
|''15 маусым 1925''
|<ref name="Mynbaev">{{Cite web|url=https://bilimainasy.kz/жалау-мыңбайұлының-өмірі-мен-қызметі/|title=Жалау Мыңбайұлының өмірі мен қызметі|author=Жолмухамбетова, Венера|publisher=Бiлiм айнасы газетi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403183144/https://bilimainasy.kz/жалау-мыңбайұлының-өмірі-мен-қызметі/|archivedate=2021-04-03|deadlink=no}}{{ref-kk}}</ref>
|}

==== [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] (1925—1936) ====
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|rowspan="2" style="background:#CC0000|(4)
|rowspan="2"|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|rowspan="2"|[[Жалау Мыңбаев]] (1892—1929)
|rowspan="2"|''15 маусым 1925''
|rowspan="2"|3 сәуір 1927
|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Ресей коммунистік партиясы (большевиктер)]] [[Сурет:Red Army flag (Fictitious).svg|80px]]
|rowspan="4"|Қазақ Орталық Атқару Комитетінің Төрағасы
|rowspan="2"|
|-
|rowspan="3"|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Бүкілодақтық Коммунистік партия (большевиктер)]] [[Сурет:Red Army flag (Fictitious).svg|80px]]
|-
|style="background:#CC0000|5
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Елтай Ерназаров]] (1887—1945)
|3 сәуір 1927
|9 қаңтар 1935
|<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/kz/news/show/3362/|title=Елтай Ерназаров кім?|author=Жүсіп, Сағат|publisher=Qazaqstan Tarihy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403184606/https://e-history.kz/kz/news/show/3362/|archivedate=2021-04-03|deadlink=no}}{{ref-kk}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|6
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]] (1891—1938)
|9 қаңтар 1935
|''5 желтоқсан 1936''
|<ref name="Kulumbetov-1">{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/KKK/03483.asp|title=Кулумбетов Узакбай Джельдирбаевич|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200705230206/http://www.knowbysight.info/KKK/03483.asp|archivedate=2020-10-20|deadlink=yes}}</ref><ref name="Kulumbetov-2">{{Cite web|url=https://avestnik.kz/vklad-uzakbaya-kulyimbetova-v-stanovle/|title=Вклад Узакбая Кулымбетова в становление государственности Казахстана|author=Утемис, Индира|publisher=Актюбинский Вестник|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403190449/https://avestnik.kz/vklad-uzakbaya-kulyimbetova-v-stanovle/|archivedate=2021-04-03|deadlink=no}}</ref>
|}

==== [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] (1936—1991) ====
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|rowspan=2 style="background:#CC0000|(6)
|rowspan=2|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|rowspan=2|[[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов]]
|rowspan=2|''5 желтоқсан 1936''
|rowspan=2|22 маусым 1937
|[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Бүкілодақтық Коммунистік партия (большевиктер)]] [[Сурет:PCUS Emblema.svg|80px]]
|rowspan=5|Қазақтың Советтік Социалистік Республикасының Орталық Атқару Комитетінің Төрағасы
|rowspan=2|
|-
|rowspan=7|[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан Коммунистік партиясы (большевиктер)]]
|-
|rowspan=2 style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Андрей Михайлович Заворитько]] (1893—1955)
|rowspan=2|22 маусым 1937
|rowspan=2|28 қазан 1937
|<ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1619964043|title=Заваритько (Заворитько), Андрей Михайлович|publisher=CentrAsia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210810184801/https://centrasia.org/person2.php?st=1619964043|archivedate=2021-08-10|deadlink=no}}</ref>
|-
|[[Сурет:Жанкелдин.jpg|100px]]
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/DDD/02405.asp|title=Джангильдин Алиби Тогжанович|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021031849/http://www.knowbysight.info/DDD/02405.asp|archivedate=2020-10-21|deadlink=yes}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|7
|[[Сурет:Umurzakov N.jpg|100px]]
|[[Нұрбапа Өмірзақов]]
|28 қазан 1937
|15 шілде 1938
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/UUU/03482.asp|title=Умурзаков Нурбапа|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020180026/http://www.knowbysight.info/UUU/03482.asp|archivedate=2020-10-20|deadlink=yes}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|8
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Сәлкен Дәуленұлы Дәуленов]] (1907—1984)
|15 шілде 1938
|16 шілде 1938
|Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Жоғарғы Советінің Төрағасы
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/DDD/02354.asp|title=Дауленов Салькен|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023111113/http://www.knowbysight.info/DDD/02354.asp|archivedate=2021-03-10|deadlink=yes}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|9
|[[Сурет:Qazaqbayev Abdisamet.jpg|100px]]
|[[Әбдісәмет Қазақбаев]] (1898—1959)
|16 шілде 1938
|20 наурыз 1947
|rowspan=17|Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы Жоғарғы Кеңесі Президиумының Төрағасы
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/KKK/02940.asp|title=Казакпаев Абдисамет|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200705222458/http://www.knowbysight.info/KKK/02940.asp|archivedate=2020-10-22|deadlink=yes}}</ref>
|-
|rowspan=2 style="background:#CC0000|10
|rowspan=2|[[Сурет:Даниял Керимбаевич Керимбаев.jpg|100px]]
|rowspan=2|[[Даниял Керімбаев]] (1909—1982)
|rowspan=2|20 наурыз 1947
|rowspan=2|23 наурыз 1954
|rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/KKK/03127.asp|title=Керимбаев Даниял|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200705230821/http://www.knowbysight.info/KKK/03127.asp|archivedate=2020-10-20|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=15-200903300116|title=Во главе «коллегиального президента»|author=Грибанова, Елена|publisher=Nomad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408172117/http://www.nomad.su/?a=15-200903300116|archivedate=2016-04-08|deadlink=no}}</ref>
|-
|rowspan=17|[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан Коммунистік партиясы]]
|-
|style="background:#CC0000|11
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] (1904—1989)
|23 наурыз 1954
|31 наурыз 1955
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/UUU/04083.asp|title=Ундасынов Нуртас Дандибаевич|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715193658/http://www.knowbysight.info/UUU/04083.asp|archivedate=2020-10-28|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/news/show/28650/|title=Нуртас Ондасынов. Начальник Кунаева|author=Аден, Аян|publisher=Qazaqstan tarihy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310063215/https://e-history.kz/ru/news/show/28650/|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|12
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] (1915—1986)
|31 наурыз 1955
|20 қаңтар 1960
|<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/history-of-kazakhstan/show/9279/|title=Государственный деятель Жумабек Ташенов|author=Аяган, Б. Г.|publisher=Qazaqstan tarihy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310084739/https://e-history.kz/ru/history-of-kazakhstan/show/9279/|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-astane-vidnye-deyateli-kul-tury-kazahstan-vspominayut-zhumabeka-tasheneva_a2347873|title=В Астане видные деятели культуры Казахстан вспоминают Жумабека Ташенева|author=Коркитова, Жанна|publisher=Казинформ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310184722/https://www.inform.kz/ru/v-astane-vidnye-deyateli-kul-tury-kazahstan-vspominayut-zhumabeka-tasheneva_a2347873|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|13
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Фазыл Кәрімұлы Кәрібжанов]] (1912—1960)
|20 қаңтар 1960
|25 тамыз 1960
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/KKK/03044.asp|title=Карибжанов Фазыл|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200705230011/http://www.knowbysight.info/KKK/03044.asp|archivedate=2020-10-21|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=15-201211260009|title=Славный сын земли казахской|author=Салыков, Какимбек|publisher=Nomad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404132518/https://nomad.su/?a=15-201211260009|archivedate=2021-04-04|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Капитолина Николаевна Крюкова]] (1914—2002)
|25 тамыз 1960
|3 қаңтар 1961
|
|-
|style="background:#CC0000|14
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Исағали Шәріпұлы Шәріпов]] (1906—1976)
|3 қаңтар 1961
|5 сәуір 1965
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp|title=Шарипов Исагали|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714072222/http://www.knowbysight.info/ShSS/03480.asp|archivedate=2020-09-19|deadlink=yes}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|15
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Сабыр Біләлұлы Ниязбеков]] (1912—1989)
|5 сәуір 1965
|19 желтоқсан 1978
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/NNN/03479.asp|title=Ниязбеков Сабир Билялович|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021072404/http://www.knowbysight.info/NNN/03479.asp|archivedate=2020-10-21|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=15-201212140012|title=Патриарх казахстанского парламентаризма|author=Шулембаева, Раушан|publisher=Nomad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404135352/https://nomad.su/?a=15-201212140012|archivedate=2016-04-08|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|16
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Исатай Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов]] (1923—2001)
|19 желтоқсан 1978
|14 желтоқсан 1979
|<ref>{{Cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=18926|title=Абдукаримов Исатай Абдукаримович. Герой Социалистического труда|publisher=Герои страны|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102120045/http://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=18926|archivedate=2019-11-02|deadlink=no|access-date=2021-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moypolk.ru/soldier/abdukarimov-isatay-abdukarimovich|title=Абдукаримов Исатай Абдукаримович|publisher=Бессмертный полк|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404140517/https://www.moypolk.ru/soldier/abdukarimov-isatay-abdukarimovich|archivedate=2021-04-04|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|17
|[[Сурет:Имашев С.Н.jpg|100px]]
|[[Саттар Нұрмашұлы Имашев]] (1925—1984)
|14 желтоқсан 1979
|22 ақпан 1984
|<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/III/15889.asp|title=Имашев Саттар Нурмашевич|publisher=Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021025249/http://www.knowbysight.info/III/15889.asp|archivedate=2020-10-21|deadlink=yes}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Андрей Павлович Плотников]] (1912—1991)
|22 ақпан 1984
|22 наурыз 1984
|
|-
|style="background:#CC0000|18
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Бәйкен Әшімұлы Әшімов]] (1917—2010)
|22 наурыз 1984
|27 қыркүйек 1985
|<ref>{{Cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=12405|title=Ашимов Байкен Ашимович. Герой Социалистического труда|publisher=Герои страны|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210311094238/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=12405|archivedate=2021-03-11|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://apgazeta.kz/2017/08/10/k-100-letiyu-bajkena-ashimova-dobroj-pamyatyu-serdce-sogreto-i-eto-vse-o-nem-vospominaniya-sovremennikov/|title=К 100-летию Байкена Ашимова: Доброй памятью сердце согрето…|publisher=Акмолинская правда|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310185534/http://apgazeta.kz/2017/08/10/k-100-letiyu-bajkena-ashimova-dobroj-pamyatyu-serdce-sogreto-i-eto-vse-o-nem-vospominaniya-sovremennikov/|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|19
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Саламат Мұқашұлы Мұқашев]] (1927—2004)
|27 қыркүйек 1985
|9 ақпан 1988
|<ref>{{Cite web|url=https://qamba.info/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/content_31.xhtml/|title=Саламат Мұқашев|publisher=Qamba|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915084706/https://qamba.info/site/book/online/tbilaluly-ysuiinuly-esentemir-baiuly/content/content_31.xhtml/|archivedate=2020-10-21|deadlink=yes}}{{ref-kk}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|20
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Зақаш Қамалиденұлы Қамалидиенов]] (1936—2017)
|9 ақпан 1988
|6 желтоқсан 1988
|<ref>{{Cite web|url=http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel/kamalidenov_z_k.htm|title=Камалиденов Закаш Камалиденович|publisher=Shieldandsword|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404144511/http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel/kamalidenov_z_k.htm|archivedate=2021-04-04|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/umer-byivshiy-predsedatel-kgb-kazahskoy-ssr-zakash-317619/|title=Умер бывший председатель КГБ Казахской ССР Закаш Камалиденов|publisher=Tengri News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404144646/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/umer-byivshiy-predsedatel-kgb-kazahskoy-ssr-zakash-317619/|archivedate=2021-04-04|deadlink=no}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|Міндетін атқарушы
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Вера Васильевна Сидорова]] (1934—)
|6 желтоқсан 1988
|10 наурыз 1989
|<ref>{{Cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=19912|title=Сидорова Вера Васильевна. Герой Социалистического труда|publisher=Герои страны|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102150042/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=19912|archivedate=2019-11-02|deadlink=no|access-date=2021-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://taran-musey.kz/catalog/sidorova-vera-vasilevna/|title=Сидорова Вера Васильевна|publisher=Историко-краеведческий музей им. Б. Майлина|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404145935/http://taran-musey.kz/catalog/sidorova-vera-vasilevna/|archivedate=2021-04-04|deadlink=no|access-date=2021-04-04}}</ref>
|-
|style="background:#CC0000|21
|[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|100px]]
|[[Мақтай Рамазанұлы Сағдиев]] (1928—2012)
|10 наурыз 1989
|22 ақпан 1990
|<ref>{{Cite web|url=http://www.kazpravda.kz/c/1346113572|title=Махтай Рамазанович Сагдиев|publisher=Казахстанская правда|archiveurl=https://archive.today/20130221015237/http://www.kazpravda.kz/c/1346113572|archivedate=2013-02-21|deadlink=yes}}</ref>
|-
|rowspan=2 style="background:#CC0000|22 (I—II)
|rowspan=3|[[Сурет:Nursultan Nazarbayev 27092007.jpg|100px]]
|rowspan=3|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] (1940—)
|22 ақпан 1990
|24 сәуір 1990
|Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Жоғарғы Советінің Төрағасы
|rowspan=3|<ref name="Nazarbayev-2">{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/asia/kazajstan/nursultan_nazarbayev|title=Nursultán Nazarbáyev|publisher=CIDOB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310125504/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/asia/kazajstan/nursultan_nazarbayev|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}{{ref-es}}</ref>
|-
|rowspan=2|24 сәуір 1990
|rowspan=2|''16 желтоқсан 1991''
|rowspan=2|Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Президенті
|-
|style="background:#D8D8D8|
|тәуелсіз<ref>{{Cite web |url=http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-29-avgusta-1991-goda |title=«Назарбаев вышел из партии» // «Независимая газета», 29 августа 1991 г., № 101 |access-date=2018-09-04 |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006062903/http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-29-avgusta-1991-goda |deadlink=no }}</ref>
|}

== [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасының Президенттері]] ==
{| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto"
!rowspan="2"|
!rowspan="2"|Портрет
!rowspan="2"|Аты (өмір жылдары)
!colspan="2"|Өкілеттік мерзімі
!rowspan="2"|Партиясы
!rowspan="2"|Сайлау
!rowspan="2"|Лауазымы
!rowspan="2"|{{comment|Ес.|Ескертпелер}}
|-
!Басталуы
!Аяқталуы
|-
|rowspan="3" style="background:#D8D8D8|22 (III—VII)
|rowspan="7"|[[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|100px]]
|rowspan="7"|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] (1940—)
|rowspan="7"|''16 желтоқсан 1991''
|rowspan="7"|20 наурыз 2019
|rowspan="3"|тәуелсіз
|[[Қазақ КСР-дегі президенттік сайлау (1991)|1991]]
|rowspan="11"|Қазақстан Республикасының Президенті
|rowspan="7"|
|-
|[[Қазақстандағы референдум (1995)|реф. 1995]]
|-
|rowspan="2"|[[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005]]
|-
|rowspan="4" style="background:#FFBF00|
|rowspan="2"|[[Аманат (партия)|«Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы]]
|-
|rowspan="2"|[[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|2011]]
|-
|rowspan="4"|[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
|[[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|2015]]
|-
|rowspan="3" style="background:#FFBF00|2 (I—II)
|rowspan="4"|[[Сурет:President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01 (cropped).jpg|100px]]
|rowspan="4"|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] (1953—)
|rowspan="4"|20 наурыз 2019
|rowspan="4"|[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары|Қазіргі]]
|
|rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190610/1555316064.html|title=Биография Касым-Жомарта Токаева|publisher=РИА Новости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310130237/https://ria.ru/20190610/1555316064.html|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/asia/kazajstan/kasym_zhomart_tokayev|title=Kasym-Zhomart Tokáyev|publisher=CIDOB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310125204/https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/asia/kazajstan/kasym_zhomart_tokayev|archivedate=2021-03-10|deadlink=no}}{{ref-es}}</ref>
|-
|[[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]]
|-
|[[Аманат (партия)|Аманат]]
|rowspan="2"|[[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]]
|<ref>{{Cite news|title=Объявлены итоги выборов президента в Казахстане|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/obyyavlenyi-itogi-vyiborov-prezidenta-v-kazahstane-483885/|website=Tengrinews|date=2022-11-22|accessdate=2022-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230330063600/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/obyyavlenyi-itogi-vyiborov-prezidenta-v-kazahstane-483885/|archivedate=2023-03-30|url-status=live}}</ref>
|-
|style="background:#D8D8D8|
|тәуелсіз
|<ref>{{Cite news|title=Токаев вышел из правящей партии Казахстана|url=https://lenta.ru/news/2022/04/26/tokaev/|website=Lenta|date=2022-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240412141719/https://lenta.ru/news/2022/04/26/tokaev/|archivedate=2024-04-12|url-status=live}}</ref>
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақ хандары]]
* [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
* [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Компартиясы ОК басшылары (1920—1991)}}
{{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}

[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]
[[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]]

Геннадий Васильевич Колбин

2026-03-31T10:00:52Z

TalgatSnow:

{{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Геннадий Васильевич Колбин|Титулы=Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы|Басқара бастады=[[16 желтоқсан]] [[1986 жыл]]|Басқаруын аяқтады=[[22 маусым]] [[1989 жыл]]|Туған жері=[[Свердлов облысы]]|Туған күні=7.05.1927|Қайтыс болған күні=19.01.1998|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]]|Ізашары=[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]|Ізбасары=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]}}
'''Геннадий Васильевич Колбин''' ([[7 мамыр]] [[1927 жыл|1927]], [[Свердловск облысы|Свердлов облысы]] – [[19 қаңтар]] [[1998 жыл|1998]], [[Мәскеу]]) – саяси қайраткер. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы (1986 – 1989).

== Өмірбаяны ==
Нижний Тагил Тау металлургия техникумын (1947), Урал политехникалық институтын (1955) бітірген.

* 1947 – 54 ж. және 1957 – 58 ж. Нижний Тагилдегі қорғаныс кәсіпорнында конструктор-технолог, [[технология]] бюроның бастығы, бас инженердің орынбасары,
* 1956 – 57 ж. Урал политехникалық институтында [[аспирант]] болды.
* 1959 – 70 ж. Нижний Тагилдегі Ленин ауданында екінші, бірінші хатшы, [[қала]]лық партия ұйымының екінші, бірінші хатшысы, 1970 – 75 ж. [[Екатеринбург|Свердловск]] облысы [[партия]] комитетінің үшінші, екінші хатшысы,
* 1975 – 83 ж. [[Грузия]] Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы,
* 1983 – 86 ж. Ульяновск облысы партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді.
* 1986 – 89 ж. [[Қазақстан]] Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы,
* 1989 – 90 ж. КСРО Халықтық [[Бақылау]] комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. Колбин [[Қазақстан]]да Д.А. Қонаевтың орнына келді. Оның билігі кезіндегі қысымда [[қазақтар]]дың ұлттық санасы көтеріліп,
* 1986 ж. [[Желтоқсан]] көтерілісі мен 1989 ж. [[Жаңаөзен]] оқиғасы белең алды. [[Қазақтар]] республикадағы жетекші ұлтқа айнала бастады. Колбин жергілікті [[халық]]тың саяси белсенділігін төмендету үшін жазалау шараларын күшейтті (Қылмыстық жауапкершілікке тарту, жұмыстан, оқудан шығару, тағы басқалар). Бірақ бұл шаралар еш нәтиже бермеді. [[Қазақстан]]дағы саяси жағдайдың одан әрі ушығуынан қауіптенген КОКП ОК К-ді [[Мәскеу]]ге алдыртып, орнына [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаевты]] қоюға мәжбүр болды.

== Марапаттары ==
* Екі рет [[Ленин ордені|Ленин]], Октябрь революциясы, екі рет [[Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту]], ''“Құрмет белгісі”'' [[орден]]дерімен, [[медаль]]дармен марапатталған.<ref>Аяганов Б., Государство Казахстан: эволюция общественных систем, А., 1993; Первые лица государства: политические портреты (с точки зрения истории и современности), А., 1998; Ғали Ә., Кеңес дәуіріндегі Қазақстанның бірінші басшылары, Аст., 2001.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
*[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/58035/%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BD Колбин Геннадий Васильевич]
*[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1260480720 Колбин Геннадий Васильевич]
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726020939/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1260480720 |date=2011-07-26 }}

{{Суретсіз мақала}}

{{Қазақстан Компартиясы ОК басшылары (1920—1991)}}

[[Санат:Желтоқсан көтерілісі]]
[[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК бірінші хатшылары]]

{{stub}}

Левон Исаевич Мирзоян

2026-03-31T09:53:51Z

TalgatSnow:

{{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Левон Исаевич Мирзоян|Титулы=Қазақстан КП(б) ОК 1 - бірінші хатшысы|Басқара бастады=[[23 сәуір]] [[1937 жыл]]|Басқаруын аяқтады=[[23 мамыр]] [[1938 жыл]]|Туған жері=Шуша, Шуша уезі, Елизаветполь губерниясы, [[Ресей империясы]]|Туған күні= 14.11.1897|Қайтыс болған күні=26.02.1939|Қайтыс болған жері=Лефортово түрмесі, [[Мәскеу]]|Ізашары=Лауазымы бекітілді; ол өзі, БКП (б)Қазақстан өлкелік комитетінің хатшысы ретінде|Ізбасары=[[Николай Александрович Скворцов|Николай Скворцов]]|Діні=Армян шіркеуі|Ту2_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Басқара бастады_3=[[21 қаңтар]] [[1926 жыл]]|Басқаруын аяқтады_3=[[5 тамыз]] [[1929 жыл]]|Марапаттары={{Ленин ордені}}|Жерленді=Дон зираты (Мәскеу)|Жұбайы=Юлия Федоровна Тевосян|Партиясы=[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1917 жылдан)|Commons=Levon Mirzoyan|Ізбасары_3=Николай Гикало|Ту_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Басқара бастады_2=[[Ақпан]] [[1933 жыл]]|Ізашары_3=Рухулла Ахундов|Титулы_3=Әзірбайжан Компартиясы ОК 3-бірінші хатшысы|Ізашары_2=[[Филипп Исаевич Голощёкин|Филипп Голощёкин]]|Басқаруын аяқтады_2=[[23 сәуір]] [[1937 жыл]]|Ту2_2=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту_2=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Титулы_2=БКП(б)Қазақстан Өлкелік Комитетінің 3-хатшысы|Ту2=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Ту=Symbol-hammer-and-sickle.svg|Шынайы есімі={{Lang-hy|Լևոն Եսայիի Միրզոյան}}|Суреті=Levon Mirzoyan.jpg|Азаматтығы=[[File:Flag of Russia (1858–1896).svg|22px|border]] [[Ресей империясы]] 
{{USSR}}}}
'''Левон Исаевич Мирзоян''' ({{lang-hy|Լևոն Եսայիի Միրզոյան}}, [[14 қараша]] [[1897 жыл]], Шуша, Елизаветполь губерниясы – [[26 ақпан]] [[1939 жыл]], [[Мәскеу]]) — мемлекет қайраткері.

== Өмірбаяны ==
Ұлты – армян. 1912 жылдан [[Баку]]дегі төңкерісшіл қозғалысқа қатысты.

* 1917 – 18 жылдары Баку Кеңесінің мүшесі болған.
* 1918 жылы 31 шілдеде Бакуде [[Кеңес үкіметі|Кеңес]] өкіметі құлағаннан кейін Закавказьеде жасырын жұмыс жүргізген.
* 1920 – 25 жылдары [[кәсіподақ]]тардың Әзірбайжан Кеңесінің төрағасы, Әзірбайжан КСР Еңбек Халкомы,
* 1925 – 29 жылдары Әзірбайжан Коммунистік партиясы ОК-нің хатшысы қызметінде болды.
* 1929 – 33 жылдары БК(б)П Пермь округі кенесінің, [[Орал облысы]] кенесінің 2-хатшысы болған.
* 1933 жылғы қаңтардан БК(б)П [[Қазақ]] [[Өлке]]лік партия кенесінің,
* 1937 жылы маусым – желтоқсан аралығында [[Қазақстан]] Коммунистік партиясы ОК-нің 1-хатшысы қызметінде болды.

[[Қазақстан]]да 1931 – 33 жылы [[Филипп Исаевич Голощёкин|Ф.Голощекин]] ұйымдастырған ашаршылық салдарын жою мақсатында жүргізген шаралары үшін қазақ халқы оны “мырзажан” деп құрмет тұтқан. Мирзоян басшылық еткен кезеңде [[Қазақстан]] [[мәдениет]]і алға дамыды. 1934 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] ашылды, 1936 жылы. [[Мәскеу]]де [[Қазақстан]] әдебиеті мен өнерінің онкүндігі өтті, 1938 жылы алғашқы қазақ кино туындысы “Амангелді” жарыққа шықты.

1936 жылы [[Қазақ]] АКСР-і РКСФР құрамынан шығып, жеке одақтас [[республика]]ға айналды. Ол саяси қуғын-сүргінге ұшырап КСРО Жоғарғы Соты әскери алқасының шешімімен ату жазасына кесілген. 1955 жылы 10 қарашада ақталды.

== Марапаттары ==
[[Ленин]] [[орден]]імен марапатталған. [[Алматы]] көшелерінің бірі Мирзоян есімімен аталады.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 6 том</ref> [[Алматы]]дағы көше Шафик Чокин атына өзгертілді.<ref>https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/stalo-izvestno-kakie-ulitsyi-pereimenuyut-v-almatyi-307276/</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Қазақстан Компартиясы ОК басшылары (1920—1991)}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК бірінші хатшылары]]

Карина Хаважевна Горичева

2026-03-29T05:54:48Z

TalgatSnow: TalgatSnow Карина Горичева бетін Карина Хаважевна Горичева бетіне жылжытты

{{Спортшы
|есімі = Карина Горичева
|шынайы есімі =
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|туған кездегі есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|мамандандыру = Ауыр атлетика
|клубы =
|туған күні = 8.04.1993
|туған жері = {{туғанжері|Талдықорған|Талдықорғанда}}
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы = 160
|салмағы = 63
|атақтары =
|медальдары =
|ортаққор =
}}
'''Карина Хаважевна Горичева''' ([[8 сәуір]] [[1993 жыл]]<ref>https://olympics.com/ru/athletes/karina-goricheva</ref>, [[Талдықорған]]) — қазақстандық ауыр атлет, [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының]] қола жүлдегері.

2013, 2017 жылдары Жазғы Универсиадада күміс жүлде еншіледі.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан ауыр атлеттері]]
[[Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер]]
[[Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]

Георгий Александрович Цурцумия

2026-03-29T05:43:37Z

TalgatSnow: TalgatSnow Георгий Александрович Цурцумиа бетін Георгий Александрович Цурцумия бетіне жылжытты

{{Спортшы
|есімі = Георгий Цурцумия
|суреті =
|сурет ені =
|жынысы = Ер
|азаматтығы = {{байрақ|Грузия|1990}} → {{байрақ|Қазақстан}}
|мамандандыру = [[Грек-рим күресі]]
|туған күні = 29.9.1980
|туған жері = [[Грузия]]
|бапкері = [[Юрий Васильевич Мельниченко]]
|бойы = 195 см
|салмағы = 120 кг
|медальдары =
}}
'''Георгий Александрович Цурцумия''' ({{lang-ka|გიორგი ალექსანდრეს ძე წურწუმია}}; [[29 қыркүйек]] [[1980 жыл]], [[Цаленджиха]], [[Грузин Кеңестік Социалистік Республикасы|Грузин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|СССР]]) — грузиялық және қазақстандық балуан, грек-реи күресі шебері.

== Өмірбаяны ==
Қазақ спорт және туризм академиясы
жаттықтырушылық факультетін (2010) бітірген, жаттықтырушы-оқытушы.
Орыс және грузин тілдерін біледі.

1992 жылдан күреспен айналыса бастаған. Жастар арасында Грузия чемпионы атанды.

2001 жылы Қазақстанға келіп, азаматтығын алды. 2004 жылы Қазақстан атынан [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Жазғы Олимпиада ойындарына]] қатысып, күміс жүлдегер атанды.

== Жетістіктері ==
*XIV жаздық [[Азия ойындары]]ның ([[Сеул]], 2002),
*Азияның (2005) чемпионы;

*Әлем кубогінің күміс жүлдегері ([[Алматы]], 2003);
*Азия кубогінің иегері (2004);
*Олимпиада ойындарының грек-рим күресінен күміс жүлдегері ([[Афина]], 2004);

*Әлем чемпионатының грек-рим күресінен қола жүлдегері (2003);
*Халықаралық турнирлердің ([[Грекия]], [[Германия]]), Жастар арасындағы Әлем біріншілігінің (2002) жеңімпазы.

=== Марапаттары ===
*"Құрмет" орденімен марапатталған (2004).
*Грек-рим күресінен Еңбек сіңірген спорт шебері (2004).
<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* {{SportsReference|ts/georgy-tsurtsumia-1|NAME=Георгий Цурцумия}}

{{бастама}}
[[Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:1980 жылы туғандар]]
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Алфавит бойынша балуандар]]
[[Санат:Қазақстан балуандары]]
[[Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:Грузия балуандары]]

Николай Иванович Огородников

2026-03-27T21:34:25Z

TalgatSnow: TalgatSnow Огородников Николай Иванович бетін Николай Иванович Огородников бетіне жылжытты

'''Огородников Николай Иванович''' (11.10.1919 жылы туған, [[Ресей]], [[Удмурт]] АКСР-і) – [[Кеңес Одағының Батыры]] (16.10.1943). Соғысқа дейін Кемерово облысында тұрып, ұжымшарда жұмыс істеген. [[Қызыл Армия]] қатарына 1939 жылы алынды. Кіші лейтенанттар курсын бітірген (1943). Орталық Орталық майданның 8-атқыштар дивизиясының 151-полкының минометшілер ротасы аға лейтенант Огородниковтың басқаруымен [[Днепр|Днепрден]] Навозы селосы тұсынан өтіп жау бекінісін басып алып, көмек келгенше ұстап тұрды. 1945–60 жылдары [[майор]] Огородников Ішкі істер министрлігінде қызмет атқарды. 1960 жылы запасқа шығып, [[Ленгер қаласы|Ленгер қаласында]] тұрды. Ленин, 1-, 2-дәрежелі Отан соғысы, [[Қызыл Жұлдыз]] ордендерімен, медальдармен марапатталған.<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref>

==Сілтемелер==
<references />
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]

Петр Иванович Морозов

2026-03-27T21:33:27Z

TalgatSnow: TalgatSnow Морозов Петр Иванович бетін Петр Иванович Морозов бетіне жылжытты

'''Морозов''' Петр Иванович (Омбы облысы Лукерино ауылы) – [[Кеңес Одағы]]ның батыры. 1931 жылы [[Щучинск]] қаласында оқып, еңбек еткен. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында [[танк]] [[рота]]сының командирі қызметін атқарды. Морозов Нейсе және Шпрее өзендерінен өту кезіндегі шайқаста, Берлин қаласын азат ету кезінде ерлігімен, батырлығымен көзге түскен.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]

{{stub}}

Гумер Хазинурович Миннибаев

2026-03-27T21:32:40Z

TalgatSnow: TalgatSnow Миннибаев Гумер Хазинурович бетін Гумер Хазинурович Миннибаев бетіне жылжытты

'''Миннибаев Гумер Хазинурович''' (1923 жылы туған, Башқұрт АКСР-і, Урзайбаш дер.) – [[соғыс]] және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры (23.2.1945), Ұлты – [[башқұрт]]. Геология техникумында, аэроклубта оқыды. 1938 жылы Миннибаев отбасы [[Ащысай]] кентіне көшіп келді. 1941 жылы Миннибаев [[Қызыл Армия]] қатарына алынып, авиациялық училищесіне жіберілді. 1942 жылдың қыркүйегінен 974- Севастополь авиация полкінің құрамында ұрысқа қатысты. Ұшқыш Миннибаев [[Сталинград]], [[Севастополь]] түбіндегі әуе шайқастарында және Балтық жағалауын азат ету кезінде асқан ерлік көрсетті. Соғыстан кейін Шымкент қаласында, Шымкент облысындағы Тұрлан геофизикалық экспедициясында бөлім бастығы болып қызметтер атқарды.<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref>

==Сілтемелер==
<references />
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]

Бүркітбай Жолдыбаев

2026-03-27T21:24:07Z

TalgatSnow: TalgatSnow Жолдыбаев Бүркітбай бетін Бүркітбай Жолдыбаев бетіне жылжытты

'''Жолдыбаев Бүркітбай''' (1892, [[Жақсы ауданы]] [[Терісаққан ауыл]] – 1967) – [[еңбек ардагері]]. [[Социалистік еңбек ері]] (1947). Жарық ауданындағы [[Терісаққан кеңшары]]нда аға жылқышы болып жұмыс жасаған. 
[[Ленин ордені]], «''Орақ пен балға''» алтын медалімен марапатталған.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Қабекес Серғалиев

2026-03-27T21:19:10Z

TalgatSnow: TalgatSnow Серғалиев Қабекес бетін Қабекес Серғалиев бетіне жылжытты

{{Infobox Biography
| subject_name = Серғалиев Қабекес
| image_name =
| image_size = 200px
| image_caption =
| date_of_birth = [[1917]]
| place_of_birth = [[Жаңақала ауданы]]
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = [[малшы]]
| spouse = }}
Серғалиев Қабекес— [[малшы]], Социалдық Еңбек Ері (1966).
== Өмірбаяны ==

* [[1933]]-[[1935]] жылы [[Чапаев ауылдық округі|Чапаев ауданының]] «Жас-талап» ұжымшарыңда еңбек епі.
* [[1936]] жылы «Аңқаты» асыл тұқымды мал зауытында жұмысшы.
* [[1942]]-[[1945]] жылы [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан.

Кейін «Аңқаты» зауытында жұмысшы, [[1955]] жылдан аға бақташы.
[[1966]] жылы төл алуда жоғары жетістіктерге жеткені үшін оған сол кездегі ең мәртебелі атақ берілді.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{Bio-stub}}

Александр Михайлович Михедько

2026-03-27T21:08:20Z

TalgatSnow: TalgatSnow Михедько Александр бетін Александр Михайлович Михедько бетіне жылжытты

'''Михедько''' Александр Михайлович (1911, бұрынғы [[Көкшетау облысы]] Арықбалық ауданы – 1979) – еңбек ардагері. Социалистiк Еңбек Ері ([[1957]]). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Еңбек жолын [[1929]] жылы ұжымшарда жұмысшы болып бастаған. Армия қатарынан босатылғаннан кейін МТС-та механик болып жұмыс істеген. [[1952]] жылы Красный полевод ұжымшарының төрағасы, [[1961]] жылы бұрынғы Көкшетау облысы Константинов кеңшарының директоры болып тағайындалаған. Облыс аумағынан көшіп кеткен.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Николай Александрович Моисеенко

2026-03-27T21:07:53Z

TalgatSnow: TalgatSnow Моисеенко Николай бетін Николай Александрович Моисеенко бетіне жылжытты

'''Моисеенко (Мосиенко<ref>[http://www.ivanovo1945.ru/ukazy/1957.pdf Указ «О присвоении звания Героя Социалистического Труда работникам совхозов, машинно-тракторных станций, колхозникам, партийным и советским работникам Казахской ССР за особо выдающиеся успехи, достигнутые в работе по освоению целинных и залежных земель, и получение высокого урожая»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124231/http://www.ivanovo1945.ru/ukazy/1957.pdf |date=2016-03-04 }}// Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик. — № 2 (869). — 23.01.1957. — Ст. 37. — С. 40—45.</ref>) Николай Александрович''' ([[1922]], [[Бұланды ауданы]] Макинск ауылы– 1982) – комбаин жүргізушісі,[[Социалистiк Еңбек]] Ері (1957). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Еңбек жолын [[1937]] жылы «Макинский труд» ұжымшарында бастаған. ауыл шаруашылығын механикаландыру мектебін бітірген. Еңбекшілдер МТС-нда комбаин жүргізушісі, Прогресс кеңшарында машина тұрағының меңгерушісі болып жұмыс істеген.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Валериан Алексеевич Мусакин

2026-03-27T21:06:35Z

TalgatSnow: TalgatSnow Мусакин Валериан Алексеевич бетін Валериан Алексеевич Мусакин бетіне жылжытты

'''Мусакин Валериан Алексеевич''' (1910-1987), [[Социалистік Еңбек Ері]] (1965). Орал индустрия техникумын бітірген (1930, Свердловск қаласы.), 1954 жылдан [[Қарағанды]]да. 1954-1960 жылы «Қарағандышахтақұрылысы» комбинаты бастығының 1-орынбасары, 1960-1973 жылдары күрделі құрылыс бойынша орынбасары. Мусакин [[көмір]] өндіруде, көмір шахталарын салу мен қалпына келтіруде, еңбек өнімдіқ арттыратын озық әдістерді өндіріске енгізуде орасан зор көрсеткіштерге қол жеткізді. Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

Шәкен Мұқышев

2026-03-27T21:06:13Z

TalgatSnow: TalgatSnow Мұқышев Шәкен бетін Шәкен Мұқышев бетіне жылжытты

'''Мұқышев Шәкен Шәйкенұлы''' (1936 жылы туған, Сілеті ауданы Ақсу ауылы) – кенші, [[Социалистік еңбек ері|Социалистiк Еңбек Ері]] (1971). Еңбек жолын жылқы сарайында ат айдаушы болып бастады (1952). Ұзақ жылдар «Жолымбет» [[рудник|руднигінің]] «Южная» [[шахта]]сында еңбек етті. «Құрметті кенші» атағының иегері, КСРО орден, медальдарымен марапатталған.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Қойшыбай Мұқышев

2026-03-27T21:06:00Z

TalgatSnow: TalgatSnow Мұқышев Қойшыбай бетін Қойшыбай Мұқышев бетіне жылжытты

'''Мұқышев Қойшыбай''' (1917, қазіргі [[Атбасар ауданы]] [[Қаратоғай]] ауылы) – еңбек ардагері,[[Социалистiк Еңбек Ері]] (1966). Сандықтау МТС-інде трактор жүргізушісі (1935 – 45), 3-Атбасар автобазасында көлік жүргізуші болып еңбек еткен ([[1946]]).
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Фрида Гавриловна Литау

2026-03-27T21:02:11Z

TalgatSnow: TalgatSnow Литау Фрида Гавриловна бетін Фрида Гавриловна Литау бетіне жылжытты

'''Литау''' Фрида Гавриловна (1923, Ставрополь өлкесі, Степнов ауданы Довсун с. – 1977) – еңбек ардагері, [[сауыншы]]. Социалистiк Еңбек Ері (1966). Еңбек жолын 1935 жылы Ставрополь өлкесі Правда ұжымшарында бастаған. 1941 жылдан бұрынғы [[Көкшетау облысы]] [[Зеренді ауданы]] Шағалалы кеңшарында, 1949 жылдан Көкшетау Мемл. ауыл шаруашылығы тәжірибе ст-нда сауыншы болып жұмыс істеген. [[Ленин Владимир Ильич|Ленин]] және «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған.
==Дереккөздер==
* «Ақмола облысы» энциклопедиясы
* [http://celin.akmol.kz/res/uploads/images/51/ryslan_2014_konec/12/geroi_soc.tryda.pdf Литау Фрида Гавриловна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916011859/http://celin.akmol.kz/res/uploads/images/51/ryslan_2014_konec/12/geroi_soc.tryda.pdf |date=2016-09-16 }}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Анна Никитична Логачева

2026-03-27T21:01:53Z

TalgatSnow: TalgatSnow Логачева Анна Никитична бетін Анна Никитична Логачева бетіне жылжытты

'''Логачева''' Анна Никитична (1922 жылы т.) – еңбек ардагері. Социалистiк Еңбек Ері (1971). [[1940]] жылдан Нан өнімдері өнеркәсібі [[Алматы]] бірлестігінің №3 нан зауытында жұмыс істеген. [[1961]] жылдан Логачеваның бригадасына коммунистік еңбектің ұжымы атағы берілген. [[Ленин Владимир Ильич|Ленин]], т.б. ордендермен, медальдармен марапатталған. 1977 жылдан зейнеткерлік демалыста.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Василий Филиппович Макарин

2026-03-27T21:01:19Z

TalgatSnow: TalgatSnow Макарин Василий Филиппович бетін Василий Филиппович Макарин бетіне жылжытты

'''Макарин''' Василий Филиппович ([[1906]], Сандықтау ауданы Быстримовка ауылы – 1978, Алматы) – еңбек ардагері.[[Социалистiк Еңбек Ері]] (1957), ұжымшар құрылысын ұйымдастырушы. Великан ұжымшарының төрағасы (1929 – 32), Сандықтау МТС-ы директорының орынбасары (1933), [[Балкашино]], [[Алексеев ауданы]] партия кттерінің хатшысы (1939), [[Атбасар ауданы]] партия комитетінің 1-хатшысы (1952–64) болып жұмыс істеді. 4-шақырылған ҚазКСР Жоғары Кеңесінің депутаты. КСРО орден, медальдарымен марапатталған.

==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Нұрғабыл Малғаждаров

2026-03-27T21:00:59Z

TalgatSnow: TalgatSnow Малғаждаров Нұрғабыл бетін Нұрғабыл Малғаждаров бетіне жылжытты

'''Малғаждаров Нұрғабыл''' ([[1929]], Сандықтау ауданы, Қызыл Қазақстан ауылы – [[1993]]) – механизатор. [[Социалистiк Еңбек Ері]] (1972). ҚазКСР Мемл. сыйл. лауреаты ([[1974]]). Еңбек жолын 1944 жылы Приозерный кеңшарында [[трактор]] жүргізушісі болып бастап, кейіннен бригадир болған (1947). КСРО ордендерімен марапатталған.

==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:1929 жылы туғандар]]
[[Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]

{{stub}}

Елена Васильевна Мейтина

2026-03-27T20:58:39Z

TalgatSnow: TalgatSnow Мейтина Елена Васильевна бетін Елена Васильевна Мейтина бетіне жылжытты

'''Елена Васильевна Мейтина''' ([[1926 жыл|1926]], [[Атбасар ауданы]] [[Мариновка (Ақмола облысы)|Мариновка]] ауылы) – еңбек ардагері. [[Социалистiк Еңбек Ері]] ([[1971 жыл|1971]]). Еңбек жолын сауыншы болып бастаған ([[1943 жыл|1943]]). [[1962 жыл|1962]] жылдан [[Макинск ауданы]] Капитоновка ауылында шошқа бағушы болған. ҚазКСР Жоғары Кеңесі 10-шақырылымының депутаты. КСРО орден, медальдарының иегері.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Дмитрий Савельевич Метельский

2026-03-27T20:58:19Z

TalgatSnow: TalgatSnow Метельский Дмитрий бетін Дмитрий Савельевич Метельский бетіне жылжытты

'''Метельский''' Дмитрий Савельевич ([[1921]], Украина, Хмельницкий облысы Антонинский ауданы Федоровка ауылы) – механизатаор, [[Социалистiк Еңбек Ері]] (1967). Еңбек жолын 1938 жылы Егіндікөл ауданының «Октябрьге 12 жыл» ауыл шаруашылығы артелінде жұмысшы болып бастады. Осы ауданның Победа кеңшарында [[трактор]] бригадасының бригадирі болды. Польшаның [[«Путь Мелитары»]] күміс крестімен марапатталған.
==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Михаил Васильевич Миршавка

2026-03-27T20:57:24Z

TalgatSnow: TalgatSnow Миршавка Михаил бетін Михаил Васильевич Миршавка бетіне жылжытты

'''Миршавка''' Михаил Васильевич ([[1936]], Ворошиловград) – механизатор, Социалистiк Еңбек Ері (1981). [[Ауыл шаруашылығы]] өндірісінің жаңашылы, жаңалық енгізуші. Еңбек жолын [[1954]] жылы [[Егіндікөл ауданы]] Бауман кеңшарында бастаған. ҚазКСР Жоғары Кеңесі 7-шақырылымының депутаты. КСРО орден, медальдарының иегері.
==Дереккөздер==
* «Ақмола облысы» энциклопедиясы
* С. Гурбанова, [https://baq.kz/storage/fe/fe95117bd836d723d639e9ccb05c3eae.pdf Село моё родное] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221233327/https://baq.kz/storage/fe/fe95117bd836d723d639e9ccb05c3eae.pdf |date=2016-12-21 }}, Алтын Астык, № 1, май, 2016
* [http://krasnoznamenka.webcompass.info/ludi_raiona.html Люди Егиндыкольского района]
* [http://www.ivanovo1945.ru/ukazy/1981.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда передовикам сельского хозяйства Казахской ССР» от 19 февраля 1981 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304091653/http://ivanovo1945.ru/ukazy/1981.pdf |date=2016-03-04 }}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Павел Иванович Заруднев

2026-03-27T20:55:34Z

TalgatSnow: TalgatSnow Заруднев Павел Иванович бетін Павел Иванович Заруднев бетіне жылжытты

'''Заруднев Павел Иванович''' (1927 жылы т.) – еңбек ардагері. [[Социалистік еңбек ері|Социялистік Еңбек Ері]] (1956). 1954 – 59 жылдары [[Ленинград]] ауданы [[Қызылту]] кеңшарында егістік бригадасының бригадирі болып жұмыс жасаған. Кейін облыстан басқа жаққа көшіп кеткен. <ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>
==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

Станислав Николаевич Зайцев

2026-03-27T20:55:21Z

TalgatSnow: TalgatSnow Зайцев Станислав Николаевич бетін Станислав Николаевич Зайцев бетіне жылжытты

'''Зайцев Станислав Николаевич''' (1914 жылы туған, [[Украина]], [[Хмельницкий облысы]]) – еңбек ардагері, құрылысшы. [[Социалистік еңбек ері]] (1971), Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы (1967). Еңбек жолын 1931 жылы Хмельницкий облысындағы құрылыс мекемелерінде сылақшы, сырлаушы, қалаушы болып бастаған. 1939 жылдан [[Ақмола облысы]] «[[Целинтяжстрой]]» тресінде еңбек етеді. 1974 жылы зейнеткерлікке шықты. 
Ордендер, медальдармен марапатталған.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Анатолий Петрович Звягинцев

2026-03-27T20:54:48Z

TalgatSnow: TalgatSnow Звягинцев Анатолий Петрович бетін Анатолий Петрович Звягинцев бетіне жылжытты

'''Звягинцев Анатолий Петрович''' (1939 жылы туған, [[Ставрополь өлкесі]], [[Южная Новоалександровка]] кенті) – еңбек ардагері, [[механизатор]].
*[[Социалистік еңбек ері]] (1971).
*ауыл шарушылығын механизациялау училищесін бітірген соң (1954) тың жерді игеруге [[Қазақстан]]ға келген.
*Қазіргі Егіндікөл ауданындағы «[[Армавир]]» кеңшарында трактор, комбайн, машина жүргізушісі болып ұзақ жылдар жұмыс жасаған.
Орден, медальдармен марапатталған.

<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Владимир Яковлевич Зенин

2026-03-27T20:54:12Z

TalgatSnow: TalgatSnow Зенин Владимир Яковлевич бетін Владимир Яковлевич Зенин бетіне жылжытты

'''Зенин Владимир Яковлевич''' (1928, [[Ресей]], [[Орынбор облысы]] [[Пролетар ауданы]] [[Троицкий]] – 1982) – еңбек ардагері. [[Социалистік еңбек ері]] (1971). 1942 жылы бұрынғы Фрунзе облысы [[Петровск ауданы]] [[Каганович]] атындағы ұжымшарда, 1954 жылдан [[Володар ауданы]] 92-геологиялық-барлау партиясында шахтер, одан кейін бригадир болып жұмыс істеді. Орден, медальдармен марапатталған.
<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Николай Емельянович Золин

2026-03-27T20:53:58Z

TalgatSnow: TalgatSnow Золин Николай Емельянович бетін Николай Емельянович Золин бетіне жылжытты

'''Золин Николай Емельянович''' (1913 жылы туған, [[Беларусь]], [[Супиенск ауданы]] [[Серноводской стансасы]]) – еңбек ардагері. [[Социалистік еңбек ері]] (1957). 1933 жылы [[Горск]] [[ауыл шаруашылығы]] институтына түскен. 1937 жылы Буйнак [[МТС]]-нда лабароториялық меңгеруші, Краснодар өлкесі Стрелка кеңшарында аға агроном (1952), бұрынғы Көкшетау облысы Рузаев ауданы Урожайный кеңшарында директор (1954) болды. Кейін басқа жаққа көшіп кеткен.
<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Оразбек Жолдасбеков

2026-03-27T20:52:29Z

TalgatSnow: TalgatSnow Жолдасбеков Оразбек бетін Оразбек Жолдасбеков бетіне жылжытты

'''Жолдасбеков Оразбек''' (1892 – 1967, [[Қорғалжын ауданы]] [[Бірлік (Қорғалжын ауданы)|Бірлік]] ауылы) – еңбек ардагері, жылқышы. [[Социалистік еңбек ері]] (1948). «Бірлік» ұжымшарына алғаш болып кіргендердің бірі. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарында майданға өзі өсірген жылқыларын жіберген тәжірибелі табыншы. «[[Қарашалғын]]» кеңшарында жылқышы болып жұмыс жасаған (1961 – 64). 1964 жылдан зейнеткерлік демалыста.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> [[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] бөлімінің Темеш руынан.<ref>Темеш руының шежіресі, Астана "Сарыарқа" 2009, 638 бет. Авторлар ұжымы Таукейтегі Қ.А., Ахметжанов Қ.А. және т.б. ISBN 9965-536-95-3</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков

2026-03-27T20:44:28Z

TalgatSnow:

{{Біріктірілсін|Талап Сұлтанбеков}}
'''Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков''' (1.09.1930, [[Алматы облысы]] [[Ақсу]] селосы) Тоғызқұмалақ ұлттық ойыны бойынша, орыс және халықаралық дойбы бойынша СШ-і, КСРО Журналистер одағының мүшесі, тоғызқұмалақ пен дойбыдан Республика бірлестігінің президенті (1994-75), республикалық спорттық журналистиканың негізін салушылардың бірі. Мәскеудегі бірінші Бүкілодақтық физкультурашылар шеруіне қатысушы (1964). Республикалық ғылыми- көпшілік жастар журналы "Білім және еңбекте" бас редакторының орынбасары (1959-62), бас редакторы (1962-69) болып қызмет істеді. Дене тәрбиесі мен спортты белсенді насихаттады. Р.Ақмамбетов секілді тоғызқұмалақтың тамаша ойыншыларының, Абайдың немерелерінің ойын партияларын жазып қалдырды. Халықаралық дойбыдан (1984,1951), тоғызқұмалақтан (1961, [[Қарағанды]]) командалық есептегі (Алматы қаласының командасының құрамында Ш.Ибраев, Т.Сұлтанбеков, Р.Кәрімбаев) командалық есепте республиканың қаламын ғылыми фантастика саласында ұштады.

Шығармашылығы: "Көшпеліалтын", "Лұқпан Хакім". Спорттық тақырыптағы "Дойбы ойыны" (1954), "Шахмат ойнай білесің бе?" (1959), "Шах¬мат, дойбы, тоғызқұмалақ" (1967) кітаптардың авторы.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

{{stub}}
[[Санат:Алфавит бойынша тоғызқұмалақшылар]]
[[Санат:Қазақстан тоғызқұмалақшылары]]
[[Санат:Алфавит бойынша журналистер]]
[[Санат:КСРО журналистері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]